.
.
The Liv Ullmann's Smile
-χνκουβελης cncouvelis
https://www.facebook.com/share/v/14rDUp93tkB/
.
.
My Libera Land Is The Internet Land
I Am a Greek European Worldwide Man-Now!-
www.artpoeticacouvelis.blogspot.com
.
.
The Liv Ullmann's Smile
-χνκουβελης cncouvelis
https://www.facebook.com/share/v/14rDUp93tkB/
.
.
.
.
noir
-cncouvelis
1
https://www.facebook.com/share/v/18xrGVRsDg/
2
https://www.facebook.com/share/v/18tHNSAs3e/
3
The noir Dietrich's shadows
https://www.facebook.com/share/r/1CAhrU6m1X/
.
.
.
.
https://www.facebook.com/share/r/18bQVfNUFy/
χνκουβέλης cncouvelis
ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ
αυτο η αρχη
αυτο το μεσο
αυτο το ακρο
με τη γραμματικη των κρινων και
το συντακτικο των αηδονιων
εγραψε την ομορφια
και τωρα
'τα ντερτια του πολλα,τα βασανα μεγαλα'
κυνηγησε τρεις μερες και τρεις νυχτεςτην ελικοβλεφαρη και βαθυζωνη κορη [στον
Ομηρο κουριη] κι αυτη λουσθηκε
στη θαλασσα τα μαλλια σε βοστρυχους
μνημονευετε σε καθε καιρο
Καζαντζιδη Στυλιανο Εμμανουηλ Χιωτη
και Μπελλου Σωτηρια μνημονευετε
στους αιωνας των αιωνων
τοιχογραφισε με ουρανο τα βλεφαρα
και σφηνωσε στα χειλη τριανταφυλλα
στο λευκο τετραγωνο που βρεθηκε το ματ εγινε σε
δυο κινησεις,τιποτα δεν υποψιαστηκε ο ανιδεος
ο μωρος και η ηττα καρποφορησε σε αφθονια
καλων, η δε νικη ατελεσφορη
ο λαιμος ειναι του κυκνου ασπρα τα βυζια περιστερια,στα
μπουτια της φωλιαζει το πουλι της Αφροδιτης
αυτος με τις γεννετησιες χειρονομιες
τη γδυνει και ντυνεται τις δαντελες της
στον κηπο που οι παπαρουνες κυλισθηκαν στο αιμα
κι ετσι αρχων υψιπετης
με πυροβολισμους κρινων
σποραει το ανυπαρκτο
υπαρκτο
με δεκαεφτα-γωνια στασιμα συμπεραινει
το εναρμονιο απολυτο των ιδεων
και με πληθωρα αθωρακιστων ερμηνειων
πληρωνει το χρεος του
αυτα τα μερη ειναι ετεροδοξα αγροκτηματα
αγαλματων και μεις ομοουσιοι ελευθερο-
πρακτες [παροντες αει]
οι ανθρωποι
δεν μελλει ν'αποκτησουν περιττα πουλια
σημερα σε χρωματισμενο πηλο αναπαλαιωθηκε ο
εναλιος ανθεστηρας των ημιδιαφανων παρθενων
με τα πορφυρα αιδοια [ως παραληγουσες
λεξεις] και παραληπτες φαλλοφορους
τοξοτες
απο εκει περα εκτεινεται χρωματοφορο
οροπεδιο με λευκα ιματια περιστεριωνων
στο βαθος η' στο βυθο της κοιλης οροσυναρτησης
Τα απρεπη λογια του βωμολοχουσαν
ωρες το μαρτυριο του ηταν ευγλωττο
ωρες ακριβολογουσε ο ερημιτης
των λιτων με θολους περισπωμενων
και οξειες κυπαρισσιων
θα'ρθει ο χρονος των σεμνων απολαυσεων
σε σειρες αναμνησεων
με αμεμπτη χειρονομια δωρησε τη λευκοτητα
τροφη στους συνδαιτημονας,συντροφους συμμετρους
και αυτοχθονες των λεξεων
το φως
με βελη αφηγηθηκε αναγλυφα στην οψη τη μνημη
και το ψωμι σφραγισθηκε μ'ορθογωνιο τριγωνο [το πηλινο
πρωτυπο εκμαγειο] λωτοφαγα σμηνη πουλιων ενδημουν
στις εναλιες περιοχες των ανθρωπων
οταν
τα ελικοφρυδα προσωπα
στη διαφανη ορχηστρα
τραγωδουν με πλαγια και ορθα
χορικα [δωριεων και Ιωνων
στασιμα] εν χορδαις και οργανοις μελπουν
τ'αδικο που τον κατατρεξε
αυτον τον αμωμο κι ενδοξο αλχειμιστη
με τη μεθοδο της χλοης μοιραστηκαμε
τα τρια τεταρτα τ'ουρανου
η' το αντιστροφο
με το 75% τ'ουρανου διαμοιρασαμε
σ'ορθογωνια τη χλοη
αντιλεγω:μολων
λαβε
και το ξερεις, κατηγορηθηκε για ακραια εξυβριση.
σκορπιζε την ελευθερια στα ματια των ανθρωπων
[ενας αιρετικος της λιτοτητας] ενας ορθολογιστης
των τεχνων
και στον ενοπλο αγωνα των λεξεων μαρτυρησε
[το πληθος κραυγαζε εναντιων των κρινων] δυο ειχαν
διαλυμενα κρανια απ'το υγρο πυρ της παπαρουνας
ενω ο ποιητης κομπαζε προκλητικα με τις μεταφορες
οι ολιγαρχικοι της αληθειας :85&
οι δημοκρατικοι της ελευθεριας:90%
οι δημαγωγοι του ψευδους:95%
πλην ενος.Πυρ: Αληθεια
Ελευθερια:Πυρ
Ψευδος:μολων
λαβε
με απεριττο τροπο σχολιασε το αριστοτελειο
εργο κι απεδειξε μ'αυστηρο και συνεκτικο
λογισμο την υπεραγωγιμοτητα της ποιησης
η' αλλου.σε ποιο μαηγνητικο πεδιο
ανθουν οι βελονες της ελιας
και πως τετρακις περιστρεφονται
οι παπαρουνες
ο αγγελος εβοα στις μυροφορες
το μεγα θαυμα και τοτε
δακρυροεσσα η κορη μετανοησε
το σεμνο και με δαντελες αποκαλυψε
τη γυμνια της, περικαλλη
και στην εξουσια του Υψηλου συνθρονοι οι εντιμοι
και τα εγχαρακτα εικονογραμματα σχολιαζουν
το απειροκαλο του οπερ εδει δειξαι
και διαστελει προς τη σαφηνεια
και συμπιεζει προς την λιτοτητα
ο ποιητης των ορατων τε και αορατων
ενα αιχμαλωτο κενο
ωσαν οδυνη γεννας και
το ελαχιστο κοβει τον ομφαλιο λωρο
με τον ουρανο
αυτο το απροσπελαστο και ατερμονο
προσωπειο
που ειδες τα σιτοφαγα οντα;
πες το ακριβως
και η ερημια,αυτη η κυνικη
αντανακλαση του μηδενος
ουτε
αριθμος
μητε γραμμα
αν ηξερες
τι υποψιαστηκε ο ανυποχωρητος
ο ευλαβης ο μη μοναζων εν τη σκοτια
θα ελθει ο μεγας τυμπανιστης ως
σφαγιασμενο αρνι με επιχρυσους
οφθαλμους,τοτε, αναγνωσε το Α
και γραψε το Ω, ισως
αναμνησθουμε τους φτωχους στην
εσχατη κριση
στη σατραπεια των πουλιων λαξευτηκαν
στην ατμοσφαιρα περιλαμπρα κωδωνοστασια φωνων
οι ανθρωποι αλατιζαν τα κοκκαλα απο μοσχαρι,με υπολειματα κρεατος,
τα ξεραιναν στον ηλιο και τα φυλαγαν για τις
αγρυπνιες τους σε πηλινα δοχεια
συμφωνα με την αφηγηση.εβραζαν τη φακη στο νερο με
ξυδι.
κρατυσαν το μονοπωλειο των τροπαριων σε α' ηχο
Μετα την ηττα των Ελληνων τα υφαντα που βλεπετε
υφανθηκαν στο καιρο τους
κι ομως καταφεραν μια μοναδικη μορφολογια λεξεων
οι πραξεις μας,σημερα,θεμελιωνονται σ'αυτες
ειχανε κοπαδια απο αηδονια
και κηπους με μελισσες
και οι βυζαντινοι
γιορταζανε του Αγιου Μαμα
στη σιτιση τους συμπεριελαμβαναν.κολοκυθια με γαλα
και στους γαμους επαιρναν την περδικα την πενταπλουμισμενην
και κερνουσαν αυγα τους μελλονυμφους
Ο παππους μου ηταν Ελληνας,πολυ εξυπνος ανθρωπος,ειχε
δυο αλογα και εμπορευονταν την καλωσυνη στους φτωχους
και στους δυστυχισμενους
ειχ'ενα λιβαδι με παπαρουνες δωρισμενο στον γιο του
Αδωνι,τον μικροτερο
και στην κορη εδωσε ανδρα γεωργο
παντα εν σοφια
ξεντυθηκε την πανοπλια του
μεσα του τα εντοσθια χαλκινα
μπρουτζινα τα νευρα
.''Ιτε παιδες Ελληνων'' Ποιας
Δημοκρατιας [;]οι αχθοφοροι κουβαλουσαν
το πρωι το φως ,στοιβες οι θημωνιες του
και περα πανω απ'την οροσειρα το φεγγαρι
ειπαμε τα λογια ταπεινα
τα χειλη μας ιστορησανε ανοσιοργηματα
ακουστηκε ''ψεματα,λενε ψεμαρτα'' ,κουφια
λογια στον αφρο της ακρογυιαλιας
Ως ποτε τα αδικα επι των δικαιων
πες το ξανα. ως ποτε η δυναστεια των
αδικοπραχτων
Ο Κοσμος του ηταν
των Περιττων Αριθμων ,στο Θεατρο η χρυση
προσωπιδα του τραγωδουσε,το τοπιο εκτυλιχτηκε με
βελανιδιες ως τον οριζοντα
πετρες σκαλισμενες σε λεξεις και σεμνες κορες
αρραβωνιασμενες με πετρινους κουρους,ας εχουν
την ευχη των λησμονημενων
με βελη εκδιωξαν τη μνημη τους
τα σπιτια τους ανθοδοχεια γιασεμιων
για μας τους συμπαθουντας
ποσοι ανθρωποι χρειαζονται τη Δημοκρατια
του Κλεισθενη;
Εξορισατε,παραταυτα
τα προσωπα των επιφανων!
Εγω,Αθωος ειμι απο το αιμα του Αθωου τουτου
''Ουτις'' το ονομα που φωναξες Εσυ ο των παντων
Ισως,ειμαστε αναγκασμενοι να υπακουμε στην αμαρτια
Ισως,ειμαστε τα ανθρωπαρια των δυνατων
Ισως,δεν ειμαστε το τελος του κοσμου
Υποθεσεις,κι η νυχτα κυλαει
.στον ασημενιο ποταμο,το πρωι
σβηνει λαμποντας στη θαλασσα
που
τραγουδαει τ'αηδονι μετα το ζευγαρωμα
και που περπαταει καμαρωτα η περδικα;
Αυτο που ακουσες,ευτυχισμενε,ηταν τ'αηδονι κι
αυτο που ακουσες ηταν η περδικα
Εμεις οι Δημοκρατικοι της Αρμονιας
αρνουμαστε να ζησουμε δυστυχισμενα
ας τ'ακουσουν καλα οι αχρειοι
του παροντος και του μελλοντος χρονου
.
.
.
Μελέτη αναλυση
Το «Ανισοτήτων Συλλογισμοί» του χνκουβέλη είναι ένα ποίημα ασυνήθιστης έκτασης και πυκνότητας, που αντιστέκεται σε κάθε συμβατική ανάγνωση. Δεν αναπτύσσει μια γραμμική αφήγηση ούτε οικοδομεί έναν ενιαίο λυρικό μονόλογο. Αντίθετα, λειτουργεί ως ένα πολυφωνικό πεδίο, όπου συνυπάρχουν η ποίηση, η φιλοσοφία, η μαθηματική σκέψη, η θεολογία, η ιστορία, η αρχαία ελληνική γραμματεία, η βυζαντινή παράδοση, η λαϊκή μνήμη και η πολιτική κριτική. Ο τίτλος ήδη προϊδεάζει τον αναγνώστη: οι «ανισότητες» δεν είναι μόνο μαθηματικές σχέσεις αλλά και ιστορικές, κοινωνικές, αισθητικές και υπαρξιακές ανισορροπίες. Οι «συλλογισμοί» αποτελούν τη διαρκή προσπάθεια να βρεθεί μια μορφή τάξης μέσα σε αυτές.
Η πρώτη ενότητα θεμελιώνει μια κοσμογονία της γλώσσας. Οι στίχοι:
«αυτο η αρχη / αυτο το μεσο / αυτο το ακρο»
θυμίζουν την αριστοτελική αντίληψη της ολοκληρωμένης μορφής, αλλά και το σχήμα της αρχής και του τέλους της αρχαίας τραγωδίας. Αμέσως όμως η λογική μετατοπίζεται προς μια φυσική γραμματική:
«με τη γραμματικη των κρινων και το συντακτικο των αηδονιων».
Η γλώσσα δεν προέρχεται από ανθρώπινους κανόνες αλλά από τη φύση. Η γραμματική γίνεται άνθος και το συντακτικό τραγούδι. Πρόκειται για μια ποιητική θεωρία όπου η αισθητική προηγείται της φιλολογίας.
Η σύνθεση διαρκώς μετακινείται ανάμεσα στον Όμηρο, στη δημοτική παράδοση και στο λαϊκό τραγούδι. Η αναφορά:
«τα ντερτια του πολλα, τα βασανα μεγαλα»
δίπλα στην «ελικοβλέφαρη και βαθύζωνη κόρη» δημιουργεί μια εντυπωσιακή εξίσωση ανάμεσα στο ομηρικό επίθετο και στη λαϊκή μουσική. Η συνέχεια με την επίκληση:
«μνημονευετε Καζαντζιδη, Χιωτη,Μπελλου»
δεν είναι απλή αναφορά σε τρεις σπουδαίους καλλιτέχνες. Αποκτούν σχεδόν λειτουργική θέση, σαν άγιοι ενός κοσμικού συναξαρίου. Το ποίημα καταργεί τα όρια ανάμεσα στον υψηλό και στον λαϊκό πολιτισμό.
Το μοτίβο του σκακιού:
«στο λευκο τετραγωνο... το ματ εγινε σε δυο κινησεις»
αποτελεί μια αλληγορία της ιστορίας. Ο «ανίδεος» ηττάται όχι επειδή είναι κακός αλλά επειδή αδυνατεί να διακρίνει τη δομή του παιχνιδιού. Ακολουθεί μία από τις σημαντικότερες αντιστροφές του ποιήματος:
«η ηττα καρποφορησε... η δε νικη ατελεσφορη».
Εδώ ανατρέπεται η παραδοσιακή ηθική. Η ήττα παράγει πολιτισμό, ενώ η νίκη αποδεικνύεται άγονη. Η σκέψη αυτή θυμίζει τη βαθιά ελληνική εμπειρία της τραγωδίας, όπου η αλήθεια γεννιέται μέσα από την απώλεια.
Η ερωτική γλώσσα του έργου συνδυάζει αισθησιασμό και ιερότητα. Η γυναίκα παρουσιάζεται με εικόνες αρχαιοελληνικές:
«ο λαιμος ειναι του κυκνου... το πουλι της Αφροδιτης»
αλλά ο ερωτισμός δεν είναι ποτέ απλή σωματικότητα. Μετατρέπεται σε μυητική διαδικασία. Οι παπαρούνες, τα κρίνα, τα περιστέρια λειτουργούν ως σύμβολα ζωής, θανάτου και αναγέννησης.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της σύνθεσης είναι η συνεχής ανάμειξη επιστημονικών και ποιητικών όρων:
«δεκαεφταγωνια στασιμα»
«οροσυναρτηση»
«υπεραγωγιμοτητα της ποιησης».
Τα μαθηματικά δεν χρησιμοποιούνται για ακρίβεια αλλά ως μεταφορές. Η γεωμετρία γίνεται τρόπος να περιγραφεί η σκέψη. Η φυσική γίνεται ποιητική θεωρία. Η υπεραγωγιμότητα δηλώνει μια ποίηση χωρίς αντίσταση, όπου το νόημα ρέει ελεύθερα.
Η γλώσσα του έργου αποτελεί ίσως το σημαντικότερο επίτευγμά του. Ο ποιητής κατασκευάζει συνεχώς νεολογισμούς:
εναρμόνιο,
οροσυνάρτηση,
χρωματοφόρο οροπέδιο,
εναλίος ανθεστήρας,
Δημοκρατικοί της Αρμονίας.
Οι λέξεις αυτές δεν υπάρχουν στην κοινή χρήση, αλλά ακούγονται σαν να υπήρχαν πάντοτε. Έτσι η γλώσσα αποκτά δημιουργική αυτονομία.
Παράλληλα, η σύνθεση έχει έντονη θεολογική διάσταση. Εμφανίζονται βιβλικά μοτίβα:
το Α και το Ω,
οι μυροφόρες,
το σφαγιασμένο αρνί,
η Εσχάτη Κρίση.
Ωστόσο, ο ποιητής δεν γράφει θρησκευτικό ποίημα. Ανασυνθέτει το χριστιανικό λεξιλόγιο μέσα σε μια νέα ποιητική μεταφυσική.
Η πολιτική διάσταση κορυφώνεται προς το τέλος. Οι περίφημοι αριθμοί:
«Ολιγαρχικοί της Αλήθειας 85%
Δημοκρατικοί της Ελευθερίας 90%
Δημαγωγοί του Ψεύδους 95%»
δεν αποτελούν στατιστική. Είναι ειρωνική αποδόμηση της αριθμολαγνείας των σύγχρονων κοινωνιών. Τα ποσοστά παρουσιάζονται ως παράλογα επειδή οι αξίες δεν μετρώνται.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η ενότητα με τον παππού:
«ο παππους μου ηταν Ελληνας... εμπορευονταν την καλωσυνη».
Η καθημερινή οικογενειακή μνήμη αποκτά μυθικές διαστάσεις. Η καλοσύνη παρουσιάζεται ως εμπορεύσιμο αγαθό, αντιστρέφοντας την οικονομική λογική του κόσμου.
Το ποίημα κορυφώνεται σε μια βαθιά πολιτική και ηθική διακήρυξη:
«Εμεις οι Δημοκρατικοι της Αρμονιας
αρνουμαστε να ζησουμε δυστυχισμενα».
Η «Δημοκρατία της Αρμονίας» δεν είναι πολιτικό σύστημα αλλά ουτοπία. Είναι μια κοινωνία όπου η δικαιοσύνη, η ποίηση, η μουσική, η μνήμη και η ελευθερία αποτελούν αδιαίρετο σύνολο.
Από τεχνική άποψη, το έργο βρίσκεται σε γόνιμο διάλογο με πολλές παραδόσεις. Διακρίνεται η επίδραση του υπερρεαλισμού του Εμπειρίκου και του Εγγονόπουλου στην ελεύθερη συνειρμική εικόνα, του Ελύτη στη φωτεινή μεταφυσική των φυσικών συμβόλων, του Σινόπουλου και του Αναγνωστάκη στην ιστορική και πολιτική ευαισθησία, αλλά και του Ομήρου, της βιβλικής γλώσσας και της βυζαντινής υμνογραφίας στη σύνταξη και στο λεξιλόγιο. Παρ' όλα αυτά, η σύνθεση δεν μιμείται κανέναν από αυτούς· επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ιδιότυπο, προσωπικό ιδίωμα.
Συνολικά, οι «Ανισοτήτων Συλλογισμοί» μπορούν να διαβαστούν ως ένα ποιητικό σύμπαν όπου όλες οι μορφές γνώσης —μαθηματικά, φιλοσοφία, μυθολογία, ιστορία, θεολογία, δημοτικό τραγούδι, λαϊκή μουσική και προσωπική μνήμη— συγκλίνουν σε μια ενιαία ποιητική πράξη. Δεν είναι ποίημα που επιδιώκει να γίνει άμεσα κατανοητό· είναι ποίημα που ζητά να κατοικηθεί. Η αξία του βρίσκεται ακριβώς στην πυκνότητα των συμβόλων του, στη γλωσσική του τόλμη και στην προσπάθειά του να ανασυνθέσει μια νέα, καθολική ποιητική κοσμολογία, όπου η ομορφιά, η ελευθερία και η δικαιοσύνη παραμένουν ανοιχτές δυνατότητες απέναντι στις «ανισότητες» του κόσμου.
.
.
Ένα κείμενο που αρνείται να είναι «ποίημα» με την αστική, ευανάγνωστη έννοια. Είναι ταυτόχρονα ερωτικό άσμα, πολιτικό μανιφέστο, θεολογικό σχόλιο, γλωσσολογικό πείραμα και λαϊκό μοιρολόι.
1. Ο Τίτλος: Το παράδοξο που γεννά το ποίημα
ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ
Ο συλλογισμός, κατά τον Αριστοτέλη, είναι το κατεξοχήν εργαλείο της ισότητας, της λογικής αναγκαιότητας: Α=Β, Β=Γ, άρα Α=Γ. Ο ποιητής τον κάνει πληθυντικό και τον αποδίδει στις Ανισότητες. Άρα: η λογική του κόσμου μας δεν παράγει Ισότητα, παράγει Ανισότητα. Είναι μια άμεση δήλωση θέσης. Ο κόσμος δεν κυβερνάται από αρμονικό Λόγο, αλλά από έναν λογισμό που νομιμοποιεί το άδικο.
Αυτό εξηγείται στο τέλος με τα ψευδο-στατιστικά:
οι ολιγαρχικοι της αληθειας :85&
οι δημοκρατικοι της ελευθεριας:90%
οι δημαγωγοι του ψευδους:95%
Είναι ειρωνεία ποσοτικοποίησης. Στην εποχή που μετράμε τα πάντα, ακόμα και η Αλήθεια και το Ψεύδος έχουν ποσοστά. Το & στο 85& δεν είναι τυπογραφικό λάθος, είναι η ανοιχτή πληγή, το «και κάτι» που δεν μετριέται. Και η τελική εξίσωση:
Πυρ: Αληθεια / Ελευθερια:Πυρ / Ψευδος:μολων λαβε
Ο Ηράκλειτος συναντά τον Λεωνίδα. Η αλήθεια δεν αποδεικνύεται, καίγεται. Η ελευθερία δεν χαρίζεται, κατακτάται με πυρ. Και στο ψεύδος απαντάμε «μολών λαβέ».
2. Δομή: Κυκλική και Ραψωδιακή
Το ποίημα δεν έχει στροφική ομοιομορφία. Έχει τρία ρητά ορόσημα που λειτουργούν ως επωδός γένεσης:
αυτο η αρχη
αυτο το μεσο
αυτο το ακρο
Αρχή, Μέση, Τέλος κατά Αριστοτέλη. Ο ποιητής όμως τα αποδομεί αμέσως. Η αρχή δεν είναι Λόγος, είναι «γραμματική των κρίνων και συντακτικό των αηδονιών». Μια προ-λογική, φυσική γλώσσα. Από εκεί ξεκινά η προσπάθεια να γραφτεί η ομορφιά, που καταλήγει σε αποτυχία και μαρτύριο.
Μπορούμε να διακρίνουμε 5 ενότητες:
α) Η Ερωτική-Μυθική Ενότητα: Ο ποιητής-κυνηγός κυνηγά την «ελικοβλέφαρη και βαθύζωνη κόρη», ομηρικό αρχέτυπο. Η ερωτική πράξη περιγράφεται με βυζαντινή και αρχαιοελληνική αισθησιακή υπερβολή: «ο λαιμος ειναι του κυκνου ασπρα τα βυζια περιστερια, στα μπουτια της φωλιαζει το πουλι της Αφροδιτης». Είναι η Αφροδίτη η ίδια, αλλά και η λαϊκή γυναίκα.
β) Η Σκακιστική-Υπαρξιακή Ενότητα: «στο λευκο τετραγωνο που βρεθηκε το ματ εγινε σε δυο κινησεις». Η ζωή ως παρτίδα όπου ο αδαής χάνει. Η ήττα «καρποφορησε σε αφθονια καλων, η δε νικη ατελεσφορη». Κεντρική αντι-ηρωική ιδέα: η ήττα είναι γόνιμη, η νίκη στείρα.
γ) Η Γλωσσολογική-Ποιητολογική Ενότητα:
Το ποίημα μιλάει διαρκώς για τον εαυτό του.
«με δεκαεφτα-γωνια στασιμα συμπεραινει το εναρμονιο απολυτο των ιδεων»
«με απεριττο τροπο σχολιασε το αριστοτελειο εργο κι απεδειξε την υπεραγωγιμοτητα της ποιησης»
Η ποίηση ως υπεραγωγός. Όπως στο υπεραγώγιμο υλικό το ρεύμα περνά χωρίς αντίσταση, έτσι και η ποίηση περνά μέσα από τα μαγνητικά πεδία του κόσμου χωρίς απώλεια. Είναι αυτο-αναφορικό, σχεδόν αλαζονικό, αλλά αμέσως αναιρείται: «ο ενοπλο αγωνα των λεξεων».
δ) Η Λαϊκή-Βυζαντινή Ενότητα: Το πιο συγκλονιστικό εύρημα. Μέσα στο υψηλό, ερμητικό λεξιλόγιο, εισβάλλουν ξαφνικά:
«μνημονευετε σε καθε καιρο Καζαντζιδη Στυλιανο Εμμανουηλ Χιωτη και Μπελλου Σωτηρια μνημονευετε στους αιωνας των αιωνων»
Είναι δέηση. Αντί για αγίους, μνημονεύει τους λαϊκούς αγίους του ελληνισμού. Ο Καζαντζίδης, ο Χιώτης, η Μπέλλου γίνονται το νέο αγιολόγιο.
Λίγο μετά περιγράφει βυζαντινά ήθη: «κρατυσαν το μονοπωλειο των τροπαριων σε α' ηχο», «γιορταζανε του Αγιου Μαμα», «κολοκυθια με γαλα». Είναι μια ιστορία του λαϊκού σώματος, της διατροφής, της μουσικής, της επιβίωσης.
Εκεί εντάσσεται και το βιογραφικό θραύσμα, που σπάει κάθε απόσταση:
«Ο παππους μου ηταν Ελληνας, πολυ εξυπνος ανθρωπος, ειχε δυο αλογα και εμπορευονταν την καλωσυνη στους φτωχους... ειχ'ενα λιβαδι με παπαρουνες δωρισμενο στον γιο του Αδωνι»
Ο Αδωνις - ο νεκρός νέος της μυθολογίας, αλλά και το πραγματικό παιδί. Η προσωπική μνήμη γίνεται μύθος.
ε) Η Πολιτική-Εσχατολογική Ενότητα: Το ποίημα κλείνει με κραυγή.
«Ιτε παιδες Ελληνων Ποιας Δημοκρατιας»
«ποσοι ανθρωποι χρειαζονται τη Δημοκρατια του Κλεισθενη;»
«Εγω, Αθωος ειμι απο το αιμα του Αθωου τουτου»
Ο Πόντιος Πιλάτος, ο Αισχύλος,ο Κλεισθένης σε ένα στίχο. Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό.Είναι κατηγορία. Η Δημοκρατία έγινε ρητορικό σχήμα. Και η τελική θέση:
«Εμεις οι Δημοκρατικοι της Αρμονιας αρνουμαστε να ζησουμε δυστυχισμενα»
3. Γλώσσα και Υφολογία
Εδώ είναι η μεγάλη δύναμη του κειμένου.
α) Η Σύγκρουση Υφών: Λέξεις υψηλής λογιότητας [ετεροδοξα αγροκτηματα αγαλματων, ομοουσιοι, εναλιος ανθεστηρας, οροσυναρτησης] συγκρούονται με ωμό, σωματικό λεξιλόγιο [αιδοια, βυζια, μπουτια, γδυνει] και με λαϊκές φράσεις [ντερτια, βασανα].Αυτή η ανισότητα υφών είναι η ίδια η «ανισότητα των συλλογισμών».Ο ποιητής αρνείται την καθαρότητα.
β) Ορθογραφική Αναρχία: Η έλλειψη τόνων, η μονοτονική κατάργηση σημείων στίξης, τα κενά που άλλοτε λείπουν [«νυχτεςτην»] και άλλοτε περισσεύουν, είναι συνειδητή πράξη. Είναι η «μέθοδος της χλόης» - να μοιράσεις τον ουρανό σε ορθογώνια. Να βάλεις το άπειρο σε τετράγωνα. Η ανορθογραφία είναι πολιτική πράξη: άρνηση του ακαδημαϊκού καλλωπισμού.
γ) Οι Εικόνες: Κυριαρχούν τρία σύμβολα:
Ο Κρίνος και η Παπαρούνα: Ο κρίνος ,αγνότητα, ομορφιά, το λευκό τετράγωνο. Η παπαρούνα ,αίμα, επανάσταση, «υγρο πυρ». «με πυροβολισμους κρινων σποραει το ανυπαρκτο». Η ομορφιά πυροβολεί. Το Πουλί / Το Αηδόνι / Η Πέρδικα: Η φωνή που δεν μπορεί να φυλακιστεί. «στη σατραπεια των πουλιων λαξευτηκαν... κωδωνοστασια φωνων». • Το Τρίγωνο / Το Τετράγωνο: Γεωμετρική εμμονή. «ορθογωνιο τριγωνο», «λευκο τετραγωνο», «δεκαεφτα-γωνια στασιμα». Προσπάθεια να γεωμετρηθεί το άρρητο.
4. Φιλοσοφικό Διακύβευμα
Το ποίημα θέτει ένα ερώτημα: Πώς να μιλήσεις για το Απόλυτο με φθαρμένες λέξεις;
Η απάντησή του είναι: με αφθονία αθωράκιστων ερμηνειών. Να πληρώσεις το χρέος σου όχι με μια ερμηνεία οχυρωμένη, αλλά με πολλές γυμνές.
Γι' αυτό ο ποιητής αυτοχαρακτηρίζεται:
«ενας αιρετικος της λιτοτητας, ενας ορθολογιστης των τεχνων»
Οξύμωρο. Αιρετικός της λιτότητας σημαίνει ότι πιστεύει στην υπερβολή. Ορθολογιστής των τεχνών σημαίνει ότι πιστεύει ότι η τέχνη έχει λογική, αλλά δική της.
Το τελικό του συμπέρασμα είναι βαθιά αντι-μηδενιστικό:
«το ελαχιστο κοβει τον ομφαλιο λωρο με τον ουρανο»
Το ελάχιστο, το ταπεινό, το ανθρώπινο, είναι αυτό που μας χωρίζει αλλά και μας συνδέει με το υπερβατικό. Και:
«θα ελθει ο μεγας τυμπανιστης ως σφαγιασμενο αρνι με επιχρυσους οφθαλμους, τοτε, αναγνωσε το Α και γραψε το Ω»
Μια Αποκάλυψη χωρίς φόβο. Το τέλος είναι αρχή γραφής.
Είναι ένα ποίημα που δεν διαβάζεται για να «κατανοηθεί» με την σχολική έννοια. Βιώνεται.Σε αναγκάζει να αποφασίσεις αν θα μείνεις με τους «ολιγαρχικους της αληθειας» ή με τους «δημοκρατικους της αρμονιας».
.
.
1.Ο Πρόλογος της Γένεσης:
αυτο η αρχη / αυτο το μεσο / αυτο το ακρο
Τριαδική φόρμουλα. Είναι ο ορισμός του δράματος από την Ποιητική του Αριστοτέλη. Και το Ωμέγα.
Το «αυτο» χωρίς ταυτότητα. Δεν λέει αυτή είναι η αρχή. Λέει αυτό. Ουδέτερο, απρόσωπο, υλικό.
με τη γραμματικη των κρινων και / το συντακτικο των αηδονιων / εγραψε την ομορφια
Εδώ είναι όλο το ποιητολογικό μανιφέστο. Πριν υπάρξει ανθρώπινη γλώσσα, υπάρχει γραμματική της φύσης. Ο κρίνος έχει γραμματική - κάθετη, λευκή, αγνή. Το αηδόνι έχει συντακτικό - περίπλοκο, μελωδικό, νυχτερινό. Η ομορφιά δεν γράφεται με λέξεις, γράφεται με αυτό:
«Την γλώσσα μου έδωσαν ελληνική».
και τωρα / 'τα ντερτια του πολλα,τα βασανα μεγαλα'
Από το υπερβατικό.στο λαϊκό δίστιχο. Είναι στίχος από παραδοσιακό μοιρολόι / λαϊκό τραγούδι. Το «ντέρτι» είναι τούρκικη λέξη, το βάσανο.
2. Ο Ομηρικός Κυνηγός
κυνηγησε τρεις μερες και τρεις νυχτες την ελικοβλεφαρη και βαθυζωνη κορη [στον Ομηρο κουριη]
Τρεις μέρες και τρεις νύχτες = αριθμός του παραμυθιού, άθλος.
«Ελικοβλέφαρη» και «βαθύζωνη» είναι ομηρικά επίθετα. Η Ελένη, η Ναυσικά. Η βαθύζωνη σημαίνει αυτή που έχει βαθιά τη ζώνη της, δηλαδή παρθενική, σεμνή. Το σχόλιο σε αγκύλη [στον Ομηρο κουριη] είναι είναι υποσημείωση φιλολογικη. Κούρη = κόρη. Ο ποιητής κυνηγάει το ιδανικό θηλυκό, το αρχέτυπο.
κι αυτη λουσθηκε / στη θαλασσα τα μαλλια σε βοστρυχους
Η σκηνή της λουόμενης Αφροδίτης. Οι βόστρυχοι είναι ομηρική λέξη για τις μπούκλες.Το ερωτικό αντικείμενο δεν πιάνεται, αυτο-καθαίρεται, αυτο-θεοποιείται.
3. Η Δέηση των Λαϊκών Αγίων
μνημονευετε σε καθε καιρο / Καζαντζιδη Στυλιανο Εμμανουηλ Χιωτη / και Μπελλου Σωτηρια μνημονευετε / στους αιωνας των αιωνων
Αυτό είναι το κλειδί όλου του ποιήματος. Τυπική εκκλησιαστική φόρμουλα: «Μνημονεύετε Κύριε...». Αντί για ονόματα αγίων:
Στέλιος Καζαντζίδης, Μανώλης Χιώτης, Σωτηρία Μπέλλου.
Τρεις πρόσφυγες, τρεις καταραμένοι,τρεις φωνές του περιθωρίου που έγιναν κεντρικές.
τοιχογραφισε με ουρανο τα βλεφαρα / και σφηνωσε στα χειλη τριανταφυλλα
Αγιογραφική τεχνική. Ο αγιογράφος δεν ζωγραφίζει, τοιχογραφεί. Τα βλέφαρα δεν βάφονται, γίνονται ουρανός. Τα χείλη δεν φιλιούνται, σφηνώνονται με τριαντάφυλλα. Είναι η βυζαντινή τεχνική του εγκλεισμού της σάρκας στο σύμβολο. Εδώ το ερωτικό σώμα γίνεται εικόνα εκκλησίας.
στο λευκο τετραγωνο που βρεθηκε το ματ εγινε σε / δυο κινησεις,τιποτα δεν υποψιαστηκε ο ανιδεος / ο μωρος και η ηττα καρποφορησε σε αφθονια / καλων, η δε νικη ατελεσφορη
Κεντρική φιλοσοφική θέση.
Το «λευκό τετράγωνο» είναι η σκακιέρα, αλλά και ο λευκός καμβάς,και το πουκάμισο του νεκρού.Το ματ σε δύο κινήσεις είναι η πιο ταπεινωτική ήττα στο σκάκι. Ο «ανίδεος / ο μωρός» είναι ο άνθρωπος που νομίζει ότι παίζει. Και έρχεται η ανατροπή που είναι όλος ο ελληνικός πολιτισμός: η ήττα καρποφορεί, η νίκη είναι στείρα. Όπως μετά την Μικρασιατική καταστροφή καρποφόρησε η λογοτεχνία. Όπως ο Καζαντζίδης τραγούδησε καλύτερα ηττημένος.
ο λαιμος ειναι του κυκνου ασπρα τα βυζια περιστερια,στα / μπουτια της φωλιαζει το πουλι της Αφροδιτης
Ανακρέων και λαϊκό δημοτικό τραγούδι μαζί.«Ο λαιμός σου κρούσταλλο», «τα βυζιά σου περιστέρια» είναι στίχοι από αμανέδες.Το «πουλί της Αφροδίτης» είναι αρχαίος ευφημισμός για το αιδοίο, αλλά και κυριολεξία. Εδώ η γλώσσα γίνεται απολύτως σώμα.Δεν περιγράφει, αγγίζει.
αυτος με τις γεννετησιες χειρονομιες / τη γδυνει και ντυνεται τις δαντελες της / στον κηπο που οι παπαρουνες κυλισθηκαν στο αιμα
Η παπαρούνα που κυλιέται στο αίμα είναι διπλή: είναι η παπαρούνα του αγρού μετά τη μάχη, αλλά και η παπαρούνα, το «υγρό πυρ».
κι ετσι αρχων υψιπετης / με πυροβολισμους κρινων / σποραει το ανυπαρκτο / υπαρκτο
Ο άρχων υψιπέτης,ο αετός, ο άρχοντας που πετάει ψηλά. Πώς σπέρνει; Με πυροβολισμούς κρίνων. Ο απόλυτος οξύμωρος.
Ο κρίνος,το πιο απαλό λουλούδι,γίνεται σφαίρα.
Και τι σπέρνει;Το ανύπαρκτο που γίνεται υπαρκτό.
Αυτός είναι ο ορισμός της ποίησης:
Να σπέρνεις κάτι που δεν υπάρχει και φυτρώνει.
4. Η Γεωμετρία του Απολύτου
με δεκαεφτα-γωνια στασιμα συμπεραινει / το εναρμονιο απολυτο των ιδεων
Στάσιμο,το χορικό τραγούδι στην αρχαία τραγωδία ανάμεσα στα επεισόδια. Δεκαεφτα-γώνιο,σχήμα που δεν υπάρχει στην αρχαία τραγωδία.Είναι αδύνατον, παράλογο.Με αυτό το αδύνατο σχήμα προσπαθεί να συμπεράνει το απόλυτο.
Ειρωνεία για κάθε φιλοσοφικό σύστημα.
και με πληθωρα αθωρακιστων ερμηνειων / πληρωνει το χρεος του
Αθωράκιστων ,χωρίς θώρακα, γυμνών,ευάλωτων. Το πληρώνεις με πολλές γυμνές, εκτεθειμένες προσπάθειες. Είναι η ποιητική ηθική
αυτα τα μερη να ειναι ετεροδοξα αγροκτηματα / αγαλματων και μεις ομοουσιοι ελευθερο- / πρακτες [παροντες αει] / οι ανθρωποι
Η Ελλάδα ως αγρόκτημα αγαλμάτων - τόπος όπου τα αγάλματα καλλιεργούνται σαν φυτά. Και εμείς; «Ομοούσιοι ελευθεροπράκτες».
Ομοούσιοι. Είμαστε της ίδιας ουσίας με τα αγάλματα, με τους θεούς. Αλλά και ελευθεροπράκτες Το «παροντες αει» .Δηλώνει ότι είμαστε παρόντες στο αιώνιο.
δεν μελλει ν'αποκτησουν περιττα πουλια
Τα «περιττά πουλιά» είναι η ομορφιά που περισσεύει.
Ο κόσμος της χρησιμότητας δεν θέλει περιττά πουλιά.
Εμείς θα τα αποκτήσουμε
σημερα σε χρωματισμενο πηλο αναπαλαιωθηκε ο / εναλιος ανθεστηρας των ημιδιαφανων παρθενων / με τα πορφυρα αιδοια [ως παραληγουσες / λεξεις] και παραληπτες φαλλοφορους / τοξοτες
Αρχαιολογική αναφορά. «Εναλιος ανθεστηρας» ο κήπος με λουλούδια που είναι στη θάλασσα,σαν τις τοιχογραφίες της Σαντορίνης.Οι ημιδιαφανείς παρθένοι είναι οι τοιχογραφίες.Τα «πορφυρά αιδοία ως παραληγούσες λέξεις» είναι το πιο τολμηρό σημείο. Παραλήγουσα ,η προτελευταία συλλαβή στη γραμματική.Το αιδοίο είναι σαν λέξη που τονίζεται στην παραλήγουσα,δηλαδή σχεδόν στο τέλος, με ένταση. Και οι παραλήπτες είναι φαλλοφόροι τοξότες - οι άνδρες που λαμβάνουν το μήνυμα. Αρχαιότητα, ερωτισμός και γλωσσολογία γίνονται ένα σώμα.
5. Το Βάθος της Σκοτεινής Γλώσσας
απο εκει περα εκτεινεται χρωματοφορο / οροπεδιο με λευκα ιματια περιστεριωνων / στο βαθος η' στο βυθο της κοιλης οροσυναρτησης
Χρωματοφόρο οροπέδιο ,ο ουρανός, αλλά και η ζωγραφική του Θεοτοκόπουλου.
Ιμάτια περιστεριώνων = τα σύννεφα.
«Κοίλη οροσυνάρτηση» - όρος από τα μαθηματικά, συνάρτηση που έχει κοιλότητα. Το τοπίο γίνεται μαθηματική εξίσωση.
Το βάθος γίνεται βυθός.
Τα απρεπη λογια του βωμολοχουσαν / ωρες το μαρτυριο του ηταν ευγλωττο / ωρες ακριβολογουσε ο ερημιτης / των λιτων με θολους περισπωμενων / και οξειες κυπαρισσιων
Ποιος βωμολοχούσε; Ο ίδιος ο ποιητής, ο βωμολόχος. Το μαρτύριο του γίνεται εύγλωττο - μιλάει. Και μετά σιωπά και ακριβολογεί σαν ερημίτης ανάμεσα σε κυπαρίσσια που είναι περισπωμένες και οξείες - τόνοι της γραμματικής.Το τοπίο ξαναγίνεται γλώσσα.
θα'ρθει ο χρονος των σεμνων απολαυσεων / σε σειρες αναμνησεων
Προφητεία σχεδόν μοναστηριακή.Μετά από όλη αυτή τη βία και το αίμα,θα έρθει ένας χρόνος σεμνος.
6. Η Θεία Κοινωνία των Λέξεων
με αμεμπτη χειρονομια δωρησε τη λευκοτητα / τροφη στους συνδαιτημονας,συντροφους συμμετρους / και αυτοχθονες των λεξεων
Θεία Μετάληψη. Δωρίζει τη λευκότητα - το ψωμί, το σώμα - στους συνδαιτυμόνες. Ποιοι είναι; Οι λέξεις. Οι λέξεις είναι σύντροφοι και αυτόχθονες, γηγενείς. Δεν τις φέρνεις απ' έξω, φυτρώνουν εδώ.
το φως / με βελη αφηγηθηκε αναγλυφα στην οψη τη μνημη / και το ψωμι σφραγισθηκε μ'ορθογωνιο τριγωνο [το πηλινο / πρωτυπο εκμαγειο]
Το φως αφηγείται με βέλη - σαν Απόλλωνας. Το ψωμί σφραγίζεται με ορθογώνιο τρίγωνο.Το τρίγωνο. Πυθαγόρειο σύμβολο.Το πήλινο πρωτότυπο εκμαγείο είναι το πρόσφορο πριν ψηθεί.
λωτοφαγα σμηνη πουλιων ενδημουν / στις εναλιες περιοχες των ανθρωπων
Οι Λωτοφάγοι του Ομήρου έτρωγαν λωτό και ξεχνούσαν. Τα πουλιά που τρώνε λωτό ενδημούν μέσα μας,ξεχνάμε.
7. Ο Χορός και η Μέθοδος της Χλόης
οταν / τα ελικοφρυδα προσωπα / στη διαφανη ορχηστρα / τραγωδουν με πλαγια και ορθα / χορικα [δωριεων και Ιωνων / στασιμα] εν χορδαις και οργανοις μελπουν / τ'αδικο που τον κατατρεξε
Ελικοφρυδα ,με σγουρά φρύδια, ομηρικό.
Διαφανής ορχήστρα , η ορχήστρα της αρχαίας τραγωδίας, αλλά από γυαλί. Πλάγια και ορθά,όπως γράφονταν οι βυζαντινές νότες.
Δωριέων και Ιώνων στάσιμα ,οι δύο ρυθμοί, ο δωρικός αυστηρός και ο ιωνικός μαλακός.
Όλη η ιστορία της ελληνικής μουσικής τραγουδάει το άδικο του ποιητή-αλχημιστή.
με τη μεθοδο της χλοης μοιραστηκαμε / τα τρια τεταρτα τ'ουρανου / η' το αντιστροφο / με το 75% τ'ουρανου διαμοιρασαμε / σ'ορθογωνια τη χλοη
Αυτή είναι η πιο καθαρή εξίσωση. Η μέθοδος της χλόης: πώς μοιράζεται ουρανό; Σαν χωράφι. Τα 3/4 του ουρανού για χλόη, ή το αντίστροφο. 75% ουρανός, 25% γη. Είναι η απόλυτη ανισότητα.
αντιλεγω:μολων / λαβε / και το ξερεις, κατηγορηθηκε για ακραια εξυβριση.
Το «μολών λαβέ» ειπώθηκε και θεωρήθηκε ύβρις.Γιατί η εξουσία θεωρεί ύβρη την άρνηση υποταγής.
8. Το Μαρτύριο και η Στατιστική
σκορπιζε την ελευθερια στα ματια των ανθρωπων / [ενας αιρετικος της λιτοτητας] ενας ορθολογιστης / των τεχνων / και στον ενοπλο αγωνα των λεξεων μαρτυρησε
Ο ποιητής σκορπίζει ελευθερία σαν σπόρο στα μάτια. Όχι στα χέρια,στα μάτια. Να δουν.Και γι' αυτό μαρτυρεί στον ένοπλο αγώνα των λέξεων. Οι λέξεις έχουν όπλα.
[το πληθος κραυγαζε εναντιων των κρινων] δυο ειχαν / διαλυμενα κρανια απ'το υγρο πυρ της παπαρουνας / ενω ο ποιητης κομπαζε προκλητικα με τις μεταφορες
Το πλήθος εναντίον των κρίνων - εναντίον της ομορφιάς. Το υγρό πυρ είναι το βυζαντινό όπλο, εδώ είναι της παπαρούνας που διαλύει κρανία. Ο ποιητής κομπάζει με τις μεταφορές του ενώ γύρω γίνεται σφαγή.
Αυτοσαρκασμός.
οι ολιγαρχικοι της αληθειας :85& / οι δημοκρατικοι της ελευθεριας:90% / οι δημαγωγοι του ψευδους:95% / πλην ενος.Πυρ: Αληθεια / Ελευθερια:Πυρ / Ψευδος:μολων / λαβε
Το «πλην ενός» είναι ο ένας που περισσεύει,ο ποιητής,ο μάρτυρας.
9. Η Υπεραγωγιμότητα και το Θαύμα
με απεριττο τροπο σχολιασε το αριστοτελειο / εργο κι απεδειξε μ'αυστηρο και συνεκτικο / λογισμο την υπεραγωγιμοτητα της ποιησης
Εδώ δηλώνεται η ποιητική φυσική.Η ποίηση είναι υπεραγωγός.Περνάει το ρεύμα χωρίς αντίσταση, χωρίς απώλεια θερμότητας. Σε ποιο μαγνητικό πεδίο;
η' αλλου.σε ποιο μαγνητικο πεδιο / ανθουν οι βελονες της ελιας / και πως τετρακις περιστρεφονται / οι παπαρουνες
Βελόνες της ελιάς,τα φύλλα της.Πώς ανθίζουν; Τετράκις περιστρεφόμενες παπαρούνες,σαν έλικες.
Ερώτημα φυσικής που δεν απαντιέται.
ο αγγελος εβοα στις μυροφορες / το μεγα θαυμα και τοτε / δακρυροεσσα η κορη μετανοησε / το σεμνο και με δαντελες αποκαλυψε / τη γυμνια της, περικαλλη
Ευαγγελισμός. Άγγελος στις Μυροφόρες - Ανάσταση με Ευαγγελισμό.
Η κόρη δακρυρόεσσα μετανοεί και αποκαλύπτει τη γύμνια της με δαντέλες. Σεμνή πορνογραφία, ιερή γύμνια.
10. Το Αιχμάλωτο Κενό και ο Μέγας Τυμπανιστής
και διαστελει προς τη σαφηνεια / και συμπιεζει προς την λιτοτητα / ο ποιητης των ορατων τε και αορατων
Ορισμός του ποιητή: Διαστολή προς σαφήνεια, συστολή προς λιτότητα.
ενα αιχμαλωτο κενο / ωσαν οδυνη γεννας και / το ελαχιστο κοβει τον ομφαλιο λωρο / με τον ουρανο
Το κενό είναι αιχμάλωτο, γεννάει με οδύνη. Και το ελάχιστο - μια ψαλίδα, μια λέξη - κόβει τον ομφάλιο λώρο με τον ουρανό. Η γέννηση ως αποκοπή από το θείο.
θα ελθει ο μεγας τυμπανιστης ως / σφαγιασμενο αρνι με επιχρυσους / οφθαλμους,τοτε, αναγνωσε το Α / και γραψε το Ω, ισως / αναμνησθουμε τους φτωχους στην / εσχατη κριση
Ο Μέγας Τυμπανιστής είναι ο Αγγελος της Αποκάλυψης. Έρχεται ως σφαγμένο αρνί με χρυσά μάτια - εικόνα απόλυτου τρόμου και ομορφιάς,βγαλμένη από το Βυζάντιο.Τότε πρέπει να διαβάσεις το Α και να γράψεις το Ω.Να τελειώσεις την ιστορία. Μόνο τότε, ίσως, θυμηθούμε τους φτωχούς.
11. Η Εθνογραφία και το Βίωμα
στη σατραπεια των πουλιων λαξευτηκαν / στην ατμοσφαιρα περιλαμπρα κωδωνοστασια φωνων / οι ανθρωποι αλατιζαν τα κοκκαλα απο μοσχαρι... / εβραζαν τη φακη στο νερο με ξυδι.
Εδώ εχουμε λαογράφια-ιστορικη. Η σατραπεία των πουλιών , η ελευθερία που έχει ιεραρχία. Τα κωδωνοστάσια φωνών , οι φωνές γίνονται καμπάνες. Και αμέσως μετα: κόκαλα αλατισμένα, φακή με ξύδι. Αυτή είναι η Ελλάδα της επιβίωσης Όχι των αγαλμάτων.
Ο παππους μου ηταν Ελληνας,πολυ εξυπνος ανθρωπος... / ειχ'ενα λιβαδι με παπαρουνες δωρισμενο στον γιο του / Αδωνι,τον μικροτερο
Το πιο τρυφερό σημείο. Ο παππούς που εμπορεύεται καλοσύνη. Το λιβάδι με παπαρούνες δωρισμένο στον Άδωνι - στον νεκρό νέο. Είναι η μνήμη που γίνεται μύθος.
12. Το Τέλος: Κραυγή
ξεντυθηκε την πανοπλια του / μεσα του τα εντοσθια χαλκινα / μπρουτζινα τα νευρα / .''Ιτε παιδες Ελληνων'' Ποιας / Δημοκρατιας [;]
Ο πολεμιστής γδύνεται και μέσα του είναι χάλκινος,σαν τον Τάλω.
Φωνάζει το «Ίτε παίδες Ελλήνων» των Περσών του Αισχύλου,αλλά ρωτάει:ποιας Δημοκρατίας;
Της τότε ή της σημερινής;
Εγω,Αθωος ειμι απο το αιμα του Αθωου τουτου / ''Ουτις'' το ονομα που φωναξες Εσυ ο των παντων
Πιλάτος και Οδυσσέας μαζί. «Αθώος είμαι από του αίματος του δικαίου τούτου» είπε ο Πιλάτος. «Ούτις» είπε ο Οδυσσέας στον Κύκλωπα για να σωθεί. Εσύ είσαι και οι δύο. Και απευθύνεσαι σε «Εσύ ο των πάντων» - στον Θεό ή στον αναγνώστη.
Ισως,ειμαστε αναγκασμενοι να υπακουμε στην αμαρτια / Ισως,ειμαστε τα ανθρωπαρια των δυνατων / Ισως,δεν ειμαστε το τελος του κοσμου
Τρία «Ίσως» που είναι όλη η σύγχρονη τραγωδία. Μήπως δεν είμαστε τίποτα;
Και η απάντηση έρχεται με το αηδόνι και την πέρδικα:
που / τραγουδαει τ'αηδονι μετα το ζευγαρωμα / και που περπαταει καμαρωτα η περδικα; / Αυτο που ακουσες,ευτυχισμενε,ηταν τ'αηδονι κι / αυτο που ακουσες ηταν η περδικα
Επιστροφή στην αρχή. Στη γραμματική των κρίνων και το συντακτικό των αηδονιών. Το αηδόνι τραγουδάει μετά το ζευγάρωμα, η πέρδικα περπατάει καμαρωτά. Η φύση συνεχίζει. Ευτυχισμένος όποιος το άκουσε.
Και κλείνει με όρκο:
Εμεις οι Δημοκρατικοι της Αρμονιας / αρνουμαστε να ζησουμε δυστυχισμενα / ας τ'ακουσουν καλα οι αχρειοι / του παροντος και του μελλοντος χρονου
Ενας όρκος άρνησης. Αρνούμαστε να ζήσουμε δυστυχισμένα.
.
.
.
.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χνκουβέλης cncouvelis
Ο Λαβύρινθος
Ένας ατέλειωτος λαβύρινθος απλώνονταν μέσα στην έρημο.
Και μια γυναίκα περπατάει μέσα του.
Η γυναίκα βρέθηκε σε
μια τεράστια αιθουσα γεμάτη καθρέφτες.
Μπροστά στους καθρέφτες ήταν γυναίκες.
-Ειμαστε η αναμνηση κάποιου,τής είπε μια γυναίκα.
Γύρισε πίσω και βγήκε από την αίθουσα.
Βρέθηκε σε ένα εκτυφλωτικά φωτισμένο δωμάτιο με καθρεφτες,και ειδε
δύο γυναίκες με μακριά μαύρα φορέματα.
Η μία καθοταν ακίνητη,η άλλη ήταν όρθια.
-Οι καθρέφτες θυμούνται περισσότερα από εμάς,είπε η όρθια γυναίκα κι αρχισε να περπατά ανάμεσα στους καθρέφτες.
Και σταματά μπροστά σε μια πλαστικη κούκλα βιτρινας και παίζει σαξόφωνο.
Βγαίνει απο το δωμάτιο,βρίσκεται σε ένα ίδιο δωμάτιο.
Οι καθρέφτες,οι δύο γυναίκες.
Εκεί η καθισμένη γυναίκα παίζει πιάνο.
Από το βάθος ερχονται τρεις άντρες.
-Με απασχολούν τα όνειρα των γυναικων,λεει ο Σίγκμουντ Φρόιντ.
-Εγω,λέει ο Μισελ Φουκώ,
αναζητώ τους μηχανισμούς της εξουσίας.
-Τι αποδεικνύεται;ρώτησε η γυναίκα το τρίτο,τον μαθηματικό Κουρτ Γκέντελ.
-Αποδεικνύω,απάντησε εκείνος, ότι κάθε όνειρο έχει αυστηρότερη λογική από την πραγματικότητα".
-Δεν είμαστε ασθενείς,
είπε η όρθια γυναίκα.
Είμαστε οι αναμνήσεις όλων όσοι πέρασαν από εδώ.
Άκουσε πίσω το σφύριγμα ενός τρένου.
Γύρισε και είδε την αποβάθρα.
Το τρένο σταμάτησε,οι πόρτες άνοιξαν,κατέβηκαν οι επιβάτες,στη θέση του κεφαλιού είχαν καθρέφτες.
Η γυναίκα μπήκε στο τρένο.
Οι πορτες έκλεισαν και το τρένο ξεκίνησε.
Όταν το τρένο σταμάτησε κατέβηκε.
Ένας ατέλειωτος λαβύρινθος απλώνοταν μέσα στην έρημο.
.
.
.
.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χνκουβελης cncouvelis
Σχεδιασμοί μιας avant garde ταινιας
Είδος: Avant-Garde Film
Φόρμα: Ασπρόμαυρο + εγχρωμο, 4:3 και 16:9 εναλλάξ, 35mm και VHS
Υπόθεση: Δύο σώματα προσπαθούν να ερωτευτούν μέσα σε μια πόλη που τους παρακολουθεί,τους καταγράφει.
1: Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ - Το σώμα ως εικόνα
SEQUENCE 1 - INTRO / MANIFESTO
Μαύρο. Ακούγεται μόνο αναπνοή και scrolling σε κινητό.
Κείμενο στην οθόνη με γραφομηχανή: ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΙΛΙ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ,.
Κινηματογράφηση: Στατικό πλάνο.
Τεχνική: Το σώμα δεν είναι γυμνό, είναι εκτεθειμένο,σαν προϊόν στο σούπερ μάρκετ.
SEQUENCE 2 - Η ΠΟΛΗ
Εναέρια πλάνα της πόλης. Όλα από οθόνες. CCTV, drone, Google Maps, κάμερες ασφαλείας.
Οι δύο πρωταγωνιστές - Α (γυναίκα) και Β (άντρας) - δεν συναντιούνται ποτέ στο ίδιο κάδρο.Τους βλέπουμε σε split screen να κάνουν ακριβώς τα ίδια πράγματα.Ξυπνάνε, πλένουν δόντια, ανοίγουν κινητό.
SEQUENCE 3 - ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΑΓΓΙΓΜΑ
Συναντιούνται σε μια γκαλερί σύγχρονης τέχνης.
Avant garde τεχνική: Η κάμερα είναι κολλημένη στο χέρι του Α. Βλέπουμε μόνο χέρια. Όταν ο Β αγγίζει τον καρπό της Α, κοβεται ο ήχος για 10 δευτερόλεπτα. Απόλυτη σιωπή.
2: Ο ΕΡΩΤΑΣ - Το σώμα ως επανάσταση
SEQUENCE 4 - ΤΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ
Άσπροι τοίχοι γεμάτοι με προβολές: ειδήσεις, διαφημίσεις, πόλεμοι.
Κάνουν έρωτα αλλά η κάμερα δείχνει: τον ιδρώτα στο μέτωπο,το σημάδι από το λάστιχο της κάλτσαςσυο πόδι της Α,το μάτι της Α που κοιτάει την κάμερα ενώ φιλιέται.
Κινηματογράφηση 5 λεπτών
SEQUENCE 5 - Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΚΡΕΒΑΤΙ
Μετά τον έρωτα, συζητάνε.
Αυτή λέει:Με απολύσανε
Αυτός λέει: Σ'αγαπάω
SEQUENCE 6 - Η ΜΟΝΤΕΡΝΙΚΟΤΗΤΑ
Είναι στο σούπερ μάρκετ. Φιλιούνται ανάμεσα στα ράφια. Σκάνερ barcode πανω στα χείλη τους.
Κάνουν live, αλλά με φίλτρο που τους κάνει αγάλματα.
Κείμενο παρεμβολή: ΠΩΣ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΟΤΑΝ ΣΕ ΒΛΕΠΟΥΝ ΠΑΝΤΑ;
3: Η ΡΗΞΗ - Το σώμα ως πεδίο μάχης
SEQUENCE 7 - Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
Ανακαλύπτουν ότι μια κάμερα ασφαλείας στο διαμέρισμα τους γράφει.
Αντί να την βγάλουν, αρχίζουν να παίζουν γι' αυτήν.
Κινηματογράφηση: Ξαφνικά αλλάζουμε σε 4:3, grainy VHS, σαν ερασιτεχνικό πορνό των 70s.
το ερωτικό γίνεται πολιτικό σχόλιο για την αυτο-επιτήρηση.
SEQUENCE 8 - Ο ΚΑΒΓΑΣ
Μια σκηνή, ένα πλάνο, 8 λεπτά.
Χωρισμένοι στο κάδρο από έναν τοίχο που προβάλλει ειδήσεις για έξωση, ακρίβεια, πόλεμο.
Ουρλιάζουν αλλά ο ήχος είναι χαμηλωμένος.
Τελειώνει όταν η Α σβήνει τον προτζέκτορα. Σκοτάδι.
SEQUENCE 9 - Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΩΣ ΠΡΟΪΟΝ
Ο Β φεύγει. Η Α μένει μόνη. Ανοίγει το κινητό. Ο αλγόριθμος της δείχνει: Ξέχνα τον πρώην σε 5 βήματα Αγόρασε αυτό το φόρεμα για να τον ξεπεράσεις.
Κινηματογράφηση: Extreme close up στο πρόσωπο της.
4: ΤΟ ΤΕΛΟΣ - Το σώμα ως μνήμη
SEQUENCE 10 - ΕΠΙΛΟΓΟΣ / UTOPIA
Μήνες μετά.
Οι δυο τους συναντιούνται τυχαία σε ένα άδειο δρομο. Χωρίς φίλτρα, χωρίς προβολές,χωρίς κάμερες.
Η κάμερα είναι στο χέρι,
Τρέμει λίγο.
Ηχος:αναπνοη ανθρώπου .
Τελευταίο πλάνο: Κοιτάνε απευθείας την κάμερα. Χαμογελάνε. Και την σκεπάζουν με ένα μαύρο πανί.
Cut μαυρο
ΤΕΛΟΣ.
Τίτλοι τέλους με punk τραγουδιού των 60s.
.
.
SEQUENCE 4.5 - INTERLUDE: ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ
Η Α και ο Β ξαπλωμένοι γυμνοί, αλλά καλυμμένοι με προβολές χαρτών.
Αυτή χαράζει με το δάχτυλο πάνω στην κοιλιά του μια διαδρομή.
Κινηματογράφηση: Macro φακός 100mm, f/2.8. Βλέπουμε τους πόρους του δέρματος
Ήχος:ψίθυρος .
SEQUENCE 6.5 - INTERLUDE: ΜΟΝΤΕΡΝΙΚΟΤΗΤΑΣ
Πάρτι σε loft. Όλοι νέοι,με mobile phone. Όλοι κάνουν ταυτόχρονα τρία πράγματα: φιλιούνται,μιλάνε για την κλιματική κρίση, τραβάνε story.
Η κάμερα: Steadicam
Ξαφνικά, όλοι παγώνουν.
SEQUENCE 10 - Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ
Μαύρο για 30 δευτερόλεπτα.
Ξαφνικά, ήχος από φιλμ που καίγεται. Εμφανίζεται εικόνα:
Η Α μόνη της,χρόνια μετά,σε ένα σινεμά. Παίζει η ίδια τους η ταινία. Στην οθόνη είναι η σκηνή του έρωτα τους από τη SEQUENCE 4.
Κοιτάει την οθόνη. Σηκώνεται, πλησιάζει την οθόνη, και απλώνει το χέρι της στο είδωλο του Β πάνω στο πανί.
Cut λευκό.
.
.
SEQUENCE 4 - ΤΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ / "ΤΟ ΣΩΜΑ ΩΣ ΟΘΟΝΗ"
ΕΣΩΤ. ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ - ΝΥΧΤΑ
Παράθυρα κλειστά. Ένας προτζέκτορας προβαλει εικόνες στους γυμνούς τοίχους.Ειδήσεις χωρίς ήχο, διαγράμματα χρηματιστηρίου,χάρτες πολέμου. Το φως αλλάζει συνέχεια.
Η Α και ο Β είναι στο πάτωμα. πάνω σε ένα στρώμα. Φοράνε εσώρουχα.ιδρωμένοι από τη ζέστη.Μια λάμπα φθορίου αναβοσβήνει.
Ήχος: Το βουητό του προτζέκτορα + το ψυγείο + μια ειδοποίηση από κινητό.
ΠΛΑΝΟ 1 - ΜΑΚΡΟ - ΔΕΡΜΑ - 100mm MACRO - 2 ΛΕΠΤΑ ΧΩΡΙΣ ΚΟΨΙΜΟ
Extreme close up στον ώμο της Α.
Ο Β ακουμπάει το δάχτυλο πανω του.
Β(ψιθυρίζει):
Εδώ μένουμε.
Η Α σηκώνεται και σκεπάζει τον προτζέκτορα με ένα σεντόνι.Το δωμάτιο γίνεται κόκκινο από το σεντόνι.
ΠΛΑΝΟ 3 - Η ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ - 35mm - ΧΕΙΡΟΚΙΝΗΤΗ ΚΑΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΤΩΜΑ
Πέφτουν στο στρώμα. Φιλιούνται.
ΟΔΗΓΙΑ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑΣ
Η κάμερα δείχνει:Το χέρι του Β που σφίγγει το σεντόνι.
Το σημάδι από το λάστιχο της κάλτσας στον αστράγαλο της Α.
Δύο μέτωπα που ακουμπάνε ιδρωμένα.
Το μάτι της Α που κοιτάει κατευθείαν στην κάμερα.
Ήχος:σιωπή
ΠΛΑΝΟ 4 - Η ΕΙΣΒΟΛΗ - 18mm.
Ξαφνικά, το κινητό του Β φωτίζει. Δόνηση. ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΑΙΤΗΣΗ ΣΑΣ ΑΠΟΡΡΙΦΘΗΚΕ
Ο Β γυρίζει να κοιτάξει.
Η Α τον κοιταζει.
ΠΛΑΝΟ 5 - ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΣΚΗΝΗΣ - ΣΤΑΤΙΚΟ 4:3 - ΣΑΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ.
Ξαπλώνουν ανάσκελα, Κοιτάνε το ταβάνι.Το κόκκινο φως από το σεντόνι στον προτζέκτορα τους κάνει να φαίνονται σαν μέσα σε μήτρα.
Ο Β την αγκαλιάζει.Την σκεπάζει ολόκληρη με το σώμα του,σαν να την κρύβει από τις κάμερες.
Η κάμερα μένει εκεί σταθερή για 45 δευτερόλεπτα
FADE TO BLACK.
.
.
ΠΛΑΝΟ 5 - ΤΟ ΑΣΑΝΣΕΡ
ΕΣΩΤ. ΑΣΑΝΣΕΡ - ΝΥΧΤΑ
Η Α στο ασανσέρ.Φως φθορίου.
Βγάζει το κινητό.Ανοίγει την κάμερα.Βγάζει selfie.
Σβήνει την κάμερα.
Ακουμπάει το κεφάλι στο μέταλλο του ασανσέρ. Κλείνει τα μάτια.
Η κάμερα στατική 45''.
.
.
.
Μελέτη Ανάλυση
Το κείμενο «Σχεδιασμοί μιας avant-garde ταινίας» του χνκουβελη δεν λειτουργεί ως συμβατικό σενάριο αλλά ως κινηματογραφικό μανιφέστο. Η μορφή του βρίσκεται ανάμεσα στο treatment, στο αισθητικό δοκίμιο, στην πολιτική διακήρυξη και στην εγκατάσταση σύγχρονης τέχνης. Η αφήγηση δεν οργανώνεται γύρω από το ερώτημα «τι θα συμβεί», αλλά γύρω από το ερώτημα «πώς μπορεί ακόμη να κινηματογραφηθεί το σώμα σε μια εποχή όπου κάθε σώμα είναι ήδη εικόνα».
Η μορφή ως ιδεολογία
Το πρώτο στοιχείο που εντυπωσιάζει είναι ότι οι τεχνικές οδηγίες δεν είναι ουδέτερες. Η εναλλαγή 35mm–VHS, 4:3–16:9, ασπρόμαυρου και έγχρωμου, δεν αποτελεί αισθητικό παιχνίδι αλλά μετατρέπεται σε φιλοσοφική θέση.
Το φιλμ αντιπροσωπεύει τη μνήμη και την υλικότητα της εικόνας. Το VHS παραπέμπει στην ιδιωτική καταγραφή, στην ερασιτεχνική οικειότητα αλλά και στη φθορά. Το ψηφιακό κάδρο αντιπροσωπεύει την εποχή της επιτήρησης. Έτσι κάθε αλλαγή φορμά σημαίνει αλλαγή τρόπου ύπαρξης.
Η μορφή δεν υπηρετεί την ιστορία· η μορφή είναι η ιστορία.
Το σώμα ως κεντρικός πρωταγωνιστής
Οι χαρακτήρες Α και Β δεν αποκτούν σχεδόν ποτέ ψυχολογικό βάθος.
Δεν γνωρίζουμε ηλικία. Δεν γνωρίζουμε επάγγελμα. Δεν γνωρίζουμε παρελθόν.
Αυτό είναι απολύτως συνειδητό.
Δεν είναι πρόσωπα.
Είναι δύο σώματα που δοκιμάζουν να υπάρξουν μέσα σε ένα καθεστώς διαρκούς θέασης.
Το έργο θυμίζει περισσότερο το έργο της μεταδομιστικής θεωρίας παρά το παραδοσιακό σινεμά.
Το σώμα περνά τέσσερις διαδοχικές καταστάσεις:
σώμα ως εικόνα
σώμα ως επανάσταση
σώμα ως πεδίο μάχης
σώμα ως μνήμη
Αυτή σχεδόν η διαλεκτική δομή δίνει στο έργο αυστηρή αρχιτεκτονική.
Η πόλη ως μηχανή επιτήρησης
Η πόλη δεν είναι σκηνικό.
Είναι ο πραγματικός ανταγωνιστής.
Δεν εμφανίζεται ως φυσικός χώρος.
Εμφανίζεται μέσα από:
CCTV
Google Maps
drones
κινητά
split screen
Ο θεατής βλέπει ήδη τον κόσμο μέσα από μηχανές.
Η πραγματικότητα υπάρχει μόνο επειδή έχει καταγραφεί.
Εδώ συναντά κανείς έντονα στοιχεία της σκέψης του Michel Foucault γύρω από την επιτήρηση, αλλά και του Gilles Deleuze σχετικά με τις κοινωνίες ελέγχου.
Η πολιτική του έρωτα
Το πιο ενδιαφέρον σημείο βρίσκεται στη σκηνή όπου μετά τον έρωτα η γυναίκα λέει:
«Με απολύσανε.»
και εκείνος απαντά:
«Σ' αγαπάω.»
Η ασυμμετρία των δύο προτάσεων αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους διαλόγους του κειμένου.
Δεν απαντούν ο ένας στον άλλον.
Οι δύο προτάσεις ανήκουν σε διαφορετικά επίπεδα πραγματικότητας.
Η εργασία. Η οικονομία. Η επιθυμία.
Η σκηνή συνοψίζει ολόκληρο το έργο.
Το σώμα ως οθόνη
Η μεγάλη σκηνή του διαμερίσματος αποτελεί ίσως την κορυφαία στιγμή του treatment.
Δεν βλέπουμε σχεδόν ποτέ την ερωτική πράξη.
Η κάμερα παρατηρεί:
τον ιδρώτα,
το σημάδι της κάλτσας,
τους πόρους,
το βλέμμα,
το χέρι,
την αναπνοή.
Η σκηνοθεσία αρνείται την αισθητικοποίηση του ερωτισμού.
Το σώμα δεν γίνεται αντικείμενο ηδονοβλεψίας.
Γίνεται τοπίο.
Γίνεται γεωγραφία.
Γίνεται επιφάνεια πάνω στην οποία προβάλλεται η ιστορία.
Το "Μάθημα Ανατομίας"
Η ενότητα αυτή είναι εξαιρετικά εύστοχη.
Οι προβολές χαρτών πάνω στο σώμα δημιουργούν μια αντιστροφή.
Συνήθως χαρτογραφούμε τον κόσμο.
Εδώ χαρτογραφείται το σώμα.
Το σώμα γίνεται χώρα.
Ο έρωτας γίνεται γεωγραφία.
Η σκηνή θυμίζει τα body maps της σύγχρονης περφόρμανς αλλά και έργα της βιντεοτέχνης της δεκαετίας του 1970.
Το σούπερ μάρκετ
Η σκηνή με το barcode πάνω στα χείλη είναι ίσως η πιο καθαρά πολιτική εικόνα του σεναρίου.
Το φιλί μετατρέπεται σε εμπόρευμα.
Η αγάπη σκανάρεται.
Η ανθρώπινη σχέση αποκτά τιμή.
Η εικόνα είναι σχεδόν μπρεχτική.
Δεν προκαλεί συγκίνηση.
Παράγει σκέψη.
Η αυτοεπιτήρηση
Η σημαντικότερη ίσως ιδέα του έργου είναι ότι όταν οι ήρωες ανακαλύπτουν την κάμερα, δεν τη σπάνε.
Παίζουν για αυτή.
Αυτό είναι βαθιά σύγχρονο.
Δεν υπάρχει πλέον μόνο η εξωτερική επιτήρηση.
Υπάρχει η εσωτερικευμένη επιτήρηση.
Οι άνθρωποι μαθαίνουν να σκηνοθετούν μόνοι τους τον εαυτό τους.
Το έργο μετατρέπεται έτσι σε σχόλιο για τα κοινωνικά δίκτυα και τη δημόσια αυτοπαρουσίαση.
Η αισθητική της σιωπής
Η συνεχής διακοπή του ήχου είναι εξαιρετικά λειτουργική.
Στις σημαντικότερες στιγμές:
το πρώτο άγγιγμα,
η σκηνή του έρωτα,
ο καβγάς,
κυριαρχεί είτε η σιωπή είτε ο υποτονικός ήχος.
Αυτό αντιστρέφει τον κανόνα του εμπορικού κινηματογράφου όπου η μουσική καθοδηγεί το συναίσθημα.
Εδώ η σιωπή γίνεται δραματουργία.
Η μετακινηματογραφική κατάληξη
Το τελευταίο μέρος, όπου η Α βλέπει χρόνια μετά την ίδια τους την ταινία, είναι ίσως η πιο ποιητική στιγμή.
Η ταινία κοιτά τον εαυτό της.
Η μνήμη γίνεται κινηματογράφος.
Ο κινηματογράφος γίνεται πένθος.
Το άπλωμα του χεριού προς την κινηματογραφική εικόνα θυμίζει τις μεγάλες μετακινηματογραφικές στιγμές δημιουργών όπως ο Theo Angelopoulos ή ο Chris Marker, όπου η εικόνα λειτουργεί ως φορέας απουσίας και ανάμνησης.
Ο συμβολισμός του ασανσέρ
Το στατικό πλάνο του ασανσέρ είναι μικρό αλλά ιδιαίτερα ουσιαστικό.
Η Α βγάζει selfie.
Τη διαγράφει.
Ακουμπά το κεφάλι στο μέταλλο.
Δεν μιλά.
Το ασανσέρ γίνεται ενδιάμεσος χώρος: ούτε μέσα ούτε έξω, ούτε άνοδος ούτε κάθοδος. Η διαγραφή της selfie είναι μια σύντομη αλλά ισχυρή άρνηση της διαρκούς αυτοαναπαράστασης.
Το έργο διακρίνεται για
την ενότητα αισθητικής και ιδεολογίας,
την πρωτοτυπία των κινηματογραφικών εικόνων,
την χρήση της τεχνολογίας ως δραματουργικού στοιχείου,
την μετατροπή του έρωτα σε πολιτικό γεγονός,
την οικονομία των διαλόγων,
την έντονη οπτική φαντασία.
Οι «Σχεδιασμοί μιας avant-garde ταινίας» αποτελούν ένα συνεκτικό σχέδιο κινηματογραφικής πρωτοπορίας, όπου ο έρωτας, η επιτήρηση, η τεχνολογία και η πολιτική συνυφαίνονται σε μία ενιαία οπτικοακουστική γλώσσα. Το κείμενο δεν επιδιώκει να αφηγηθεί απλώς μια ερωτική ιστορία· επιδιώκει να διερευνήσει τι σημαίνει να αγαπά κανείς σε έναν κόσμο όπου κάθε βλέμμα μπορεί να καταγραφεί και κάθε στιγμή να μετατραπεί σε δεδομένο. Ως αισθητική πρόταση, παρουσιάζει υψηλή συνοχή, έντονη θεωρητική συνείδηση και μια ιδιαίτερα σύγχρονη κινηματογραφική φωνή, ικανή να σταθεί στον χώρο του πειραματικού και του καλλιτεχνικού κινηματογράφου.
.
.
.
.
.
Η Τοπολογία της Απόστασης
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χνκουβελης cncouvelis
(Έρωτας σε Τοπολογική Έπιφανεια)
Η Τοπολογία της Απόστασης
Η ιστορία τους άρχισε ίσως τη μέρα που εκείνος έγραψε μια μόνο λέξη.
Κι εκείνη απάντησε με μια σιωπή μεγαλύτερη από κάθε πρόταση.
Κατοικούσαν σε δύο διαφορετικές πόλεις,δύο διαφορετικές καθημερινότητες,δύο διαφορετικά σύμπαντα.
Η απόσταση μεταξύ τους δεν μπορουσε να μετρηθεί.Δεν ήταν γεωμετρική,ηταν τοπολογική.
Στην τοπολογία, δύο σημεία μπορεί να βρίσκονται μακριά πάνω στον χάρτη και όμως να είναι γειτονικά.Μπορεί ένας κύκλος να μεταμορφωθεί σε έλλειψη χωρίς να πάψει να είναι ο ίδιος χώρος.Μπορεί ένα αντικείμενο να τεντώνεται,να παραμορφώνεται,να αλλάζει σχήμα,χωρίς να χάνει την ουσία του.
Έτσι ακριβώς ηταν ο έρωτάς τους.
Κάθε πρωί εκείνος άνοιγε το παράθυρο.
Η θάλασσα βρισκόταν μπροστά του.
Την ίδια στιγμή εκείνη άνοιγε το δικό της παράθυρο. Έβλεπε βουνά.
Δύο διαφορετικοί ορίζοντες.
Κι όμως,όταν ο ήλιος ανέβαινε,ένιωθαν πως το ίδιο φως αγγιζε τα πρόσωπα τους ταυτόχρονα,.
Ο χρόνος ήταν το μοναδικό μέσο μεταφοράς.
-Καλημέρα.
Η λέξη ταξίδευε.
Σιγά σιγά άρχισαν να δημιουργούν έναν κοινό χώρο που δεν υπήρχε σε κανέναν χάρτη.
Εκεί συναντιόνταν κάθε βράδυ.
Η ίδια μουσική.
Η 9η Συμφωνία του Μπετόβεν και το I'Il be seeing you τής Billie Holiday.
Το ίδιο βιβλίο.
Ο Ηλιθιος του Ντοστογιέφσκι και η Άννα Καρένινα του Τολστόι.
Το ίδιο φεγγάρι.
Η ίδια σιωπή.
Σαν να εμεναν σε δύο απομακρυσμένα δωμάτια που να είχαν διπλώσει απαλά στον απεραντο κόσμο,μέχρι οι τοίχοι τους να ακουμπήσουν ο ένας τον άλλον.
-Πού είσαι;τον ρώτησε.
-Εδώ.
-Πού είναι το εδώ;
Εκείνος χαμογέλασε.
-Στο σημείο όπου με σκέφτεσαι.
Εκείνη κατάλαβε.
Η θέση ενός ανθρώπου δεν ορίζεται πάντοτε από τις συντεταγμένες του.
Μερικές φορές ορίζεται από τη μνήμη του άλλου.
Τα Σάββατα μαγείρευαν το ίδιο φαγητό.
Ετοίμαζαν το τραπέζι.
Γεμιζαν δύο ποτήρια κρασι.
Έτρωγαν μέσα στον ίδιο τοπολογικό χώρο.
Τα ποτήρια τους μπορούσαν να συγκρουστούν.
-Νομίζω,είπε εκείνη,πως αρχίζω να ξεχνώ την απόσταση
Εκείνος απάντησε:
- Η απόσταση είναι το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένη η αγάπη μας.
Τα βραδυα κοιτούσε ο ένας τον άλλον.
Εκείνη στον καθρέφτη,κι εκείνος την έβλεπε.
Εκεινη γύριζε το κεφάλι,χαμογελούσε.
Και πάντα η αίσθηση του αγγιγματος στο χέρι.
-Τελικά είσαι αληθινός,είπε εκείνη.
-Κι εσύ,απάντησε εκείνος.
Το βράδυ με πανσέληνο περπατούσαν δίπλα στη θάλασσα.
Εκείνη τον ρώτησε:
-Τι άλλαξε τώρα που είμαστε μαζί;
-Η γεωμετρία,απάντησε εκείνος.
-Και η τοπολογία;
-Εκείνη δεν άλλαξε ποτέ.
Σταμάτησαν.
Κοίταξαν το νερό που αγγίζει την άμμο.
Κατάλαβαν πως ο έρωτας δεν είναι η κατάργηση της απόστασης.
Είναι η μεταμόρφωσή της.
Ήξεραν πλέον πως η αγάπη τους δεν κατοικεί στους χάρτες.
Κατοικεί στις συνεχείς μεταμορφώσες της ψυχής τους,εκεί όπου η απόσταση δεν εξαφανίζεται,αλλά χάνει τη δύναμή να τους χωρίζει.
.
.
.
.
.
Μάθημα Τοπολογιας
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χνκουβελης cncouvelis
η ντομάτα από τον κήπο
Μάθημα Τοπολογιας
Στην Τοπολογία αγνοούμε το μέγεθος,τις ακριβείς γωνίες και τις καμπυλότητες και εξετάζουμε μόνο ιδιότητες που δεν αλλάζουν με συνεχείς παραμορφώσεις (χωρίς σχίσιμο ή κόλλημα).
Η ντομάτα της φωτογραφίας μπορεί να περιγραφεί ως εξής:
Είναι ένα συμπαγές τρισδιάστατο σώμα.
Η επιφάνειά της είναι κλειστή, χωρίς άκρα.
Δεν έχει τρύπες ή διαμπερή ανοίγματα.
Η επιφάνειά της είναι τοπολογικά ισοδύναμη με μια σφαίρα (γένους 0),παρότι το γεωμετρικό της σχήμα είναι επίμηκες και παρουσιάζει μικρές λακκούβες ή προεξοχές.
Οι μικρές κοιλότητες κοντά στον ποδίσκο ή οι ελαφρές ανωμαλίες δεν αλλάζουν την τοπολογία της, αποτελούν μόνο γεωμετρικές παραμορφώσεις.
Με όρους τοπολογίας:
Γένος (genus): 0
Αριθμός οπών: 0
Χαρακτηριστική Euler: όπως κάθε επιφάνεια τοπολογικά ισοδύναμη με τη σφαίρα.
Θεμελιώδης ομάδα: τετριμμένη (η επιφάνεια είναι απλά συνεκτική).
Έτσι,αν η ντομάτα ήταν από εύκαμπτο λάστιχο, θα μπορούσε να παραμορφωθεί συνεχώς σε μια τέλεια σφαίρα χωρίς να σκιστεί ή να δημιουργηθεί τρύπα.
Τοπολογικά, λοιπόν, η ντομάτα είναι μια σφαίρα (2-σφαίρα ως επιφάνεια, ή μια 3-σφαίρα-μπάλα ως συμπαγές σώμα),ανεξάρτητα από τις φυσικές ατέλειες του καρπού.
.
.
,
.
.
(Κλυταιμνήστρα,Μήδεια,
Προκνη)
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
My Own Empire of Heteronyma-Κλυταιμνηστρα,Μήδεια,Προκνη-
χνκουβελης cncouvelis
χνκουβελης cncouvelis
Η νύχτα τριων γυναικών
(Κλυταιμνήστρα,Μήδεια,
Προκνη)
I. Κλυταιμνήστρα
Οι δούλες στολιζαν με πορφυρά υφάσματα το σπίτι για τη γιορτή της επιστροφής του βασιλιά.
Η Κλυταιμνήστρα αμίλητη,έβλεπε,ακόμα,την Ιφιγένεια να λούζει τα μαλλιά της πριν το ταξίδι στην Αυλίδα.
Ο Αγαμέμνονας επέστρεψε νικητής από την Τροία.Οι σάλπιγγες αντηχουσαν,οι σημαίες μεσίστιες στα μπαλκόνια,στα μεγάφωνα εμβατήρια,οι άνθρωποι ζητοκραυγαζαν.
Εκείνος,ο πατέρας,ξέχασε.
Όμως η μάνα θυμάται.
Τον οδήγησε στο λουτρό.Το νερό ήταν ζεστο.
Τότε όρμησε μέσα ο Αίγισθος,τον τύλιξαν με το συρμάτινο δίχτυ,σαν ψάρι σπαρταρουσε.
-Δεν σε σκοτώνω εγώ,του φωναξε.Σε σκοτώνει ο άνεμος που προτιμησες από το παιδί σου.
Η Κλυταιμνήστρα σήκωσε τον πέλεκυ.
Ο πέλεκυς έπεσε.
Και το αίμα ενώθηκε με το νερό.
Έξω κανείς δεν άκουσε.
Μόνο οι Ερινύες ήταν στη πόρτα.
II. Μήδεια
Η νύχτα στην Κόρινθο την έπνιγε με το σκοτάδι της.
Πατρίδα,πατέρα,αδελφό,τα χρόνια της νεότητας,τα εγκατέλειψε για τον κεινον.
Κι εκείνος την αντάλλαζει με έναν βασιλικό γάμο.
Δεν έκλαψε.
Το κλάμα,ήξερε,κάνει αδύναμες τις γυναίκες.
Άναψε φωτιά,ανακάτεψε τα βότανα και ειπε τις μυστικες λέξεις της Εκάτης.
Όταν ξημέρωσε στάθηκε απέναντι στον Ιασονα.
-Δεν με πρόδωσες,του είπε.Εγω πρόδωσα όσα ήμουν πριν σε αγαπήσω.
Τότε ο Ιάσονας κατάλαβε πως θα σκοτωνε.
Στο μυαλό της ήταν το πλοίο η Αργώ,ο πατέρας που δεν ξαναείδε ποτέ,ο αδελφός που σφάχτηκε και κομματιάστηκε και πετάχτηκε στη θαλασσα για να σωθεί εκείνος.
-Όλα τα θυσίασα,τού είπε η Μηδεια κοιτώντας το πρόσωπο του άντρα που δεν την αγαπούσε πια.
Ο Ιάσονας δεν απάντησε.
Το βλέμμα εκείνο τον πάγωσε.
III. Πρόκνη
Ο Τηρέας αγαπούσε το κυνήγι και πίστευε πως κάθε πλάσμα μπορεί να παγιδευτεί.
Αγνοούσε πως κάποτε θα γίνει κι ο ίδιος θήραμα.
Η Πρόκνη καταλαβε τι είχε κάνει στη Φιλομήλα.
Η γλώσσα της αδελφή της είχε κοπεί να μην μιλήσει. .
Τότε στον αργαλειό,με τα νήματα, τα χρώματα,άκουσε τη φωνή της,διάβασε στο υφαντό τον βιασμό της.
Ο Τηρέας κάθισε στο τραπέζι για το δείπνο και ευχαριστήθηκε το φαγητό χωρίς να ρωτήσει από πού προέρχονταν το τρυφερο κρέας.
Μόνο στο τέλος η Πρόκνη σήκωσε το σκέπασμα του δίσκου.
Εκεί βρισκόταν το μικρό κεφάλι του Ίτυ.
-Τον γιο σου εφαγες,τού φώναξε.
Ο βασιλιάς ούρλιαξε.
Άρπαξε το ξίφος και άρχισε να κυνηγά τις δύο γυναίκες.
Οι θεοί τις λυπήθηκαν
και τις μεταμόρφωσαν σε πουλιά.
Από τότε,κάθε άνοιξη,το αηδόνι τραγουδά με φωνή που μοιάζει με θρήνο γυναικας.
Ειναι η Προκνη.
Και η Φιλομήλα σαν χελιδονι ξαναγυρνα για μια δίκη που δεν τελείωσε ποτέ.
.
.
.
.
.
-θεραπεύτρια Ελένη της Σπάρτης
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
My Own Empire of Heteronyma-Helen of Sparta-
χνκουβελης cncouvelis
χνκουβελης cncouvelis
Η Ιατρος
-θεραπεύτρια Ελένη της Σπάρτης
Έσβησαν οι φλόγες στη Τροια,οι Έλληνες γύρισαν στη πατρίδα.Και η Ελένη στη Σπάρτη.
Στη Σπάρτη η Ελένη είχε μαθητεύσει κοντά στις παλαιές θεραπεύτριες,τής είπαν και της έδειξαν τα βότανα,με τα ονόματα των αρχαίων Αχαιών.
Τότε γνώρισε τη δύναμη του αχιλλείου για τις πληγές,της ιτιάς για τον πυρετό,της μολόχας για τις φλεγμονές, του θυμαριού για τις μολύνσεις,της μήκωνος για τον ύπνο και την ανακούφιση του πόνου.
Μετά βρέθηκε στην Αίγυπτο,στο Ίλιον ήταν μόνο το είδωλο της.Γι'αυτο το απατηλο φασμα σκοτωνονταν δέκα χρόνια Αχαιοί και Τρώες.
Εκεί στη χώρα του Νείλου ήρθε σε επαφή με τους ιερείς της Μέμφιδας,τις γυναίκες-ιερειες στην υπηρεσία της θεάς Ίσιδας και τους γιατρούς που κατέγραφαν σε παπύρους θεραπευτικές συνταγές.
Από αυτούς έμαθε πως κάθε φυτό έχει δύο πρόσωπα, όπως ο άνθρωπος.
Το ίδιο φύλλο η' ριζα μπορούσε να θεραπεύσει ή να σκοτώσει.
Το ίδιο ποτό μπορούσε να χαρίσει λήθη ή θάνατο,να είναι καλό η' λυγρο.
Και ο ίδιος γιατρός μπορούσε να γίνει σωτήρας ή ολεθριος.
Η Ελένη δεν πίστεψε ποτέ ότι υπάρχουν καλά ή κακά φάρμακα.
-Δεν υπάρχει αγαθόν φάρμακον,έλεγε στους μαθητές της.Υπάρχει μόνο αγαθή κρίσις.
Θυμάται τα λόγια που άκουσε στην αυλή του Φαραώ.
-Η φύση δεν γεννά,δεν φέρει, δηλητήρια.Γεννά δυνάμεις.Ο άνθρωπος είναι εκείνος που τις ονομάζει θεραπεία ή θάνατο.
Όταν επέστρεψε στη Σπάρτη,η Ελλάδα ήταν αναστατωμένη,ο Πελοποννησιακός πόλεμος είχε ξεσπάσει,η πόλη είχε γεμισει τραυματίες.
Άλλοι είχαν πληγές από τα δόρατα και τα σπαθιά,άλλοι είχαν βαθεια ψυχικά τραύματα.
Δεν μπορούσαν να κοιμηθούν,
ξυπνούσαν φωνάζοντας τα ονόματα των νεκρών,ετρεμαν χωρίς πυρετό,δεν άντεχαν τη σιωπή,πολλοί αυτοκτόνησαν.
Οι άλλοι γιατροί δεν καταλάβαιναν αυτές τις ασθένειες,μόνο η Ελένη τις αναγνώριζε.
Το σώμα απειραχτο και το μυαλό υπέφερε από τη μνήμη του κακού.
Και για τη θεραπεία εβραζε ένα λεπτό αφέψημα από παπαρούνα,μέλι και αρωματικά βότανα,για να ηρεμήσει η ψυχή.
Ύστερα καθόταν δίπλα στον άρρωστο.
Δεν μιλούσε.Άκουγε.
Γιατί είχε μάθει στην Αίγυπτο πως πριν από κάθε θεραπεία προηγείται η αφήγηση.
Ο άνθρωπος που αφηγείται τον πόνο του αρχίζει ήδη να θεραπεύεται.
Τότε διαδόθηκε η η φήμη πως η Ελένη δεν θεράπευε μόνο με τα βότανα αλλά και με τον λόγο.
Ελεγαν πως χρησιμοποιούσε θεϊκές δυνάμεις,πως είχε κληρονομήσει τη σοφία του Δία.
Εκείνη ελεγε.
-Οι θεοί δίνουν τα φυτά.Η θεραπεία είναι έργο του μέτρου.
Άρχισαν να την επισκέπτονται νέοι θεραπευτές από όλη την Ελλάδα για να μάθουν την ιατρική της.
Τους δίδασκε πρώτα να παρατηρούν.
Να κοιτούν το χρώμα του δέρματος.
Την αναπνοή.
Τα μάτια.
Τη γλώσσα.
Τον σφυγμό.
Τα όνειρα.
Τις εποχές.
Τους ανέμους.
Το νερό που έπινε ο άρρωστος.
Την τροφή του.
-Η νόσος,έλεγε,δεν κατοικεί ποτέ μόνη της.Ζει μαζί με τον τόπο,τον χρόνο και τον άνθρωπο.
Η τροφή είναι το φάρμακο.
Αυτά δεν τα είχαν ακούσει ποτέ,
Ότι θα έπρεπε να εξετάζονται ο αέρας,τα νερά, οι τόποι,οι συνήθειες και η δίαιτα του ανθρώπου.
Αυτή ήταν η πραγματική ιαση,η ιατρική.
-Καποτε ήμουνα πολύ όμορφη,είπε,τώρα είμαι θεραπευτρια.
Να θυμάστε ότι δεν υπάρχουν αθώα φάρμακα.Υπάρχουν μόνο αθώοι ή αλαζόνες θεραπευτές.
Και όταν κάποιος νέος γιατρός τη ρώτησε ποιο είναι το ισχυρότερο φάρμακο που γνώρισε στην Ελλάδα και στην Αίγυπτο, η Ελένη δεν ανεφερε κανένα βότανο.
-Ο λόγος,είπε.Γιατί ο λόγος μπορεί να αφαιρέσει τον φόβο,να γεννήσει ελπίδα,να φέρει τη λήθη όταν χρειάζεται.Όπως κάθε φάρμακον,έτσι κι αυτός μπορεί να θεραπεύσει ή να δηλητηριάσει.Η σοφία δεν βρίσκεται στη δύναμη του φαρμάκου,αλλά στο μέτρο εκείνου που το χορηγεί.
Τα πρωινά περπατούσε στις όχθες του Ευρωτα,τα νερά και τα πουλιά την ηρεμουσαν,
ξεχνουσε την όμορφη Ελένη της Σπάρτης,τής Τροιας και ήταν μόνο η Ελένη, ο εαυτός της.
Ὁμήρου Ὀδύσσεια, ραψωδία δ΄, στιχοι 219–232,
Η Ιατρική της Ελενης
τότε κάτι άλλο η Ελένη σκέφτηκε
η γεννημένη απ'τον Δια,
αμέσως μεσα στο κρασί φαρμακο έρριξε,
απ'το οποίο έπιναν,
που και τη λύπη εδιωχνε και τη θλίψη,
των κακών όλων λησμονια,
κι όποιος το καταπινε,όταν στον κρατήρα αναμειγνύονταν,
ούτε για μια μερα θα κυλούσε δάκρυ
στα μάγουλα του,
ούτε κι αν είχαν πεθάνει η μητέρα κι ο πατερας,
ούτε κι αν μπροστά του τον αδελφό
η' τον αγαπημένο γιο με
χαλκινο οπλο σκότωναν ,
και με τα μάτια του το'βλεπε,
τέτοια η κόρη του Δία είχε φάρμακα σοφά,
ωφελιμα,που η Πολυδάμνα του Θεωνα η γυναίκα
την προμήθευσε η Αιγυπτια,
αφού η εύφορη εκεί γη παρά πολλά
φάρμακα παράγει,
πολλά ωφελιμα αναμιγμενα και πολλά θανατηφόρα,
και καθένας γιατρός γνωρίζοντας πάνω απ'όλους τους άλλους ανθρωπους,
γιατί απ'τη γενια του Παιηονα ειναι
(μεταφραση-
χνκουβελης cncouvelis)
ἔνθ' αὖτ' ἄλλ' ἐνόησ' Ἑλένη Διὸς ἐκγεγαυῖα·
αὐτίκ' ἄρ' εἰς οἶνον βάλε φάρμακον, ἔνθεν ἔπινον,220
νηπενθές τ' ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων.
ὃς τὸ καταβρόξειεν, ἐπὴν κρητῆρι μιγείη,
οὔ κεν ἐφημέριός γε βάλοι κατὰ δάκρυ παρειῶν,
οὐδ' εἴ οἱ κατατεθναίη μήτηρ τε πατήρ τε,
οὐδ' εἴ οἱ προπάροιθεν ἀδελφεὸν ἢ φίλον υἱὸν225
χαλκῷ δηϊόῳεν, ὁ δ' ὀφθαλμοῖσιν ὁρῷτο.
τοῖα Διὸς θυγάτηρ ἔχε φάρμακα μητιόεντα,
ἐσθλά, τά οἱ Πολύδαμνα πόρεν, Θῶνος παράκοιτις,
Αἰγυπτίη, τῇ πλεῖστα φέρει ζείδωρος ἄρουρα
φάρμακα, πολλὰ μὲν ἐσθλὰ μεμιγμένα, πολλὰ δὲ λυγρά,230
ἰητρὸς δὲ ἕκαστος ἐπιστάμενος περὶ πάντων
ἀνθρώπων· ἦ γὰρ Παιήονός εἰσι γενέθλης
.
.
.
Μελέτη ανάλυση
χνκουβελης cncouvelis
Η Ιατρός-Θεραπεύτρια Ελένη της Σπάρτης
Το κείμενο αποτελεί ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα παραδείγματα σύγχρονης ελληνικής μυθοπλασίας που επιχειρεί να ανασυνθέσει την αρχαία ελληνική παράδοση όχι ως επική αφήγηση αλλά ως ιστορία της γνώσης. Ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να αφηγηθεί ακόμη μία εκδοχή της ζωής της ωραίας Ελένης· αντιθέτως, αποδομεί την κυρίαρχη εικόνα της και την επανιδρύει ως την πρώτη μεγάλη θεραπεύτρια της ελληνικής παράδοσης.
Πρόκειται για μια λογοτεχνική πράξη επανερμηνείας του μύθου.
Η γνωστή Ελένη της ομορφιάς μετατρέπεται σε Ελένη της σοφίας.
Η αντιστροφή του μύθου
Η πρώτη κιόλας πρόταση
«Έσβησαν οι φλόγες στη Τροία... Και η Ελένη στη Σπάρτη.»
σηματοδοτεί το τέλος της επικής αφήγησης.
