.
.
.LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
-Η τελευταία νύχτα τής Ελένης στη Σπάρτη
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Η τελευταία νύχτα τής Ελένης στη Σπάρτη
(και μια μελέτη ανάλυση του διηγήματος)
Η νύχτα πάνω από τη Σπάρτη ένας τεράστιος σκοτεινός μανδύας.
Στον ον Ευρώτα η ομίχλη εκρυβε τα κρύα νερα,
και στα ανάκτορα τα πάτηματα τών φρουρών. Ήταν η τελευταία νύχτα τής Ελένης.
Κάθονταν μπροστά στον χάλκινο καθρέφτη,δεν σκέφτονταν τον καλλωπισμό της,αλλά τη παράξενη σιωπή τής μοίρας της.
Πήγε στη κρεβατοκάμαρα,ο Μενέλαος κοιμόνταν,χωρίς να υποψιάζεται τίποτα.
Σταθερός ακλόνητος,όπως τα τείχη τής πόλης,οι νόμοι,η εξουσία που κρατάει μια πόλη σε τάξη.
Έξω,κοίταξε από το παράθυρο,το φως τής σελήνης πίεζε την αυστηρή,πειθαρχημένη Σπάρτη.
Η ώρα είχε προχωρήσει,οι φρουροί κουρασμένοι θα νυστάζουν,θα κοιμήθηκαν.
Θυμήθηκε πως μικρό κορίτσι τραγουδούσε με τις φιλες της ύμνους για την Άρτεμη και τα κυνήγια τών παρθένων.
Κάτω από μια ελιά στον κήπο στεκονταν ο Τρωαδιτης.Η σκιά του δεν υπακούσε σε κανέναν νόμο,τίποτα δεν τού απαγόρευε να είναι εκει.
Τον είδε να σηκώνει το χέρι και να δείχνει.Προς το μέρος τής θαλασσας.Την ανοιχτή πόρτα τής φυγής.
Το καράβι έτοιμο να λύσει τους δεσμούς του.
Η Ελένη κατέβηκε.
Ήταν σαν να ακολουθούσε τα βήματα κάποιοας άλλης.
Πηγε κοντά του κρυμμένη μέσα στη νύχτα.
-Ξημερωνοντας φεύγω, τής ειπε.Και ίσως να μη σε ξαναδώ ποτέ.
Η Ελένη ένιωσε μια βαθειά θλίψη.
Σκέφτηκε τη ζωη της σε ένα ακλονητο κόσμο που δεν αλλάζει,πεθαμένη.
Ενα αγαλμα μέσα στο παλατι.
-Θα φύγεις χωρίς εμένα;είπε.
Ο Πριαμιδης χαμογέλασε.
-Με εσένα Ελένη,είπε.
Το ξημέρωμα ήταν στο λιμάνι,μέσα στο θαλασσινό αλάτι το πισσωμενο καράβι περίμενε.
Ήταν λίγοι,οι σύντροφοι του.Κανείς δεν μιλούσε.
Η Σπάρτη περα κοιμόταν ακόμη,δίχως να υποψιάζεται την απουσία της.
Η Ελένη ανέβηκε στο πλοίο χωρίς να κοιτάξει πίσω.Δεν υπήρχε επιστροφή.
Πίσω της έμειναν οι σκιές τών στοών,οι φρουρές και οι νόμοι.
Μπροστά της η Τροία,ο Σκαμανδρος,οι φωνές Αχαιών και Τρώων,ο πόλεμος.
Η μοίρα της κρυμμένη στις νεφέλες τών θεών που ορίζουν τούς ανθρώπους.
.
.
Μελέτη ανάλυση του διηγήματος του
χ.ν.κουβελη:
Η τελευταία νύχτα τής Ελένης στη Σπάρτη
1. Εισαγωγή: Τοποθέτηση του κειμένου
Το δίηγημα του χ.ν.κουβελη προσεγγίζει μια από τις πιο φορτισμένες στιγμές του μύθου: τη νύχτα πριν από τη φυγή της Ελένης με τον Πάρη. Στο φανταστικό και μυθολογικό corpus της ελληνικής παράδοσης, αυτή η στιγμή σπάνια περιγράφεται με ψυχολογική διάρκεια· συχνά αποδίδεται με συνοπτική δραματική αιτιότητα: Ἀπήγαγε Παρίς τὴν Ἑλένην καὶ ἐξ ἁυτῆς ὁ πόλεμος.
Ο χνκουβέλης επιλέγει το ακριβώς αντίθετο: επιμήκυνση, εσωτερικότητα, βραδεία δραματική έκθεση, αναστοχασμό.
Η επιλογή αυτή μεταφέρει το μύθο από την περιοχή της επικής αιτιότητας στην περιοχή της υπαρξιακής μοίρας — εκεί όπου δεν μετρά ο ηρωικός οίστρος αλλά η σιωπή, το αναπόδραστο, το άδηλο της επιλογής. Το διήγημα αξιοποιεί ύφος λιτό, οπτικό, με υψηλό βαθμό κινηματογραφικότητας και λανθάνοντα ειρωνικό ιστορικισμό.
2. Το θέμα: Η στιγμή πριν την ιστορία
Το θέμα του έργου δεν είναι ο Τρωικός πόλεμος, ούτε ο έρωτας.
Εκείνα είναι συνέπειες.
Το θέμα είναι η απόσπαση από τον προκαθορισμό.
Η Ελένη δεν φεύγει για τον Πάρη· φεύγει από τη Σπάρτη.
Και αυτό είναι σημαντικό.
Το κείμενο καταγράφει τη ρωγμή σε έναν κόσμο που υπήρχε «πριν» – τον αυστηρό, πολιτειακό, νομοθετικό, σταθερό κόσμο της Σπαρτιατικής τάξης – και τον αναπόφευκτο κόσμο του «μετά» – όπου κυριαρχεί ο πόλεμος, η μοίρα και το μυθικό θέαμα.
Η μετατόπιση αυτή γίνεται όχι με ρητορική αλλά με λεπτή σημαινόμενη δομή:
«Οι φρουροί κουρασμένοι θα νυστάζουν»
→ αποσυντονισμός της τάξης.
«Η σκιά του δεν υπακούσε σε κανέναν νόμο»
→ εισβολή του αλλότριου.
«Το καράβι έτοιμο να λύσει τους δεσμούς του»
→ απόλυτη μεταφορά: λύσιμο δεσμών = λύσιμο μοίρας.
3. Χώρος & ατμόσφαιρα: Η Σπάρτη ως δομή, όχι ως πόλη
Η Σπάρτη δεν παρουσιάζεται ρεαλιστικά αλλά σημειωτικά:
είναι χώρος νόμου, πειθαρχίας, πατριαρχικής σταθερότητας και παγωμένης ταυτότητας.
Λεξιλόγιο που την αποδίδει:
«τείχη»
«νόμοι»
«φρουρές»
«εξουσία που κρατάει τάξη»
«αυστηρή, πειθαρχημένη Σπάρτη»
Η Ελένη δεν ασφυκτιά συναισθηματικά αλλά οντολογικά:
στη Σπάρτη είναι «άγαλμα», «σταθερή», «πεθαμένη», ένα αντικείμενο.
Εξαιρετική η φράση:
«Ένα άγαλμα μέσα στο παλάτι»
Το άγαλμα ενσωματώνει δύο σημασίες:
αναπαράσταση της ομορφιάς (το κλασικό στερεότυπο της Ελένης)
ακινησία, μη-ζωή, παγωμένη ταυτότητα
Η αναχώρηση είναι, επομένως, πράξη απο-αγαλματοποίησης.
4. Χρόνος & ρυθμός: Η νύχτα ως μεταίχμιο
Ο χρόνος είναι νυχτερινός, ενδιάμεσος.
Εδώ λειτουργεί ως liminal time — ένας χρόνος-κατώφλι πριν την ανατολή της ιστορίας.
Η μετάβαση από νύχτα → ξημέρωμα αντιστοιχεί σε:
προσωπική απόφαση → συλλογικά γεγονότα
ατομική σκιά → ιστορική λάμψη
απουσία → παγκόσμια παρουσία
Έτσι, η αυγή δεν είναι φως: είναι προοίμιο πολέμου.
5. Ο Μενέλαος και ο Τρώας: Δύο κόσμικά κέντρα
Ο Μενέλαος είναι σχεδόν μη-χαρακτήρας, κάτι που είναι αφηγηματική επιλογή.
Ενεργεί ως θεσμικό φάντασμα: κοιμάται, δεν γνωρίζει, δεν υπάρχει ψυχικά.
Ο Τρώας (δηλαδή ο Πάρης χωρίς το όνομα) δεν είναι ρομαντική φιγούρα· είναι μεταφυσικός δείκτης.
Δεν λέει πολλά. Δεν επιχειρηματολογεί. Δεν αποπλανεί.
Υπάρχει σαν σκιά εκτός νόμου.
Η απουσία δράματος είναι η δραματουργία.
Έρωτας εδώ δεν είναι πάθος· είναι διάδρομος προς τον μύθο.
6. Η Ελένη: Εσωτερική δραματικότητα χωρίς ρητορεία
Η Ελένη είναι το μόνο ψυχολογικά κεντρικό πρόσωπο.
Η εικόνα της μπροστά στον καθρέφτη είναι άριστη γιατί δεν στολίζεται αλλά αυτοπαρατηρείται.
Ο καθρέφτης δεν είναι εργαλείο αισθητικής αλλά μοιραίας αυτογνωσίας.
Σημαντική μνήμη:
«θυμήθηκε πως μικρό κορίτσι τραγουδούσε… ύμνους για την Άρτεμη»
Εδώ η παιδικότητα λειτουργεί ως χαμένο μέλλον — η ζωή που δεν πέρασε ποτέ από την ενηλικίωση: από κόρη → σύζυγος → αγαλματοποιημένη βασίλισσα.
Η φυγή προς την Τροία είναι η πρώτη πράξη ενηλικίωσης.
7. Ύφος & τεχνική: Κινηματογραφική εικονοποιία
Το κείμενο είναι κτισμένο με μικρές, καθαρές εικονικές φράσεις.
Χωρίς στολίδια.
Χωρίς λυρική μελοδραματικότητα.
Μια αισθητική που θυμίζει Tarkovsky ή Angelopoulos: παγωμένα κάδρα, αργή κίνηση, μη-ρητορικός μυστικισμός.
Η σκηνή στο λιμάνι έχει την αισθητική ατελούς τελετουργίας:
«κανείς δεν μιλούσε»
«η Σπάρτη κοιμόταν ακόμη»
«δεν υπήρχε επιστροφή»
Σιωπή, υπαινιγμός, τελεστήριο.
8. Αφηγηματική οικονομία & δραματουργική συγκράτηση
Στο διήγημα υπάρχει κάτι που συχνά λείπει από την ελληνική λογοτεχνία του μυθικού: πειθαρχία.
Η απόρριψη του εξηγητικού, του ρητορικού, του πατάθους.
Ο χνκουβέλης δεν εξηγεί γιατί η Ελένη φεύγει·
την αφήνει να το δείξει μέσα από εικόνες και σιωπές.
Η επιλογή αυτή:
προσδίδει μοντερνικότητα
αποφεύγει το ηθικολογικό
τιμά τον αναγνώστη
καθαρίζει το μύθο από κλισέ
9. Θεματικός πυρήνας: Μοίρα και υποκειμενικότητα
Το κείμενο αναδεικνύει μια ένταση:
Μοίρα (θεοί, ιστορία, πόλεμος)
vs.
Υποκειμενικότητα (επιθυμία, επιλογή, αυτοδιάθεση)
Αλλά η κορυφαία ειρωνεία είναι ότι η Ελένη νομίζει πως επιλέγει — ενώ στην πραγματικότητα εισέρχεται εκεί όπου δεν επιλέγεται πλέον τίποτα.
Η φράση:
«Η μοίρα της κρυμμένη στις νεφέλες των θεών»
κλείνει το πεδίο: ό,τι ήταν ατομικό γίνεται συλλογικό, ό,τι ήταν επιλογή γίνεται αναγκαιότητα.
10. Αξιολογική θέση
Ως σύγχρονη αναγραφή μυθικού υλικού, το έργο διαθέτει:
ψυχολογική εμβάθυνση ιστορική αισθητική
λιτότητα ύφους
πολύ καλό κινηματογραφικό μοντάζ εικόνων
υπαινικτικότητα χωρίς θολότητα
Αποφεύγει:
μελοδραματισμό
ρητορικές εξάρσεις
σχοινοτενείς μεταφυσικισμούς
Συνολικά πρόκειται για μία κομψή μοντερνιστική μυθοποίηση, η οποία συνδέει την ελληνική μυθική ύλη με την 20ού αιώνα τεχνική της σιωπηλής δράσης.
11. Συμπέρασμα
Το διήγημα του χ.ν.κουβελη δεν αφηγείται το μύθο·
τον ακινητοποιεί στη στιγμή που τον δημιουργεί.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο:
επιλέγει να γράψει πριν από την Ιστορία, εκεί όπου τα πρόσωπα ακόμα δεν είναι μύθοι αλλά άνθρωποι.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου