.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Joseph Beuys
χ.ν.κουβελης c n.couvelis
Η Οικολογικη Διασταση τού Joseph Beuys
Ο Joseph Beuys υπήρξε μία από τις πιο ιδιομορφες και ριζοσπαστικές μορφές τής ευρωπαϊκής τέχνης του 20ού αιώνα.
Η οικολογική διάσταση του έργου του δεν αποτελεί ένα περιφερειακό ή διακοσμητικό στοιχείο τής δημιουργίας του, αντίθετα,βρίσκεται στον πυρήνα τής σκέψης του. Για τον Beuys,η φύση δεν ήταν απλώς θέμα αναπαράστασης αλλά ένας ζωντανός οργανισμός μέσα στον οποίο ο άνθρωπος συμμετέχει ηθικά, πολιτικά και πνευματικά. Η οικολογία,στην περίπτωσή του, συνδέεται με την κοινωνική αλλαγή,τη θεραπεία τής συλλογικής συνείδησης και την επανένωση ανθρώπου και κόσμου.
Η σκέψη τού Beuys διαμορφώθηκε μέσα από την εμπειρία τού πολέμου, τής καταστροφής και τής μεταπολεμικής αποξένωσης.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πολεμο.αντιλαμβανόταν τον δυτικό πολιτισμό ως έναν μηχανισμό που είχε αποκόψει τον άνθρωπο από τις οργανικές και πνευματικές του ρίζες.
Η βιομηχανική κοινωνία,ο τεχνοκρατικός ορθολογισμός και ο καταναλωτισμός οδηγούσαν,κατά τη γνώμη του,όχι μόνο σε πολιτική βία αλλά και σε οικολογική ερήμωση. Έτσι,το καλλιτεχνικό του έργο απέκτησε χαρακτήρα σχεδόν 'θεραπευτικό':
η τέχνη όφειλε να επουλώσει τη ρήξη ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Beuys χρησιμοποιούσε υλικά οργανικά:
λίπος,τσόχα,μέλι,κερί, ξύλο,αίμα,χώμα.
Τα υλικά αυτά δεν είχαν μόνο συμβολική σημασία αλλά λειτουργούσαν ως φορείς ενέργειας και μεταμόρφωσης.
Το λίπος,συμβόλιζε τη θερμότητα,τη ζωή και τη δυνατότητα αλλαγής μορφής.
Η τσόχα παρέπεμπε στην προστασία και τη διατήρηση της ζωτικής ενέργειας.
Ο καλλιτέχνης επιδίωκε να επαναφέρει στην τέχνη μία αίσθηση οργανικής ύλης,αντιπαραθέτοντας την ζωντανή μεταβλητότητα τής φύσης στην ψυχρή ακαμψία τής βιομηχανικής κοινωνίας.
Η οικολογική του σκέψη συνδέεται άμεσα με την έννοια της 'κοινωνικής γλυπτικής' Soziale Plastik. Σύμφωνα με αυτήν,κάθε άνθρωπος μπορεί να συμβάλει δημιουργικά στη διαμόρφωση τής κοινωνίας,όπως ο γλύπτης μορφοποιεί την ύλη.
Η κοινωνία ολόκληρη γίνεται ένα έργο τέχνης υπό διαρκή μετασχηματισμό.
Η οικολογία εδώ αποκτά βαθύ πολιτικό περιεχόμενο:
η προστασία τής φύσης δεν είναι τεχνικό πρόβλημα αλλά πρόβλημα φαντασίας,συμμετοχής και συνείδησης.
Ο Beuys πίστευε ότι η οικολογική κρίση είναι ταυτόχρονα κρίση πνευματική.
Η κορυφαία έκφραση τής οικολογικής του αντίληψης υπήρξε το έργο:7000 Oaks,που παρουσιάστηκε στην documenta 7 στο Kassel. Ο Beuys ξεκίνησε τη φύτευση 7.000 βελανιδιών,δίπλα σε πέτρες βασάλτη.
Το έργο αυτό δεν ήταν ένα απλό περιβαλλοντικό happening ούτε μια συμβολική χειρονομία. Αποτελούσε μια μακροχρόνια διαδικασία μετασχηματισμού τού αστικού χώρου και της συλλογικής συνείδησης.
Η βελανιδιά, δέντρο αντοχής και ιστορικής μνήμης,λειτουργούσε ως σύμβολο αργής αλλά ουσιαστικής ανάπτυξης.
Ο βασάλτης,αντίθετα, παρέπεμπε στη σταθερότητα και στη γεωλογική διάρκεια.
Η συνύπαρξη οργανικού και ανόργανου στοιχείου εξέφραζε τη βαθιά αλληλεξάρτηση ανθρώπου, φύσης και ιστορίας.
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο τουυ έργου ήταν η συμμετοχή της κοινότητας.
Πολίτες,εθελοντές και θεσμοί συνεργάστηκαν στη φύτευση τών δέντρων,μετατρέποντας το έργο σε συλλογική πράξη οικολογικής ευθύνης.
Ο Beuys δεν ήθελε να δημιουργήσει ένα αντικείμενο προς αισθητική κατανάλωση αλλά μια διαδικασία ενεργού μεταμόρφωσης τού κόσμου.
Με αυτή την έννοια,η τέχνη γίνεται οικολογική πράξη.
Η οικολογική στάση τού Beuys είχε επίσης σαφή πολιτική διάσταση. Συνδέθηκε με το γερμανικό οικολογικό κίνημα και υπήρξε από τους πρώτους δημόσιους διανοούμενους που υποστήριξαν το Die Grünen.Για εκείνον,η οικολογία δεν περιοριζόταν στην προστασία τού φυσικού περιβάλλοντος αλλά αφορούσε μια συνολική αναθεώρηση τής οικονομίας, της εκπαίδευσης και τής δημοκρατίας.
Η καταστροφή τής φύσης ήταν αποτέλεσμα ενός συστήματος που αντιμετώπιζε τον κόσμο αποκλειστικά ως αντικείμενο εκμετάλλευσης.
Στο έργο τού Beuys διακρίνεται επίσης μια σχεδόν μυστικιστική αντίληψη τής φύσης. Επηρεασμένος από τον γερμανικό ρομαντισμό, την ανθρωποσοφία τού Rudolf Steiner και τις αρχαϊκές τελετουργικές παραδόσεις,έβλεπε τη φύση ως φορέα πνευματικής ενέργειας. Τα ζώα εμφανίζονται συχνά στις δράσεις του: λαγοί, κογιότ, ελάφια,
όχι ως διακοσμητικά μοτίβα αλλά ως σύμβολα μιας χαμένης επικοινωνίας ανάμεσα στον άνθρωπο και το φυσικό σύμπαν.
Στην περίφημη performance:
I Like America and America Likes Me
η συμβίωσή του με ένα κογιότ μέσα σε γκαλερί λειτουργούσε ως αλληγορία συμφιλίωσης ανάμεσα στον σύγχρονο πολιτισμό και την άγρια φύση.
Η οικολογική διάσταση του έργου τού Beuys αποδείχθηκε εξαιρετικά προδρομική.
Πολύ πριν η κλιματική κρίση γίνει κεντρικό παγκόσμιο ζήτημα,ο ίδιος είχε ήδη αντιληφθεί ότι η καταστροφή τού περιβάλλοντος συνδέεται με την πνευματική απονέκρωση και την κοινωνική αλλοτρίωση.
Η τέχνη του δεν προτείνει απλώς μια αισθητική επιστροφή στη φύση, προτείνει έναν νέο τρόπο ύπαρξης μέσα στον κόσμο, όπου η δημιουργικότητα, η συλλογικότητα και η οικολογική συνείδηση αποτελούν αδιαχώριστες έννοιες.
Έτσι,ο Joseph Beuys δεν υπήρξε μόνο καλλιτέχνης της avant-garde αλλά και ένας από τους πρώτους μεγάλους οικολογικούς στοχαστές τής σύγχρονης τέχνης.
Η δημιουργία του εξακολουθεί να λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η οικολογία δεν είναι απλώς ζήτημα διαχείρισης φυσικών πόρων αλλά ζήτημα πολιτισμού,φαντασίας και ανθρώπινης ευθύνης.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου