.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Enigma
-χ.ν.κουβελης c n couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Για μια ψυχαναλυση
Στις εικόνες κομμένες, ραμμένες,μετωπικές και ανεστραμμένες,δεν έχουμε απλώς αποσπάσματα σωμάτων, έχουμε θραύσματα μιας ψυχικής οικονομίας που αρνείται να σταθεροποιηθεί σε ενιαία μορφή.
Το μάτι,το παπούτσι,το στόμα,το πρόσωπο ανάποδα,το χέρι με το τσιγάρο:
όλα λειτουργούν σαν μετωνυμίες μιας επιθυμίας που δεν ανήκει σε κανένα πλήρες σώμα. Αυτό είναι η μετατόπιση από την αφήγηση τής προέλευσης προς τη χαρτογράφηση τών ιχνών.
Το ασυνείδητο δεν είναι μια αποθήκη απωθημένων περιεχομένων,αλλά ένα σύστημα εγγραφών, επανεγγραφών και καθυστερημένων σημασιών.
Το παρελθόν δεν προηγείται απλώς τού παρόντος,το κατασκευάζει εκ τών υστέρων.
Έτσι,πρόσωπο που εμφανίζεται ανεστραμμένο δηλωνει την αδυναμία να οριστεί τι ακριβώς χάθηκε.
Η μνήμη δεν ανακαλεί, επινοεί.
Και η επινόηση αυτή οργανώνεται γύρω από μικρά,επίμονα αντικείμενα,εκείνα που με λακανική διατύπωση,θα ονομάσουμε objet petit α: το υπόλειμμα τής επιθυμίας που δεν μπορεί να συμβολοποιηθεί πλήρως.
Δύο παπούτσια σε παράλληλη διάταξη, αποκομμένα από το σώμα που τα φόρεσε,είναι αντικείμενα καθημερινά, αλλά εδώ αποκτούν μια περίεργη αυτονόμηση:δεν υπηρετούν την κίνηση, την υποκαθιστούν,έχουν αποσπαστεί τη λειτουργία τής βάδισης τού σώματος και εχουν μετατραπεί σε εικόνα.
Και εντάσσονται στον φετιχισμο:
το παπούτσι ως υποκατάστατο ενός απωθημένου σημείου τού σώματος,ως αποφυγη απο το άγχος τού ευνουχισμού.
Επίσης το παπούτσι δεν καλύπτει απλώς μια έλλειψη,την εκθέτει. Είναι ένα σημάδι ότι η επιθυμία δεν βρίσκει ποτέ το αντικείμενό της,παρά μόνο κυκλώνει γύρω από υποκατάστατα που πολλαπλασιάζονται.
Το ίδιο συμβαίνει με το μάτι στην πρώτη εικόνα. Ένα μάτι που κοιτάζει, αλλά ταυτόχρονα μοιάζει να έχει αποκοπεί από το πρόσωπο.Το βλέμμα εδώ δεν ανήκει σε κάποιον, είναι μια λειτουργία που αιωρείται.
Στον Lacan το βλέμμα δεν ταυτίζεται με την όραση, είναι αυτό που επιστρέφει από το ορατό πεδίο και συλλαμβάνει το υποκείμενο ως αντικείμενο.
-Δεν είμαι εγώ που βλέπω.
Είμαι αυτός που βλέπεται από ένα βλέμμα που δεν μπορώ να εντοπίσω.
Ετσι,το μάτι στην εικόνα λειτουργεί ως σημείο αναστροφής:
εκεί όπου ο θεατής γίνεται θεαματικό αντικείμενο.
Η ηδονοβλεπτική διάσταση,που υπαινίσσεται η έντονη εστίαση στο μάτι και στο στόμα,δεν είναι απλώς μια διεστραμμένη απόλαυση τού να κοιτάς. Είναι η αγωνιώδης εμπειρία τού να είσαι εκτεθειμένος σε ένα βλέμμα που σε υπερβαίνει.
Το στόμα,εν συνεχεία, εισάγει μια άλλη διάσταση:
αυτή τής ομιλίας και τής σιωπής.
Η γλώσσα δεν είναι απλώς μέσο έκφρασης, είναι το ίδιο το πεδίο μέσα στο οποίο συγκροτείται το υποκείμενο.
Το στόμα που εμφανίζεται αποκομμένο,φαινεται να δηλώνει μια ομιλία που δεν μπορεί να ολοκληρωθεί,λόγια που έχουν ειπωθεί και ταυτόχρονα έχουν αποσπαστεί από τον ομιλητή τους.
