.
.
LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
-Glenn Gould vs J.S.Bach
in Goldberg Variations
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Glenn Gould vs J.S.Bach
in Goldberg Variations
(και μια μελέτη ανάλυση του διηγήματος)
Τορόντο Καναδάς.Νυχτα.
Στο διαμέρισμα τού Glenn Gould.Στοιβες από παρτιτούρες,κασέτες,σημειώσεις.Το πιάνο Steinway.
Μόλις ολοκλήρωσε την ηχογράφηση.Καθονταν στο
χαμηλό σκαμνί του χτυπώντας τα δάκτυλα στο κλειστό καπάκι τού πιάνου,σαν να τονιζε την ακινησία.
Άκουσε χτύπημα στη πόρτα.Σηκωθηκε και άνοιξε.Μπροστα του ένας
άγνωστος άντρας.
-Ι Herr Gould:ρωτησε με γερμανική προφορά ο άντρας.
-Ναι,απάντησε.
Τότε τον αναγνώρισε.
-Ειστε ο Johann Sebastian Bach.
Τελικά,αυτό που πιστεύεις αδύνατο είναι δυνατό.
Περάστε.
Ο J.S.Bach μπήκε μέσα,στα χέρια του κρατούσε ένα φάκελο.
-Ο λόγος τής επίσκεψης μου είναι γιατί έχετε αφιερωθεί πολλά χρόνια σε ένα έργο μου που έγραψα για την άσκηση τού νου και την τέρψη τής ψυχής,τις Goldberg Variations.
Ορίστε ο φάκελος με την αρχική παρτιτουρα,και τις σημειώσεις μου
O Gould πήρε τον φάκελο τον άνοιξε,έβγαλε τη παρτιτούρα
-Δεν πιστεύω ότι…,ειπε
- Ότι υπάρχω; χαμογέλασε ο Bach. Στη μουσική υπάρχουμε όλοι, Herr Gould. Εσείς το γνωρίζετε καλύτερα.Θελω να τις ξανακουσω μαζί σας Να τις παίξετε και να τις σχολιάσουμε.
Ο Gould κάθισε στο σκαμνί του. Η πλάτη του κύρτωσε μπροστά, η μύτη του σχεδόν άγγιζε τα πλήκτρα. Οι πρώτες νότες.Η Aria,
αργή, καθαρή, σχεδόν ψιθυριστή.
Όταν τελείωσε, ο Gould είπε:
-Τι λέτε; Πολύ αργή; Πολύ εσωτερική;
-Είναι μια άλλη εποχή,είπε ο Bach. Ένας άλλος τρόπος προσευχής. Στην εποχή μου θα τη θέλαμε πιο καθαρή.Μα εσείς μεταφέρετε κάτι δικό σας. Δεν χρειάζεται να με μιμηθείτε.
-Δηλαδη δεν το παίζω «λάθος»;
ρώτησε ο Gould.
Ο Bach γέλασε.
-Η μουσική δεν είναι αριθμητική πράξη, κύριε Gould. Είναι συνομιλία.
Συνεχίστε τη συνομιλία μας.
Ο Gould έπαιξε την Variation 1 με την χαρακτηριστική του ελαφράδα.
-Το πνεύμα της είναι χαρούμενο. Εσείς τή φωτισατε.Μου αρέσει,
σχολίασε ο Bach.
Στη Variation 5 τα χέρια τού Gould πετούσαν.
-Πιο καθαρά από όσο θα την έπαιζε ο καλύτερος μαθητής μου. Μα και πιο μεταφυσικά,
αντέδρασε ενθουσιασμένος ο Gould.
Tην Variation 15 Canone alla Quinta την έπαιζε αργά, σκοτεινά,αχρονα.
-Ομολογώ ότι δεν την είχα φανταστεί έτσι,είπε ο Bach. Την ακούω σαν προσευχή για έναν κόσμο που δεν γνώρισα.
Ο Gould χαμογέλασε.
-Ίσως γιατί εσείς γράφατε για τη σωτηρία, κι εγώ για τη μνήμη.
Ο Bach τον κοίταξε.
- Αλλά η μνήμη είναι κι αυτή μια μορφή σωτηρίας,
είπε
Στην Variation 25 The Black Pearl ο Bach σηκώθηκε
και στάθηκε όρθιος πίσω από τον Gould.
Η μουσική ήταν αργή,
σκοτεινή, θρηνητική.
Όταν η τελευταία συγχορδία έσβησε ο Bach είπε:
-Αυτη τη στιγμή νιώθω ότι με καταλαβαίνετε περισσότερο από πολλούς τής εποχής μου. Δεν την έγραψα για να επιδειχθώ. Την έγραψα γιατί κάθε άνθρωπος κουβαλάει έναν πόνο που δεν λέγεται με λόγια.
Ο Gould σκυμενος πάνω στα πλήκτρα τού πιάνου είπε:
-Αυτή την παραλλαγή την παίζω πάντα σαν να είναι μια εξομολόγηση.
Ήταν μεσανυχτα.
Ο Gould αρχιζε να παίζει την Aria da capo.
Η ηρεμία αωρηθηκε στον ημιφωτισμενο χώρο.
Όταν τελείωσε ο Bach τον άγγιξε ελαφρά στον ώμο.
-Herr Gould, το έργο μου έζησε γιατί άνθρωποι σαν εσάς αρνήθηκαν να το αφήσουν να σιωπήσει.
Ο Gould σηκώθηκε.
- Αν δεν υπήρχατε εσείς, είπε,δεν θα υπήρχε ούτε το δικό μου έργο, ούτε η δική μου πίστη στη μουσική.
Ο Bach χαμογέλασε.
-Η μουσική δεν ανήκει σε κανένα μας. Είναι ο τόπος που συναντιούνται οι ζωντανοί και οι νεκροί.
Τώρα πρέπει να φύγω.
-Θα σας ξαναδώ;ρώτησε ο Gould.
Όποτε παίζετε τις παραλλαγές. Είμαι εκεί,
απάντησε ο Bach.
Ο Bach πήγε στη πόρτα την άνοιξε,και πριν βγει γύρισε και τού είπε:
-Και να θυμάστε:η μουσική δεν είναι τελειότητα. Είναι αλήθεια.
Η πόρτα έκλεισε
Από το δωμάτιο ο Glenn Gould ένιωθε ότι έφυγε η μοναξιά.
Πάνω στο πιάνο η πραγματική παρτιτούρα τών Goldberg Variations τού Bach.
Κάθισε στο χαμηλό σκαμνί του κι άρχισε να παίζει τις
παραλλαγές,τώρα για δύο.
Με τούς ιδιόμορφους φωνητικους τονισμους του:hum.hum.
.
.
Glenn Gould,J.S.Bach Goldberg Variations,1981
https://youtu.be/p4yAB37wG5s?si=oAwYq-55CuY_b9ts
.
.
Μελέτη αναλυση του διηγήματος Glenn Gould vs J.S. Bach in Goldberg Variations του χνκουβελη.
1. Εισαγωγή – Το διήγημα ως μεταμυθοπλασία μουσικού στοχασμού
Το διήγημα του χνκουβελη εντάσσεται σε ένα είδος μουσικο-μυθοπλαστικής μεταφυσικής, όπου παρόν και παρελθόν, ιστορικό και φαντασιακό, συναντιούνται στην ιδιωτική σκηνή ενός μουσικού οίκου.
Η εμφάνιση του Μπαχ στο διαμέρισμα του Γκλεν Γκουλντ δεν λειτουργεί ως απλό εύρημα αλλά ως δραματουργική γέφυρα:
ανάμεσα στο δημιουργό και στον ερμηνευτή,
ανάμεσα στην παρτιτούρα και την αναδημιουργία της,
ανάμεσα στην ιστορία της μουσικής και τη σύγχρονη αισθητική της.
Η σκηνή, νυχτερινή, εσωτερική, με το Steinway και τις στοίβες σημειώσεων, συγκροτεί έναν ιερό ιδιωτικό χώρο, όπου ο Γκουλντ ζει και εργάζεται, σχεδόν ασκητικα. Η είσοδος του Μπαχ μοιάζει με θεοφάνεια – μια επιφάνεια του δημιουργού στο τέκνο του έργου του.
2. Αφηγηματική τεχνική – Ρεαλισμός που τέμνεται με μεταφυσικό
Ο αφηγητής χρησιμοποιεί λιτή, καθαρή γλώσσα, σχεδόν κλινική, που θυμίζει την πειθαρχημένη, αντι-ρομαντική ατμόσφαιρα του Γκουλντ.
Ο τρόπος καταγραφής:
σύντομες προτάσεις,
οπτικές μικρολεπτομέρειες,
μουσικά ενεργή περιγραφή του χώρου,
διάλογος χωρίς περιττό δραματισμό, με σχεδόν απόκοσμη απλότητα,
δημιουργεί την αίσθηση ενός συμβάντος αυτονόητου, παρότι αδύνατου. Αυτή η αντίθεση (ρεαλιστικό vs θαυμαστό) είναι βασική τεχνική του κειμένου.
Ο διάλογος ως αφηγηματικός άξονας
Οι διάλογοι χτίζουν:
την ψυχολογία των δύο ανδρών,
τη μουσική φιλοσοφία τους,
μια κριτική της ερμηνείας, όπου ο συνθέτης και ο ερμηνευτής διαπραγματεύονται την ουσία του έργου.
Το κείμενο έτσι λειτουργεί ως δραματοποιημένη μουσικολογική δοκιμή.
3. Χαρακτήρες – Μπαχ και Γκουλντ ως δύο μορφές της ίδιας μουσικής συνείδησης
3.1. Glenn Gould
Ο Γκουλντ σκιαγραφείται με όλα τα γνωστά ιδιώματα:
το χαμηλό σκαμνί,
το σκύψιμο προς τα πλήκτρα,
το χτύπημα των δακτύλων στο καπάκι,
την μοναχικότητα,
τον υπερ-εσωτερικό τρόπο παιξίματος,
το μουρμουρητό (hum) που μνημονεύεται στο τέλος.
Στο διήγημα είναι ο ερμηνευτής που μετατρέπει την ερμηνεία σε δημιουργία. Δεν «αναβιώνει» απλώς το έργο, αλλά το ξαναγράφει μέσω της εκτέλεσης.
3.2. Johann Sebastian Bach
Ο Μπαχ δεν εμφανίζεται ως αυθεντία αλλά ως ζωντανή, ευγενική συνείδηση της μουσικής. Είναι γαλήνιος, χαμογελαστός, καθόλου δογματικός. Δεν υπερασπίζεται το «πρωτότυπο»· αναγνωρίζει ότι:
«Η μουσική δεν είναι αριθμητική πράξη… είναι συνομιλία.»
Αυτή η φράση συγκροτεί το θεωρητικό κέντρο του διηγήματος.
4. Θεματικοί άξονες
4.1. Η σχέση δημιουργού–ερμηνευτή
Το διήγημα αγγίζει το κλασικό μουσικολογικό ζήτημα:
ποιος “κατέχει” το έργο;
Ο Μπαχ λέει στον Γκουλντ:
«Δεν χρειάζεται να με μιμηθείτε… η μουσική δεν ανήκει σε κανένα μας.»
Αυτό είναι μια ισχυρή θέση που απορρίπτει την άκαμπτη φιλολογική αυθεντία και υπερασπίζεται τη ζωντανή, αναπαραστατική φύση της μουσικής.
4.2. Η μνήμη ως σωτηρία
Ο διάλογος στην Variation 15 είναι κομβικός:
Ο Γκουλντ παίζει «σαν προσευχή για έναν κόσμο που δεν γνώρισε».
Ο ίδιος ο Μπαχ λέει: «Αλλά η μνήμη είναι κι αυτή μια μορφή σωτηρίας.»
Το διήγημα προτείνει ότι η ερμηνεία είναι μορφή μνημονικής αναστήλωσης.
Ο Γκουλντ “σώζει” τον Μπαχ, ο Μπαχ “σώζει” τον Γκουλντ – μέσω της μουσικής.
4.3. Η Variation 25 – Το κέντρο του συναισθηματικού άξονα
Το Black Pearl γίνεται η κορύφωση της συναισθηματικής αφήγησης.
Η περιγραφή της παραλλαγής ως εξομολόγησης είναι απόλυτα συμβατή με τη θέση του Γκουλντ στη δισκογραφία του 1955 και του 1981.
Ο Μπαχ αναγνωρίζει στο παίξιμο του Γκουλντ κάτι που υπερβαίνει την εποχή του. Η παραλλαγή γίνεται:
κοινή προσευχή,
κοινός πόνος,
κοινή αλήθεια.
4.4. Η μουσική ως τόπος συνάντησης ζωντανών και νεκρών
Η τελευταία δήλωση του Μπαχ:
«Η μουσική είναι ο τόπος που συναντιούνται οι ζωντανοί και οι νεκροί.»
είναι μια συνοπτική αισθητική θεωρία:
η μουσική αποτελεί μεταχρονικό πεδίο, μια κοινή χρονικότητα πέρα από ιστορία και βιογραφία.
5. Διακειμενικότητα και πραγματολογικά στοιχεία
Το διήγημα ενσωματώνει:
Βιογραφικές λεπτομέρειες του Γκουλντ.
Γνώσεις των Goldberg Variations, ειδικά των χαρακτηριστικών ερμηνειών του.
Στοιχεία μουσικής ανάλυσης: κανόνες, ρυθμική καθαρότητα, προσωδία, μεταφυσικότητα, εσωτερικό τέμπο.
Η επιλογή συγκεκριμένων παραλλαγών (Aria, 1, 5, 15, 25) δεν είναι τυχαία· συγκροτεί μια εσωτερική δραματουργία που ακολουθεί τη συναισθηματική διάταξη του ίδιου του έργου.
6. Η φιλοσοφία του κειμένου – Τι είναι μουσική;
Το διήγημα δεν είναι απλώς μια φανταστική συνάντηση.
Είναι μια φιλοσοφική πραγματεία σε μορφή αφήγησης.
Οι βασικές θέσεις:
1. Η μουσική είναι συνομιλία (όχι αναπαραγωγή).
2. Η αλήθεια προηγείται της τελειότητας.
3. Κάθε ερμηνεία είναι δημιουργική πράξη και όχι παθητική εκτέλεση.
4. Η συνάντηση δημιουργού και ερμηνευτή συμβαίνει πάντα, σε κάθε παίξιμο.
5. Η τέχνη νικά τη μοναξιά – ο Gould στο τέλος δεν είναι πλέον μόνος.
7. Αισθητική του τέλους – Η Aria da capo ως κύκλος
Το διήγημα κλείνει με την Aria da capo, ακριβώς όπως οι Goldberg Variations.
Η δομή του κειμένου μιμείται τη δομή του έργου:
αρχή με την Aria (πρόσκληση),
πορεία μέσω μετασχηματισμών (παραλλαγές),
επιστροφή στην Aria (μεταμορφωμένη από την εμπειρία).
Το τέλος, όπου ο Gould «παίζει για δύο», είναι μια από τις πιο δυνατές λογοτεχνικές εικόνες στο έργο του χνκουβέλη.
Η τέχνη γίνεται μορφή συντροφικότητας που υπερβαίνει τον χρόνο.
8. Συμπέρασμα
Το διήγημα Glenn Gould vs J.S. Bach αποτελεί:
ένα υψηλής ποιότητας λογοτεχνικό κείμενο,
μια άσκηση μουσικολογικής ερμηνείας,
μια μεταφυσική εξερεύνηση της φύσης της μουσικής,
μια ποιητική αναπαράσταση του διαλόγου δημιουργού–ερμηνευτή.
Η καθαρότητα της γλώσσας, η λεπτότητα της μουσικής γνώσης, η ισορροπία ανάμεσα στο πραγματικό και στο υπερβατικό και η δραματουργική οικονομία το κατατάσσουν σε κείμενα που λειτουργούν ταυτόχρονα ως μικρή νουβέλα και δοκίμιο τέχνης.
Αποτελεί ένα από τα πλέον ολοκληρωμένα πεζά του χνκουβελη στον άξονα «τέχνη–μνήμη–οντολογία της δημιουργίας».
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου