.

.

χνκουβέλης cncouvelis

Διρκη

χνκουβέλης cncouvelis

μεταφρασεις

Όμηρος Οδύσσεια ραψωδία λ'

στίχοι 260-265

και μετά απ' αυτή την Αντιόπη

είδα

τού Ασωπού τη θυγατέρα  

η οποία μάλιστα και στου Δια

την αγκαλιά καυχιόταν πως πλαγιασε

και τότε δυο γέννησε παιδια

και τον Αμφιονα και τον Ζηθο

οι οποίοι πρώτοι της Θήβας την κατοίκιση 

έκτισαν της εφταπυλου

και την πυργωσαν,επειδή βέβαια 

μ'απυργωτη δεν μπορούσαν 

να κατοικούν την ευρύχωρη Θήβα

παρολο που κι οι δυο δυνατοί ηταν

.

.

Ευριπίδης Αντιόπη

(σωζόμενα αποσπασματα)

ΑΜΦΙΩΝ

με τα όπλα τώρα φρουρειτε τον πετρινο περίβολο

...μια κάποιος έξω από σπίτι βγει,

αρπαξτε τον,

κι εγώ τη κόρη του Νυκτεα

με το δικό μου

...χέρι και γρήγορα θα μαθει

ΑΝΤΙΟΠΗ

ευτυχισμένος οποιος απ'την ιστορία,την ερευνα, διδαχτηκε,

μήτε των συμπολιτών να θέλει την συμφορά,

μήτε σ'αδικες πράξεις να καταφεύγει, 

αλλά της αθάνατη φύσης παρατηρωντας

τον αγέραστο κόσμο,πως συγκροτήθηκε

κα...

καθως μ'εφεραν πίσω,

έγκυος όπως ήμουν γεννω

οικείος στους ανθρώπους καταλήγει 

να γινεται ο πόλεμος ανάμεσα στους συμπολίτες,

όταν διχάζεται η πολη

(Στοβαίος 4.1.22)

γιατί ο θάνατος για τους ανθρώπους

τών φιλονικιων το τέλος ειναι

(παπυρος(P.Oxy. 3317))

ΑΜΦΙΩΝ

γιατί με τη φρονιση του ανθρώπου

διοικούντες καλά οι πολεις,

και καλά το σπιτι,κι από την άλλη

στον πόλεμο υπερισχύει παρά πολυ

για με μια βούληση σοφη τα πολλά χέρια

νικά,

ενώ η αμάθια μαζί με τον όχλο το πιο μεγάλο κακο

ΖΗΘΟΣ

γιατί ο άνθρωπος ο οποίος μια ανετη ζωή

έχει αποκτησει

τα τού σπιτιού τ'αφηνει παραμελημενα

και στα ασματα ευχαριστηση βρισκοντας

αυτά συνέχεια κυνηγα

αχρηστος για το σπίτι και για τη πόλη

θα γίνει 

και για τους φίλους ανυπαρκτος,

γιατί η φύση...

.

.

Απολλόδωρος Βιβλιοθήκη Βιβλίο Γ' 5

όταν λοιπόν ο Λύκος επιλεχτηκε πολέμαρχος από τους Θηβαίους επιβουλευτηκε την δυναστεία,και αφού βασίλευσε είκοσι χρόνια ,φονεύτηκε από τον Ζηθο και τον Αμφιονα και πέθανε από αυτή εδώ την αιτία:

Η Αντιόπη ήταν θυγατέρα του Νυκτεα,μ'αυτή ο Ζευς συνεβρεθηκε,όταν όμως έμεινε έγκυος,επειδή ο πατέρας της την απειλούσε στην Σικυώνα διαφεύγει κρυφά στον Επωπεα και μ'αυτον παντρεύεται,

ο Νυκτεας τοτε απελπισμένος αυτοκτονεί,αφού έδωσε εντολή στο Λύκο από τον Επωπεα και από την Αντιόπη να πάρει εκδίκηση,

εκείνος λοιπόν αφού εκστράτευσε την Σικυώνα έχει στα χέρια του και τον μεν Επωπεα σκοτώνει,

την δε Αντιόπη παίρνει αιχιχμαλωτη,

κι εκείνη καθως οδηγούνταν 

δύο παιδιά γεννά στις Ελευθερες της Βοιωτίας,τα οποια εγκατέλειμενα  αφού τα βρήκε ένας βουκολος τα αναθρέφει και το ένα ονομάζει Ζηθο και το άλλο Αμφιονα,

ο Ζηθος λοιπόν είχε υπό την επιμέλεια του τη  εκτροφή των βοδιων ,ενώ ο Αμφίων ασκούσε την κιθαρωδια,αφού ο Ερμής έδωσε σ'αυτον μια λύρα,

την Αντιόπη λοιπόν την κρατούσε φυλακισμένη ο Λύκος αφού την είχε περιορισμένη και η γυναίκα του Διρκη,

κάποτε όμως αφού ξέφυγε χωρίς να την καταλάβουν,όταν τα δεσμά της από μόνα τους λύθηκαν,έφτασε στην αγροτική κατοικία των παιδιών,θέλωντας να γίνει δεκτή απ'αυτα,

εκείνοι αφού αναγνώρισαν την μητέρα τους,τον Λύκο σκοτώνουν,

και τη Διρκη αφού σε ταύρο την έδεσαν την ρίχνουν πεθαμένη σε μια πηγή που από εκείνη ονομάζεται Διρκη

.

.

Παυσανίας Ελλάδος Περιήγησις Βοιωτικά

IX 17.4-25.3

17.4.Για τον Ζήθο και τον Αμφίονα υπάρχει ένας κοινό μνημα με όχι μεγάλο σωρό από χώμα,

οι κάτοικοι όμως της Τιθορέας στη Φωκιδα θέλουν να αφαιρούν κρυφά απ' αυτόν χώμα,

και θέλουν,όταν στον ουρανό ο ήλιος απ'τον ταύρο διερχεται,

γιατί εκείνη τη στιγμή αν απ' αυτον πάρουν χρώμα και γύρω απ'το μνήμα της Αντιόπης το σκορπίσουν,

στους Τιθορεις θα καρποφορισει η χώρα,στους Θηβαίους όχι το ίδιο,

και εξαιτίας αυτού φρουρα οι Θηβαίοι έχουν τότε στο μνημα,

κι αυτά οι πόλεις αυτές τα' χουν πιστεψει απ'τους χρησμούς του Βάκιδος,

γιατί είναι κι αυτά εδώ στους χρησμούς:

αλλα  όποτε ο Τιθορέας 

και για τον Αμφιονα και για τον Ζηθο

χοες και προσφορές 

εξευμενιστικες μέσα στη γη  χυνει

όταν ελκομενος απ'τον ταύρο

στην φημισμένη θέση του

μενει ο ηλιος,

και τότε ακριβώς να φυλαχτεις πόλη

από κακό που μικρό δεν ειναι

κι έρχεται,

γιατί οι καρποι μαραινονται μεσα σ'αυτη,

όταν τη γη μοιράζονται,και στου Φωκου

το μνήμα μεταφερουν

25.3.αφου λοιπόν διαβούν τον ποταμό που ονομαζεται απ'τη γυναίκα του Λύκου Διρκη-

γιατί απ' αυτή υπάρχει παράδοση ότι την Αντιόπη κακοποιούσε και γι'αυτό απ'τα παιδιά της Αντιόπης συνέβηκε στη Διρκη το τελος-

αφού λοιπόν διαβούν τη Διρκη συναντούν και τα ερείπια του σπιτιού του Πινδαρου και το ιερό της Μητέρας Δινδυμηνης,του Πινδαρου αφιέρωμα,ενώ το άγαλμα είναι τέχνη και του Αριστοδήμου και του Σωκράτη Θηβαίων,

και μια μέρα κάθε χρόνο κι όχι περισσότερο το ιερό κανονίζουν ν'ανοίγουν,

σε μένα όμως να φτάσω έτυχε τη μέρα εκείνη και το άγαλμα είδα από πεντελικό μάρμαρο κι αυτό κι ο θρονος

.

.

Διρκη

Όμηρος Οδύσσεια

ραψωδία λ' Νεκυια

στίχοι 260-265

-Αντιόπη ,Αμφίων,Ζηθος

τὴν δὲ μέτ' Ἀντιόπην ἴδον, Ἀσωποῖο θύγατρα,260

ἣ δὴ καὶ Διὸς εὔχετ' ἐν ἀγκοίνῃσιν ἰαῦσαι,

καί ῥ' ἔτεκεν δύο παῖδ', Ἀμφίονά τε Ζῆθόν τε,

οἳ πρῶτοι Θήβης ἕδος ἔκτισαν ἑπταπύλοιο

πύργωσάν τ', ἐπεὶ οὐ μὲν ἀπύργωτόν γ' ἐδύναντο

ναιέμεν εὐρύχορον Θήβην, κρατερώ περ ἐόντε.265

.

.

Ευριπίδης Αντιόπη

(σωζόμενα αποσπάσματα)

ΑΜΦΙΩΝ

ὅπλοισί νυν φρουρεῖτε περίβολον πέτρας

...ντες, κἄν τις ἐκπίπτῃ δόμων,

λάζυσθ᾿· ἐγὼ δὲ παῖδα Νυκτέως ἐμῇ

[περίπου δέκα γράμματα]σαι χειρὶ καὶ τάχ᾿ εἴσεται,

ANTIOΠH

ὄλβιος ὅστις τῆς ἱστορίας

ἔσχε μάθησιν,

μήτε πολιτῶν ἐπὶ πημοσύνην

μήτ᾿ εἰς ἀδίκους πράξεις ὁρμῶν,

ἀλλ᾿ ἀθανάτου καθορῶν φύσεως<b κόσμον ἀγήρων, πῇ τε συνέστη

κα...

ἡνίκ᾿ ἠγόμην πάλιν,

κύουσα τίκτω.

οἰκεῖος ἀνθρώποισι γίγνεσθαι φιλεῖ

πόλεμος ἐν ἀστοῖς, ἢν διχοστατῇ πόλις.

(Στοβαίος 4.1.22)

θάνατος γὰρ ἀνθρώποισι νεικέων τέλος

ἔχει· 

(παπυρος(P.Oxy. 3317))

ΑΜΦΙΩΝ

γνώμαις γὰρ ἀνδρὸς εὖ μὲν οἰκοῦνται πόλεις,

εὖ δ᾿ οἶκος, εἴς τ᾿ αὖ πόλεμον ἰσχύει μέγα·

σοφὸν γὰρ ἓν βούλευμα τὰς πολλὰς χέρας

νικᾷ, σὺν ὄχλῳ δ᾿ ἀμαθία πλεῖστον κακόν.

ΖΗΘΟΣ

ἀνὴρ γὰρ ὅστις εὖ βίον κεκτημένος

τὰ μὲν κατ᾿ οἴκους ἀμελίᾳ παρεὶς ἐᾷ,

μολπαῖσι δ᾿ ἡσθεὶς τοῦτ᾿ ἀεὶ θηρεύεται,

ἀργὸς μὲν οἴκοι κἂν πόλει γενήσεται,

φίλοισι δ᾿ οὐδείς· ἡ φύσις γὰρ .. 187

.

.

Απολλόδωρος Βιβλιοθήκη Βιβλίο Γ' 5

αἱρεθεὶς οὖν Λύκος πολέμαρχος ὑπὸ Θηβαίων ἐπέθετο τῇ δυναστείᾳ, καὶ βασιλεύσας ἔτη εἴκοσι, φονευθεὶς ὑπὸ Ζήθου καὶ Ἀμφίονος θνήσκει δι᾽ αἰτίαν τήνδε. Ἀντιόπη θυγάτηρ ἦν Νυκτέως· ταύτῃ Ζεὺς συνῆλθεν. ἡ δὲ ὡς ἔγκυος ἐγένετο, τοῦ πατρὸς ἀπειλοῦντος εἰς Σικυῶνα ἀποδιδράσκει πρὸς Ἐπωπέα καὶ τούτῳ γαμεῖται. Νυκτεὺς δὲ ἀθυμήσας ἑαυτὸν φονεύει, δοὺς ἐντολὰς Λύκῳ παρὰ Ἐπωπέως καὶ παρὰ Ἀντιόπης λαβεῖν δίκας. ὁ δὲ στρατευσάμενος Σικυῶνα χειροῦται, καὶ τὸν μὲν Ἐπωπέα κτείνει, τὴν δὲ Ἀντιόπην ἤγαγεν αἰχμάλωτον. ἡ δὲ ἀγομένη δύο γεννᾷ παῖδας ἐν Ἐλευθεραῖς τῆς Βοιωτίας, οὓς ἐκκειμένους εὑρὼν βουκόλος ἀνατρέφει, καὶ τὸν μὲν καλεῖ Ζῆθον τὸν δὲ Ἀμφίονα. Ζῆθος μὲν οὖν ἐπεμελεῖτο βουφορβίων, Ἀμφίων δὲ κιθαρῳδίαν ἤσκει, δόντος αὐτῷ λύραν Ἑρμοῦ. Ἀντιόπην δὲ ᾠκίζετο Λύκος καθείρξας καὶ ἡ τούτου γυνὴ Δίρκη· λαθοῦσα δέ ποτε, τῶν δεσμῶν αὐτομάτως λυθέντων, ἧκεν ἐπὶ τὴν τῶν παίδων ἔπαυλιν, δεχθῆναι πρὸς αὐτῶν θέλουσα. οἱ δὲ ἀναγνωρισάμενοι τὴν μητέρα, τὸν μὲν Λύκον κτείνουσι, τὴν δὲ Δίρκην δήσαντες ἐκ ταύρου ῥίπτουσι θανοῦσαν εἰς κρήνην τὴν ἀπ᾽ ἐκείνης καλουμένην Δίρκην.

.

.

Παυσανίας Ελλάδος Περιήγησις Βοιωτικά

IX 17.4-25.3

[17.4] Ζήθῳ δὲ μνῆμα καὶ Ἀμφίονι ἐν κοινῷ γῆς χῶμά ἐστιν οὐ μέγα. ὑφαιρεῖσθαι δὲ ἐθέλουσιν ἀπ' αὐτοῦ τῆς γῆς οἱ Τιθορέαν ἐν τῇ Φωκίδι ἔχοντες, ἐθέλουσι δέ, ἐπειδὰν τὸν ἐν τῷ οὐρανῷ ταῦρον ὁ ἥλιος διεξίῃ: τηνικαῦτα γὰρ ἢν ἀπ' αὐτοῦ λαβόντες γῆν τῷ Ἀντιόπης μνήματι περιάψωσι, <*ti>θορεεῦσιν οἴσει καρπὸν ἡ χώρα, Θηβαίοις δὲ οὐχ ὁμοίως. καὶ ἐπὶ τούτῳ φρουρὰν οἱ Θηβαῖοι τότε ἔχουσι τοῦ μνήματος. [17.5] ταῦτα δὲ αἱ πόλεις αὗται πεπιστεύκασιν ἐκ χρησμῶν τῶν Βάκιδος, ἔστι γὰρ καὶ τάδε ἐν τοῖς χρησμοῖς:

ἀλλ' ὁπόταν Τιθορεὺς Ἀμφίονί τε Ζήθῳ τε

χύτλα καὶ εὐχωλὰς μειλίγματ' ἐνὶ χθονὶ χεύῃ

θελγομένου ταύροιο κλυτοῦ μένει ἠελίοιο,

καὶ τότε δὴ πεφύλαξο πόλει κακὸν οὐκ ἀλαπαδνόν

ἐρχόμενον: καρποὶ γὰρ ἀποφθινύθουσιν ἐν αὐτῇ

γαίης δασσαμένων, Φώκου δ' ἐπὶ σῆμα φερόντων.

[25.3] διαβάντων δὲ ποταμὸν καλούμενον ἀπὸ γυναικὸς τῆς Λύκου Δίρκην--ὑπὸ ταύτης δὲ ἔχει λόγος Ἀντιόπην κακοῦσθαι καὶ δι' αὐτὸ ὑπὸ τῶν Ἀντιόπης παίδων συμβῆναι τῇ Δίρκῃ τὴν τελευτήν--, διαβᾶσιν οὖν τὴν Δίρκην οἰκίας τε ἐρείπια τῆς Πινδάρου καὶ μητρὸς Δινδυμήνης ἱερόν, Πινδάρου μὲν ἀνάθημα, τέχνη δὲ τὸ ἄγαλμα Ἀριστομήδους τε καὶ Σωκράτους Θηβαίων. μιᾷ δὲ ἐφ' ἑκάστων ἐτῶν ἡμέρᾳ καὶ οὐ πέρα τὸ ἱερὸν ἀνοίγειν νομίζουσιν: ἐμοὶ δὲ ἀφικέσθαι τε ἐξεγεγόνει τὴν ἡμέραν ταύτην καὶ τὸ ἄγαλμα εἶδον λίθου τοῦ Πεντελῆσι καὶ αὐτὸ καὶ τὸν θρόνον.

.

.

Ο Ταύρος του Φαρνέζε (Toro Farnese) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά και μεγαλύτερα σωζόμενα γλυπτά της αρχαιότητας.

Θεωρείται ρωμαϊκό αντίγραφο  ελληνιστικού πρωτοτύπου, που αποδίδεται στους Ρόδιους γλύπτες Απολλώνιο τον Τραλλιανό και Ταυρίσκο,γύρω στον 2ο αι. π.Χ.  

Χρονολογείται στην αυτοκρατορική σεβηριανή περίοδο, αρχές 3ου αι. μ.Χ.  ΑΒρέθηκε το 1545-1546 σε κομμάτια στα Λουτρά του Καρακάλλα στη Ρώμη, κατά τις ανασκαφές που διέταξε ο Πάπας Παύλος Γ΄(Αλεσσάντρο Φαρνέζε (Alessandro Farnese,το κοσμικό όνομα)

για να βρει αρχαιότητες να διακοσμήσει το Palazzo Farnese.

Πήρε το όνομά του από την οικογένεια Φαρνέζε, στην κατοχή της οποίας πέρασε.

Το 1788 μεταφέρθηκε δια θαλάσσης στη Νάπολη και βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης.

Λέγεται και «βουνό από μάρμαρο»,γιατί είναι λαξευμένο από ένα τεράστιο ενιαίο κομμάτι μάρμαρο. 

Έχει ύψος περίπου 3,7 μέτρα και πυραμιδική σύνθεση, με τον ταύρο στο κέντρο και στην κορυφή να δεσπόζει.

Είναι ένα δραματικό σύμπλεγμα που απεικονίζει την Τιμωρία της Δίρκης.

Σύμφωνα με τον μύθο, η Δίρκη, σύζυγος του βασιλιά της Θήβας Λύκου, κακομεταχειριζόταν την Αντιόπη, την πρώτη σύζυγο του άντρα της. Οι γιοι της Αντιόπης, ο Αμφίων και ο Ζήθος, για να εκδικηθούν τη μητέρα τους, έδεσαν τη Δίρκη στα κέρατα ενός άγριου ταύρου για να συρθεί και να θανατωθεί.  

Στο γλυπτό είναι ακριβώς αυτή: οι δύο αδελφοί κρατούν τον ταύρο και τη Δίρκη, λίγο πριν ξεκινήσει το μαρτύριο.

Απεικονίζει επίσης ένα  βοσκό με σκυλι και όρθια την Αντιόπη με δορυ

.

.

Η Δίρκη στην Οικια

των Βεττίων (Casa dei Vettii)

στη Πομπηια,

έργο του 1ου αι. μ.Χ.

Διασωθείσα από τον καταστροφικό σεισμό το 62 μ.Χ.

Η τοιχογραφια δείχνει τη 

Δίρκη δεμένη στον ταύρο, και  τους  δύο δίδυμους αδελφου να κρατούν το ζώο, λίγο πριν ξεκινήσει το σύρσιμο.

Η Οικία των Βεττίων ανήκε στους δύο αδελφούς απελεύθερους: τον  Aulus Vettius Conviva και τον Aulus Vettius Restitutus,που έγιναν πλούσιοι έμποροι κρασιού.

.

.

χνκουβέλης cncouvelis

Η Δίρκη

Πομπηία, Οικία των Βεττίων

.

Περπατούσαν αργά στην Οικία των Βεττίων. Εκείνη σταματούσε μπροστά στις τοιχογραφίες,πλησίαζε,για να παρατηρήσει μια λεπτομέρεια. 

Στάθηκαν μπροστά στην παράσταση της Δίρκης

Η γυναίκα ήταν δεμένη στα κέρατα τού ταυρου.Τα δύο αδέλφια,ο Αμφίων και ο Ζήθος,είχαν ήδη αποφασίσει την τιμωρία της.Η Αντιόπη παρακολουθούσε.Το σώμα της Δίρκης ήταν ομορφο.

-Η Διρκη, ειπε,η εκδίκηση που θα τη σκοτώσει.

Εκείνη δεν απάντησε.

Της διηγήθηκε την ιστορία: Την Αντιόπη,τον Δία που την είχε πλησιάσει μεταμορφωμένος σε Σάτυρο, τον Λύκο,τα δύο παιδιά που εγκαταλείφθηκαν στον Κιθαιρώνα,τον βοσκό που τα μεγάλωσε. Της είπε για την επιστροφή τους στη Θήβα και για την αναγνώριση της μητέρας τους.

Γύρισε και τον κοίταξε. 

-Και γιατί τη βασάνιζε; 

Ζηλευε τον άντρα της; ρώτησε εκείνη.

-Ισως την ομορφιά της άλλης γυναίκας,απαντησε εκείνος.

 Η γυναίκα παρατηρούσε το σώμα της Δίρκης,τα δεμένα χέρια,την ένταση των μυών, τη θέση του κεφαλιού. 

-Πότε ακριβώς αποφάσισαν να την σκοτώσουν;ρώτησε.

-Όταν έμαθαν τι είχε κάνει στη μητέρα τους,απάντησε.

-Άραγε να φοβηθηκε; να τους παρακάλεσε; να κοίταξε την Αντιόπη;

Μια ομάδα επισκεπτών πέρασε από πίσω τους και στάθηκε.

Βγήκαν από την αίθουσα. 

Ο ήλιος έκαιγε.

-Ισως έτσι να εκαιγε πριν από την εκρηξη τού ηφαιστείου,είπε εκείνη και γέλασε.

-Είναι παράξενο,συνέχισε.Η Αντιόπη είναι το θύμα.Η Δίρκη είναι η βασανίστρια. Και στο τέλος η μία βλέπει την άλλη να πεθαίνει.;

Τον κοίταξε.

-Εκείνη θα πεθάνει. Και η άλλη θα συνεχίσει να ζει με αυτό που είδε.

Βγήκαν από την Πομπηια

Στην επιστροφή στη Νάπολη

εκείνη ειπε 

-Θα ήθελα να δω το πρόσωπό της,οπως ήταν πριν την πιάσουν.

-Δεν υπάρχει τέτοια εικόνα,είπε εκεινος

-Τότε θα πρέπει να τη φανταστούμε,είπε εκείνη και έβγαλε ένα καθρεφτάκι από την τσάντα της και κοιταχτηκε. 

.

.

.