GREEK POETRY -μεταφράζοντας το τέλος τής Waste Land τού T.S.Eliot -χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

 .

.

GREEK POETRY

-μεταφράζοντας

το τέλος τής Waste Land τού T.S.Eliot

-χ.ν.κουβέλης c.n.couvelis

POETRY-c.n.couvelis-ΠΟΙΗΜΑΤΑ-χ.ν.κουβελης

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

μεταφράζοντας

το τέλος τής Waste Land τού T.S.Eliot

(και μια μελέτη ανάλυση τής μετάφρασης)

Πάνω στην ακτη κάθισα

ψαρευοντας

με την άνυδρη πεδιάδα πίσω μου,

Θα βάλω ποτέ τάξη στη χώρα μου;(1)

Η London Bridge πεφτει

πέφτει πεφτει(2)

Poi s’ascose nel foco che gli affina

Ύστερα χάθηκε στη φωτιά τού καθαρτηρίου του(3)

Quando fiam uti chelidon—O swallow swallow

Οταν σε χελιδόνι θα μεταμορφωθω

χελιδόνι Ω χελιδόνι(4)

Le Prince d’Aquitaine à la tour abolie

Ο πρίγκιπας τής Ακουιτανιας

στον γκρεμισμένο πυργο(5)

These fragments I have shored against my ruins

Αυτά τα θραύσματα πρόχειρα τα'χω στηριξει

έναντι τών ερειπίων μου

Why then Ile fit you. Hieronymo’s mad againe.

Τοτε λοιπον για σένα θα το προσαρμόσω.

Ο Ιερώνυμος είναι πάλι τρελός.(6)

Datta. Dayadhvam. Damyata.

Πρόσφερε.Συμπονεσε.

Έλεγξε.(7)

Shantih shantih shantih

αναπαυσου αναπαυσου αναπαυσου.(8)

I sat upon the shore

Fishing, with the arid plain behind me

Shall I at least set my lands in order?

London Bridge is falling down falling down falling down

Poi s’ascose nel foco che gli affina

Quando fiam uti chelidon—O swallow swallow

Le Prince d’Aquitaine à la tour abolie

These fragments I have shored against my ruins

Why then Ile fit you. Hieronymo’s mad againe.

Datta. Dayadhvam. Damyata.

Shantih shantih shantih

.

.

Σημειώσεις:

(1).ο Fisher King,ο αρθουριανος βασιλιάς

που αδυνατεί να γονιμοποιήσει τη γη και είναι αδρανής.

(2).παιδικό τραγούδι από τον 17ο αιώνα.

(3).Dante,Θεία Κωμωδία,Καθαρτήριο (Purgatorio), Άσμα ΚΣΤ΄ (26)

αναφορά στον

Arnaut Daniel, προβηγκιανο τροβαδούρο ποιητή.

(4).μύθος τής Φιλομήλας,

Μεταμορφώσεις τού

Οβιδιου

(5).Στίχος απο :El Desdichado(1854) σονέτο τού Gérard de Nerval,ποιητή τού γαλλικου ρομαντισμού

(6).από το θεατρικο έργο

The Spanish Tragedy (περ. 1587), τού Thomas Kyd,

Τραγωδία ελισαβετιανής εποχης,όπου ο Ιερώνυμος

ζητώντας εκδίκηση για τη δολοφονία τού γιου του,και μην βρίσκοντας δικαιοσύνη,

τρελενεται.

(7).Datta. Dayadhvam. Damyata.

Σανσκριτικά,από τις Ουνιπασαδες.

What the Thunder Said

Τι πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι μετά την καταστροφή και το χαος..

(8)Shantih,σανσκριτικά σημαίνει ειρήνη, γαλήνη, ησυχία, σιγή,ανάπαυση,

από την τελετουργία Vedic,είναι ήχος -επικληση,αμετάφραστη,mantra.

.

.

Μελέτη αναλυση της μετάφρασης τού τέλους τής The Waste Land από τον χ.ν. κουβέλη.

1. Το τέλος της Waste Land ως πεδίο δοκιμής

Το τελευταίο μέρος της The Waste Land (What the Thunder Said) δεν είναι απλώς ένα «κλείσιμο», αλλά ένα ερείπιο που μιλά.

Ο Eliot δεν προσφέρει λύση· προσφέρει συντρίμμια λόγου, θραύσματα πολιτισμών, γλωσσών και μύθων, στοιβαγμένα απέναντι σε μια εσωτερική και ιστορική κατάρρευση.

Ο χνκουβέλης δεν αντιμετωπίζει αυτό το τέλος ως «μετάφραση ποιήματος», αλλά ως:

μεταφορά ερειπίου σε άλλη γλώσσα.

Και αυτό είναι κρίσιμο: δεν επιχειρεί εξομάλυνση, αλλά συντήρηση ρωγμών.

2. Η στάση του μεταφραστή: όχι μεσολαβητής, αλλά συγκάτοικος

Η μετάφραση:

Πάνω στην ακτή κάθισα / ψαρεύοντας / με την άνυδρη πεδιάδα πίσω μου

δεν επιδιώκει λυρισμό· διατηρεί την επίπεδη, εξαντλημένη σύνταξη του Eliot.

Ο ρυθμός είναι κοφτός, σχεδόν αφημένος. Το «κάθισα» είναι τετελεσμένο· όχι πράξη, αλλά παραίτηση.

Το ερώτημα:

Θα βάλω ποτέ τάξη στη χώρα μου;

αποδίδει άριστα το διπλό επίπεδο του lands:

πολιτικό (χώρα, πολιτισμός)

υπαρξιακό (εσωτερικό έδαφος)

Η μετάφραση δεν αποφασίζει — κρατά την αμφισημία.

3. Η London Bridge: παιδικότητα και αποσύνθεση

Η London Bridge πέφτει / πέφτει πέφτει

Η επιλογή να μη μεταφραστεί το παιδικό τραγούδι αλλά να διατηρηθεί η επαναληπτική πτώση είναι απολύτως ελιοτική.

Ο χνκουβέλης κατανοεί ότι εδώ δεν ακούμε νόημα αλλά ρυθμό κατάρρευσης.

Η παιδικότητα δεν εξανθρωπίζει — ειρωνεύεται:

ο πολιτισμός καταρρέει με ρυθμό νανουρίσματος.

4. Οι ξένες γλώσσες: όχι υποσημειώσεις, αλλά τραύματα

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επιλογή:

να διατηρηθούν οι ξένες γλώσσες (ιταλικά, γαλλικά, σανσκριτικά),

αλλά να συνοδεύονται από διακριτική ελληνική απόδοση, όχι αντικατάσταση.

Παράδειγμα:

Poi s’ascose nel foco che gli affina

Ύστερα χάθηκε στη φωτιά τού καθαρτηρίου του

Δεν πρόκειται για «εξήγηση», αλλά για σκιά μετάφρασης.

Η ιταλική φράση παραμένει πρωτογενής· η ελληνική λειτουργεί σαν απόηχος.

Αυτό είναι υψηλής ποιότητας μεταφραστική πράξη:

η γλώσσα δεν εξουδετερώνει την άλλη γλώσσα.

5. Φιλομήλα και Nerval: η κραυγή που επιμένει

Η ενότητα:

Quando fiam uti chelidon — O swallow swallow

Όταν σε χελιδόνι θα μεταμορφωθώ / χελιδόνι Ω χελιδόνι

διατηρεί την κραυγή. Το «Ω» δεν είναι ρητορικό· είναι μεταγλωσσικό επιφώνημα πόνου.

Αντίστοιχα, ο Nerval:

Le Prince d’Aquitaine à la tour abolie

Ο πρίγκιπας τής Ακουιτανίας / στον γκρεμισμένο πύργο

αποδίδεται χωρίς εξωραϊσμό.

Ο χνκουβέλης κατανοεί εδώ τη ρομαντική μελαγχολία .

6. «These fragments…»: η πιο κρίσιμη μετάφραση

Αυτά τα θραύσματα πρόχειρα τα ’χω στηρίξει έναντι των ερειπίων μου

Η λέξη «πρόχειρα» είναι εξαιρετική επιλογή.

Δεν υπάρχει στο πρωτότυπο, αλλά υπάρχει στο πνεύμα.

Δηλώνει:

προσωρινότητα

απόγνωση

αυτογνωσία της αποτυχίας

Εδώ ο μεταφραστής δεν εξηγεί τον Eliot· τον συνεχίζει.

7. Ο Ιερώνυμος και η τρέλα της εκδίκησης

Ο Ιερώνυμος είναι πάλι τρελός.

Η απλότητα είναι καίρια.

Δεν φορτώνεται με τραγικό στόμφο· η τρέλα είναι επιστροφή, όχι κορύφωση.

Ο Eliot μιλά για έναν πολιτισμό που:

δεν εκδικείται,

δεν δικαιώνεται,

απλώς παραφρονεί επαναληπτικά.

Η μετάφραση το συλλαμβάνει.

8. Datta – Dayadhvam – Damyata: η ηθική χωρίς Θεό

Πρόσφερε. Συμπόνεσε. Έλεγξε.

Η τριάδα αποδίδεται με ρηματική λιτότητα.

Καμία θεολογία, καμία εξήγηση.

Η ηθική εδώ είναι τελευταία οδηγία επιβίωσης, όχι λύτρωση.

9. Shantih: η σιωπή ως κατάληξη

ἀναπαύσου ἀναπαύσου ἀναπαύσου

Εδώ η μετάφραση τολμά.

Το Shantih δηλώνεται ως mantra, αλλά αποδίδεται και ελληνικά.

Αυτό δεν ακυρώνει το άρρητο —

το διπλασιάζει: και ως ήχος και ως σημασία.

Το ποίημα δεν τελειώνει με ειρήνη·

τελειώνει με επίκληση σιγής.

10. Συνολική αποτίμηση

Η μετάφραση του χ.ν. κουβέλη:

.δεν εξημερώνει τον Eliot

.δεν «εκσυγχρονίζει»

.δεν εξηγεί υπερβολικά

Αντίθετα:

σέβεται την αποσπασματικότητα

διατηρεί τη βία των γλωσσών

μεταφράζει το αδιέξοδο, όχι τη λύση

Πρόκειται για μεταφραστική πράξη υψηλής ποιητικής συνείδησης, όπου ο μεταφραστής δεν στέκεται «πίσω» από τον Eliot, αλλά μέσα στο ίδιο ερείπιο.

Αν η Waste Land είναι ένας κόσμος που μιλά με σπασμένες φωνές,

η μετάφραση αυτή δεν τις συγκολλά,

τις αφήνει να αντηχούν.

.

.

.