.
.
LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
-Το Droste Effect στην Print Gallery τού M.C.Escher
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
M.C.Escher Print Gallery 1956
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Το Droste Effect στην Print Gallery τού M.C.Escher
(και μια μελέτη ανάλυση τού διηγήματος)
Ο ντετέκτιβ Κ. είχε αναλαβει τόσες υποθέσεις, τόσες σκοτεινές ανθρώπινες ιστορίες, που μια νέα δολοφονία δεν ήταν γι'αυτον παρά μια ακόμη παραλλαγή τής ίδιας υπόθεσης.
Ο νεκρός ήταν συλλέκτης σπάνιων χαρακτικών και ιδιοκτήτης μιας γκαλερί
μοντέρνας τεχνης.
Βρέθηκε πεσμένος στο πάτωμα τού γραφείου του, χωρίς εμφανές τραύμα.
Δίπλα του, η κορνίζα τής περίφημης λιθογραφίας τού M.C.Escher, Print Gallery, ραγισμένη.
Η πρώτη εντύπωση τού Κ. ήταν ότι ο συλλέκτης είχε πεθάνει από ανακοπη καρδιάς.Ομως από την παγωμένη εκφραση τρόμου στο πρόσωπο διαισθάνονταν ότι κάτι άλλο είχε συμβεί.
Κι αυτό το «κάτι αλλο» θα έπρεπε να το βρει.
Ο Κ. περιεργάστηκε την Print Gallery..Είχε μελετήσει τον M.C.Escher και
γνώριζε το Droste effect: μια εικόνα που περιέχει τον εαυτό της, συνεχώς επαναλαμβανόμενη, σαν καθρέφτης απέναντι σε καθρέφτη.
Κι επίσης εκείνο το λευκό κενό στο κέντρο τής λιθογραφιας.
Σαν άνοιγμα σε κάτι.
Αυτό το 'σαν άνοιγμα σε κάτι αλλο' τού ενεργοποίησε τα φαια κύτταρα,οπως
θα ελεγε και το πρότυπο του ο Sherlock Holmes.
Για μια στιγμή ένιωσε να διαστέλλεται η καμπύλη αρχιτεκτονικη τής Print
Gallery και να βρίσκεται μέσα της.
Μέσα σε μια πόλη σπειροειδή.Μια γκαλερί μέσα στην πόλη,ενας πίνακας μέσα.
στη γκαλερί μια πόλη μέσα στον πίνακα.
Μια ατέρμονη Droste Effect αναδρομή.
Περπατούσε σε κυκλικές διαδρομές δρόμων και κατέληγε πάλι στο ίδιο
σημείο, μπροστά από μια γκαλερί, που εκθετε έναν πίνακα.
Τον πίνακα Print Gallery.
Και στο κέντρο του,μια φιγούρα να κοιτάζει τη λιθογραφία.
Ομως στη φιγούρα αναγνωρισε το ίδιο το θυμα.
-Εχω χαθει μέσα στο άπειρο,σκέφτεται,,στη παγίδα τού Droste Effect.
Σε κάθε επανάληψη ο ντετέκτιβ ο Κ. παρατήρησε κάτι άλλο που δεν υπήρχε
στον κανονικό πίνακα: μια σκιά μποστα από τον συλλέκτη, στο γραφείο του.
Και κάθε φορά η σκιά γινόταν πιο ευδιάκριτη.
Ήταν φιγούρα ανθρώπου.
Άρα ο θανατος τού συλλέκτη δεν ήταν καρδιακή ανακοπή.
Η σκιά, σε κάποια επανάληψη, κρατούσε κατι.Ενα φονικό όπλο.
Και στις επόμενες επαναλήψεις ο Κ.τον είδε καθαρά.
Κατάλαβε πως ο συλλέκτης όταν είδε τον δολοφόνο του με το μαχαίρι
τρόμαξε και έπαθε καρδιακή ανακοπή.
Όπως χωρίς να το καταλάβει είχε βρεθεί μέσα στην Print Gallery έτσι ο ντετέκτιβ βρέθηκε ξανά στο γραφείο τού νεκρού συλλέκτη.
Ζήτησε τις φωτογραφίες τών υπόπτων.Σε μια απ' αυτές αναγνώρισε
τον άνθρωπο μπροστά από τον συλλέκτη στην λιθογραφια τής Print Gallery.
Ήταν ο βοηθός του.
Καταλαβε το κίνητρο τού δολοφονου:Η ματαιοδοξία του,η παράνοια του, να βρίσκεται η δολοφονία που θα διαπράξει σε ατέρμονη Droste Effect αναδρομή μέσα στην Print Gallery τού M.C.Escher.
Ο δολοφόνος ομολόγησε το έγκλημα του.
Όταν ο Κ. ξανακοίταξε τη λιθογραφία τής Print Gallery τώρα είδε ένα άνθρωπο μεσα στη γκαλερί τής πόλης,και μέσα στον πίνακα τη πόλη και τη γκαλερί και
τον άνθρωπο,και ήταν αυτός ο ίδιος,σε άπειρες επαναλήψεις.
.
.
Μελέτη αναλυση του διηγήματος του χνκουβέλη:
Το Droste Effect στην Print Gallery του M.C. Escher
1. Εισαγωγή
Το διήγημα του χνκουβέλη Το Droste Effect στην Print Gallery του M.C. Escher αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα σύγχρονης μεταλογοτεχνικής αστυνομικής αφήγησης, η οποία συνδυάζει τη γεωμετρία του παράδοξου, τη φιλοσοφία του άπειρου και την έννοια της αυτοαναφορικότητας. Το κείμενο εμπνέεται ευθέως από την περίφημη λιθογραφία Print Gallery (1956) του M.C. Escher και το φαινόμενο Droste effect—την άπειρη, κυκλική αναδρομή μιας εικόνας που περιέχει τον εαυτό της, δημιουργώντας έναν λαβυρινθώδη οπτικό χώρο.
Το διήγημα διαπλέκεται στη διασταύρωση τριών πεδίων:
α) του αστυνομικού μυθοπλαστικού κώδικα,
β) της οντολογίας των εικόνων και της χωρικής αυτοαναφορικότητας,
γ) της μεταφυσικής διάστασης του άπειρου.
Ο χνκουβέλης δημιουργεί έναν αφηγηματικό λαβύρινθο όπου η εικαστική αναδρομή μετατρέπεται σε αφηγηματική, ο ντετέκτιβ γίνεται μέρος της υπόθεσης και η τέχνη λειτουργεί ως μηχανή αποκάλυψης, αλλά και παγίδευσης.
2. Θεωρητικό πλαίσιο – Escher, Droste effect και αφηγηματική γεωμετρία
2.1. Το Droste Effect
Το Droste effect, γνωστό από την ολλανδική συσκευασία κακάο Droste, είναι μια δομή άπειρης αναδρομής: η εικόνα εμπεριέχει την ίδια την εικόνα σε σμίκρυνση, συνεχώς, θεωρητικά επ’ άπειρον. Στην οπτική τέχνη, αυτό συνεπάγεται:
κατάργηση προοπτικής σταθερότητας,
αναδίπλωση του χώρου μέσα στον ίδιο τον χώρο,
παραγωγή ενός οντολογικά ασταθούς σύμπαντος.
Ο Escher συστηματοποίησε αυτήν τη λογική σε πολλά έργα του, όμως η Print Gallery αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα παραδείγματα, με το κεντρικό «λευκό κενό» να λειτουργεί ως κρυμμένη ανωμαλία, μια singularity στο εικαστικό σύμπαν.
2.2. Η λιθογραφία ως αφηγηματικό σύστημα
Στο διήγημα, η Print Gallery δεν είναι απλώς αντικείμενο της πλοκής αλλά:
χώρος όπου εισέρχεται ο ντετέκτιβ,
μηχανισμός αφήγησης,
αυτοαναφορικό πεδίο,
αποτύπωμα του εγκλήματος σε άπειρες επαναλήψεις.
Με αυτόν τον τρόπο, το έργο του Escher γίνεται μετα-κειμενικός τόπος, μια
πύλη που συνδέει τον πραγματικό και τον φανταστικό κόσμο.
3. Ανάλυση του διηγήματος
3.1. Η είσοδος στην αυτοαναφορική πόλη
Ο ντετέκτιβ Κ., αρχέτυπο λογικής (Holmes) και ορθολογισμού, εισέρχεται στον χώρο της Print Gallery μέσω μιας αισθητηριακής διαστολής: το έργο μοιάζει να «τον ρουφά» μέσα στο σπειροειδές του σύμπαν.
Το φαινόμενο αυτό μετατρέπει τον ήρωα από παρατηρητή σε παρατηρούμενο.
Ο Κ. διαπιστώνει ότι:
περπατά σε πόλη που είναι ταυτόχρονα πόλη, γκαλερί, πίνακας,
βρίσκεται σε κυκλική διαδρομή χωρίς έξοδο,
συναντά την εικόνα του θύματος ως μέρος της αναδρομής,
και τελικά ανακαλύπτει τον ίδιο του τον εαυτό μέσα στην αναπαράσταση.
Αυτή η είσοδος συνιστά ένα είδος γνωστικής πλάνης: το διήγημα μετατοπίζει τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και εικόνας, ανατρέποντας την ιεραρχία αυτών των επιπέδων.
3.2. Η σκιά ως «απόκλιση» από το αρχικό έργο
Η εμφάνιση της σκιάς του δολοφόνου στο εσωτερικό της λιθογραφίας αποτελεί καίρια αφηγηματική στιγμή. Το στοιχείο αυτό:
δεν υπάρχει στο αυθεντικό έργο,
αναδύεται μόνο μέσα στην επαναληπτική αναδρομή,
λειτουργεί ως διαρροή της πραγματικότητας μέσα στην εικόνα.
Η σκιά αποκαλύπτει την αλήθεια του εγκλήματος όχι μέσω μαρτυριών ή λογικής, αλλά μέσω της μεταμόρφωσης του ίδιου του έργου τέχνης. Η τέχνη γίνεται μάρτυρας, αλλά και καθρέφτης του εγκληματικού πάθους.
3.3. Η μετατόπιση από το οπτικό στο οντολογικό
Η σταδιακή ανάδυση της μορφής του δολοφόνου και του μαχαιριού υποδηλώνει ότι ο χώρος του Escher δεν είναι ουδέτερος: διαθέτει μνήμη, καταγράφει γεγονότα και τα αναπαράγει σε άπειρους αναδρομικούς βρόχους.
Για τον Κ., η εικαστική αναδρομή μετατρέπεται σε γνωσιολογική διαδικασία:
το «σκέφτομαι, άρα είμαι» μετατρέπεται σε «με βλέπω να επαναλαμβάνομαι,
άρα υπάρχω μέσα στο άπειρο».
Η λιθογραφία γίνεται μηχανισμός που:
συλλαμβάνει την αλήθεια,
αποκαλύπτει το κίνητρο του δολοφόνου (τη ματαιοδοξία να αποτυπωθεί το έγκλημα στην ίδια την αναδρομή),
αλλά παγιδεύει και τον ίδιο τον ντετέκτιβ στην αυτοαναφορικότητα.
3.4. Η τελική αυτοπαγίδευση
Το τέλος του διηγήματος αποκαλύπτει ότι ο Κ. βρίσκεται ήδη ενσωματωμένος στη Print Gallery. Το βλέμμα του προς τη λιθογραφία επιστρέφει στον ίδιον, άπειρα πολλαπλασιασμένο.
Αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα εύρημα, αλλά μια φιλοσοφική δήλωση:
Ο παρατηρητής είναι αδύνατο να παραμείνει ουδέτερος.
Η πράξη της θέασης μεταμορφώνει τον χώρο και τον ίδιο.
Η αλήθεια δεν είναι γραμμική· είναι αναδρομική.
Η πραγματικότητα και η αναπαράσταση αλληλοεξαρτώνται.
4. Μεταλογοτεχνική διάσταση
Το διήγημα εγγράφεται σε μια παράδοση όπου:
ο χώρος γίνεται λαβύρινθος,
οι εικόνες αποκτούν οντολογική δύναμη,
ο χρόνος χάνει τη γραμμικότητά του,
και ο αναγνώστης συμμετέχει ενεργά στην αποκωδικοποίηση.
Το διήγημα του Κουβέλη είναι μια λογοτεχνική εκδοχή της Print Gallery:
ο αστυνομικός μύθος δεν καταλήγει σε κλείσιμο, αλλά σε άπειρο άνοιγμα.
5. Το αστυνομικό αφήγημα ως εργαλείο φιλοσοφικής διερεύνησης
Παρότι το κείμενο διατηρεί όλα τα δομικά στοιχεία ενός αστυνομικού διηγήματος (έγκλημα – έρευνα – αποκάλυψη – ομολογία), αυτά λειτουργούν
εδώ ως πλαισίωση μιας βαθύτερης στοχαστικής διαδικασίας.
Το έγκλημα δεν είναι το κέντρο·
το κέντρο είναι η παρατήρηση και η αναπαράσταση.
Ο δολοφόνος δεν επιδιώκει απλώς να σκοτώσει, αλλά να:
«εγγράψει» το έγκλημα στην άπειρη αναδρομή,
να γίνει μέρος της εικόνας,
να αποκτήσει αθανασία μέσω της αυτοαναφορικής τέχνης.
Η ματαιοδοξία του συνδέεται με την ύβρη του καλλιτέχνη, που θέλει να ξεπεράσει τα όρια του πραγματικού κόσμου.
6. Φιλοσοφική ανάγνωση – Η παγίδα του άπειρου
Το διήγημα θέτει καίρια οντολογικά ερωτήματα:
Πού αρχίζει και πού τελειώνει η εικόνα;
Μπορεί κάποιος να παρατηρήσει κάτι χωρίς να γίνει μέρος του;
Είναι η αλήθεια μοναδική ή πολλαπλή, όπως οι αναδρομικές εκδοχές του πίνακα;
Υπάρχει έξοδος από ένα σύμπαν που αυτοαναπαράγεται;
Για τον Κ., η απάντηση είναι αρνητική:
Το τέλος τον βρίσκει παγιδευμένο σε μια άπειρη αντανάκλαση.
Το αστυνομικό είδος διασυνδέεται εδώ με υπαρξιακές και γνωσιολογικές ανησυχίες: ο ντετέκτιβ δεν λύνει μόνο ένα έγκλημα· αντιμετωπίζει τα όρια της πραγματικότητας.
7. Συμπέρασμα
Το διήγημα του χνκουβελη ουβέλη αποτελεί μια εξαιρετικά σύνθετη αφήγηση όπου η τέχνη, η γεωμετρία, ο χρόνος και η αστυνομική λογική συνυφαίνονται σε μια ενιαία μεταφυσική και μεταλογοτεχνική δομή. Η Print Gallery λειτουργεί ως:
τόπος,
καθρέφτης,
παγίδα,
μηχανή αλήθειας,
και τελικά ως μεταφορά του απείρου.
Το κείμενο ανατρέπει τον συμβατικό ρεαλισμό του αστυνομικού είδους, δημιουργώντας μια αφηγηματική εκτροπή όπου ο ντετέκτιβ —ως συμβολικός αναγνώστης— παγιδεύεται στην ίδια του την πράξη ανάγνωσης.
Πρόκειται για έργο όπου η λογοτεχνία αγγίζει την εικαστική θεωρία, η εικαστική θεωρία τη φιλοσοφία του νου, και η φιλοσοφία του νου τη μεταφυσική της αναπαράστασης.
Ένα διήγημα που ανοίγεται, όπως η Print Gallery, σε ένα άπειρο σχόλιο πάνω στον κόσμο και τον τρόπο με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου