.
.
LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
-σημειώσεις για τον κινηματογράφο.
(και μια ταινια)
Sans Personne
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
.χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
σημειώσεις για τον κινηματογράφο.
(και μια ταινια)
Sans Personne
Υπάρχει ένα περίεργο είδος ηθικής στο πλανο:
η στιγμή πρέπει να συλληφθεί πριν χαθεί, χωρίς να γνωρίζουμε τι σημαίνει.
Δεν 'κατασκευάζω' εικόνες,ανασχηματίζω αυτά που υπήρχουν ήδη,
είναι 'κλεμμένες' από τη ζωή.
Ενας άντρας προχωρά προς το βάθος τού δρόμου,μια στιγμή καθημερινότητας,το πλάνο είναι μακρύ,'κενό' από δράση.
Μια γυναίκα είναι στη δική της διαδρομή.Το κοινό στοιχείο τους είναι η απόσταση,το κενό μεταξύ τους.
Δεν υποδυονται κάτι,η παρουσία τους αρκεί.
Δεν είναι χαρακτήρες ενός story.
Η ταινία ειναι μοντάζ.
Το πριν και το μετά.
Σαν να λείπουν καρέ από την ταινία.
Ένας άντρας περνά,
jump cut,
μια γυναίκα περνά.
Ανάμεσα κατι συνέβη.
Ένα (μη)ερώτημα τής αφήγησης.
Ένα αυτοκίνητο σταματά, ένα φανάρι αλλάζει.
Stop
Η ιστορια αρνείται να εξελιχθει.
Δεν ξεκινά ποτέ,δεν τελειώνει ποτέ.
Ο θεατής δεν δικαιούται να θέλει συνεκτική ιστορία.
Κάθε εικονα-πλανο μια υπόθεση τι είναι.
Ένα συνεχές:
Jump cut,flou noir,flou white,fade out,fade in
.
.
.
(μια ταινία)
Sans Personne
(Χρώμα ταινιας:ασπρομαυρη)
Σκηνή 1
Εξωτερικη λήψη,νύχτα, μονοπλανο 2 λεπτα.
Κάμερα χειροκίνητη δείχνει τον δρόμο κάτω.
Τις αντανακλάσεις από τα φώτα τών αυτοκινήτων πουν περνούν,
τις σκιές τών περαστικών
Ήχος:αυτοκινήτων,ένα γέλιο μιας γυναίκας,βήματα ανθρώπων.
voice-over:φωνή τού άντρα:-οι άνθρωποι περπατούν για κάποιο λογο.
Jump cut.
Σκηνή 2
Μαύρο πλάνο,2 λεπτα
voice-over:φωνή γυναίκας:-δεν αρχίζει ποτέ καμια ιστορία.
Προς το τέλος τού πλάνου:
εμφανίζεται η πρόταση:
SCÈNE SANS PERSONNE
τρεις φορές με διαφορα 7 δευτερόλεπτα.
Cut,flou white
Σκηνή 3
Εξωτερικο,μέρα,δρόμος,
μονοπλάνο 5 λεπτά.
Η κάμερα ακολουθεί τη γυναίκα από μακριά,έπειτα επιταχύνει,κάνει μια
κυκλικη ληψη γύρω της και κάνει ζουμ στο πρόσωπο της για 1 λεπτο,
ύστερα προχωράει μπροστα της,την εχει κατά μετωπο και το πλάνο
θολωνει αργά.
Ήχος:σόλο σαξόφωνο jazz.
voice over:φωνή τού άντρα:-Η ιστορία έχει τελειωσει.
Jump cut
Σκηνή 4
3 λεπτα
Η κάμερα ζουμ στο πρόσωπο τής γυναίκας.
Fade out
Η κάμερα ζουμ στο πρόσωπο τού αντρα.
Fade out
Η κάμερα ζουμ στο πρόσωπο τής γυναικας.
voice -over:φωνή τής γυναίκας:-γιατι με κινηματογράφους; Δεν έχω ιστορία.
voice-over:φωνή τού άντρα:-κανεις δεν έχει ιστορία.
Jump cut
Σκηνή 5
2 λεπτά
Μαύρο πλάνο
αναβοσβηνουν τα γράμματα 3 φορές,ανά διαστημα 7 δευτερόλεπτα.
LE CINÉMA EST CE QUI RESTE QUAND RIEN NE SE PASSE.
Jump cut
Σκηνή 7
μονοπλανο 7 λεπτά
Η κάμερα σταθερή.
Λευκή οθόνη.
Ταυτόχρονα εισέρχονται στο πλανο ο άντρας από τα αριστερά και η γυναίκα
από τα δεξιά.
Διασχίζουν την οθόνη,βγαίνουν από το.πλανο,λευκη οθόνη,και επιστρέφουν συνέχεια,από τα αριστερά ο άντρας και άπο τα δεξιά ή γυναίκα.
Δεν υπάρχει ήχος.
Δύο λεπτα πριν το τέλος του πλάνου επιστρέφει μόνο η γυναίκα,στέκεται ακίνητη στο κέντρο τής οθόνης.
ήχος:ακούγεται το σόλο σαξόφωνο jazz τής Σκηνής 3..
Η κάμερα σταδιακα θολωνει
voice-over: φωνή τής γυναίκας:-ειμαι φωτογραφία.
Jump cut
Σκηνή 7
Μαύρο πλανο
ήχος:κλικ φωτογραφίας.
Εμφανίζεται η πρόταση:
FIN POUR L’INSTANT.
τρεις φορές με διάφορα 7 δευτερόλεπτα
Cut,flou white
.
.
.
Ανάλυση της ταινίας του χνκουβέλη:Sans Personne οι
Ι. ΣΚΗΝΗ 1 — Ανάλυση
Α. Χωροχρονική συνθήκη
Εξωτερική λήψη, νύχτα, μονοπλάνο 2 λεπτά.
Η νύχτα είναι κατεξοχήν χρόνος αστικής ανωνυμίας. Το μονοπλάνο (χωρίς κοπή) επιβάλλει διάρκεια και υπομονή, δύο έννοιες αντι-δραματουργικές. Δεν υπάρχει καμία πράξη που να οργανώνει την εικόνα — η εικόνα απλώς συμβαίνει.
Η λήψη προς τα κάτω (στο δρόμο) αποκόπτει την προοπτική του «ανθρώπινου επιπέδου βλεμμάτων». Ο θεατής δεν «κοιτάζει» πρόσωπα — βλέπει ίχνη κίνησης (αντανακλάσεις, σκιές, βήματα).
Έτσι διαμορφώνεται μια απρόσωπη αντίληψη του χώρου. Σιγή των υποκειμένων, επανάσταση των ενδείξεων.
Β. Η αισθητική του hand-held
Η χειροκίνητη κάμερα δεν επιλέγεται για ρεαλισμό τύπου ντοκιμαντέρ, αλλά για μια μορφή κινηματογραφικής ταπεινότητας. Η κάμερα δεν έχει «δικαίωμα» να οργανώσει τον κόσμο σε σταθερή σύνθεση· απλώς τον ακολουθεί.
Εδώ το hand-held γίνεται:
καταγραφή
ηθική στάση
αποποίηση ελέγχου
Αποφεύγει το στημένο κάδρο και άρα αποφεύγει την αισθητική κυριαρχία του σκηνοθέτη.
Γ. Ηχητική δομή
Ο ήχος αποτελείται από:
αυτοκίνητα
γέλιο γυναίκας
βήματα
Όλα είναι μη-δραματουργικές ενδείξεις. Ο ήχος δεν «εξηγεί» ποτέ την εικόνα. Συνοδεύει χωρίς να σημασιοδοτεί.
Το γέλιο της γυναίκας — στιγμιαίο, ασυνεχές — λειτουργεί ως ρήγμα στο αστικό συνεχές. Προσθέτει ανθρώπινη παρουσία χωρίς να προσφέρει πρόσωπο, χωρίς ιστορία.
Δ. Voice-over και γενικότητα
Η φράση:
«οι άνθρωποι περπατούν για κάποιο λόγο.»
έχει τρείς κρίσιμες ποιότητες:
γενικότητα (κανένα συγκεκριμένο υποκείμενο)
ταυτολογία (οι άνθρωποι περπατούν επειδή… περπατούν)
αντι-ψυχολογία (δεν μπαίνει σε κίνητρα)
Ο κινηματογράφος συνήθως οργανώνει δράση γύρω από σκοπούς. Εδώ ο σκοπός εξαφανίζεται και μένει μόνο η κίνηση.
Ε. Η σκηνή ως διακήρυξη αντι-αφήγησης
Με αυτή τη σκηνή, ο χνκουβελης καταθέτει εξαρχής το συμβόλαιο του έργου:
δεν θα υπάρξει story
δεν θα υπάρξει πρόσωπο
δεν θα υπάρξει δράση
Ο θεατής εισάγεται σε ένα σύμπαν όπου το κινηματογραφικό είναι γεγονός της διάρκειας, όχι της εξέλιξης.
ΙΙ. ΣΚΗΝΗ 2 — Ανάλυση
Α. Μαύρο πλάνο ως κατάργηση της εικόνας
Μαύρο πλάνο, 2 λεπτά
Η οθόνη μαυρίζει — δηλαδή αρνείται την εικόνα. Στον κινηματογράφο αυτό είναι μία από τις πιο ακραίες μορφές αντι-κινηματογραφίας: μια συνειδητή αναστολή της θέασης.
Για 2 λεπτά τίποτα δεν απομένει παρά:
ο χρόνος
η προσμονή του θεατή
η αναπνοή της αίθουσας
Ο χρόνος καθίσταται ο μοναδικός πρωταγωνιστής.
Β. Η συνάρθρωση φωνής και απουσίας
Το voice-over λέει:
«δεν αρχίζει ποτέ καμία ιστορία.»
Το γεγονός ότι η φράση ακούγεται χωρίς εικόνα ακυρώνει κάθε δυνατότητα προσκόλλησης της φωνής σε υποκείμενο. Η φωνή ανήκει σε κανέναν. Είναι απόλυτα συμβατή με τον τίτλο της ταινίας: Sans Personne.
Η φωνή δηλώνει όχι μόνο τη φύση της ταινίας, αλλά και τη θέση της απέναντι στον θεατή. Πρόκειται για ομολογία αρχών: η ταινία δεν θα ικανοποιήσει την επιθυμία για νόημα.
Γ. Η τριπλή εμφάνιση της επιγραφής
SCÈNE SANS PERSONNE (τρεις φορές, με διαφορά 7’)
Αυτή η επιγραφή είναι καθαρή μετακινηματογραφική γλώσσα.
Αναγγέλλει το εξής παράδοξο:
Δεν υπάρχει εικόνα
Δεν υπάρχει πρόσωπο
Αλλά υπάρχει σκηνή
Συνεπώς, η σκηνή δεν χρειάζεται ούτε εικόνα ούτε πράξη ούτε υποκείμενα για να «είναι» σκηνή.
Αυτό αγγίζει την φαινομενολογία της προβολής: αρκεί ο χρόνος της θέασης για να συγκροτηθεί κινηματογράφος.
Η τριπλή επανάληψη με ρυθμικότητα (7 δευτερόλεπτα) εισάγει τελετουργικότητα.
Ο αριθμός 3 υπαινίσσεται:
έμφαση
κύκλο
επικύρωση
Δεν είναι αυθαίρετο — είναι μοντελισμός διάρκειας.
Δ. Το μαύρο ως αναφορά στο μηδέν του κινηματογράφου
Το μαύρο πλάνο ιστορικά έχει χρησιμοποιηθεί για:
αρχή
τέλος
θάνατο
ανάσα
μετάβαση
λήθη
Εδώ λειτουργεί ως μήτρα: από το τίποτα θα γεννηθεί το έργο.
Ε. Αναστολή και καθυστέρηση
Σημαντικό στοιχείο: η σκηνή 2 έρχεται πολύ νωρίς, πριν ο θεατής σταθεροποιήσει προσδοκίες. Πρόκειται για μια στρατηγική ανακοπής υπομονής. Ο θεατής καλείται να αποδεχτεί ότι:
δεν είναι «παρακολουθητής ιστορίας»
αλλά συνεκτελεστής διάρκειας
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΣΚΗΝΩΝ
Οι δύο πρώτες σκηνές συγκροτούν μια τριάδα κινηματογραφικών θέσεων:
η εικόνα (Σκηνή 1)
η απουσία εικόνας (Σκηνή 2)
η γραφή / επιγραφή (SCÈNE SANS PERSONNE)
Έχουμε δηλαδή:
Εικόνα → Κενό → Γραφή
που αποτελεί δομή απολύτως Godard–Duras–Deleuze.
Η ταινία, ήδη από την αρχή, αποπειράται να ορίσει το σινεμά όχι ως αναπαράσταση αλλά ως λειτουργία του χρόνου και της απουσίας.
III. ΣΚΗΝΗ 3 — Ανάλυση
Α. Επιστροφή στην εικόνα μετά το μηδέν
Εξωτερικό, μέρα, μονοπλάνο 5 λεπτά
Η επιστροφή στο φως (μέρα) μετά το μαύρο λειτουργεί σαν αντίστιξη. Αφού αφαιρέθηκε η εικόνα, τώρα επανέρχεται αλλά όχι για να δώσει λύση. Η μέρα δεν είναι αισιοδοξία — είναι απλώς καθεστώς ορατότητας.
Β. Το follow με απόσταση
Η κάμερα ακολουθεί τη γυναίκα από μακριά, γεγονός που εισάγει:
αποστασιοποίηση
μη πρόσβαση στο πρόσωπο
άρνηση ταύτισης
Στη δραματουργία του κλασικού κινηματογράφου, η κάμερα επιδιώκει γνώση του προσώπου. Εδώ ο χνκουβελης αρνείται να δώσει στην εικόνα το προνόμιο του ψυχολογισμού.
Γ. Η κυκλική λήψη ως διασάλευση του βλέμματος
Όταν η κάμερα επιταχύνει και περιστρέφεται γύρω από τη γυναίκα υπάρχει η πρώτη στιγμή ενεργητικής σκηνοθετικής χειρονομίας. Δεν πρόκειται για δραματική κορύφωση — είναι κορυφή της μορφής.
Είναι σαν ο κινηματογράφος να περιεργάζεται το αντικείμενό του, όχι για να αποκαλύψει κάτι, αλλά για να επιβεβαιώσει ότι δεν υπάρχει τίποτα να αποκαλυφθεί.
Δ. Το ζουμ στο πρόσωπο (1 λεπτό)
Εδώ παράγεται το παράδοξο:
Το κοντινό συνήθως αποδίδει συγκίνηση.
Εδώ δεν αποδίδει τίποτα.
Το κοντινό αρνείται τον ρόλο του. Παρατείνει την αμηχανία του βλέμματος. Ο χρόνος (1 λεπτό) είναι υπερβολικός — γίνεται ήδη concept.
Ε. Η μουσική ως διασύνδεση
Το σόλο σαξόφωνο jazz λειτουργεί:
όχι ως συναίσθημα
αλλά ως ρυθμική δομή του χρόνου
Η jazz αυτοσχεδιάζει μέσα στον χρόνο όπως η σκηνή αυτοσχεδιάζει μέσα στη διάρκεια. Δεν υπάρχει αρχή-μέση-τέλος· υπάρχει ροή.
Αυτό θυμίζει Akerman, Mekas, Godard αλλά και cinéma du flâneur.
Ζ. Voice-over & αναίρεση
Η φωνή του άντρα:
«Η ιστορία έχει τελειώσει.»
Τι σημαίνει να τελειώσει κάτι που δεν άρχισε; Έχουμε καθαρή μετα-αφηγηματική ειρωνεία.
Η φωνή δεν παρατηρεί, αλλά ανακοινώνει την απουσία νοήματος. Η φράση λειτουργεί σαν μοτίβο αυτοκαταστροφής της αφήγησης: ο κινηματογράφος εδώ δεν χτίζει, αλλά γκρεμίζει.
IV. ΣΚΗΝΗ 4 — Ανάλυση
Α. Το παιχνίδι των προσώπων
Η κάμερα ζουμ στο πρόσωπο της γυναίκας — fade out — του άντρα — fade out — της γυναίκας
Αυτό είναι τελετουργική εναλλαγή χωρίς δράση. Αντί να παράγει σχέσεις (όπως θα έκανε κάθε αφηγηματικός κινηματογράφος), παράγει κενά.
Β. Αντι-διάλογος μέσω voice-over
Η γυναίκα λέει:
«γιατί με κινηματογραφείτε; Δεν έχω ιστορία.»
Ο άντρας απαντά:
«κανείς δεν έχει ιστορία.»
Αυτός ο διάλογος δεν ανήκει στον ρεαλισμό, αλλά στη φιλοσοφική ζώνη της εικόνας. Δεν ανταλλάσσεται πληροφορία — ανταλλάσσεται θέση για τον κινηματογράφο.
Η φράση «κανείς δεν έχει ιστορία» αρνείται:
την ψυχολογική μυθοπλασία
την αιτιότητα
το δραματουργικό τόξο
Πρόκειται για θέση που ανάγει τον άνθρωπο σε σώμα μέσα στη διάρκεια, όχι σε χαρακτήρα μέσα στην εξέλιξη.
V. ΣΚΗΝΗ 5 — Ανάλυση
Μαύρο πλάνο — επιγραφή: LE CINÉMA EST CE QUI RESTE QUAND RIEN NE SE PASSE.
Αυτή η πρόταση είναι το μανιφέστο του έργου.
Α. Το περιεχόμενο της φράσης
Αντιστρέφει την παραδοσιακή λογική:
Ο κλασικός κινηματογράφος: Κινηματογράφος = όταν κάτι συμβαίνει.
Εδώ: Κινηματογράφος = αυτό που μένει όταν τίποτα δεν συμβαίνει.
Είναι θέση Bazin + Deleuze + Duras συνοψισμένη σε μια πρόταση.
Β. Τριπλή εμφάνιση — ρυθμική τυπογραφία
Όπως και στη Σκηνή 2, η τριπλή εμφάνιση εγκαθιστά τελετουργία νοήματος. Δεν πρόκειται για απλή προβολή κειμένου, αλλά για χρονική διαπραγμάτευση με το βλέμμα του θεατή.
Ο θεατής καλείται να διαβάσει, όχι να δει. Η ταινία μετατοπίζεται από την οπτική στην λανθάνουσα γραφή.
VI. ΣΚΗΝΗ 7 — Ανάλυση
(εδώ έχουμε μια από τις πιο ισχυρές σκηνές της ταινίας)
Α. Το μονοπλάνο των 7 λεπτών
Το 7λεπτο μονοπλάνο είναι ένας ακρωτήριος χρόνος. Οι 7 λεπτές λειτουργούν ως πείραμα αντοχής της μορφής.
Β. Λευκή οθόνη — μη-εικόνα φωτός
Η λευκή οθόνη είναι ανάλογη με το μαύρο της Σκηνής 2 αλλά αντίστροφη:
Μαύρο = απουσία φωτός
Λευκό = υπερ-φως που εξαφανίζει την εικόνα
Άρα η ταινία εξερευνά δύο μηδενικά:
μηδενικό σκοτάδι
μηδενικό φωτός
Γ. Η χορογραφία των σωμάτων
Ο άντρας μπαίνει από αριστερά, η γυναίκα από δεξιά. Διασχίζουν το κάδρο, ξαναβγαίνουν, ξαναμπαίνουν. Χωρίς ήχο. Χωρίς βλέμματα. Χωρίς αιτία.
Αυτό είναι κινηματογράφος ως γεωμετρία. Τα σώματα δεν είναι χαρακτήρες — είναι φορείς κίνησης μέσα στο κενό.
Θυμίζει Tati + Akerman + structural film της δεκαετίας του ’70.
Δ. Διακοπή της συμμετρίας
Δύο λεπτά πριν το τέλος, μόνο η γυναίκα επιστρέφει. Στέκεται ακίνητη στο κέντρο. Αυτό είναι σπάσιμο του κανόνα — και άρα γεννά νόημα επειδή προηγήθηκε μη-νόημα.
Η ασυμμετρία είναι η πρώτη μορφή δραματικότητας που παράγεται χωρίς αφήγηση.
Ε. Η φράση: «είμαι φωτογραφία.»
Αυτή είναι ίσως η πιο πυκνή φράση της ταινίας.
Σημαίνει:
Διακοπή της κίνησης
Ακινητοποίηση χρόνου
Μετατροπή εικόνας σε ίχνος
Ο κινηματογράφος ορίζει τον εαυτό του όχι ως ζωή, αλλά ως αναστολή της ζωής.
VII.ΤΕΛΙΚΗ ΣΚΗΝΗ (FIN POUR L'INSTANT)
Η φράση «FIN POUR L'INSTANT» δεν είναι τέλος. Είναι αναβολή τέλους. Ο κινηματογράφος δεν ολοκληρώνεται — απλώς σταματά προσωρινά.
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΟΜΕΝΩΝ ΣΚΗΝΩΝ
Οι σκηνές 3–7 επιτελούν:
αποδόμηση του προσώπου
αποδόμηση της δράσης
αποδόμηση της αφήγησης
επαναφορά του χρόνου
γραφή αντί για εικόνα
γεωμετρία αντί για ψυχολογία
φωτογραφία αντί για κινηματογραφικό δράμα
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου