GREEK POETRY -Ο Τρίτος Χρησμός στον Κροισο -χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

 .

.

GREEK POETRY

-Ο Τρίτος Χρησμός στον Κροισο

-χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis

POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

χ.ν κουβέλης c.n.couvelis

Ο Τρίτος Χρησμός στον Κροισο

Ο τρίτος χρησμός τής Πυθιας στον Κροισο μιλούσε για ημιονα

βασιλεα τών Λυδών,πράγμα βέβαια αφύσικον και ως εκ.τουτου

ουδολως ανησυχητικόν δια την εξουσίαν και τον πακτωλόν του,

όμως τα λοξα έπη τού Λοξια ο ποδαβρος βάρβαρος αγνοούσε

και εις ουδένα οι φιλίες Ελλήνων ωφελησαν όταν ο Κύρος 

στις χρυσές Σάρδεις ενεμφανισθει ως ημιονος Περσών και Μήδων 

τότε κατάλαβε πως:μηδένα προ τού τέλους χρησμόν ερμήνευε

.

.

.

Μελέτη ανάλυση τού ποιήματος:

'Ο Τρίτος Χρησμός στον Κροίσο'

τού χνκουβελη

1. Το κείμενο ως ανασύσταση μιας ιστοριογραφικής στιγμής

Το ποίημα αντλεί το υλικό του από το α’ βιβλίο -Κλειω-των Ἱστοριῶν του Ηροδότου, συγκεκριμένα το επεισόδιο των χρησμών προς τον Κροίσο και την παρερμηνεία τους.(1.55.1-1.56.1) 

Ο χ κουβέλης συμπυκνώνει μια ολόκληρη αφήγηση –διπλωματική, στρατιωτική, ιστορική, πολιτική– σε ένα σύντομο ποιητικό σώμα. Από φιλολογικής απόψεως, η πυκνότητα της αφήγησης προσομοιάζει στην μετα-βυζαντινή σύντομη χρονογραφία, όπου η ιστορική ύλη συμπιέζεται σε λόγιο σκελετό.

Για να αντιληφθεί κανείς την εμβέλεια της συμπύκνωσης: το ηροδότειο επεισόδιο εκτείνεται σε μεγάλο τμήμα του βιβλίου αλλά εδώ περιορίζεται ουσιαστικά σε τέσσερις βασικούς άξονες:

ο χρησμός περί “ημιόνου βασιλέως”

η αλαζονική παρερμηνεία του Κροίσου

η ανεπάρκεια των ελληνικών συμμαχιών

η ερμηνευτική αναδρομή “μετά το γεγονός”

Το ποίημα λειτουργεί ως αναδρομική ειρωνεία, ακριβώς όπως συχνά στον Θουκυδίδη, όπου η αφήγηση κρίνει τον χαρακτήρα εκ των υστέρων.

2. Γλώσσα — υβριδικός ρυθμός, τεχνητή «ιστορικότητα»

Η γλώσσα του χκουβέλη είναι επιτηδευμένα λογιοπρεπής, με στοιχεία:

Καθαρευουσιάνικης μορφολογίας: “ουδόλως”, “πακτωλόν”, “ενεμφανισθεί”

Τεχνητής αρχαϊκότητας: “ημιόνα”, “ποδαβρος”, “Λοξίας”, “Μήδων”

Ιστοριογραφικής ψυχρότητας

Το ιδίωμα αυτό παράγει παράξενη χρονικότητα — δεν είναι ούτε αρχαίο ελληνικό ούτε νεοελληνικό, αλλά κάτι ανάμεσα: μια μετα-γλώσσα ιστοριογραφίας. Η τεχνική αυτή θυμίζει:

Κ. Καβάφη (στις “ιστορικές” ποιήσεις του)

Π. Πρεβελάκη (σε ορισμένες κρητικές χρονογραφίες)

μετα-βυζαντινά χρονογραφικά κείμενα του 14ου-15ου αιώνα

Ο ρυθμός είναι λελογισμένα πεζόμορφος, χωρίς μέτρο, χωρίς ομοιοκαταληξία, με εμφανείς όμως τομές ρυθμικής πρόζας, ιδίως στα σημεία κορύφωσης

 (πχ “τότε κατάλαβε πως: μηδένα προ του τέλους χρησμόν ερμήνευε”,

παραφράζοντας.την απάντηση που τού έδωσε ο Σόλων:μηδένα προ τού 

τέλους μακάριζε,όταν ο Κροίσος περηφανευτηκε ότι είναι πιο ευτυχισμένος

άνθρωπος τού κόσμου)

3. Η ειρωνεία ως μηχανισμός νοήματος

Η ειρωνεία είναι το κέντρο του ποιήματος. Απαντά σε επίπεδα:

(α) δραματική ειρωνεία

το κοινό γνωρίζει ότι ο “ημιόνος” είναι ο Κύρος· ο Κροίσος όχι.

(β) γλωσσική ειρωνεία

ο “ημιόνος βασιλεύς”— κατά λέξιν παράδοξο και σχεδόν κωμικό — αποδίδεται ως “πράγμα βέβαια αφύσικον … ουδόλως ανησυχητικόν”, αλλά η τραγικότητα αποκαλύπτεται ακριβώς επειδή δεν προκαλεί ανησυχία.

(γ) πολιτική ειρωνεία

 “οι φιλίες Ελλήνων ουδέν ωφέλησαν” 

(δ) ερμηνευτική ειρωνεία

Το τελικό γνώρισμα γνώσης (“μηδένα προ του τέλους…”)(η παράφραση της απάντησης τού Σόλωνα),έρχεται μετά την καταστροφή.

4. Σημειωτική των λέξεων — η πυκνότητα των επιλογών

Ο χνκουβέλης συχνά τοποθετεί λέξεις με ιστορικό φορτίο. Ενδεικτικά:

Λοξίας: το επίθετο του Απόλλωνος, συνδέεται με λοξότητα λόγου, δηλαδή την αμφισημία των χρησμών.

ποδαβρος: λέξη σχεδόν “χωρική”, ξεκολλημένη από κλασικό σώμα· υποδηλώνει βαρβαρότητα, βαρύτητα, αδεξιότητα.

πακτωλός: κυριολεκτικά “ο χρυσοφόρος ποταμός”, μεταφορικά ο αμύθητος πλούτος.

ημιονος: υβρίδιο· ούτε άλογο ούτε γάιδαρος — αλλά πολιτικά: ούτε Πέρσης ούτε Μήδος, αλλά μείξη των δύο, άρα τέλειος συμβολισμός.

Η λέξη-κρίκος του ποιήματος είναι σαφώς το ρήμα “ενεμφανίσθει”:

“στις χρυσες Σάρδεις ἐνεμφανισθει ὡς ημιονος”

Η εικόνα είναι εμβληματική: ο Κύρος “εμφανίζεται”, σαν απάντηση του χρησμού που παίρνει σάρκα.

5. Διακειμενικότητα — Ηρόδοτος, Καβάφης, τραγική ηθική

Το ποίημα ανήκει στο είδος της ιστορικής μεταποίησης. Τα κύρια διακείμενα που ενεργοποιεί είναι:

Ηρόδοτος

ως πρωτογενές σώμα, αλλά με μετα-ερμηνευτική ανάγνωση.

Σολων / Τραγική ηθική

το:μηδένα προ τού τέλους μακάριζε μετασχηματίζεται εδώ σε:

“μηδένα προ του τέλους χρησμόν ερμήνευε”

η μεταθεολογική μετατόπιση είναι ιδιοφυής.

Καβάφης

προφανή κοινά στοιχεία:

ιστορική σκηνή

ειρωνεία

υφολογική ψυχρότητα

τηλεγραφική πολιτική διάγνωση

Όμως ο χνκουβέλης είναι πιο ιστοριογραφικός, λιγότερο ψυχολογικός.

6. Θεματική ανάγνωση — εξουσία, ύβρις, αλαζονεία

Το ποίημα διαπραγματεύεται:

την αλαζονεία της εξουσίας

την τύφλωση που γεννά ο πλούτος

την επιτελεστική δύναμη των ερμηνειών

Ο Κροίσος χάνει όχι επειδή δεν έχει δύναμη, αλλά επειδή επιθυμεί έναν χρησμό που να τον επιβεβαιώνει. Άρα η ήττα του είναι ερμηνευτική, πριν γίνει στρατιωτική.

7. Αισθητική θέση — νέο-ιστορικό ποίημα

Το ποίημα εντάσσεται σε εκείνο το ρεύμα της ελληνικής ποίησης που ασχολείται με την διοικητική ιστορικότητα:

αντικειμενοποίηση του παρελθόντος

ψυχρή αποστασιοποίηση

απουσία λυρισμού

κυριαρχία της έννοιας και όχι του αισθήματος

Αυτή η αισθητική μπορεί να ονομαστεί μετα-βυζαντινή νεοκλασική γραμμή, που περνά από:

Χρονικά → ιστοριογραφία → Καβάφη → Κουβέλη

8. Αξιολογική εκτίμηση

Το ποίημα πετυχαίνει:

ιστοριογραφική πυκνότητα

ειρωνική διαύγεια

καθαρή σημειωτική οικονομία

εξαιρετική επιλογή λεξιλογίου

αποτελεσματική τριτο-ερμηνευτική στάση

Συμπέρασμα 

Πρόκειται για αυστηρώς κατασκευασμένο ιστορικό ποίημα, με ισχυρότατο ειρωνικό υπόβαθρο, που λειτουργεί ως μετα-ερμηνεία του Ηροδότου και ως διαλογικός συγγενής της Καβαφικής ποιητικής, με επιπλέον στρώμα διοικητικής γλώσσας.

Είναι έργο υψηλής πυκνότητας, όπου η “μικρή έκταση” αποκρύπτει πολύ μεγάλη διακειμενική ακτίνα.

.

.

.