LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - Η τελευταια σιωπη τής ζωης της. -χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

- Η τελευταια σιωπη τής ζωης της.

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Η τελευταια σιωπη τής ζωης της.

1.

Τη μέρα εκείνη ξύπνησε νωρίς.

Έφτιαξε καφέ και κάθισε στο τραπέζι τής κουζίνας. Πάνω του:

ένα πακέτο τσιγάρα

και μια φωτογραφία.

Η φωτογραφία έδειχνε ένα παιδί,που χαμογελουσε.

Ήταν ο γιος της.Αγγιξε τη φωτογραφια,χάιδεψε το προσωπο τού παιδιού.

Δεν.εκλαιγε πια.

Ο θάνατος,σκέφτηκε,δεν είναι η στιγμή που κάποιος φεύγει.

Είναι η σιωπή που μένει μετά.

2.

Εκείνο το απόγευμα ήρθε να τη δει ενας φίλος της.

Κάθισαν στο σαλόνι,στο πάτωμα σωροί βιβλια.

-Πώς είσαι;τη ρώτησε.

Εκείνη χαμογέλασε.

-Θελω την αλήθεια,τής είπε.

Εκείνη άναψε τσιγάρο.

-Είμαι κουρασμένη,ειπε.

Έσκυψε το κεφάλι.

-Απο το να θυμάμαι.

3.

Το βράδυ,άνοιξε ένα κουτί που κρατούσε κρυμμένο στο συρτάρι.

Μέσα υπήρχαν γράμματα.

Μερικά από άντρες που την είχαν αγαπήσει.

Διάβασε χωρίς συγκίνηση.

Βρήκε το σημείωμα γραμμένο με παιδικό γραφικό χαρακτήρα.

'Μαμά,

όταν μεγαλώσεις θα είμαι κοντά σου'

Έκλεισε τα μάτια.

Η μνήμη την επνιγε.

4.

Νύχτωσε.Ξαπλωσε στο κρεβάτι.Δεν μπορουσε να κοιμηθεί.

Σηκώθηκε πήγε στον καθρέφτη.

Κοίταξε το.προσωπο της.

Πίσω της είδε το παιδί.

Γύρισε το κεφάλι,δεν ήταν.

Πήρε ένα χαρτί κι έγραψε:

'Οι άνθρωποι πιστεύουν πως η ζωή είναι μια ιστορία με αρχή και τέλος.

Δεν είναι.

Είναι απλώς ένα φως που καίει για λίγο μέσα στο σκοτάδι.'

Σταμάτησε.

Κοίταξε στον καθρέφτη.

Δεν είδε το πρόσωπο της

5.

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα βγήκε στο μπαλκόνι.

Η πόλη ήταν άδειασμενη.

Στάθηκε για ώρα ακίνητη.

Δεν ένιωθε απελπισία.

Μόνο μια βαθιά κουραση.

6.

Το επόμενο πρωί η καθαρίστρια την βρήκε στο κρεβάτι ξαπλωμενη.

Το φως από το.παραθυρο έπεφτε πάνω στο προσωπο της.

Έμοιαζε να κοιμάται.

Δίπλα της βρισκόταν το σημειωμα.

Και η φωτογραφία.

7

Ο άνθρωπος δεν πεθαίνει από τον θάνατο.

Πεθαίνει από το βάρος της μνήμης,

ζωντας μέσα σε έναν αόρατο λαβύρινθο μνήμης.

.

.

.

LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - (Μονόπρακτο) Παύσεις διαλόγων -χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

- (Μονόπρακτο)

Παύσεις διαλόγων

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Μονόπρακτο)

Παύσεις διαλόγων

(Άντρας και γυναικα σε ένα κυβικό λευκό δωμάτιο,όρθιοι,μετακινούμενοι

σε διάφορες θέσεις,

πολύ κοντά πολύ μακριά,κατά μέτωπο,με γυρισμένη την πλάτη)

Α.Νομίζω ότι πριν δεν ήσουν εδώ.

Γ.Πριν από τι;

Α.Οταν ηξερες ποιος είμαι

Γ.Και τώρα τι είσαι:

(σιωπή)

Γ.Είσαι εδώ;

Α.Ναι.

(σιωπή)

Γ.Δεν σε βλέπω.

Α.Με βλέπεις.

(σιωπή)

Γ.Ίσως.

(σιωπή)

(Η γυναίκα μετακινείται πολύ κοντά του.

Σχεδόν τον ακουμπά.)

Γ.Τώρα;

Α.Τώρα λιγότερο.

(σιωπή)

(Η γυναίκα απομακρύνεται με αργη κινηση.)

Γ.Και τώρα;

Α.Τώρα περισσότερο.

(σιωπή)

Γ.Αυτό το δωμάτιο μικραίνει.

Α.Τότε εμείς μεγαλώνουμε

(σιωπή)

(Ο άντρας στρέφει την πλάτη στη γυναίκα)

Γ.Πες κάτι.

(σιωπή)

(Η γυναίκα γυρίζει την πλάτη)

Γ.Πόσος χρόνος πέρασε;

Α.Τι κάνουμε εδώ;

Γ Μετράμε την απόσταση.

(σιωπή)

(Ο άντρας μετακινείται)

Α.Μεταξύ τού εδώ

και τού εδώ.

Γ.Κι αν φύγουμε;

(σιωπή)

Α.Προς τα πού;

Γ.Από πού;

(σιωπή)

Γ.Κι όμως είμαι αλλού.

Α.Τοτε γιατί σε βλέπω εδώ;

,(Στέκονται ο ένας μακριά από τον άλλον)

Γ.Με θυμάσαι;

Α.Οχι.

(σιωπή)

Α.Εισαι εδώ;

(σιωπή)

Γ.Ναι.

Τέλος Μονοπρακτου

.

.

.

GREEK POETRY -Fragmenta -χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

 .

.

GREEK POETRY

-Fragmenta

-χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis

POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Fragmenta

μια ανεπαίσθητη κλίση της νύχτας

προς το μέρος μου

και το σώμα μου δεν αναταρρασεται

έξω στα δέντρα γεννιούνται άνθη

και ποσα κρίνα κύματα τής θάλασσας

επαναφέρουν την ανοιξη

.

.

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - Περί Διονυσου Ζαγρεως -χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

- Περί Διονυσου Ζαγρεως

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Περί Διονυσου Ζαγρεως

(Εὐριπίδης,

από χαμένο έργο του:'Κρητες')

(Η ορφική λατρεία τού Διόνυσου)

(μετάφραση χ.ν.κουβελης c.n.couvelis)

μύστης:

διαγωντας αγνό βίο

από τότε πού τού Ιδαιου

Δια

έγινα μύστης

και του Ζαγρέα που στη νύχτα

περιπλανιέται τις βροντές

αφού τα ωμοφαγα δείπνα τών θυσιών

τέλεσα

στη Μητέρα τών Ορέων Ορέων υψώνοντας τις δάδες

και τών Κουρητών

Βάκχος κληθηκα αγιωθεις

ἁγνὸν δὲ βίον τείνων ἐξ οὗ

Διὸς Ἰδαίου μύστης γενόμην,

καὶ νυκτιπόλου Ζαγρέως βροντᾶς

τοὺς ὠμοφάγους δαίτας τελέσας

μητρί τ’ ὀρείῳ δᾶδας ἀνάσχων

καὶ κουρήτων

βάκχος ἐκλήθην ὁσιωθείς.

.

.

Ο Μύθος τού Διόνυσου Ζαγρεως

Ο Δίας μεταμορφωμενος σε φίδι έσμιξε με την Περσεφόνη,και γεννήθηκε ο Ζαγρευς,ο Πρώτος, Διόνυσος,και για να μην το μάθει η Ήρα το βρέφος κρύφθηκε στη Κρήτη,όπου οι Κουρήτες έκαναν θόρυβο χτυπωντας τις ασπιδες τους να μην ακουσθεί το κλάμα τού μωρού,όμως η Ήρα ανακάλυψε το μέρος τής φυλαξης,κι έστειλε τούς

Τιτάνες να το σκοτώσουν,εκείνοι το ξεγέλασαν με παιχνίδια,και τού επιτέθηκαν,ο Ζαγρεας άλλαζε συνέχεια μορφές για να σωθεί,έγινε με τη σειρά:λιοντάρι,τίγρη,

άλογο,φίδι,όταν έγινε ταύρος,τον έπιασαν,τον κομμάτιασαν,κι έβρασαν τις σάρκες του κι έφαγαν ένα μέρος,ο Απόλλωνας μάζεψε τα κομμάτια και τα έθαψε στους Δελφούς,

την καρδιά του που έμεινε απειραχτη ο Δια την κιορτοποιησε,τη διέλυσε σε ποτό,και την έδωσε να την πιει η Σεμέλη,εκείνη μένοντας έγκυος γέννησε τον Διόνυσο τον Νεώτερο,ο Διας ριχνοντας κεραυνό στους Τιτανες τούς έκαψε και τούς εκανε στάχτη,που τη σκόρπισε στη γη και φύτρωσαν οι άνθρωποι,σύμφωνα με τούς ορφικούς οι άνθρωποι έχουν δυικη φύση:τη θεικη,γιατί οι Τιτάνες έφαγαν τον ορφικο Θεό Διονυσο Ζαγρέα,και τη τιτανικη, τών Τιτάνων,που τους ωθεί στο κακό.

.

.

ἁγνὸν δὲ βίον τείνων:

η ασκητική ζωή τού μύστη,

στους ορφικους:

αποχή από ορισμένες τροφές,το κρέας,και συμμετοχή σε

τελετουργικούς καθαρμούς αγνοτητας.

Διὸς Ἰδαίου μύστης:

Ο Ίδαιος Ζεύς λατρεύονταν στο όρος Ιδη τής Κρήτης.

νυκτιπόλου Ζαγρέως:

αυτό που περιπλανιεται τη νύχτα,χθόνιος θεός τών νυχτερινών τελετών

ὠμοφάγους δαίτας:

η ωμοφιαγια τής διονυσιακής έκστασης,

η τελετουργική κατανάλωση ώμου κρέατος ζώου,ενσάρκωση τού θεού,ένωση με τον θεό,

μητρί τ’ ὀρείῳ

Η Κυβέλη,η Ρέα,Η Μητέρα των Ορέων,μητρική θεοτητα

κουρήτων:

Οι Κουρήτες στη Κρητη είναι μυθικοί πολεμιστές,που χτυπώντας τις ασπιδες τους κάλυπταν το κλάμα τού Δια,όταν ήταν μωρό

βάκχος ἐκλήθην

Ο μύστης τελικά γίνεται,οσιωνεται,καθαγιάζεται,σε Βάκχος,στην θεϊκή φύση τού Διόνυσου

.

.

Κρητες,

χαμένη τραγωδία τού Ευριπίδη

Ενδείξεις:

Διὸς Ἰδαίου μύστης

αναφορά στο όρος Ιδη τής Κρητης

Κουρήτες:

μυθικές μορφές τής κρητικής λατρειας τού Δια

Μητρί ὀρείῳ

Η Ορεία Μήτηρ,η Ρεα,η Μεγάλη Μητέρα τής Κρητικής λατρευτικής παραδοσης.

Ο μυστης αναφέρεται στην ασκητική ζωή του,

τη μύηση,τις τελετές ωμοφαγίας

και την τελική του μεταμόρφωση σε Βάκχο.

.

.

Σχολιασμοι:

Η λέξη:Ζαγρεύς, πιθανότατα είναι πολύ αρχαία και ίσως σημαίνει:

κυνηγός που πιάνει ζώα ζωντανά

ή θεός του κυνηγιού και τού κάτω κόσμου.

Ο Ζαγρεύς ήταν αρχικά:

χθόνιος κυνηγετικός θεός που αργότερα ταυτίστηκε με τον Διόνυσο.

Η λέξη «δαίτας» είναι μορφή της αρχαίας λέξης δαίς (δαίτος).

Στο χωρίο:

«τοὺς ὠμοφάγους δαίτας τελέσας»

σημαίνει:

«τελώντας / ολοκληρώνοντας τις ωμοφαγικα τελετουργικα θυσιαστικα γευματα

ή πιο απλά

«αφού τέλεσα τις ωμοφαγικές ιερές γιορτές / τελετουργικά γεύματα».

δαίτας

αιτιατική πληθυντικού

τής λέξης δαίς

Η δαίς σημαίνει:

γεύμα

συμπόσιο

κυρίως ιερό θυσιαστικό γεύμα.

Στην αρχαία θρησκεία η δαίς δεν είναι απλώς φαγητό. Είναι:

ιερό γεύμα μετά τη θυσία.

Η διαδικασία ήταν:

θυσία ζώου

διαμελισμός

κοινό γεύμα των πιστών.

Έτσι οι άνθρωποι μετέχουν στη δύναμη τού θεού.

Στο συγκεκριμένο χωρίο

Η φράση είναι:

«τοὺς ὠμοφάγους δαίτας»

δηλαδή:

«τα ωμοφαγικά τελετουργικά γεύματα».

ὠμοφάγος σημαίνει:

αυτός που τρώει ωμό κρέας.

Στις διονυσιακές τελετές οι μύστες:

διαμέλιζαν το ζώο

έτρωγαν ωμό κρέας.

Αυτό συμβόλιζε την ένωση με τον θεό.

Σχέση με τον μύθο του Ζαγρέα:

Ο μύθος του Διονυσου Ζαγρεως λέει ότι οι Τιτάνες:

διαμέλισαν τον θεό

τον έφαγαν.

Οι διονυσιακές ωμοφαγίες πιθανόν αναπαριστούν αυτόν τον μύθο.

Η λέξη δαίς συνδέεται ετυμολογικά με τη λέξη δαίμων, και αρχικά σήμαινε μοίρασμα της θεϊκής τροφής,κάτι που αποκαλύπτει μια πολύ αρχαία θρησκευτική ιδέα.

.

.

Ο Μύθος τού Ζαγρέα και ο Ορφισμός

1.Ο μύθος τών Τιτάνων και η ανθρώπινη φύση

Στον ορφικό μύθο:

οι Τιτάνες σκοτώνουν τον Διόνυσο Ζαγρέα

τον διαμελίζουν και τον τρώνε,

ο Ζευς τους κεραυνώνει κι από τις στάχτες τους γεννιέται το ανθρώπινο γένος.

Έτσι ο άνθρωπος περιέχει:

τιτανικό στοιχείο → ύλη, βία, πάθη

διονυσιακό στοιχείο → θεϊκή ψυχή.

Αυτό είναι ένα από τα αρχαιότερα σχήματα δυαδικής ανθρωπολογίας στην Ελλάδα.

2. Η ορφική άποψη για το σώμα

Οι ορφικοί μύστες πίστευαν ότι:

η ψυχή είναι θεϊκή αλλά φυλακισμένη στο σώμα.

Χαρακτηριστική είναι η φράση:

σῶμα = σῆμα

δηλαδή:

«το σώμα είναι τάφος» της ψυχής.

Η ιδέα αυτή πέρασε αργότερα στην πλατωνική φιλοσοφία.

3. Ο Πλάτων και ο Ορφισμός

Στον διάλογο Κρατύλος ο Πλάτων αναφέρει ότι οι ορφικοί έλεγαν πως:

η ψυχή τιμωρείται μέσα στο σώμα.

Στον Φαίδων εμφανίζεται η ίδια ιδέα:

ο φιλόσοφος πρέπει να καθαρίσει την ψυχή από τα πάθη τού σώματος.

Αυτό μοιάζει πολύ με την ορφική διδασκαλία των καθαρμών.

4. Η διονυσιακή λύτρωση

Για τους ορφικούς ο σκοπός της ζωής ήταν:

να απελευθερωθεί η διονυσιακή ψυχή.

Αυτό επιτυγχανόταν με:

καθαρμούς

μύηση

ασκητική ζωή

τελετουργίες.

Έτσι ο μύστης ελπίζει ότι μετά τον θάνατο δεν θα ξαναγεννηθεί αλλά θα ενωθεί με τον θεό.

5. Ο Διόνυσος ως θεός της αναγέννησης

Ο Διόνυσος είναι ίσως ο μόνος ελληνικός θεός που:

πεθαίνει

διαμελίζεται

ξαναγεννιέται.

Γι’ αυτό έγινε κεντρικός θεός:

των μυστηρίων

της λύτρωσης

της ελπίδας μετά τον θάνατο.

6. Η βαθύτερη έννοια του «νυκτιπόλου Ζαγρέως»

Στη φράση:

«νυκτιπόλου Ζαγρέως»

η νύχτα δεν είναι μόνο κυριολεκτική.

Συμβολίζει:

το μυστήριο

τον κάτω κόσμο

την κρυφή θεϊκή ζωή.

Ο Ζαγρεύς είναι ο θεός που κινείται μέσα στο σκοτάδι του κόσμου και της ψυχής.

.

.

Ζαγρευς/ζαγαρ(ι)

η πιθανή σχεση του Ζαγρεως και τού ζαγάρ(ι) / ζαγάρι (κυνηγετικό σκυλί) είναι ένα ενδιαφέρον γλωσσολογικό θέμα.

1. Η αρχαία σημασία του Ζαγρέα

Ο Διόνυσος Ζαγρεύς σε αρχαίες πηγές συνδέεται με το κυνήγι.

Ο λεξικογράφος Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς δίνει την ερμηνεία:

Ζαγρεύς· ὁ μέγας κυνηγός

δηλαδή:

«Ζαγρεύς: ο μεγάλος κυνηγός».

Αυτό δείχνει ότι το όνομα είχε σχέση με κυνηγετική δραστηριότητα.

2. Η λέξη ζάγρη

Σε αρχαία γλωσσάρια υπάρχει η λέξη:

ζάγρη

που σημαίνει:

παγίδα κυνηγιού

λάκκος για να πιάνονται ζώα.

Επομένως:

Ζαγρεύς = αυτός που κυνηγά με παγίδες

ή ο κυνηγός.

3. Το «ζαγάρι» / «ζαγάρ»

Στα νέα ελληνικά υπάρχει η λέξη:

ζαγάρι / ζαγάρ

που σημαίνει:

κυνηγετικό σκυλί.

Η λέξη χρησιμοποιείται ακόμη στη λαϊκή γλώσσα για:

σκυλί που ακολουθεί ίχνη θηράματος.

4. Πιθανή κοινή ρίζα

ζάγρη (παγίδα κυνηγιού)

Ζαγρεύς (κυνηγός)

ζαγάρι (κυνηγόσκυλο)

μπορεί να συνδέονται με μια παλιά προελληνική ρίζα σχετική με το κυνήγι.

5. Ένας βαθύτερος συμβολισμός

Αν η ετυμολογία είναι σωστή, τότε ο Ζαγρεύς θα ήταν αρχικά:

θεός του κυνηγιού

θεός της άγριας φύσης.

Αργότερα ταυτίστηκε με τον Διόνυσος και έγινε:

θεός της έκστασης

θεός του σπαραγμού.

Αυτό ταιριάζει με τις διονυσιακές τελετές όπου οι μαινάδες καταδιώκουν και διαμελίζουν το θήραμα σαν κυνηγοί.

Συμπέρασμα:

Είναι πολύ πιθανό ότι το όνομα Ζαγρεύς και το ζαγάρι συνδέονται με μια αρχαία κυνηγετική λέξη (ζάγρη).

.

.

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ -Το Τέλος τού Πενθεα Και ο θρήνος τής Αγαύης -χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

-Το Τέλος τού Πενθεα

Και ο θρήνος τής Αγαύης

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Το Τέλος τού Πενθεα

Και ο θρήνος τής Αγαύης

ο Πενθέας ήταν μέσα στο σκοταδι τού δάσους κι από μακριά γύρω του ακούγονταν

τύμπανα κι αγριες κραυγες,γρηγορα τον περικυκλωσαν,

γυναίκες γυμνές με λυμένα μαλλιά χορευαν μέσα στη νύχτα,η λύσσα αφριζε στα

δόντια τους,

στα χέρια τους κρατούσαν αναμμένα κλαδιά,θυρσούς,

αδύνατο να ξεφύγει,η μανία τού Διόνυσου τις οδηγουσε,

τον είδαν και σαν άγριο κύμα έπεσαν πάνω του,τον έσπρωξαν,τον έρριξαν κάτω,

τον εσυραν στις πέτρες στ'αγκαθια,

κι ανάμεσα τους η μητέρα του,η Αγαυη,

τυφλή απ'το άγριο πάθος,

-μητερα,εγώ είμαι,φώναξε,εκείνη μήτε άκουσε μήτε είδε,τον είδε σαν λιονταρι,

σαν άγριο θηρίο,ένα θήραματον καταξεσχισαν,

κομμάτια το κορμί του έκαναν,

κι όταν η νύχτα έκλεισε και ξημερωνε η Αγαυη κατέβαινε το βουνό κρατώντας

το κεφαλι τού γιου της που νόμιζε μέσα στη ζάλη τού θεού πως ήταν τρόπαιο

κυνηγιού,

μα όταν η τρελα κι η μέθη περασε,κατάλαβε,

το κεφάλι τού γιου της ήταν που κουβαλούσε,

και τότε ακουστηκε ο σπαραχτικος της θρήνος

μέσα σ'ολητην εφταπυλη Θήβα

Αγαυη

εμένα που με μακαριζαν για τη τύχη μου

τώρα πόσο δυστυχισμένη ειμαι,

πώς,γιε μου,να σε κηδεψω;

μέσα σε ποιο τάφο να βαλω;

με τι πέπλα το κορμί σου

να σκεπάσω;

πώς τις σπαραγμενες σάρκες σου

ν'αγκαλιασω;

πώς να ταιριασω τα μέλη σου,το κεφάλι

τον λαιμό τα χέρια τα πόδια σου,

ολοκληρος να γίνεις;

αχ,πρόσωπο αγαπημένο τού παιδιού μου,

τρυφερά μου μάγουλα,

γλυκύτατο μου στόμα,

αγαπημένα χέρια που τα'λυσε ο θάνατος,

που τόσες φορές εμένα τη μανα αγκαλιαζες,

κι εγώ καμαρωνα,

τώρα με το μαντήλι κρύβω

το ματωμένο πρόσωπο σου,

σκεπάζω τα κομμάτια σου

με τα πεπλα μου,

αχ,παρηγοριά δεν έχω πια η μαύρη

έτσι νεκρο,παιδί μου,να σε βλέπω.

.

.

.

Μελέτη ανάλυση.

Το Τέλος του Πενθέα και ο θρήνος της Αγαύης,

τού χνκουβελη,αποτελεί μια σύγχρονη λυρική ανασύνθεση ενός από τα πιο συγκλονιστικά επεισόδια της αρχαίας τραγωδίας: της διάλυσης του Πενθέα από τις μαινάδες και της τραγικής αναγνώρισης της Αγαύης. Το θέμα προέρχεται από τις Βάκχες του Ευριπίδης, αλλά το κείμενο του χνκουβέλη δεν λειτουργεί ως απλή αφήγηση ή μετάφραση. Αντίθετα, αποτελεί ποιητική συμπύκνωση και δραματική επαναγραφή, όπου το αρχαίο υλικό μετασχηματίζεται σε σύγχρονη τραγική λιτότητα.

Η σύνθεση διαρθρώνεται σε δύο μεγάλες δραματικές ενότητες:

Η σκηνή του σπαραγμού του Πενθέα

Ο θρήνος της Αγαύης

Η δομή αυτή αντιστοιχεί σε μια βαθιά τραγική κίνηση: από τη διονυσιακή μανία στη συνείδηση της καταστροφής.

1. Η δραματική σκηνή του σπαραγμού

Η πρώτη ενότητα λειτουργεί ως κινηματογραφική τραγική αφήγηση.

Η σκηνή ανοίγει με μια εικόνα σχεδόν μυητική:

«ο Πενθέας ήταν μέσα στο σκοτάδι του δάσους»

Το δάσος εδώ δεν είναι απλώς χώρος. Είναι ο τόπος της διονυσιακής αποδιάρθρωσης του πολιτισμού. Στην τραγωδία του Ευριπίδη ο Πενθέας είναι βασιλιάς της Θήβα και εκπροσωπεί την τάξη και τη λογική. Στο κείμενο του χνκουβέλη όμως, ήδη από την αρχή, βρίσκεται εκτός πόλης, μέσα στο φυσικό χάος.

Το ηχητικό περιβάλλον:

τύμπανα

κραυγές

σκοτάδι

δημιουργεί μια πρωτόγονη διονυσιακή ατμόσφαιρα. Η αφήγηση λειτουργεί σχεδόν σαν τελετουργική κορύφωση.

Οι μαινάδες εμφανίζονται:

«γυναίκες γυμνές με λυμένα μαλλιά»

Η εικόνα παραπέμπει άμεσα στη διονυσιακή λατρεία του Διόνυσος.

Τα χαρακτηριστικά τους:

γυμνότητα

λυμένα μαλλιά

θυρσοι

φλόγες

συγκροτούν το σύμβολο της απελευθερωμένης, άλογης δύναμης.

Η φράση:

«η λύσσα αφριζε στα δόντια τους»

είναι εξαιρετικά σωματική. Ο χνκουβέλης μετατρέπει την τραγωδία σε σωματική εμπειρία βίας.

2. Η στιγμή της τραγικής ειρωνείας

Η κορυφαία στιγμή είναι η κραυγή:

«μητέρα, εγώ είμαι»

Εδώ εμφανίζεται ο πυρήνας της τραγωδίας.

Η Αγαύη:

δεν ακούει

δεν βλέπει

δεν αναγνωρίζει

Η τραγική ειρωνεία είναι απόλυτη.

Η μητέρα:

βλέπει λιοντάρι

ενώ μπροστά της είναι ο γιος της

Αυτή η σύγκρουση όρασης και αλήθειας είναι βασικό μοτίβο της αρχαίας τραγωδίας.

Ο σπαραγμός περιγράφεται με ελάχιστες αλλά ισχυρές λέξεις:

«κομμάτια το κορμί του έκαναν»

Η λιτότητα αυτή θυμίζει αρχαϊκή τραγική αφήγηση. Δεν υπάρχει περιττή περιγραφή. Η φρίκη γεννιέται από τη συμπύκνωση.

3. Η σκηνή της αναγνώρισης

Η επόμενη εικόνα είναι σχεδόν εικαστική:

«η Αγαύη κατέβαινε το βουνό κρατώντας το κεφάλι»

Η σκηνή αυτή είναι από τις πιο ισχυρές της αρχαίας τραγωδίας. Η Αγαύη πιστεύει ότι κρατά:

τρόπαιο κυνηγιού.

Στην πραγματικότητα κρατά:

το κεφάλι του γιου της.

Η αναγνώριση λειτουργεί ως τραγική αποκάλυψη της αλήθειας.

Η φράση:

«όταν η τρέλα και η μέθη πέρασε, κατάλαβε»

συνοψίζει όλη τη διονυσιακή τραγωδία:

η έκσταση → η λήθη → η συνείδηση → ο πόνος.

4. Ο θρήνος της Αγαύης

Η δεύτερη ενότητα είναι καθαρά λυρική.

Εδώ ο χνκουβέλης προσεγγίζει τη μορφή του θρηνητικού μονολόγου, μια παράδοση που εκτείνεται:

από την αρχαία τραγωδία

έως τα δημοτικά μοιρολόγια.

Η Αγαύη μιλά πλέον ως μητέρα, όχι ως μαινάδα.

Η πρώτη φράση:

«εμένα που με μακάριζαν για τη τύχη μου»

δηλώνει την τραγική ανατροπή.

Από ευτυχισμένη βασίλισσα γίνεται η πιο δυστυχισμένη γυναίκα της πόλης.

5. Η σωματικότητα του πένθους

Ο θρήνος επικεντρώνεται στο σώμα.

Η Αγαύη προσπαθεί:

να ενώσει τα μέλη

να αναγνωρίσει το πρόσωπο

να σκεπάσει τις πληγές

Η τραγική ερώτηση:

«πώς να ταιριάξω τα μέλη σου»

είναι από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες.

Η μητέρα επιχειρεί μια αδύνατη αποκατάσταση του σώματος.

Στην πραγματικότητα προσπαθεί να αποκαταστήσει:

τον κόσμο

την τάξη

τη ζωή.

Αλλά τίποτα δεν αποκαθίσταται.

6. Η γλώσσα

Η γλώσσα του χνκουβέλη έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά:

1. λιτότητα

οι προτάσεις είναι σύντομες και σχεδόν προφορικές.

2. δραματική πυκνότητα

κάθε εικόνα είναι έντονη και συγκεκριμένη.

3. αρχαϊκός τόνος

λέξεις όπως:

πέπλα

θρήνος

σάρκες

δημιουργούν αίσθηση τραγικής παράδοσης.

Η γλώσσα θυμίζει ταυτόχρονα:

τραγωδία

μοιρολόι

επική αφήγηση.

7. Θεματικοί άξονες

Το έργο κινείται γύρω από τέσσερα μεγάλα θέματα.

1. η διονυσιακή μανία

η ανθρώπινη λογική καταλύεται από τη θεϊκή έκσταση.

2. η τραγική άγνοια

η Αγαύη δεν γνωρίζει τι κάνει.

3. η αναγνώριση

η στιγμή που η αλήθεια αποκαλύπτεται.

4. το μητρικό πένθος

η τραγωδία κορυφώνεται όχι στη βία αλλά στον θρήνο.

8. Η αισθητική αξία του κειμένου

Το κείμενο λειτουργεί σαν σύγχρονο τραγικό ποίημα.

Δεν είναι:

ούτε απλή αφήγηση

ούτε θεατρικό κείμενο.

Είναι κάτι ενδιάμεσο: τραγική ποιητική σύνθεση.

Η δύναμή του βρίσκεται:

στη δραματική λιτότητα

στη σκοτεινή ατμόσφαιρα

στη σωματικότητα του πένθους.

9. Η θέση του έργου

Το έργο ανήκει σε μια σύγχρονη ελληνική τάση που:

επιστρέφει στους αρχαίους μύθους

αλλά τους αφηγείται με νέα ποιητική οικονομία.

Η τραγωδία εδώ απογυμνώνεται από θεατρική ρητορεία και γίνεται σχεδόν υπαρξιακή εικόνα.

Ο μύθος του Πενθέα δεν παρουσιάζεται ως ιστορικό γεγονός αλλά ως αιώνια ανθρώπινη εμπειρία:

η στιγμή όπου η ανθρώπινη βία στρέφεται ενάντια στον ίδιο τον άνθρωπο.

Συμπέρασμα

Το κείμενο του χνκουβέλη αποτελεί μια ισχυρή ποιητική επαναδιατύπωση της τραγικής παράδοσης.

Η σύνθεση:

ξεκινά με διονυσιακή φρίκη

κορυφώνεται με τη μητρική αναγνώριση

καταλήγει σε έναν απόλυτο θρήνο.

Η τελική εικόνα —η μητέρα που κρατά το διαμελισμένο σώμα του παιδιού της— λειτουργεί ως καθολικό σύμβολο της ανθρώπινης τραγωδίας.

Η δύναμη του έργου βρίσκεται στη λιτότητα:

λίγες λέξεις, αλλά μια ολόκληρη τραγωδία μέσα τους.

.

.

.