Εδώ αναδύεται η έννοια τής επανάληψης:
το υποκείμενο επαναλαμβάνει όχι για να θυμηθεί,αλλά για να συναντήσει κάτι που δεν μπόρεσε ποτέ να εμφανισθεί,συμβεί, πλήρως.
Το στόμα ανοίγει,αλλά αυτό που αναδύεται δεν είναι νόημα,είναι ένα κενό που ζητά να γεμίσει και ποτέ δεν γεμίζει.
Το χέρι που κρατά το τσιγάρο εισάγει τη διάσταση τής πράξης.
Το τσιγάρο είναι ένα αντικείμενο κατανάλωσης,μια μικρή τελετουργία που επαναλαμβάνεται.
Αυτές οι πράξεις μπορούν να ιδωθούν ως μορφές 'καθημερινών συμπτωμάτων':
μικρές,φαινομενικά αθώες συμπεριφορές που όμως φέρουν το βάρος μιάς εσωτερικής έντασης.
Το χέρι είναι σημαδεμένο, σαν να φέρει τα ίχνη μιάς εμπειρίας που δεν κατονομάζεται.
Η πράξη τού καπνίσματος γίνεται έτσι ένας τρόπος να ρυθμιστεί το άγχος,να δοθεί μορφή σε κάτι άμορφο.
Δεν είναι τυχαίο ότι το τσιγάρο καίγεται:
η απόλαυση συνδέεται με τη φθορά,με μια αργή αυτοκαταστροφή που βιώνεται ως ανακούφιση.
Το πρόσωπο,που επανέρχεται ανεστραμμένο και στις δύο συνθέσεις,λειτουργεί ως άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται τα υπόλοιπα στοιχεία.
Είναι ο τόπος όπου εγγράφονται οι συγκρούσεις,οι απωθήσεις,οι φαντασιώσεις,ηδη διαμεσολαβημένο από τις αφηγήσεις,τις επιθυμίες και τα άγχη τών άλλων.
Οι ρωγμές πού παραπέμπουν σε σπασμένο γυαλί είναι η εικαστική απόδοση μιας ψυχικής κατάστασης:
το υποκείμενο ως κάτι ραγισμένο,μη-ενιαίο,οτι η ενότητα τού Εγώ δεν θεωρείται δεδομένη, είναι ένα εύθραυστο κατασκεύασμα που απειλείται διαρκώς από τις δυνάμεις τού Αυτό (Id) και τις απαιτήσεις του Υπερεγώ.
Οι ρωγμές δεν είναι παρεκκλίσεις από μια κανονικότητα,είναι η ίδια η κανονικότητα
τού ψυχικού.
Το υποκείμενο υπάρχει ως ρήγμα.
Η προσπάθεια σύνθεσης μιάς 'ιστορίας'
από αυτά τα θραύσματα, θα αποτύχεναι,γιατί είναι αδυνατη μια συνεκτική αφήγηση
που να τα εξηγεί.
Μόνο μια ανάγνωση,αναγνώριση, τών ασυνεχειων μπορεί να συμβεί.
Το μάτι,το παπούτσι,το στόμα,το προσωπο,το χέρι:
δεν συνθέτουν μια γραμμική ιστορία,αλλά ένα δίκτυο επιθυμιών και απωθήσεων
που αλληλοδιασταυρώνονται.
Τελικά,ίσως,αυτό που αναδύεται από αυτές τις εικόνες είναι μια μορφή σιωπηλής μαρτυρίας.
Όχι για ένα συγκεκριμένο γεγονός,αλλά για τη δομή τής ίδιας τής επιθυμίας: πάντοτε ελλειμματική, πάντοτε σε αναζήτηση, πάντοτε καθηλωμένη σε αντικείμενα που δεν μπορούν να την ικανοποιήσουν.
Το βλέμμα που κοιτάζει και ταυτόχρονα κοιτάζεται,το στόμα που μιλά και ταυτόχρονα σιωπά,το σώμα που εμφανίζεται μόνο σε θραύσματα,όλα αυτά συνθέτουν μια τοπογραφία τού ασυνειδήτου όπου το νόημα δεν δίνεται,αλλά παράγεται μέσα από την ίδια την αποτυχία του να ολοκληρωθεί.
Και εκεί,μέσα σε αυτή την αποτυχία,αποκαλύπτεται ότι μέσα από τα θραύσματα,
και την επιστροφή τους,το υποκείμενο υπάρχει.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου