.
.
LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
-Ο φακός τού Bento de Spinoza
(Ελληνικά, English, Francais, German, Italiano, Spanish, Portuguese,)
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis
χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis
Ο φακός τού Bento de Spinoza
(Ελληνικά, English, Francais, German, Italiano, Spanish, Portuguese,)
Το χειμώνα τού 1676 η υγρασία στη Χάγη τρυπουσε τα κόκαλα.
Ο Σπινόζα ζούσε σ'ένα μικρό δωμάτιο στον πάνω όροφο τού σπιτιού τού Χέντρικ φαν ντερ Σπάικ, κοντά στη κεντρική πλατεία Πλέιν.
Ενα κρεβάτι,ένα τραπέζι, βιβλία και,δίπλα στο παράθυρο,τα εργαλεία του για τη λείανση φακών.
Το πρωί εκείνο ξύπνησε με δυσκολία.Ο βήχας τον είχε ταλαιπωρήσει όλη τη νύχτα,επίμονος,από τα πνευμόνια,μια υπενθύμιση τής φθοράς.
Δεν φόβονταν,είχε συνειθισει τα πάθη τού σώματος να τα υποτάζει στη διάνοια.
Αργότερα ο ταχυδρόμος τού έφερε ένα γράμμα από τον Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς,που τον είχε επισκεφθεί λίγους μήνες νωρίτερα.
Το γράμμα ήταν επιφυλακτικό,χωρίς φιλοφρονήσεις.
Ερωτήσεις,και επιφυλάξεις για το έργο που ο Σπινόζα έγραφε.
Την Ηθικη.
Ο Λάιμπνιτς τον προέτρεπε να αναβάλει τη δημοσίευση.'Ο κόσμος δεν είναι έτοιμος', έγραφε.,'Η ταύτιση τού Θεού με τη Φύση,Deus Sive Natura,θα παρεξηγηθεί.Θα σε καταστρέψει.'
Ο Σπινόζα αφού το διάβασε το άφησε πάνω στο τραπέζι.
Δεν ένιωθε θυμό,ούτε φόβο.Σκεφτηκε πως: οι άνθρωποι φοβούνται τις συνέπειες τών ιδεών πάνω στη ζωή τους.
Το μεσημέρι πηγε στο εργαστήριό του. Έβαλε το γυαλί στον μηχανισμό και άρχισε να το λειαίνει με σταθερές,κυκλικές κινήσεις.
Η εργασία αυτή δεν ήταν για εκείνον μονο βιοπορισμός.Ήταν άσκηση τού νου μέσα από το σώμα:ακρίβεια,υπομονή, αποδοχή τών αναγκαιοτήτων τής ύλης.
Καθώς δούλευε, σκεφτόταν ένα από τα τελευταία αξιώματα τής Ηθικής:
Η ελευθερία δεν είναι η απουσία αναγκαιότητας, αλλά η κατανόησή της.
Άρχισε να βήχει.Σκουπηστηκε.
Στο μαντήλι ειδε αίμα.
Το κοίταξε χωρίς να ταραχθεί.
Το σώμα του,όπως κάθε ουσία,υπάκουε στους νόμους του.
Δεν υπήρχε εδώ αδικία,να παραπονεθεί,μόνο αιτιότητα.
Το απόγευμα τον επισκέφθηκε ο Γιάριχ Γιέλλες,παλιός φίλος και έμπορος.
Εκείνος τού μίλησε για θεολόγους που τον αποκαλούσαν άθεο, διαφθορέα τής ηθικής.
-Μπαρούχ,του είπε,αν την δημοσιεύσεις,θα σε αφανίσουν.
Ο Σπινόζα χαμογέλασε.
-'Αυτο που γράφτηκε,η Ηθική μου,είναι αναγκαίο.
Όταν έμεινε μόνος,πήγε στο δωμάτιό του και άνοιξε το χειρόγραφο.
Ήξερε ότι δεν θα προλάβαινε να δει τις συνέπειές του
Τον Φεβρουάριο τού 1677, η υγεία του επιδεινώθηκε απότομα.Έμεινε στο κρεβάτι για μέρες.Οι φίλοι του τον φρόντιζαν.
Δεν εξέφραζε φόβο για τον θάνατο.Ειχε την ήρεμη βεβαιότητα ότι η ζωή του είχε υπάρξει σύμφωνη με τη νόηση.
Την τελευταία νύχτα, ζήτησε να τού φέρουν έναν από τους φακούς που είχε τελειώσει πρόσφατα.
Τον κράτησε μπροστά στο μάτι του.
Λίγο πριν πεθάνει ψιθυρισε:
-ο θανατος είναι το πέρασμα σε μεγαλύτερη τελειότητα.
Το πρωί τής 21ης Φεβρουαρίου,ο Μπαρούχ Σπινόζα πέθανε ήσυχα.
Λίγους μήνες αργότερα,η Ηθική εκδόθηκε. Καταδικάστηκε, απαγορεύτηκε, παρεξηγήθηκε.
Όμως έμεινε όπως καθετί που είναι αναγκαιο.
Ο φακός τού Bento de Spinoza,να δεις.
.
.
In the winter of 1676, the dampness in The Hague gnawed at the bones.
Spinoza lived in a small room on the upper floor of Hendrik van der Spaik’s house, near the central Plein square.
A bed, a table, books, and, next to the window, his tools for grinding lenses.
That morning he woke with difficulty. Coughing had troubled him all night, persistent, from the lungs, a reminder of decay.
He was not afraid; he was accustomed to submitting the passions of the body to the mind.
Later, the postman brought him a letter from Gottfried Wilhelm Leibniz, who had visited him a few months earlier.
The letter was cautious, without flattery.
Questions, and reservations about the work Spinoza was writing: The Ethics.
Leibniz urged him to postpone its publication. “The world is not ready,” he wrote. “The identification of God with Nature, Deus Sive Natura, will be misunderstood. It will destroy you.”
Spinoza, after reading it, left it on the table.
He felt neither anger nor fear. He thought: people fear the consequences of ideas on their lives.
At noon, he went to his workshop. He placed the glass on the mechanism and began grinding it with steady, circular motions.
This work was not merely a livelihood for him. It was an exercise of the mind through the body: precision, patience, acceptance of the necessities of matter.
As he worked, he reflected on one of the last axioms of The Ethics:
Freedom is not the absence of necessity, but the understanding of it.
He began to cough. He wiped himself.
In the handkerchief, he saw blood.
He looked at it without disturbance.
His body, like every substance, obeyed its laws.
There was no injustice here to complain about, only causality.
In the afternoon, Jarich Jelles, an old friend and merchant, visited him.
He spoke of theologians who called him an atheist, a corrupter of morals.
“Baruch,” he said, “if you publish it, they will destroy you.”
Spinoza smiled.
“What is written—my Ethics—is necessary.”
When he was alone, he went to his room and opened the manuscript.
He knew he would not live to see its consequences.
In February 1677, his health declined sharply. He stayed in bed for days. His friends cared for him.
He expressed no fear of death. He had the calm certainty that his life had been in accordance with reason.
On the last night, he asked to have one of the lenses he had recently finished brought to him.
He held it before his eye.
Just before dying, he whispered:
“Death is the passage to greater perfection.”
On the morning of February 21, Baruch Spinoza died peacefully.
A few months later, The Ethics was published. It was condemned, banned, misunderstood.
Yet it remained, as everything necessary remains.
Bento de Spinoza’s lens—you see.
.
La Lentille de Bento de Spinoza
À l’hiver de 1676, l’humidité à La Haye pénétrait jusqu’aux os.
Spinoza vivait dans une petite chambre à l’étage supérieur de la maison de Hendrik van der Spaik, près de la place centrale Plein.
Un lit, une table, des livres, et, près de la fenêtre, ses outils pour polir les lentilles.
Ce matin-là, il se réveilla avec difficulté. La toux l’avait tourmenté toute la nuit, persistante, venant des poumons, un rappel de la dégradation.
Il n’avait pas peur ; il était habitué à soumettre les passions du corps à l’esprit.
Plus tard, le facteur lui apporta une lettre de Gottfried Wilhelm Leibniz, qui l’avait visité quelques mois auparavant.
La lettre était prudente, sans flatterie.
Des questions et des réserves sur l’œuvre que Spinoza écrivait : L’Éthique.
Leibniz l’exhortait à reporter sa publication. « Le monde n’est pas prêt », écrivait-il. « L’identification de Dieu à la Nature, Deus Sive Natura, sera mal comprise. Cela te détruira. »
Spinoza, après l’avoir lue, la laissa sur la table.
Il ne ressentait ni colère ni peur. Il pensa : les gens craignent les conséquences des idées sur leur vie.
À midi, il se rendit à son atelier. Il plaça le verre sur le mécanisme et commença à le polir avec des mouvements circulaires et réguliers.
Ce travail n’était pas seulement pour subsister. C’était un exercice de l’esprit à travers le corps : précision, patience, acceptation des nécessités de la matière.
En travaillant, il réfléchissait à l’un des derniers axiomes de L’Éthique :
La liberté n’est pas l’absence de nécessité, mais la compréhension de celle-ci.
Il commença à tousser. Il s’essuya.
Dans son mouchoir, il vit du sang.
Il le regarda sans agitation.
Son corps, comme toute substance, obéissait à ses lois.
Il n’y avait pas d’injustice ici dont se plaindre, seulement la causalité.
L’après-midi, Jarich Jelles, un vieil ami et commerçant, lui rendit visite.
Il parla des théologiens qui le traitaient d’athée, corrupteur de la morale.
« Baruch, » dit-il, « si tu le publies, ils te détruiront. »
Spinoza sourit.
« Ce qui est écrit—mon Éthique—est nécessaire. »
Lorsqu’il se retrouva seul, il alla dans sa chambre et ouvrit le manuscrit.
Il savait qu’il ne verrait pas les conséquences.
En février 1677, sa santé se détériora brutalement. Il resta alité pendant des jours. Ses amis prenaient soin de lui.
Il n’éprouvait aucune peur de la mort. Il avait la certitude tranquille que sa vie avait été conforme à la raison.
La dernière nuit, il demanda qu’on lui apporte l’une des lentilles qu’il avait récemment terminées.
Il la tint devant son œil.
Juste avant de mourir, il murmura :
« La mort est le passage vers une plus grande perfection. »
Le matin du 21 février, Baruch Spinoza mourut paisiblement.
Quelques mois plus tard, L’Éthique fut publiée. Elle fut condamnée, interdite, mal comprise.
Pourtant, elle demeura, comme tout ce qui est nécessaire.
La lentille de Bento de Spinoza, tu vois.
.
.
Im Winter 1676 nagte die Feuchtigkeit in Den Haag an den Knochen.
Spinoza lebte in einem kleinen Zimmer im Obergeschoss des Hauses von Hendrik van der Spaik, nahe dem zentralen Plein-Platz.
Ein Bett, ein Tisch, Bücher und neben dem Fenster seine Werkzeuge zum Schleifen von Linsen.
An diesem Morgen erwachte er schwerfällig. Der Husten hatte ihn die ganze Nacht geplagt, hartnäckig, aus der Lunge, eine Erinnerung an den Verfall.
Er fürchtete sich nicht; er war es gewohnt, die Leidenschaften des Körpers dem Geist zu unterwerfen.
Später brachte ihm der Postbote einen Brief von Gottfried Wilhelm Leibniz, der ihn einige Monate zuvor besucht hatte.
Der Brief war vorsichtig, ohne Schmeichelei.
Fragen und Vorbehalte über das Werk, das Spinoza schrieb: Die Ethik.
Leibniz drängte ihn, die Veröffentlichung zu verschieben. „Die Welt ist nicht bereit“, schrieb er. „Die Identifikation Gottes mit der Natur, Deus Sive Natura, wird missverstanden werden. Es wird dich zerstören.“
Spinoza legte den Brief nach dem Lesen auf den Tisch.
Er empfand weder Zorn noch Angst. Er dachte: Menschen fürchten die Folgen von Ideen auf ihr Leben.
Mittags ging er in seine Werkstatt. Er legte das Glas auf den Mechanismus und begann, es mit gleichmäßigen, kreisenden Bewegungen zu schleifen.
Diese Arbeit war für ihn nicht nur Lebensunterhalt. Sie war Übung des Geistes durch den Körper: Präzision, Geduld, Akzeptanz der Notwendigkeiten der Materie.
Während er arbeitete, dachte er über eines der letzten Axiome der Ethik nach:
Freiheit ist nicht die Abwesenheit von Notwendigkeit, sondern deren Verständnis.
Er begann zu husten. Er wischte sich ab.
Im Taschentuch sah er Blut.
Er betrachtete es unerschüttert.
Sein Körper, wie jede Substanz, gehorchte seinen Gesetzen.
Hier gab es keine Ungerechtigkeit, über die man klagen könnte, nur Kausalität.
Am Nachmittag besuchte ihn Jarich Jelles, ein alter Freund und Händler.
Er sprach von Theologen, die ihn Atheisten nannten, Verderber der Moral.
„Baruch“, sagte er, „wenn du es veröffentlichst, werden sie dich vernichten.“
Spinoza lächelte.
„Was geschrieben steht – meine Ethik – ist notwendig.“
Als er allein war, ging er in sein Zimmer und öffnete das Manuskript.
Er wusste, dass er die Folgen nicht mehr erleben würde.
Im Februar 1677 verschlechterte sich sein Gesundheitszustand abrupt. Er blieb tagelang im Bett. Seine Freunde pflegten ihn.
Er zeigte keine Angst vor dem Tod. Er hatte die ruhige Gewissheit, dass sein Leben im Einklang mit der Vernunft verlaufen war.
In der letzten Nacht bat er, ihm eine der kürzlich fertigen Linsen zu bringen.
Er hielt sie vor sein Auge.
Kurz vor seinem Tod flüsterte er:
„Der Tod ist der Übergang zu größerer Vollkommenheit.“
Am Morgen des 21. Februar starb Baruch Spinoza friedlich.
Einige Monate später wurde Die Ethik veröffentlicht. Sie wurde verurteilt, verboten, missverstanden.
Doch sie blieb, wie alles, was notwendig ist.
Bento de Spinozas Linse, siehst du.
.
.
La Lente di Bento de Spinoza
Nell’inverno del 1676, l’umidità all’Aia penetrava nelle ossa.
Spinoza viveva in una piccola stanza al piano superiore della casa di Hendrik van der Spaik, vicino alla piazza centrale Plein.
Un letto, un tavolo, libri e, accanto alla finestra, i suoi strumenti per levigare le lenti.
Quella mattina si svegliò con difficoltà. La tosse lo aveva tormentato tutta la notte, persistente, dai polmoni, un promemoria della decadenza.
Non aveva paura; era abituato a sottomettere le passioni del corpo alla mente.
Più tardi il postino gli portò una lettera di Gottfried Wilhelm Leibniz, che lo aveva visitato qualche mese prima.
La lettera era cauta, senza adulazioni.
Domande e riserve sull’opera che Spinoza stava scrivendo: L’Etica.
Leibniz lo esortava a rimandare la pubblicazione. «Il mondo non è pronto», scriveva. «L’identificazione di Dio con la Natura, Deus Sive Natura, sarà fraintesa. Ti distruggerà.»
Spinoza, dopo averla letta, la lasciò sul tavolo.
Non provava né rabbia né paura. Pensò: le persone temono le conseguenze delle idee sulla loro vita.
A mezzogiorno andò nel suo laboratorio. Mise il vetro sul meccanismo e iniziò a levigarlo con movimenti circolari e costanti.
Questo lavoro non era solo sostentamento. Era esercizio della mente attraverso il corpo: precisione, pazienza, accettazione delle necessità della materia.
Mentre lavorava, rifletteva su uno degli ultimi assiomi dell’Etica:
La libertà non è l’assenza di necessità, ma la comprensione di essa.
Cominciò a tossire. Si asciugò.
Nel fazzoletto vide del sangue.
Lo guardò senza turbamento.
Il suo corpo, come ogni sostanza, obbediva alle leggi.
Non c’era ingiustizia di cui lamentarsi, solo causalità.
Nel pomeriggio lo visitò Jarich Jelles, vecchio amico e mercante.
Parlò di teologi che lo chiamavano ateo, corruttore della morale.
«Baruch», disse, «se lo pubblichi, ti distruggeranno.»
Spinoza sorrise.
«Ciò che è scritto—la mia Etica—è necessario.»
Quando rimase solo, andò nella sua stanza e aprì il manoscritto.
Sapeva che non avrebbe visto le conseguenze.
Nel febbraio 1677, la sua salute peggiorò rapidamente. Rimase a letto per giorni. Gli amici si prendevano cura di lui.
Non mostrava paura della morte. Aveva la tranquilla certezza che la sua vita fosse stata conforme alla ragione.
L’ultima notte chiese di portargli una delle lenti che aveva finito di recente.
La tenne davanti all’occhio.
Poco prima di morire, sussurrò:
«La morte è il passaggio a una maggiore perfezione.»
La mattina del 21 febbraio, Baruch Spinoza morì serenamente.
Qualche mese dopo, L’Etica fu pubblicata. Fu condannata, vietata, fraintesa.
Eppure rimase, come tutto ciò che è necessario.
La lente di Bento de Spinoza, vedi.
.
.
La Lente de Bento de Spinoza
En el invierno de 1676, la humedad en La Haya calaba los huesos.
Spinoza vivía en una pequeña habitación en el piso superior de la casa de Hendrik van der Spaik, cerca de la plaza central Plein.
Una cama, una mesa, libros y, junto a la ventana, sus herramientas para pulir lentes.
Esa mañana se despertó con dificultad. La tos lo había atormentado toda la noche, persistente, desde los pulmones, un recordatorio de la decadencia.
No sentía miedo; estaba acostumbrado a someter las pasiones del cuerpo a la mente.
Más tarde, el cartero le trajo una carta de Gottfried Wilhelm Leibniz, que lo había visitado unos meses antes.
La carta era cautelosa, sin adulaciones.
Preguntas y reservas sobre la obra que Spinoza estaba escribiendo: La Ética.
Leibniz le instaba a posponer la publicación. «El mundo no está preparado», escribía. «La identificación de Dios con la Naturaleza, Deus Sive Natura, será malinterpretada. Te destruirá.»
Spinoza, después de leerla, la dejó sobre la mesa.
No sentía ira ni miedo. Pensó: la gente teme las consecuencias de las ideas sobre sus vidas.
Al mediodía fue a su taller. Colocó el vidrio en el mecanismo y comenzó a pulirlo con movimientos circulares y constantes.
Este trabajo no era solo sustento. Era un ejercicio de la mente a través del cuerpo: precisión, paciencia, aceptación de las necesidades de la materia.
Mientras trabajaba, pensaba en uno de los últimos axiomas de La Ética:
La libertad no es la ausencia de necesidad, sino la comprensión de ella.
Comenzó a toser. Se limpió.
En el pañuelo vio sangre.
Lo miró sin alterarse.
Su cuerpo, como toda sustancia, obedecía sus leyes.
No había injusticia aquí de la que quejarse, solo causalidad.
Por la tarde, Jarich Jelles, viejo amigo y comerciante, lo visitó.
Habló de teólogos que lo llamaban ateo, corruptor de la moral.
«Baruch», dijo, «si lo publicas, te destruirán.»
Spinoza sonrió.
«Lo que está escrito—mi Ética—es necesario.»
Cuando estuvo solo, fue a su habitación y abrió el manuscrito.
Sabía que no viviría para ver sus consecuencias.
En febrero de 1677, su salud empeoró repentinamente. Permaneció en cama durante días. Sus amigos lo cuidaban.
No expresó miedo a la muerte. Tenía la tranquila certeza de que su vida había estado conforme a la razón.
En la última noche, pidió que le trajeran una de las lentes que había terminado recientemente.
La sostuvo frente a su ojo.
Poco antes de morir, susurró:
«La muerte es el paso hacia una mayor perfección.»
En la mañana del 21 de febrero, Baruch Spinoza murió en paz.
Unos meses más tarde, La Ética fue publicada. Fue condenada, prohibida, malinterpretada.
Sin embargo, permaneció, como todo lo necesario.
La lente de Bento de Spinoza, ya verás.
.
.
A Lente de Bento de Spinoza
No inverno de 1676, a umidade em Haia penetrava nos ossos.
Spinoza vivia em um pequeno quarto no andar superior da casa de Hendrik van der Spaik, perto da praça central Plein.
Uma cama, uma mesa, livros e, junto à janela, suas ferramentas para polir lentes.
Naquela manhã, acordou com dificuldade. A tosse o havia atormentado a noite toda, persistente, vinda dos pulmões, um lembrete da decadência.
Não sentia medo; estava acostumado a submeter as paixões do corpo à mente.
Mais tarde, o carteiro trouxe-lhe uma carta de Gottfried Wilhelm Leibniz, que o havia visitado alguns meses antes.
A carta era cautelosa, sem elogios.
Perguntas e reservas sobre a obra que Spinoza estava escrevendo: A Ética.
Leibniz o …exortava a adiar a publicação. “O mundo não está pronto”, escreveu. “A identificação de Deus com a Natureza, Deus Sive Natura, será mal compreendida. Isso vai destruí-lo.”
Spinoza, depois de lê-la, deixou-a sobre a mesa.
Não sentia raiva nem medo. Pensou: as pessoas temem as consequências das ideias em suas vidas.
Ao meio-dia, foi para seu ateliê. Colocou o vidro no mecanismo e começou a polir com movimentos circulares e constantes.
Este trabalho não era apenas um meio de sustento. Era um exercício da mente através do corpo: precisão, paciência, aceitação das necessidades da matéria.
Enquanto trabalhava, refletia sobre um dos últimos axiomas de A Ética:
A liberdade não é a ausência de necessidade, mas a compreensão dela.
Começou a tossir. Limpou-se.
No lenço viu sangue.
Olhou para ele sem perturbação.
Seu corpo, como toda substância, obedecia às suas leis.
Não havia injustiça aqui de que se lamentar, apenas causalidade.
À tarde, Jarich Jelles, velho amigo e comerciante, visitou-o.
Falou de teólogos que o chamavam de ateu, corruptor da moral.
“Baruch”, disse, “se você publicar, vão destruí-lo.”
Spinoza sorriu.
“O que está escrito—minha Ética—é necessário.”
Quando ficou sozinho, foi ao seu quarto e abriu o manuscrito.
Sabia que não viveria para ver suas consequências.
Em fevereiro de 1677, sua saúde se deteriorou abruptamente. Ficou de cama por dias. Seus amigos cuidavam dele.
Não expressava medo da morte. Tinha a tranquila certeza de que sua vida havia sido conforme à razão.
Na última noite, pediu que lhe trouxessem uma das lentes que havia terminado recentemente.
Segurou-a diante do olho.
Pouco antes de morrer, sussurrou:
“A morte é a passagem para uma maior perfeição.”
Na manhã de 21 de fevereiro, Baruch Spinoza morreu pacificamente.
Poucos meses depois, A Ética foi publicada. Foi condenada, proibida, mal compreendida.
Ainda assim, permaneceu, como tudo que é necessário.
A lente de Bento de Spinoza, você verá..
.
.
.
