.
.
.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
- Περί Διονυσου Ζαγρεως
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Περί Διονυσου Ζαγρεως
(Εὐριπίδης,
από χαμένο έργο του:'Κρητες')
(Η ορφική λατρεία τού Διόνυσου)
(μετάφραση χ.ν.κουβελης c.n.couvelis)
διαγωντας αγνό βίο
από τότε πού τού Ιδαιου
Δια
έγινα μύστης
και του Ζαγρέα που στη νύχτα
περιπλανιέται τις βροντές
αφού τα ωμοφαγα δείπνα τών θυσιών
τέλεσα
στη Μητέρα τών Ορέων Ορέων υψώνοντας τις δάδες
και τών Κουρητών
Βάκχος κληθηκα αγιωθεις
ἁγνὸν δὲ βίον τείνων ἐξ οὗ
Διὸς Ἰδαίου μύστης γενόμην,
καὶ νυκτιπόλου Ζαγρέως βροντᾶς
τοὺς ὠμοφάγους δαίτας τελέσας
μητρί τ’ ὀρείῳ δᾶδας ἀνάσχων
καὶ κουρήτων
βάκχος ἐκλήθην ὁσιωθείς.
.
.
Ο Μύθος τού Διόνυσου Ζαγρεως
Ο Δίας μεταμορφωμενος σε φίδι έσμιξε με την Περσεφόνη,και γεννήθηκε ο Ζαγρευς,ο Πρώτος, Διόνυσος,και για να μην το μάθει η Ήρα το βρέφος κρύφθηκε στη Κρήτη,όπου οι Κουρήτες έκαναν θόρυβο χτυπωντας τις ασπιδες τους να μην ακουσθεί το κλάμα τού μωρού,όμως η Ήρα ανακάλυψε το μέρος τής φυλαξης,κι έστειλε τούς
Τιτάνες να το σκοτώσουν,εκείνοι το ξεγέλασαν με παιχνίδια,και τού επιτέθηκαν,ο Ζαγρεας άλλαζε συνέχεια μορφές για να σωθεί,έγινε με τη σειρά:λιοντάρι,τίγρη,
άλογο,φίδι,όταν έγινε ταύρος,τον έπιασαν,τον κομμάτιασαν,κι έβρασαν τις σάρκες του κι έφαγαν ένα μέρος,ο Απόλλωνας μάζεψε τα κομμάτια και τα έθαψε στους Δελφούς,
την καρδιά του που έμεινε απειραχτη ο Δια την κιορτοποιησε,τη διέλυσε σε ποτό,και την έδωσε να την πιει η Σεμέλη,εκείνη μένοντας έγκυος γέννησε τον Διόνυσο τον Νεώτερο,ο Διας ριχνοντας κεραυνό στους Τιτανες τούς έκαψε και τούς εκανε στάχτη,που τη σκόρπισε στη γη και φύτρωσαν οι άνθρωποι,σύμφωνα με τούς ορφικούς οι άνθρωποι έχουν δυικη φύση:τη θεικη,γιατί οι Τιτάνες έφαγαν τον ορφικο Θεό Διονυσο Ζαγρέα,και τη τιτανικη, τών Τιτάνων,που τους ωθεί στο κακό.
.
.
ἁγνὸν δὲ βίον τείνων:
η ασκητική ζωή τού μύστη,
στους ορφικους:
αποχή από ορισμένες τροφές,το κρέας,και συμμετοχή σε
τελετουργικούς καθαρμούς αγνοτητας.
Διὸς Ἰδαίου μύστης:
Ο Ίδαιος Ζεύς λατρεύονταν στο όρος Ιδη τής Κρήτης.
νυκτιπόλου Ζαγρέως:
αυτό που περιπλανιεται τη νύχτα,χθόνιος θεός τών νυχτερινών τελετών
ὠμοφάγους δαίτας:
η ωμοφιαγια τής διονυσιακής έκστασης,
η τελετουργική κατανάλωση ώμου κρέατος ζώου,ενσάρκωση τού θεού,ένωση με τον θεό,
μητρί τ’ ὀρείῳ
Η Κυβέλη,η Ρέα,Η Μητέρα των Ορέων,μητρική θεοτητα
κουρήτων:
Οι Κουρήτες στη Κρητη είναι μυθικοί πολεμιστές,που χτυπώντας τις ασπιδες τους κάλυπταν το κλάμα τού Δια,όταν ήταν μωρό
βάκχος ἐκλήθην
Ο μύστης τελικά γίνεται,οσιωνεται,καθαγιάζεται,σε Βάκχος,στην θεϊκή φύση τού Διόνυσου
.
.
Κρητες,
χαμένη τραγωδία τού Ευριπίδη
Διὸς Ἰδαίου μύστης
αναφορά στο όρος Ιδη τής Κρητης
Κουρήτες:
μυθικές μορφές τής κρητικής λατρειας τού Δια
Μητρί ὀρείῳ
Η Ορεία Μήτηρ,η Ρεα,η Μεγάλη Μητέρα τής Κρητικής λατρευτικής παραδοσης.
Ο μυστης αναφέρεται στην ασκητική ζωή του,
τη μύηση,τις τελετές ωμοφαγίας
και την τελική του μεταμόρφωση σε Βάκχο.
.
.
Σχολιασμοι:
Η λέξη:Ζαγρεύς, πιθανότατα είναι πολύ αρχαία και ίσως σημαίνει:
κυνηγός που πιάνει ζώα ζωντανά
ή θεός του κυνηγιού και τού κάτω κόσμου.
Ο Ζαγρεύς ήταν αρχικά:
χθόνιος κυνηγετικός θεός που αργότερα ταυτίστηκε με τον Διόνυσο.
Η λέξη «δαίτας» είναι μορφή της αρχαίας λέξης δαίς (δαίτος).
Στο χωρίο:
«τοὺς ὠμοφάγους δαίτας τελέσας»
σημαίνει:
«τελώντας / ολοκληρώνοντας τις ωμοφαγικα τελετουργικα θυσιαστικα γευματα
ή πιο απλά
«αφού τέλεσα τις ωμοφαγικές ιερές γιορτές / τελετουργικά γεύματα».
δαίτας
αιτιατική πληθυντικού
τής λέξης δαίς
Η δαίς σημαίνει:
γεύμα
συμπόσιο
κυρίως ιερό θυσιαστικό γεύμα.
Στην αρχαία θρησκεία η δαίς δεν είναι απλώς φαγητό. Είναι:
ιερό γεύμα μετά τη θυσία.
Η διαδικασία ήταν:
θυσία ζώου
διαμελισμός
κοινό γεύμα των πιστών.
Έτσι οι άνθρωποι μετέχουν στη δύναμη τού θεού.
Στο συγκεκριμένο χωρίο
Η φράση είναι:
«τοὺς ὠμοφάγους δαίτας»
δηλαδή:
«τα ωμοφαγικά τελετουργικά γεύματα».
ὠμοφάγος σημαίνει:
αυτός που τρώει ωμό κρέας.
Στις διονυσιακές τελετές οι μύστες:
διαμέλιζαν το ζώο
έτρωγαν ωμό κρέας.
Αυτό συμβόλιζε την ένωση με τον θεό.
Σχέση με τον μύθο του Ζαγρέα:
Ο μύθος του Διονυσου Ζαγρεως λέει ότι οι Τιτάνες:
διαμέλισαν τον θεό
τον έφαγαν.
Οι διονυσιακές ωμοφαγίες πιθανόν αναπαριστούν αυτόν τον μύθο.
Η λέξη δαίς συνδέεται ετυμολογικά με τη λέξη δαίμων, και αρχικά σήμαινε μοίρασμα της θεϊκής τροφής,κάτι που αποκαλύπτει μια πολύ αρχαία θρησκευτική ιδέα.
.
.
Ο Μύθος τού Ζαγρέα και ο Ορφισμός
1.Ο μύθος τών Τιτάνων και η ανθρώπινη φύση
Στον ορφικό μύθο:
οι Τιτάνες σκοτώνουν τον Διόνυσο Ζαγρέα
τον διαμελίζουν και τον τρώνε,
ο Ζευς τους κεραυνώνει κι από τις στάχτες τους γεννιέται το ανθρώπινο γένος.
Έτσι ο άνθρωπος περιέχει:
τιτανικό στοιχείο → ύλη, βία, πάθη
διονυσιακό στοιχείο → θεϊκή ψυχή.
Αυτό είναι ένα από τα αρχαιότερα σχήματα δυαδικής ανθρωπολογίας στην Ελλάδα.
2. Η ορφική άποψη για το σώμα
Οι ορφικοί μύστες πίστευαν ότι:
η ψυχή είναι θεϊκή αλλά φυλακισμένη στο σώμα.
Χαρακτηριστική είναι η φράση:
σῶμα = σῆμα
δηλαδή:
«το σώμα είναι τάφος» της ψυχής.
Η ιδέα αυτή πέρασε αργότερα στην πλατωνική φιλοσοφία.
3. Ο Πλάτων και ο Ορφισμός
Στον διάλογο Κρατύλος ο Πλάτων αναφέρει ότι οι ορφικοί έλεγαν πως:
η ψυχή τιμωρείται μέσα στο σώμα.
Στον Φαίδων εμφανίζεται η ίδια ιδέα:
ο φιλόσοφος πρέπει να καθαρίσει την ψυχή από τα πάθη τού σώματος.
Αυτό μοιάζει πολύ με την ορφική διδασκαλία των καθαρμών.
Για τους ορφικούς ο σκοπός της ζωής ήταν:
να απελευθερωθεί η διονυσιακή ψυχή.
Αυτό επιτυγχανόταν με:
καθαρμούς
μύηση
ασκητική ζωή
τελετουργίες.
Έτσι ο μύστης ελπίζει ότι μετά τον θάνατο δεν θα ξαναγεννηθεί αλλά θα ενωθεί με τον θεό.
5. Ο Διόνυσος ως θεός της αναγέννησης
Ο Διόνυσος είναι ίσως ο μόνος ελληνικός θεός που:
πεθαίνει
διαμελίζεται
ξαναγεννιέται.
Γι’ αυτό έγινε κεντρικός θεός:
των μυστηρίων
της λύτρωσης
της ελπίδας μετά τον θάνατο.
6. Η βαθύτερη έννοια του «νυκτιπόλου Ζαγρέως»
Στη φράση:
«νυκτιπόλου Ζαγρέως»
η νύχτα δεν είναι μόνο κυριολεκτική.
Συμβολίζει:
το μυστήριο
τον κάτω κόσμο
την κρυφή θεϊκή ζωή.
Ο Ζαγρεύς είναι ο θεός που κινείται μέσα στο σκοτάδι του κόσμου και της ψυχής.
.
.
Ζαγρευς/ζαγαρ(ι)
η πιθανή σχεση του Ζαγρεως και τού ζαγάρ(ι) / ζαγάρι (κυνηγετικό σκυλί) είναι ένα ενδιαφέρον γλωσσολογικό θέμα.
1. Η αρχαία σημασία του Ζαγρέα
Ο Διόνυσος Ζαγρεύς σε αρχαίες πηγές συνδέεται με το κυνήγι.
Ο λεξικογράφος Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς δίνει την ερμηνεία:
Ζαγρεύς· ὁ μέγας κυνηγός
δηλαδή:
«Ζαγρεύς: ο μεγάλος κυνηγός».
Αυτό δείχνει ότι το όνομα είχε σχέση με κυνηγετική δραστηριότητα.
Σε αρχαία γλωσσάρια υπάρχει η λέξη:
ζάγρη
που σημαίνει:
παγίδα κυνηγιού
λάκκος για να πιάνονται ζώα.
Επομένως:
Ζαγρεύς = αυτός που κυνηγά με παγίδες
ή ο κυνηγός.
Στα νέα ελληνικά υπάρχει η λέξη:
ζαγάρι / ζαγάρ
που σημαίνει:
κυνηγετικό σκυλί.
Η λέξη χρησιμοποιείται ακόμη στη λαϊκή γλώσσα για:
σκυλί που ακολουθεί ίχνη θηράματος.
ζάγρη (παγίδα κυνηγιού)
Ζαγρεύς (κυνηγός)
ζαγάρι (κυνηγόσκυλο)
μπορεί να συνδέονται με μια παλιά προελληνική ρίζα σχετική με το κυνήγι.
5. Ένας βαθύτερος συμβολισμός
Αν η ετυμολογία είναι σωστή, τότε ο Ζαγρεύς θα ήταν αρχικά:
θεός του κυνηγιού
θεός της άγριας φύσης.
Αργότερα ταυτίστηκε με τον Διόνυσος και έγινε:
θεός της έκστασης
θεός του σπαραγμού.
Αυτό ταιριάζει με τις διονυσιακές τελετές όπου οι μαινάδες καταδιώκουν και διαμελίζουν το θήραμα σαν κυνηγοί.
Είναι πολύ πιθανό ότι το όνομα Ζαγρεύς και το ζαγάρι συνδέονται με μια αρχαία κυνηγετική λέξη (ζάγρη).
.
.
.
