.
.
GREEK POETRY
-χνκουβελης cncouvelis
-Η Ποιηση Ειναι Ενα Ντοκουμεντο
Αποσπασματα [Σχεδιων ]
και Μελέτη αναλυση
POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης
χνκουβελης cncouvelis
Η Ποιηση Ειναι Ενα Ντοκουμεντο
Αποσπασματα [Σχεδιων ]
Ποιηση Ειναι Ενα Ντοκουμεντο
π.χ για τον Ανθρωπο
π.χ για τον Τοπο
π.χ για τις Ιδεες
π.χ για τον Κοσμο
Υπογραψα τη Δηλωση Μετανοιας:
ο λοφος ενα καθισμα κυπαρισσιου
το παιδι [μου] νομισμα χρονου
η φωνη μια ατμομηχανη σιωπης
το αλογο στο τραπεζι της χλοης χορταινει
Σκεφτομαι το τοπιο πεδιαδες και χωραφια
δεντρα σπιτια κι ανθρωπους
οπως τα πλακοστρωτα του Πικιωνη
[ Ενα Ντοκουμεντο ] π.χ για τη Γλωσσα
Δοξα σοι
Η Μεγαλη Εποχη των Εφευρεσεων Βασανιστηριων:
το χερι ,στη παλαμη, καρφωμενο με προγκα
[λογοκρισιας]
τα δοντια στη ταναλια της φαυλοτητας και της
φλυαριας
τα ματια με βελονες αιμοραγουν την εικονα σου
στο βραχο η κραυγη, πουλι πελωριο
τιμωριας
στο πλυσταριο των Ιδεων χρονια
η Ελενη, παει πισω στον χρονο
αχνη γραμμη βλεμματος
εξαχνωση ρυθμων
και νοσταλγια της Δικαιοσυνης του Παρελθοντος
τωρα το σαξοφωνο τ'ουρανου
με συννεφα και βροντες
ακουει [τη γραφη ] τα πουλια [ με τα ]
γαλαζια ν
στο πλυσταριο της Ιστοριας χρονια
η Ελενη
''γυρισε ο Οδυσσεας '' της φωναξε ο Ορεστης
''τωρα θα μαθευτουν ολα ''
η πεταλουδα το λουλουδι κεντουσε
σε πλαγιο του δευτερου ηχο κιτρινο
και κοκκινο
[Ενα Ντοκουμεντο ] π.χ για τις Ιδεες
πηρε τις παπαρουνες απ'το σωμα του Αδωνι
κι εβαψε κοκκινα τα κεραμιδια
κι οτι περισσεψε χυθηκε κοκκινο [στα λογια]
καθισαμε τον ηλιο στις καρεκλες
κι ανεβασαμε ψηλα στον ουρανο τα σωματα
των παιδιων ολη μερα
απ'αυτο παρα πολυ ωφεληθηκαμε
ποσες εξοριες [παθαμε]στα πραγματα
με ποσες εξοριες ασκηθηκαμε στα πραγματα
το μεσημερι κερασα τον κυρ Πλατωνα
καφε στο καφενειο , πληρωσα
με δραχμες Δημοκρατιας τριακοντα την ενοχη μου
[Ενα Ντοκυμαντερ ]
π.χ για τον Κοσμο
στοχος του πουλιου το βελος
στοχος της κινησης το νερο
στοχος της βραδυτητας η χελωνα
αφαιρωντας ανακαλυφθηκε το μηδεν
ο Αισχυλος ασκηται με Ερωτηματικα
Μνημης
ο ηθοποιος μπροστα απ'το σκηνικο ενος
δεντρου ειπε: να λεω αυτα σε σενα
ο μοναδικος Θεατης ,απαντησε:
ακουσε τον ανεμο που με παρασερνει
και μαζεψε τα φυλλα μου [ενα ενα ]
[Ενα Ντοκουμεντο ] π.χ για την Ποιηση
.
.
so [ η αποικια των Ελληνων ] νερο ποταμου
See [ ενα τοπιο] ελιες [φως θαλασσας]
my bird – βραχοι αποσπασματα [προσωπων]
κυλησαν στον αμφικοιλο καθρεφτη
to words
[and Μυθοι περι Ηρακλεους και τα τοιαυτα
[και σαν ψωμι μοιρασε : ''τάυτο η' ετερον''
[χρωμα , φτερα αγγελου
ξημερωμα κορης λευκο
αγορασε σε μονεδα κρινων
το κοκκινο αλογο των συλλογισμων
[a factory ] αντιστροφο
a fuga [το
νερο
η
πεστροφα
κοντρα στο ρευμα
light [ κεντρομολο
του Αισχυλου καρποφορο βιβλιο
διαβαζει η [Maria Callas ]
μηλια των κηπων μου
αναβαθμοι περιστεριων
οταν στην Αγορα ο ρητορας αντιδικει
με σοφιστες : πιο περα απ'την αναγκη η Ποιηση
[κυκλος δεντρων σ'αρμυρα κυματα πευκων
[το παιδι με πτυχωσεις κοχυλιων παιδευει
τον χρονο
[in my sea ] δελφινια οι προγονοι κι οι επιγονοι
εμφυαλωμενα πρωτοζωα
[ τα κειμενα ] πολιτικων συστηματων [ το μελλον
λιθος [προσωπων ]
so [ η αποικια των Ελληνων ] νερο ποταμου
φωνων [ να το σπιτι που γεννηθηκες
κι απ'το παραθυρο τιναζοντας σεντονια
γεμισες τον ουρανο ασπρα συννεφα
[how ] να ταισεις τα πουλια και μας
τωρα που γυρισαμε απο την εξορια των δικων μας
[μετρα ] λειπει η μερα της πληρωμης
ενα κομματι του τοπου μου να φυλαχτει:
ο Οδυσσεας θα γυρισει : κρατηστε αναμμενο τον
κοσμο
[καπνο ανωθρωσκοντα ]ανθρωπων ποθει
η ψυχη μας ,
αυριο μαζι τρωμε , τα δεντρα τα χερια μας πουλια
τα λογια ως κρινα αγρων και
χλοη
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΛΟΓΩΝ
τινα γραφην σε γεγραπται; φυτα
δεντρα ,πληρης κυκλων
αριστα πολιτευματα πουλιων
γεωργων,ειπε:''ου φαυλον εστιν''
και φαινεται μοι:με αλλοτριον αγρον
πληρωθηκε να
συμπληρωνει τα κενα με λογους
νομισματα αχρηστα
μουσικη και προχειροτητες
υπο γαρ λιμου πολλων ανθρωπων ο
φονος της Δημοκρατιας
αληθη να λες τα ωφελιμα ,αυριο
η αναγκη
τα δε εναντια
και τα εγκωμια στους κολακες
και υπερ των ραδιουργων
αναγκη στο μαθημα της παπαρουνας
να μαθουμε να αντιστεκομαστε
στα κομψα ψεματα
ποιο μερος του ανθρωπου ειναι ισοσκελες
στο γνωστο και στο αγνωστο
αλογο τρεχει και πισω σκυλια, ο
κυνηγος μετραει τα κερδη και τη ζημια
τι κερδισες, αν ο ανθρωπος υπηρετης
πλεονεκτων εμπορων, αν
αποκρυψεις τα δωρα Ποιητων
νερα ,και μοι ωρα απιεναι
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΠΡΑΞΕΩΝ
.στα ορια του κειμενου
ερωτηματα / λαθων
-και συμφωνα με τον ανθρωπο ,
το ''περι φυσεως ζητειν εληξεν''
- πως πανηγυρικοι λογοι διαφορων σοφιστων
σαν μαχαιρι κοβουν το κρεας της σκεψης,
παροντες των χρησμων
αμαθεις των πραξεων και
των Ονοματων
και περι ιππων και των αλλων απαντων ζωων
Τι ξερεις;
ο Νομος δεν βλαπτει τους πονηρους
κι εσενα εκοντα η ' ακοντα
σε βλαπτουν
τον δε φονο του Πατροκλου πληρωσε ο
Εχτορας εχθρος ,μην νομιζεις αλλιως,
η Ηλεκτρα περιμενει τον Ορεστη
να εξοριστει ο Αιγισθος
να πληρωσει.Ολη η Ιστορια Ισολογισμοι
Πληρωμων
-επαναληψη λεξεων και φρασεων και εργων,
εγινε οιωνοσκοπος ,ειρωνευτικε,ειχε δουλους
επιρρεπης στη κολακεια καποιος
τον κατηγορισε για φιλαυτια
και δεν ειχε αδικο
[τον συνελαβαν οι ανθρωποι του Αντωνιου
του τρυπησαν τη γλωσσα με βελονα την
εκοψαν συριζα την πεταξαν στα σκυλια ]
στον πλειστηριασμο των Ιδεεων του
δεν ειχε αγοραστες
εν τω μεταξυ κι αλλη τριανδρια
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ
Εσυ ,τι ζητουσες ενας Ουνος στη Θεσσαλονικη;
Εφυγα,να μην παραδοθω
Εγω αιχμαλωτος βαρβαρων
Το τρενο φορτωθηκε απροσωπα σωματα
Αοματα στιφη λιθοβολιστων
Εσυ ,τι ζητουσες ενας Βιτσιγοτθος στην Αθηνα;
Δεν κατηγορω
Αναφερω την Ιστορια
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ
Ποτε θα χρειαστουμε τ'αεροπλανα
των μελισσων;
φωνες φωνες φωνες
Αντισταση
ακουγονται
Ε,οχι και νικητες οι νικημενοι
Κι'αυτες οι παρελασεις;
Τι επαρση.Για γελια
Νοτια,παρατεταγμενα αγαλματα.Ορθια
Νοτια,παρατεταγμενα αγαλματα.Ορθια
Νοτια,παρατεταγμενα αγαλματα.Ορθια
Στα χωματα κοκκινες παπαρουνες
Στα χωματα κοκκινες παπαρουνες
Στα χωματα κοκκινες παπαρουνες
κλεινουν τα παραθυρα
στα προθυρα της Ελευθεριας,Προσοχη
Προσοχη Προσοχη
Ελληνες Συνεχιστε την Ιστορια
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΙΔΕΩΝ
A Roman on-χρημα
ανθρωπων- times
απο το Αλφα στο Βητα
και στο Γαμμα -Infinity
Anfang und Ende
-στον καθρεφτη ο ανθρωπος
αντιστροφο ερωτημα-vita
φωνη,ως pin-ups,-a roman
να,εκει.Το Θεατρο
Ανδρεικελων-a deux scenes
notre art moderne -Est- la Poesie
των Πραξεων Διωγμοι
parmi vous
il y a- a face
πισω απ'το δεντρο το βλεμμα
σταματησε στη θαλασσα
He said-to emporio an
architecture of the Word
-ο ηθοποιος δειπνισε λεξεις
το προσωπειο ταιριαζε
στον θεατη-except
το υφος της σεληνης-δεν
προφερεται ετσι το σιγμα-
He is none of our party-αυτος
μπορει να'ναι -businessman
φερε το χρημα,ξερεις εσυ-
I Never Made So-και οραν
και ακουειν
.
.
24 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ
Αλφα
Αν τα εργαλεια των πουλιων ειναι τα δεντρα
και το φως ειναι η ενρινη φωνη του λευκου
οπως αρχαια φωνη ..........η μελισσα οργανο ηχων
τριων τεταρτων ......των......γλωσσας ρητορων η'
ειδωλο κορης ......ανθεων.......παγκρατιστων και
των κυκνων.......βλεμματα........ο Αιας στη Τροια
ο σπορος.........ασυμμετριας........στον Κολωνο ο
τριων η'.......................................Οιδιποδας τον
δυο............μεταξυ Ομηρου και..........Καδμον η'
αν........της Μηδειας η γοητεια των........εκδοχων
με φαινομενικη λιτη πλοκη τα συμβαντα στο
μελλον
.
.
ΑΡΧΗ - ΤΕΛΟΣ
Αρχη
What do you care about Poesie?
a reporter from a TV Station
asked me:
εγχαρακτα γραμματα στ'αγγεια
των ματιων
εκ διαλυμενου πηλου το σωμα
φυλλοειδης ροδακας κοιλιας
πανσεμνος διανησασα βιον
Ενθαδε κειτε
δικαιος ασκητης
και η γλωσσα φαινεται αιτιατη
μηχανη ερμηνειων
αθροιστης απο αρσενικο σε θηλυκο
παραχαραξη Ιστοριας η
Ιδεολογια
τα απολιθωματα χρονικα σχηματα
σπινων
to begin on the question
I look for covers of controls
διχως λεξεις
μουχλα, μ'ενα κουτι κονσερβας
η αστικη κοινωνια τρεφεται
απο το Ιερο του Απολλωνα ο Κουρος
του Πτωου
στη Βοιωτια ,στο μετωπο η μνημη
νηπιων οργανισμων ρυθμοι
μορφων
Herr,αυτο το συστημα αξιωματων
δεν περιεχει αντιφασεις η'
περιεχει μονο αντιφασεις
A similar thing holds for birds
red white yellow stoones
What about in Euclidean Cage?
ως φλυαξ η συλληψη του Ηρακλη ο
γερων Διας η Αλκμηνη πορνη
τεμαχιον οστρακου στο μουσειο
Χαιρ[ε]
Νικω
Σωσινικα Χαιρε
Βακχιω Χαιρε
αυλητας
Che dici? Favelle Favelle
Tuoni . O Giorno.
What is that Word?
Περγαμηνων τε ...
Τελος
.
.
ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΠΟΙΗΣΗΣ
Η Ποιηση εντονη
λογομαχια Νηπιων
search
.
.
Οδυσσεα ,ακου:
η Δημοκρατια των
Ελληνων εκδιδεται,
πορνη
.................No Fun
.....I Want to Know
.
.
στο πιανο της θαλασσας
η οβερτουρα των διχτυων
κομψη χορογραφια γλαρων
ποιος θυμος Αχιλλεα
σε τιμωρησε
για τον Ατρειδη
η Ελενη ενας γραμμενος
παπυρος σβηνεται στο νερο
των νευρων σου
A silent touch of fishes
Til the Morning
.
σσσ ... κοιμαται
.
στη τριτη σκηνη βγηκε ο Τειρεσιας
με μαγιο του 19ου αιωνα
στα χερια βατραχοπεδηλα
κιτρινα γαντια
ανοιξε την ομπρελα και
την εκλεισε επειτα
σοβαρος
την αφησε στο τραπεζι
ν'ανεβει τη σκαλα με χορευτικες κινησεις
φτανοντας στον εξωστη υποκλιθηκε
στους θεατας δηλαδη σ'εμας
επειτα σαν να'θελε να μας διασκεδασει
με τριπλη περιστροφη βουτηξε στο κενο χωρο
Σιγα μη μας κοροιδεψε
ενας τυφλος κλοουν ηταν ο γελοιος
.
.
Gentlemen
Nothing
.
.
Ποση αποσταση βιβλιων απεχουμε
η' πουλιων;
κιτρινων η' μπλε αν προτιμας
...Απο το Α στο Β τι δεν υπαρχει;
η' ποσα ασημαντα ειναι;
Εσυ να μου πεις.
Οχι τωρα , αυριο.
Θα περιμενω.
Θα'χεις ακουστα για κεινον
τον Πινδαρο
εκ θεων γαρ μαχανε πασαι
βροτεαις αρεταις
Ποσα ,μετρα Ezra Pound η'
και χιλιομετρα απεχουμε;
και πως ονομαζουν τους Υακυνθους
στη Γλωσσα σου;
Εστω την Ελληνικη
As a window opened upon
the blue word
της Θαλασσας
Upon Words I Am
.
.
ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΠΡΑΞΕΩΝ .
Και των ρηγματωσεων
το στερεωμα η γη , ενας
ανθρωπος πουλησε την πραματεια του
κερδος
ενας κηπος με μηλιες στην
ακρη της θαλασσας διχτυ
πουλιων
ο αερας με σημειωτον
οριζει τα συνορα των σωματων μας
πληθυνθηκαν τα χρεωγραφα
των ιδεων μας
σοφιστειες ασυμπτωτων πραξεων
προβολες κυματων σε L major
νανος καιρος χρηματιζεται
παρα θιν αλος , ο υπεροπτης
αιφνιδιως φωνες εντομων
και γυμνα σπουργιτια ναυαγοι
σε γεωμετριες κατοπτρων
προεξεχοντας ο χρονος
χρηματοδοτει επενδυσεις αντιφασεων
η αφαιρεση της φυσης ο ανθρωπος
ο πολλαπλασιασμος των φυτων το δασος
η διαιρεση των φυλλων το φθινοπωρο
η προσθεση των χελιδονιων το ταξιδι
ολος ο Προμηθεας
μια αδεια μαγνητοταινια εικονων
ολη η Δημοκρατια
ενα υπερφυαλο σινεμασκοπ ειδησεων
γκροσο κολπο χρηματιστων το τοπιο
τετραγωνα αποφαγια πολιτικης
προσθεσε στα κομσα λογια το ψεμα
''και δεν υπαρχει το ψεμα της αληθειας
ενω υπαρχει η αληθεια του ψεματος ''
απουσια φωνων η σιωπη
πληθωρισμος σιωπων η κραυγη
.
.
.
Μελέτη αναλυση
«Η Ποίηση είναι ένα Ντοκουμέντο» του χνκουβελης δεν λειτουργεί ως συμβατικό ποιητικό έργο. Είναι περισσότερο ένα ποιητικό αρχείο, ένα εργαστήριο γλώσσας, εικόνων, ιστορίας, πολιτικής, μύθου και μνήμης. Η ίδια η λέξη «Ντοκουμέντο» είναι το κλειδί: ο ποιητής δεν θέλει απλώς να «εκφραστεί», αλλά να καταγράψει τα ίχνη του ανθρώπου μέσα στον κόσμο.
Η βασική ποιητική θέση: «Η Ποίηση είναι ένα Ντοκουμέντο»
Η πρώτη φράση:
«Ποίηση Είναι ένα Ντοκουμέντο
π.χ για τον Άνθρωπο
π.χ για τον Τόπο
π.χ για τις Ιδέες
π.χ για τον Κόσμο»
έχει σχεδόν μανιφεστικό χαρακτήρα.
Η ποίηση εδώ δεν είναι διακοσμητική γλώσσα, ούτε απλώς εξομολόγηση. Είναι ένα είδος αρχείου της ανθρώπινης ύπαρξης.
Το «π.χ.» είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Είναι η συντομογραφία ενός επιστημονικού ή αρχειακού λόγου, και εισάγεται μέσα στην ποίηση. Έτσι δημιουργείται εξαρχής η βασική αντίφαση του έργου:
ποίηση / τεκμήριο
λυρισμός / αρχείο
μύθος / ιστορία
εικόνα / πληροφορία
συναίσθημα / καταγραφή
Ο ποιητής μετατρέπει το ποιητικό κείμενο σε κάτι που θυμίζει ταυτόχρονα:
αρχαιολογικό κατάλοιπο,
ιστορικό αρχείο,
κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ,
λεξικό,
χειρόγραφο,
σημειωματάριο,
πολιτικό φυλλάδιο,
μουσική παρτιτούρα,
αποσπασματικό μοντάζ.
Γι' αυτό και οι παρενθέσεις, οι αγκύλες, οι διαγραφές και οι εναλλακτικές λέξεις δεν είναι απλές τυπογραφικές ιδιοτροπίες. Μιμούνται τη διαδικασία παραγωγής ενός ντοκουμέντου.
Η ποίηση ως αρχαιολογική ανασκαφή
Το κείμενο μοιάζει να έχει γραφτεί μετά την καταστροφή.
Ο ποιητής δεν παρουσιάζει έναν ολοκληρωμένο κόσμο. Παρουσιάζει θραύσματα:
«Αποσπάσματα [Σχεδίων]»
και αργότερα:
«αποσπάσματα [προσώπων]»
«[τα κείμενα] πολιτικών συστημάτων»
«λιθος [προσώπων]»
Η λέξη «απόσπασμα» γίνεται σχεδόν αισθητική αρχή.
Ο κόσμος δεν μας παραδίδεται ακέραιος. Μας παραδίδεται σε κομμάτια.
Έτσι το έργο βρίσκεται πολύ κοντά στη λογική της αρχαιολογίας: ο ποιητής μαζεύει θραύσματα από διαφορετικές εποχές και προσπαθεί να ανασυνθέσει έναν πολιτισμό.
Μέσα στο ίδιο ποίημα συναντώνται:
Όμηρος – Αισχύλος – Ορέστης – Ηλέκτρα – Πλάτων – Άδωνις – Προμηθέας – Πίνδαρος – Οδυσσέας – Ηρακλής – Κάλλας – Ezra Pound – L major – εργοστάσιο – τηλεόραση – χρηματιστήριο.
Η χρονική συνέχεια καταργείται.
Το αρχαίο και το σύγχρονο συνυπάρχουν στο ίδιο επίπεδο.
Η «Δήλωση Μετανοίας»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία είναι:
«Υπογραψα τη Δηλωση Μετανοιας»
Η φράση έχει σαφή πολιτικό και ιστορικό φορτίο. Η «δήλωση μετανοίας» παραπέμπει στην ελληνική πολιτική ιστορία των διώξεων και της ιδεολογικής συμμόρφωσης.
Όμως αμέσως μετά η δήλωση γίνεται παράλογη, ποιητική:
«ο λόφος ένα κάθισμα κυπαρισσιού
το παιδί [μου] νόμισμα χρόνου
η φωνή μια ατμομηχανή σιωπής»
Εδώ συμβαίνει κάτι πολύ σημαντικό.
Ο ποιητής υπογράφει δήλωση μετανοίας όχι για μια πολιτική ιδεολογία αλλά για την ίδια την πραγματικότητα.
Η «μετάνοια» γίνεται ποιητική συνθήκη:
ομολογώ ότι βλέπω τον κόσμο διαφορετικά.
Και η γλώσσα αμέσως μετατρέπει τα πράγματα:
ο λόφος → κάθισμα,
το παιδί → νόμισμα,
η φωνή → ατμομηχανή.
Πρόκειται για μια ποίηση μεταφορικής μετατροπής της πραγματικότητας.
«Η φωνή μια ατμομηχανή σιωπής»
Από τις ισχυρότερες εικόνες του έργου.
Η φωνή είναι κανονικά το αντίθετο της σιωπής.
Εδώ όμως:
φωνή = ατμομηχανή σιωπής.
Η ατμομηχανή σημαίνει κίνηση, θόρυβο, βιομηχανία, ιστορία, ταξίδι.
Η σιωπή είναι ακινησία.
Άρα η φράση δημιουργεί μια αντιφατική μηχανή: κάτι κινείται προς τη σιωπή.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό ολόκληρης της ποιητικής του κειμένου:
«απουσία φωνών η σιωπή
πληθωρισμός σιωπών η κραυγή»
Η σιωπή δεν είναι απλώς απουσία ήχου. Μπορεί να γίνει κραυγή.
Το τοπίο του Πικιώνη
Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η αναφορά:
«Σκέφτομαι το τοπίο πεδιάδες και χωράφια
δέντρα σπίτια κι ανθρώπους
όπως τα πλακόστρωτα του Πικιώνη»
Ο Δημήτρης Πικιώνης λειτουργεί εδώ όχι μόνο ως αρχιτέκτονας αλλά ως ποιητής του τόπου.
Το πλακόστρωτο είναι κατασκευασμένο από επιμέρους πέτρες. Και το ποίημα είναι επίσης ένα πλακόστρωτο από:
λέξεις – εικόνες – μύθους – ιστορικά πρόσωπα – πολιτικές ιδέες – γλώσσες.
Η ποιητική μορφή λοιπόν μιμείται την πικιωνική αισθητική:
το σύνολο δημιουργείται από ετερογενή θραύσματα.
«Η Μεγάλη Εποχή των Εφευρέσεων Βασανιστηρίων»
Εδώ το ποίημα αποκτά πολύ σκοτεινό πολιτικό χαρακτήρα:
«το χέρι, στη παλάμη, καρφωμένο με πρόγκα
[λογοκρισίας]»
«τα δόντια στη τανάλια της φαυλότητας και της
φλυαρίας»
«τα μάτια με βελόνες αιμορραγούν την εικόνα σου»
Το σώμα γίνεται μηχανή λογοκρισίας.
Η γλώσσα τιμωρείται σωματικά.
Χέρι → γραφή.
Δόντια → λόγος.
Μάτια → εικόνα.
Άρα ολόκληρος ο άνθρωπος μετατρέπεται σε θύμα της εξουσίας πάνω στη γλώσσα.
Η «λογοκρισία» δεν είναι μόνο απαγόρευση λέξεων. Είναι σωματική βία πάνω στη δυνατότητα του ανθρώπου να μιλήσει, να γράψει και να δει.
Η Ελενη και ο Ορέστης: η Ιστορία ως τραγωδία που επαναλαμβάνεται
Η Ελενη:
«στο πλυσταριό της Ιστορίας χρόνια
η Ελένη»
και:
«γύρισε ο Οδυσσέας» της φώναξε ο Ορέστης
«τώρα θα μαθευτούν όλα»
Εδώ η μυθολογία λειτουργεί ως κρυφό αρχείο της ιστορίας.
Η επιστροφή του Οδυσσέα σημαίνει επιστροφή της μνήμης.
Η φράση:
«τώρα θα μαθευτούν όλα»
είναι σχεδόν αστυνομική.
Σαν να υπάρχει ένα έγκλημα και η επιστροφή του ανθρώπου να σημαίνει ότι η αλήθεια θα αποκαλυφθεί.
Έτσι ο Οδυσσέας δεν είναι μόνο ο μυθικός ήρωας.
Είναι η επιστροφή της μνήμης.
Το κόκκινο ως πολιτικό και μυθολογικό χρώμα
Στην ενότητα των Ιδεών:
«πήρε τις παπαρούνες απ' το σώμα του Άδωνι
κι έβαψε κόκκινα τα κεραμίδια»
Το κόκκινο έχει διπλή καταγωγή:
Άδωνις / παπαρούνα / αίμα
και ταυτόχρονα:
επανάσταση / πολιτική / βία / ιδεολογία.
Και:
«κι ό,τι περίσσεψε χύθηκε κόκκινο [στα λόγια]»
Το αίμα περνάει στη γλώσσα.
Η ιδεολογία γίνεται κόκκινη λέξη.
Ο Πλάτων στο καφενείο
Εξαιρετική είναι η εικόνα:
«το μεσημέρι κέρασα τον κυρ Πλάτωνα
καφέ στο καφενείο, πλήρωσα
με δραχμές Δημοκρατίας τριάντα την ενοχή μου»
Εδώ γίνεται αναχρονισμός.
Ο Πλάτων μεταφέρεται στο ελληνικό καφενείο.
Και το νόμισμα είναι:
«δραχμές Δημοκρατίας»
Η Δημοκρατία μετατρέπεται σε νόμισμα συναλλαγής.
Αλλά το πιο ειρωνικό είναι:
«πλήρωσα ... την ενοχή μου»
Η δημοκρατία έχει γίνει κάτι που αγοράζει και εξαγοράζει ενοχές.
Ο Πλάτων, που ιστορικά αποτελεί έναν από τους μεγάλους θεωρητικούς της πολιτείας, εμφανίζεται μέσα στην καθημερινή οικονομία του καφενείου.
Έτσι το έργο βάζει σε σύγκρουση:
φιλοσοφία ↔ καθημερινότητα
πολιτεία ↔ αγορά
ιδέα ↔ νόμισμα.
«Αφαιρώντας ανακαλύφθηκε το μηδέν»
Μία από τις πιο συμπυκνωμένες φράσεις:
«αφαιρώντας ανακαλύφθηκε το μηδέν»
Ο κόσμος του ποιήματος είναι ένας κόσμος αφαίρεσης.
Αφαιρούνται:
λέξεις,
μνήμες,
άνθρωποι,
ιστορίες,
ιδέες,
φωνές.
Και τελικά μένει το μηδέν.
Αλλά το παράδοξο είναι ότι από το μηδέν μπορεί να ξαναρχίσει η ποίηση.
Άρα το μηδέν είναι ταυτόχρονα:
καταστροφή και αρχή.
Ο Αισχύλος «ασκείται με ερωτηματικά»
«ο Αισχύλος ασκήται με Ερωτηματικά
Μνήμης»
Εδώ ο Αισχύλος γίνεται σύμβολο μιας τέχνης που δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις.
Ο τραγικός ποιητής ρωτά.
Η τραγωδία είναι μηχανισμός διερεύνησης:
ποιος φταίει;
ποιος πληρώνει;
τι είναι δικαιοσύνη;
τι είναι ενοχή;
τι είναι νόμος;
τι είναι μοίρα;
Αυτά είναι ακριβώς τα ερωτήματα που διατρέχουν το κείμενο.
Το δέντρο και ο μοναδικός θεατής
Η μικρή σκηνή είναι σχεδόν θεατρική:
«ο ηθοποιός μπροστά απ' το σκηνικό ενός
δέντρου είπε: να λέω αυτά σε σένα
ο μοναδικός Θεατής, απάντησε:
άκουσε τον άνεμο που με παρασέρνει
και μάζεψε τα φύλλα μου»
Εδώ ο θεατής μπορεί να είναι το ίδιο το δέντρο.
Ή μπορεί να είναι ο κόσμος.
Ή ο αναγνώστης.
Η σκηνή καταργεί τα όρια:
ηθοποιός / θεατής / δέντρο / άνθρωπος / φύση.
Και το θέατρο γίνεται μια μεταφορά της ποίησης.
Η πολυγλωσσία δεν είναι διακόσμηση
Το ελληνικό κείμενο διακόπτεται συνεχώς από:
«so»
«See»
«to words»
«a factory»
«a fuga»
«light»
«in my sea»
«Anfang und Ende»
«What do you care about Poesie?»
«Che dici?»
«Favelle Favelle»
«What is that Word?»
Αυτό δημιουργεί μια πολυγλωσσική ποιητική σκηνή.
Η γλώσσα παύει να είναι ουδέτερο εργαλείο. Γίνεται αντικείμενο του ποιήματος.
Το ερώτημα:
«What is that Word?»
είναι ουσιαστικά ένα από τα κεντρικά ερωτήματα ολόκληρου του έργου:
Τι είναι η λέξη;
Είναι:
αντικείμενο;
εικόνα;
ήχος;
ιστορία;
πολιτική πράξη;
μνήμη;
εξουσία;
Η «αποικία των Ελλήνων»
Η φράση:
«so [η αποικία των Ελλήνων] νερό ποταμού»
είναι πολύ χαρακτηριστική.
Η «αποικία» παραπέμπει στην αρχαία ελληνική εξάπλωση αλλά και στη μετακίνηση πολιτισμών, γλωσσών και ανθρώπων.
Το νερό του ποταμού είναι η μεγάλη μεταφορά:
ο πολιτισμός ρέει.
Δεν μένει σταθερός.
Η Ελλάδα στο ποίημα δεν είναι γεωγραφικά κλειστή. Είναι ροή.
Γλώσσα, μύθος, άνθρωποι, ιδέες μετακινούνται.
«Κρατήστε αναμμένο τον κόσμο»
Η κορύφωση:
«ο Οδυσσέας θα γυρίσει : κρατήστε αναμμένο τον
κόσμο»
Εδώ η επιστροφή του Οδυσσέα μετατρέπεται σε ηθική εντολή.
Δεν λέει:
κρατήστε αναμμένο το φως.
Λέει:
«κρατήστε αναμμένο τον κόσμο».
Το καθήκον του ανθρώπου είναι να μην αφήσει τον κόσμο να σβήσει.
Η ποίηση γίνεται επομένως αντίσταση στην εξαφάνιση.
«ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΛΟΓΩΝ»
Ο τίτλος είναι ειρωνικός.
Γιατί το κείμενο κάθε άλλο παρά ισορροπημένο είναι μορφολογικά.
Υπάρχει συνειδητή υπερφόρτωση.
Όμως η «ισορροπία» αφορά μάλλον την ηθική και πολιτική ζυγαριά.
Εδώ εμφανίζονται:
«νομίσματα άχρηστα»
«κολάκες»
«ραδιούργοι»
«ο φόνος της Δημοκρατίας»
«κομψά ψέματα»
«τι κέρδισες»
Η γλώσσα γίνεται λογιστική:
κέρδος / ζημία
χρέος / πληρωμή
νόμισμα / αξία
ισοζύγιο / έλλειμμα.
Αυτή η λογιστική μεταφορά θα επανέλθει αργότερα.
«ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΠΡΑΞΕΩΝ»
Εδώ η ηθική γίνεται λογιστήριο:
«Όλη η Ιστορία Ισολογισμοί
Πληρωμών»
Αυτό είναι μία από τις κεντρικές ιδέες του κειμένου.
Η ιστορία παρουσιάζεται σαν μια ατελείωτη αλυσίδα:
πράξη → συνέπεια → πληρωμή.
Ο Πάτροκλος σκοτώνεται → ο Έκτορας θα πληρώσει.
Ο Αγαμέμνων → Κλυταιμνήστρα → Ορέστης → Αίγισθος.
Η ιστορία της τραγωδίας γίνεται λογιστική της ενοχής.
Η φρίκη της λογοκρισίας επανέρχεται
Η εικόνα:
«του τρύπησαν τη γλώσσα με βελόνα
την έκοψαν σύρριζα την πέταξαν στα σκυλιά»
είναι η πιο ωμή σωματοποίηση της γλώσσας.
Η γλώσσα εδώ δεν είναι αφηρημένη.
Είναι σάρκα.
Και η εξουσία, όταν φοβάται τον λόγο, επιτίθεται στο σώμα του ομιλητή.
«ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ»: η ιστορία χωρίς εθνική αθωότητα
Η σκηνή:
«Εσύ, τι ζητούσες ένας Ούνος στη Θεσσαλονίκη;
Έφυγα, να μην παραδοθώ
Εγώ αιχμάλωτος βαρβάρων»
και:
«Εσύ, τι ζητούσες ένας Βιζιγότθος στην Αθήνα;»
αλλάζει οπτική.
Ο ποιητής δεν γράφει:
«εμείς εναντίον αυτών».
Γράφει:
«Δεν κατηγορώ
Αναφέρω την Ιστορία»
Αυτό είναι θεμελιώδες.
Ο ποιητής επιχειρεί να γίνει μάρτυρας και όχι δικαστής.
Βέβαια, η ίδια η επιλογή των εικόνων περιέχει κριτική. Η δήλωση «δεν κατηγορώ» δεν σημαίνει ουδετερότητα· σημαίνει προσπάθεια να αφήσει τα γεγονότα να κατηγορήσουν από μόνα τους.
Οι παπαρούνες και η επανάληψη
Στην επόμενη ενότητα:
«Νοτιά, παρατεταγμένα αγάλματα. Όρθια»
«Νοτιά, παρατεταγμένα αγάλματα. Όρθια»
«Νοτιά, παρατεταγμένα αγάλματα. Όρθια»
και:
«Στα χώματα κόκκινες παπαρούνες»
«Στα χώματα κόκκινες παπαρούνες»
«Στα χώματα κόκκινες παπαρούνες»
Η επανάληψη λειτουργεί σαν στρατιωτικό βήμα.
Αλλά τα αγάλματα είναι ακίνητα και οι παπαρούνες ζωντανές.
Έχουμε λοιπόν:
παρέλαση / νεκρότητα
απέναντι σε:
χώμα / παπαρούνα / ζωή.
Η επανάληψη μετατρέπει το ποίημα σε τελετουργία μνήμης.
«24 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ»
Η ενότητα αυτή είναι ουσιαστικά μια ποιητική κοσμογονία της ελληνικής γλώσσας.
Το «Άλφα» δεν παρουσιάζεται ως απλό γράμμα.
Αμέσως δημιουργείται ένα τεράστιο δίκτυο:
πουλιά
δέντρα
φως
μέλισσα
γλώσσα
ρήτορες
Αίας
Τροία
Οιδίποδας
Όμηρος
Κάδμος
Μήδεια
Το γράμμα γίνεται κύτταρο πολιτισμού.
Η αλφαβήτα είναι εδώ αρχαιολογία της μνήμης.
«ΑΡΧΗ – ΤΕΛΟΣ»
Η ενότητα είναι αυτοαναφορική.
Ο δημοσιογράφος ρωτά:
«What do you care about Poesie?»
και η απάντηση δεν είναι θεωρητική.
Ο ποιητής απαντά με εικόνες, αρχαιολογικά θραύσματα, σώματα, μνήμες, γλώσσες, ιστορία.
Αυτό είναι σαν να λέει:
Δεν μπορώ να σας εξηγήσω τι είναι η ποίηση.
Μπορώ μόνο να σας δείξω τα τεκμήριά της.
Η γλώσσα ως «μηχανή ερμηνειών»
Εξαιρετικά σημαντική φράση:
«η γλώσσα φαίνεται αιτιατή
μηχανή ερμηνειών»
Η γλώσσα δεν είναι καθρέφτης της πραγματικότητας.
Είναι μηχανή που παράγει ερμηνείες.
Και αμέσως μετά:
«παραχάραξη Ιστορίας η
Ιδεολογία»
Εδώ βρίσκεται η πολιτική θεωρία του έργου.
Η γλώσσα μπορεί:
να αποκαλύψει
αλλά και
να παραχαράξει.
Γι' αυτό ο ποιητής δυσπιστεί απέναντι στις λέξεις.
Ο Τειρεσίας με βατραχοπέδιλα
Η σκηνή είναι απολαυστικά παράλογη:
«στην τρίτη σκηνή βγήκε ο Τειρεσίας
με μαγιό του 19ου αιώνα
στα χέρια βατραχοπέδιλα
κίτρινα γάντια
άνοιξε την ομπρέλα...»
Εδώ η τραγωδία γίνεται σουρεαλιστικό θέατρο.
Ο Τειρεσίας, ο τυφλός προφήτης, εμφανίζεται ως κλόουν.
Και το τέλος:
«σαν να 'θελε να μας διασκεδάσει
με τριπλή περιστροφή βούτηξε στο κενό»
καταστρέφει οριστικά την κλασική σοβαρότητα.
Και ύστερα:
«Σιγά μη μας κορόιδεψε
ένας τυφλός κλόουν ήταν ο γελοίος»
Αλλά εδώ υπάρχει ανατροπή:
ο τυφλός είναι αυτός που βλέπει.
Άρα ο «κλόουν» μπορεί να είναι ο μόνος που γνωρίζει την αλήθεια.
Πίνδαρος και Ezra Pound
Το:
«Πόσα, μέτρα Ezra Pound ή
και χιλιόμετρα απέχουμε;»
είναι εξαιρετικά χαρακτηριστικό.
Δεν ρωτά:
πόσο απέχουμε από τον Pound χρονικά;
Ρωτά:
πόσα μέτρα;
Η ποίηση μετατρέπεται σε γεωγραφική απόσταση.
Και αμέσως:
«και πως ονομάζουν τους Υακίνθους
στη Γλώσσα σου;
Έστω την Ελληνική»
Η γλώσσα γίνεται τόπος.
Το λουλούδι υπάρχει, αλλά αλλάζει όνομα ανάλογα με τη γλώσσα.
Άρα:
ο κόσμος δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε· είναι και αυτό που ονομάζουμε.
Η τελική μεγάλη ενότητα: οικονομία και φύση
Το τέλος είναι από τα πιο ολοκληρωμένα σημεία του έργου:
«πληθύνθηκαν τα χρεώγραφα
των ιδεών μας»
«χρόνος
χρηματοδοτεί επενδύσεις αντιφάσεων»
«γκροσο κόλπο χρηματιστών το τοπίο»
Εδώ η οικονομική γλώσσα καταλαμβάνει ολόκληρη τη φύση.
Το τοπίο γίνεται χρηματιστήριο.
Οι ιδέες γίνονται χρεόγραφα.
Ο χρόνος γίνεται επένδυση.
Ο άνθρωπος εμπορευματοποιεί τα πάντα.
Και τότε έρχεται η εξαιρετική εξίσωση:
«η αφαίρεση της φύσης ο άνθρωπος
ο πολλαπλασιασμός των φυτών το δάσος
η διαίρεση των φύλλων το φθινόπωρο
η πρόσθεση των χελιδονιών το ταξίδι»
Αυτό είναι σχεδόν μαθηματική ποίηση.
Ο ποιητής παίρνει τις τέσσερις βασικές αριθμητικές πράξεις:
αφαίρεση – πολλαπλασιασμός – διαίρεση – πρόσθεση
και τις εφαρμόζει στον κόσμο.
Και προκύπτει μια ποιητική οικολογία.
Ο άνθρωπος = αφαίρεση.
Το δάσος = πολλαπλασιασμός.
Το φθινόπωρο = διαίρεση.
Τα χελιδόνια = πρόσθεση.
Η φύση είναι ένας άλλος τρόπος μαθηματικής σκέψης.
«Όλος ο Προμηθέας»
«όλος ο Προμηθέας
μια άδεια μαγνητοταινία εικόνων»
Η εικόνα είναι συγκλονιστικά απαισιόδοξη.
Ο Προμηθέας είναι ο φορέας της γνώσης, της φωτιάς, της τεχνικής.
Εδώ όμως η τεχνική έχει καταλήξει σε:
«μια άδεια μαγνητοταινία εικόνων»
Ο πολιτισμός έχει τεράστια τεχνολογική δυνατότητα αλλά μπορεί να καταλήξει σε κενό περιεχομένου.
«Όλη η Δημοκρατία / ένα υπερφυαλo cinemaScope ειδήσεων»
Εδώ γίνεται πολύ έντονη η κριτική στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Η Δημοκρατία μετατρέπεται σε θέαμα.
Όχι πλέον πολιτική συμμετοχή αλλά:
εικόνα → οθόνη → είδηση → κατανάλωση.
Το «CinemaScope» προσδίδει στην πολιτική το μέγεθος ενός θεάματος.
Η Δημοκρατία γίνεται κινηματογραφικό προϊόν.
Η μεγάλη κατακλείδα: «η αλήθεια του ψέματος»
Το τέλος:
«και δεν υπάρχει το ψέμα της αλήθειας
ενώ υπάρχει η αλήθεια του ψέματος»
είναι ουσιαστικά η φιλοσοφική συμπύκνωση ολόκληρου του έργου.
Η φράση αντιστρέφει τη συνηθισμένη λογική.
Δεν ενδιαφέρει μόνο αν κάτι είναι αληθινό ή ψεύτικο.
Μπορεί ένα ψέμα να αποκαλύπτει κάτι αληθινό.
Η μυθολογία είναι «ψέμα» με την ιστορική έννοια, αλλά μπορεί να περιέχει βαθύτερη αλήθεια.
Η ποίηση επινοεί, αλλά μέσα στην επινόηση μπορεί να καταγράψει την πραγματικότητα καλύτερα από ένα ψυχρό αρχείο.
Και έτσι επιστρέφουμε στην αρχή:
Η Ποίηση είναι ένα Ντοκουμέντο.
Όχι επειδή καταγράφει μόνο γεγονότα.
Αλλά επειδή καταγράφει την αλήθεια που κρύβεται μέσα στις επινοήσεις του ανθρώπου.
Η μορφή: ένα «ποιητικό μοντάζ»
Η πιο κατάλληλη αισθητική έννοια για το έργο είναι ίσως:
ποιητικό μοντάζ
Ο ποιητής δεν αναπτύσσει μια εικόνα μέχρι τέλους. Κόβει.
Όμηρος → Πλάτων → Πικιώνης → Πίνδαρος → Ezra Pound → Κάλλας → Αισχύλος → χρηματιστήριο → πουλιά → πολιτική → τηλεόραση.
Αυτό θυμίζει κινηματογραφικό μοντάζ.
Το νόημα δεν βρίσκεται μόνο στην κάθε εικόνα αλλά στη σύγκρουση δύο διαδοχικών εικόνων.
Για παράδειγμα:
Πλάτων → καφές → δραχμές → Δημοκρατία → ενοχή.
Ή:
Προμηθέας → μαγνητοταινία → Δημοκρατία → CinemaScope → ειδήσεις.
Η σύνδεση παράγει το νόημα.
Η γραφή ως «παλίμψηστο»
Το έργο μπορεί επίσης να διαβαστεί ως παλίμψηστο.
Κάτω από τη σύγχρονη γλώσσα υπάρχουν:
αρχαίοι μύθοι,
τραγωδία,
αρχαία ελληνική γλώσσα,
φιλοσοφία,
πολιτική ιστορία,
ευρωπαϊκή ποίηση,
μουσική,
κινηματογράφος,
νεότερη τεχνολογία.
Η μία εποχή γράφεται πάνω στην άλλη.
Όπως σε ένα αρχαίο χειρόγραφο όπου έχει σβηστεί ένα κείμενο για να γραφτεί άλλο, έτσι και εδώ:
ο σύγχρονος κόσμος γράφει πάνω στον αρχαίο — αλλά ο αρχαίος συνεχίζει να φαίνεται.
Το κεντρικό θέμα: η εξορία
Μία λέξη επανέρχεται με διάφορες μορφές:
«πόσες εξορίες [πάθαμε] στα πράγματα»
«με πόσες εξορίες ασκηθήκαμε στα πράγματα»
και:
«τώρα που γυρίσαμε από την εξορία των δικών μας»
Η εξορία δεν είναι μόνο γεωγραφική.
Υπάρχει:
εξορία από τον τόπο,
εξορία από την ιστορία,
εξορία από τη γλώσσα,
εξορία από τη μνήμη,
εξορία από την πολιτική,
εξορία από τον ίδιο τον εαυτό.
Και η επιστροφή του Οδυσσέα γίνεται το αρχέτυπο της επιστροφής.
Η φύση ως αντίσταση
Παρά τον πολιτικό και ιστορικό πεσιμισμό, το έργο δεν είναι μηδενιστικό.
Γιατί συνεχώς επιστρέφουν:
δέντρα
νερό
ελιά
θάλασσα
παπαρούνες
πουλιά
χελιδόνια
μέλισσες
πεταλούδα
πέστροφα
δελφίνια
μήλιες.
Η φύση είναι το αντίβαρο στη βία της ιστορίας.
Εκεί όπου ο άνθρωπος δημιουργεί:
πόλεμο – αγορά – λογοκρισία – ιδεολογία – ψέμα,
η φύση δημιουργεί:
κύκλο – ροή – πολλαπλασιασμό – επιστροφή.
Η τελευταία εξίσωση
Το κλείσιμο:
«απουσία φωνών η σιωπή
πληθωρισμός σιωπών η κραυγή»
είναι μια τέλεια καταληκτική πράξη.
Η σιωπή αρχικά είναι μηδέν φωνών.
Αλλά όταν οι σιωπές πολλαπλασιάζονται, μετατρέπονται σε:
κραυγή.
Άρα η ποίηση γεννιέται από την αντίφαση:
όσο περισσότερο απαγορεύεται η φωνή, τόσο περισσότερο η σιωπή γίνεται φωνή.
Επομένως:
Το «Η Ποίηση Είναι Ένα Ντοκουμέντο» είναι ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο ποιητικό σχέδιο, γιατί επιχειρεί να αντιμετωπίσει την ποίηση όχι ως αυτόνομη λογοτεχνική περιοχή αλλά ως ολόκληρο σύστημα γνώσης.
Θα μπορούσε να σχηματοποιηθεί έτσι:
ΠΟΙΗΣΗ
↓
ΓΛΩΣΣΑ
↓
ΜΝΗΜΗ
↓
ΙΣΤΟΡΙΑ
↓
ΜΥΘΟΣ
↓
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
↓
ΣΩΜΑ
↓
ΤΟΠΟΣ
↓
ΦΥΣΗ
↓
ΑΝΘΡΩΠΟΣ
και τελικά όλα επιστρέφουν στη λέξη.
Η μεγάλη πρωτοτυπία του κειμένου βρίσκεται ακριβώς στην προσπάθεια να κάνει την ποίηση ταυτόχρονα:
αρχείο + ντοκιμαντέρ + τραγωδία + λεξικό + αρχαιολογική ανασκαφή + πολιτικό ημερολόγιο + κινηματογραφικό μοντάζ + μουσική παρτιτούρα.
Και το πιο βαθύ του ερώτημα δεν είναι τελικά «τι είναι η ποίηση;».
Είναι:
Πώς μπορεί η γλώσσα να διασώσει έναν κόσμο που συνεχώς καταστρέφεται από τη γλώσσα;
Γι' αυτό και η φράση «Η Ποίηση Είναι Ένα Ντοκουμέντο» λειτουργεί σχεδόν σαν αισθητικό σύνθημα του έργου: η ποίηση δεν καταγράφει απλώς τον κόσμο· καταγράφει τα ίχνη του κόσμου πάνω στη γλώσσα.
Και η τελευταία εικόνα — «πληθωρισμός σιωπών η κραυγή» — μετατρέπει ολόκληρο το προηγούμενο υλικό σε μια ποιητική θεωρία της μαρτυρίας: όταν η ιστορία, η εξουσία ή η ιδεολογία προσπαθούν να εξαφανίσουν τη φωνή, το ποίημα γίνεται το τεκμήριο της εξαφάνισής της.
.
.
.
.jpeg)