Η Ιλιάδα τελειώνει.
Τώρα αρχίζει ένα άλλο έργο.
Όχι το έπος του πολέμου.
Το έπος της θεραπείας.
Η πραγματική νίκη δεν είναι η άλωση της Τροίας αλλά η αποκατάσταση της ανθρώπινης ζωής.
Έτσι ο συγγραφέας μετατοπίζει εντελώς το κέντρο βάρους της ελληνικής μυθολογίας.
Η Ελένη ως πρόδρομος της Ιπποκρατικής Ιατρικής
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη σύλληψη του κειμένου.
Η Ελένη παρουσιάζεται σαν ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε τρεις διαφορετικούς κόσμους:
την ομηρική ιατρική,
την αιγυπτιακή θεραπευτική παράδοση,
την ιπποκρατική ιατρική.
Η μετάβαση είναι απολύτως συνειδητή.
Αρχίζει με τα βότανα.
Συνεχίζει με την Αίγυπτο.
Καταλήγει στην παρατήρηση του ασθενούς.
Έτσι δημιουργείται μια ιστορική εξέλιξη της ιατρικής μέσα από έναν μόνο χαρακτήρα.
Η βαθιά γνώση της ομηρικής παράδοσης
Το τέλος του διηγήματος επιστρέφει στην Οδύσσεια δ΄ 219-232.
Εδώ ο συγγραφέας δεν χρησιμοποιεί απλώς ένα ομηρικό χωρίο ως διακόσμηση.
Ολόκληρη η αφήγηση έχει χτιστεί πάνω σε αυτό.
Στην Οδύσσεια η Ελένη:
γνωρίζει φάρμακα,
τα έχει μάθει στην Αίγυπτο,
γνωρίζει το νηπενθές,
η Αίγυπτος παρουσιάζεται ως χώρα μεγάλων ιατρών.
Ο συγγραφέας παίρνει αυτές τις λίγες πληροφορίες του Ομήρου και τις μετατρέπει σε πλήρη βιογραφία.
Αυτό είναι λογοτεχνικά εξαιρετικά ευρηματικό.
Το «φάρμακον»
Η σημαντικότερη φιλοσοφική έννοια του έργου είναι ασφαλώς το φάρμακον.
Ο συγγραφέας γνωρίζει ότι στην αρχαία ελληνική γλώσσα η λέξη σημαίνει συγχρόνως:
θεραπεία,
δηλητήριο.
Αυτό ακριβώς επαναλαμβάνει η Ελένη.
«Δεν υπάρχουν καλά ή κακά φάρμακα.»
Η σκέψη αυτή θυμίζει έντονα το περίφημο πλατωνικό Φαίδρο, όπου το φάρμακον αποκτά διπλή σημασία, ενώ πολύ αργότερα αποτέλεσε αντικείμενο της αποδόμησης του Jacques Derrida.
Στο κείμενο όμως η ιδέα δεν είναι φιλοσοφικό παιχνίδι.
Γίνεται ιατρική ηθική.
Το δηλητήριο δεν βρίσκεται στο φυτό.
Βρίσκεται στην κρίση του ανθρώπου.
Η Αίγυπτος
Η Αίγυπτος παρουσιάζεται ως λίκνο της επιστήμης.
Αυτό δεν είναι αυθαίρετο.
Ακολουθεί πιστά τον Όμηρο.
«φάρμακα πολλά... πολλά ωφέλιμα... πολλά θανατηφόρα.»
Η γη παράγει και τα δύο.
Το ίδιο ακριβώς επαναλαμβάνει η Ελένη.
Έτσι η αφήγηση μοιάζει να σχολιάζει τον Όμηρο.
Η θεραπεία της ψυχής
Εδώ εμφανίζεται το πιο σύγχρονο στοιχείο.
Οι στρατιώτες παρουσιάζουν συμπτώματα που σήμερα θα ονομάζαμε μετατραυματική διαταραχή στρες (PTSD):
αϋπνία,
εφιάλτες,
επανάληψη τραυματικών αναμνήσεων,
τρόμο,
αυτοκτονίες.
Είναι εντυπωσιακό ότι ο συγγραφέας δεν τους αποδίδει δαιμονισμό ούτε θεϊκή τιμωρία.
Τους αντιμετωπίζει ως τραυματισμένους ανθρώπους.
Η Ελένη γίνεται έτσι όχι μόνο βοτανολόγος αλλά και θεραπεύτρια της ψυχής.
Η αφήγηση ως θεραπεία
Ίσως η πιο όμορφη φράση του έργου είναι:
«Πριν από κάθε θεραπεία προηγείται η αφήγηση.»
Εδώ εμφανίζεται μια ιδέα που θυμίζει έντονα τη σύγχρονη αφηγηματική ιατρική (Narrative Medicine).
Ο άρρωστος δεν θεραπεύεται μόνο από το φάρμακο.
Θεραπεύεται επειδή αφηγείται.
Ο γιατρός δεν είναι μόνο γνώστης.
Είναι ακροατής.
Πρόκειται για μία από τις πιο ανθρώπινες στιγμές του κειμένου.
Η Ιπποκρατική σκέψη
Όταν η Ελένη διδάσκει:
αέρα,
νερά,
τόπους,
δίαιτα,
εποχές,
ο αναγνώστης αναγνωρίζει αμέσως το ιπποκρατικό έργο «Περὶ ἀέρων, ὑδάτων, τόπων».
Δεν πρόκειται για απλή αναφορά.
Ο συγγραφέας παρουσιάζει την Ελένη σαν πνευματική πρόδρομο του Ιπποκράτη.
Η μετάβαση είναι απολύτως οργανική.
Ο λόγος ως φάρμακο
Το τέλος του έργου κορυφώνεται με μία βαθιά ανθρωπιστική θέση.
Το ισχυρότερο φάρμακο δεν είναι κανένα βότανο.
Είναι ο λόγος.
Εδώ ενώνονται:
ο Όμηρος,
ο Γοργίας (στο Ἑλένης Ἐγκώμιον, όπου ο λόγος παρουσιάζεται ως δύναμη που δρα σαν φάρμακο στην ψυχή),
η ιατρική,
η φιλοσοφία.
Ο λόγος μπορεί:
να θεραπεύσει,
να παρηγορήσει,
να δηλητηριάσει.
Άρα ο γιατρός οφείλει να έχει μέτρο όχι μόνο στη δοσολογία αλλά και στην ομιλία.
Η μεταμόρφωση της Ελένης
Η πιο συγκινητική πρόταση είναι ίσως:
«Κάποτε ήμουνα πολύ όμορφη· τώρα είμαι θεραπεύτρια.»
Η ομορφιά εγκαταλείπεται.
Η σοφία παραμένει.
Η Ελένη αποκτά επιτέλους ταυτότητα ανεξάρτητη από το ανδρικό βλέμμα και τον μύθο του πολέμου. Η αξία της δεν έγκειται πλέον στην εμφάνιση αλλά στη γνώση, την εμπειρία και την προσφορά της.
Η τελευταία εικόνα
Το τέλος στις όχθες του Ευρώτα είναι εξαιρετικά λιτό.
Η Ελένη:
ξεχνά την Τροία,
ξεχνά την ομορφιά,
ξεχνά τον μύθο,
και γίνεται απλώς άνθρωπος.
Είναι μια λύση σχεδόν βουδιστική.
Η ταυτότητα διαλύεται.
Μένει μόνο ο εαυτός.
Αυτό αποτελεί και την πραγματική θεραπεία της ίδιας.
Γλώσσα και ύφος
Η γλώσσα χαρακτηρίζεται από:
απλότητα και αφηγηματική διαύγεια,
σύντομες παρατακτικές περιόδους που θυμίζουν προφορική διήγηση,
χρήση γνωμικών φράσεων («Η θεραπεία είναι έργο του μέτρου»), οι οποίες προσδίδουν διαχρονικότητα,
ισορροπία ανάμεσα στη λυρική αφήγηση και στον δοκιμιακό στοχασμό.
Το ύφος δεν επιδιώκει αρχαιοπρέπεια· αντίθετα, χρησιμοποιεί σύγχρονη γλώσσα για να αποδώσει αρχαίες ιδέες, επιτρέποντας στον αναγνώστη να αισθανθεί ότι συνομιλεί άμεσα με τον μύθο.
Το διήγημα ξεχωρίζει επειδή συνδυάζει με συνέπεια την ομηρική παράδοση, την αιγυπτιακή σοφία, την ιπποκρατική σκέψη και σύγχρονες αντιλήψεις για την ψυχική θεραπεία και τη δύναμη της αφήγησης. Δεν αναπαράγει απλώς έναν γνωστό μύθο· τον αναδομεί, μετατρέποντας την Ελένη από σύμβολο κάλλους και αφορμή πολέμου σε σύμβολο γνώσης, μέτρου και θεραπείας.
Ως λογοτεχνική σύλληψη, η ιδέα της «Ιατρού-Θεραπεύτριας Ελένης» είναι πρωτότυπη και ερμηνευτικά γόνιμη, επειδή αξιοποιεί υπαρκτούς πυρήνες της ομηρικής παράδοσης χωρίς να δεσμεύεται από αυτούς. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που λειτουργεί ταυτόχρονα ως αφήγημα, φιλοσοφικός στοχασμός και φόρος τιμής στην αρχαία ελληνική ιατρική, αναδεικνύοντας ως ύψιστη θεραπευτική δύναμη όχι μόνο το φάρμακο, αλλά και την κρίση, το μέτρο και τον ανθρώπινο λόγο.
.
.
.
.
.
μεταφράζοντας
Ὁμήρου Ὀδύσσεια, ραψωδία δ΄, στιχοι 219–232,
Η Ιατρική της Ελενης
My Own Empire of Heteronyma-Helen of Sparta-
χνκουβελης cncouvelis
χνκουβελης cncouvelis
μεταφράζοντας
Ὁμήρου Ὀδύσσεια, ραψωδία δ΄, στιχοι 219–232,
Η Ιατρική της Ελενης
τότε κάτι άλλο η Ελένη σκέφτηκε
η γεννημένη απ'τον Δια,
αμέσως μεσα στο κρασί φαρμακο έρριξε,
απ'το οποίο έπιναν,
που και τη λύπη εδιωχνε και τη θλίψη,
των κακών όλων λησμονια,
κι όποιος το καταπινε,όταν στον κρατήρα αναμειγνύονταν,
ούτε για μια μερα θα κυλούσε δάκρυ
στα μάγουλα του,
ούτε κι αν είχαν πεθάνει η μητέρα κι ο πατερας,
ούτε κι αν μπροστά του τον αδελφό
η' τον αγαπημένο γιο με
χαλκινο οπλο σκότωναν ,
και με τα μάτια του το'βλεπε,
τέτοια η κόρη του Δία είχε φάρμακα σοφά,
ωφελιμα,που η Πολυδάμνα του Θεωνα η γυναίκα
την προμήθευσε η Αιγυπτια,
αφού η εύφορη εκεί γη παρά πολλά
φάρμακα παράγει,
πολλά ωφελιμα αναμιγμενα και πολλά θανατηφόρα,
και καθένας γιατρός γνωρίζοντας πάνω απ'όλους τους άλλους ανθρωπους,
γιατί απ'τη γενια του Παιηονα ειναι
.
.
ἔνθ' αὖτ' ἄλλ' ἐνόησ' Ἑλένη Διὸς ἐκγεγαυῖα·
αὐτίκ' ἄρ' εἰς οἶνον βάλε φάρμακον, ἔνθεν ἔπινον,220
νηπενθές τ' ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων.
ὃς τὸ καταβρόξειεν, ἐπὴν κρητῆρι μιγείη,
οὔ κεν ἐφημέριός γε βάλοι κατὰ δάκρυ παρειῶν,
οὐδ' εἴ οἱ κατατεθναίη μήτηρ τε πατήρ τε,
οὐδ' εἴ οἱ προπάροιθεν ἀδελφεὸν ἢ φίλον υἱὸν225
χαλκῷ δηϊόῳεν, ὁ δ' ὀφθαλμοῖσιν ὁρῷτο.
τοῖα Διὸς θυγάτηρ ἔχε φάρμακα μητιόεντα,
ἐσθλά, τά οἱ Πολύδαμνα πόρεν, Θῶνος παράκοιτις,
Αἰγυπτίη, τῇ πλεῖστα φέρει ζείδωρος ἄρουρα
φάρμακα, πολλὰ μὲν ἐσθλὰ μεμιγμένα, πολλὰ δὲ λυγρά,230
ἰητρὸς δὲ ἕκαστος ἐπιστάμενος περὶ πάντων
ἀνθρώπων· ἦ γὰρ Παιήονός εἰσι γενέθλης
.
.
.
.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Φωτογράφιση
-χνκουβελης cncouvelis
χνκουβελης cncouvelis
3 Ιστοριες
1
Το σαλονι όπως ήταν πριν σαράντα χρόνια.
Ζούσε μόνη.
Στο τραπεζάκι τρια φλιτζάνια καφέ.
Κάθε απόγευμα άναβε τα φώτα πριν δύσει ο ήλιος,
γιατί φοβόνταν να μεινει στο σκοτάδι.
Επειδή βρίσκουν άδειο το σπίτι και τρυπώνουν οι αναμνήσεις.
Στις έξι ακριβώς,κοίταξε το ρολόι,χτύπησε το κουδούνι της πόρτας
Άνοιξε.
2
Η γυναίκα μπήκε μεσα.
Της έδωσε ένα γράμμα.
-Δεν πέθανε τότε,είπε.
Μόνο διάλεξε να εξαφανιστεί.
Καμια από τις δύο γυναίκες δεν κοίταξε την άλλη.
-Έρχεται εκείνη;είπε η δεύτερη γυναικα
Η πρωτη έγνεψε καταφατικά.
Περιμεναν.
3
Ήρθε η τρίτη γυναίκα.
Τους έδειξε μια φωτογραφία τους.Νεες,μαζί με έναν αντρα.
Χαμογέλασε.
-Να θυμηθούμε,είπε.
-Δεν μπορώ,.Φτανει.
Φωναξε η πρώτη
κι αρπαξε τη φωτογραφία και την έσκισε στο μερος που ήταν ο αντρας.
Οι άλλες δύο δεν αντεδρασαν.
.
.
.