LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ χνκουβέλης cncouvelis -Τήλεφος -Τα Τηλεφικα -Τα Κατά Τηλεφον ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης

 .

.

LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

χνκουβέλης cncouvelis

-Τήλεφος

-Τα Τηλεφικα

-Τα Κατά Τηλεφον

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης

χνκουβέλης cncouvelis

Τήλεφος

Τα Τηλεφικα

Τα Κατά Τηλεφον

Ὁ τρώσας καὶ ἰάσεται

(αυτός που σε τραυμάτισε αυτός και θα σε γιατρέψει)

μεταφράζοντας

Ευριπίδης Τήλεφος 438 π.Χ

Απολλόδωρος Επιτομή 3.11-20

Hyginus Fabulae Fab. 101,

Αριστοτελης Ρητορικη

Γ'-2.10

Αριστοφάνης Αχαρνεις 425 π.Χ

και

Η ζωφόρος του Τηλεφου στον Μεγάλο Βωμό της Περγαμου,Μικρά Ασία.

Ο Τήλεφος

Ο Τήλεφος ήταν γιος του Ηρακλή και της Αυγής,κόρης του Αλέο βασιλιά της Τεγέας στην Αρκαδία,

βρέφος ο παππούς του τον παράτησε στο όρος Παρθένιο να πεθανει,από  θεϊκή επέμβαση  σώθηκε,τον θήλασε μια ελαφινα και μετά ανατράφηκε από βοσκούς που τον βρήκαν,

όταν ενηλικιώθηκε παιρνοντας χρησμό από το μαντειο των Δελφών πήγε στη Μυσία της Μικράς Ασίας,

εκεί βρίσκονταν η μητέρα του που είχε παντρευτεί τον βασιλιά  Τεύθραντα,αφού ξεφυγε από την οργή του πατέρα της,

ο Τήλεφος την ερωτεύτηκε,χωρίς να ξέρει ότι είναι η μητέρα του,

αλλά με θεϊκή επέμβαση αποκαλύφτηκε η συγγένεια,και παντρεύτηκε τη κόρη του Τευθραντα Ιερα,

και διαδέχτηκε τον βασιλιά,

κατά την πρώτη εκστρατεία στη Τροια οι Έλληνες είχαν το δρόμο και βρέθηκαν στη Μυσία,εκεί συγκρούστηκαν με τον Τήλεφο,ο Αχιλλέας τον τραυμάτισε με το δόρυ του Κενταύρου,η πληγή ήταν ανίατη,ο χρησμός του είπε:

ο τρωσας και ιασεται,

αυτός που σε τραυμάτισε αυτός και θα σε γιατρέψει,

πήγε στο Άργος που ήταν συγκεντρωμένοι Έλληνες για την δεύτερη εκστρατεία κατά της Τροιας ντυμένος κουρέλια και παρακαλεσε στον Αχιλλέα να τον θεραπεύσει με ανταπόδοση να υποδειξει την θαλάσσια πορεία προς της Τροια,

ο Οδυσσέας όμως κατάλαβε το ακριβές νόημα του χρησμου,το δόρυ και ο όχι ο Αχιλλέας θα τον γιατρευε,από το ξύσιμο τού δόρατος στη πληγή θεραπεύτηκε,και τον υπέδειξε τον δρόμο προς τη Τροία,

κατά τον Τρωικό πόλεμο ο γιος Ευρυπυλος πολέμησε γενναία ως  σύμμαχος των Τρωων.

.

.

Ευριπιδης 

Τήλεφος

(σωζόμενα αποσπάσματα)

Ο Τήλεφος παρουσιάστηκε το 438 π.Χ. στα Μεγάλα Διονύσια

Τήλεφος

τι λοιπόν ο πλούτος μ'ωφελει όταν άρρωστος είμαι;

λίγα θα'θελα καθημερινά μάλιστα να'χω 

χωρίς λύπη να ζω 

παρά να πλουτω και να νοσω

Αχιλλέας

πάντα,μα την αλήθεια,είστε αδρανείς κι αναβαλλετε,

και ρητορείες ο καθένας μύριες 

καθισμένος λέει,

κι εγώ όπως βλέπε να δράσω

ετοιμασμενος

έχω έρθει κι ο στρατός των Μυρμιδόνων και..

Τηλεφος

τί γάρ με πλοῦτος ὠφελεῖ νόσον;

σμίκρ᾿ ἂν θέλοιμι καὶ καθ᾿ ἡμέραν ἔχων

ἄλυπος οἰκεῖν μᾶλλον ἢ πλουτῶν νοσεῖν.696

Αχιλλεας

αἰεί ποτ᾿ ἐστὲ νωχελεῖς καὶ μέλλετε,

ῥήσεις θ᾿ ἕκαστος μυρίας καθήμενος

λέγει, τὸ δ᾿ ἔργον [ο]ὐδαμοῦ περαίνεται.

κἀ[γ]ὼ μέν, ὡς ὁρᾶ[τ]ε, δρᾶν ἕτοιμος ὢν

ἥκω, στρατός τε Μ[υρ]μιδών, κ ...

.

.

Απολλόδωρος Επιτομή

(1ος αι. μ.Χ)

3.11-20

Τήλεφος

Η εκστρατεία των Ελλήνων  στην Τροία,η λανθασμένη απόβαση στη Μυσία,η σύγκρουση,ο τραυματισμός του Τηλεφου από τον Αχιλλέα με δόρυ και η θεραπεία από τον Αχιλλέα.

συγκεντρώνονταν λοιπόν ο στρατός στην Αυλίδα,

κι εκείνοι που εκστράτευσαν κατά της Τροίας ήσαν αυτοί εδώ,

τών Βοιωτών οι ηγεμόνες δέκα,κι οδηγούσαν 40 καράβια,

οι Ορχομένιοι οδηγούσαν 30 καράβια,

τών Φωκεων οι 4 ηγεμόνες οδηγούσαν 40 καράβια,

τών Λοκρών ο Αίαντας του Οιλεα οδηγούσε 40 καράβια,

οδηγούσε σαράντα πλοία.

τών Εὐβοέων ο  Ἐλεφήνωρας του Χαλκώδοντα καὶ της Ἀλκυόνης οδηγούσε 40 καράβια,

τών Αθηναίων ο Μενεσθέας οδηγούσε 50 καράβια,

τών Σαλαμινίων Αἴαντας ὁ Τελαμώνιος οδηγούσε 12 καράβια, 

τών Ἀργείων ο Διομήδης του Τυδέα κι εκείνοι που ήταν μαζί του οδηγούσαν 80 καραβια,

τών Μυκηναίων ο Ἀγαμέμνονας του Ἀτρέα καὶ της Ἀερόπης με 100 καράβια, 

τών Λακεδαιμονίων ο Μενέλαος του  Ἀτρέα καὶ της Ἀερόπης με 60,

τών Πυλίων ο Νέστωρας του Νηλέα καὶ Χλωρίδας με 40 καράβια, 

τών Ἀρκάδων ο Ἀγαπήνωρας με 7 καράβια, 

τών Ἠλείων ο Ἀμφίμαχος κι εκείνοι που ήταν μαζί του με 40 καράβια,

τών Δουλιχίων ο Μέγης του Φυλέα με 40 καράβια,

τών Κεφαλλήνων ο Ὀδυσσεας του Λαέρτη καὶ της Ἀντικλείας με 12 καραβια,

τών Αἰτωλῶν ο Θόας του  Ἀνδραίμονα καὶ της Γόργης οδηγούσε 40 καράβια,

τών Κρητῶν ο Ἰδομενεας του Δευκαλίωνα 40,

τών Ῥοδίων ο Τληπόλεμος του Ἡρακλη καὶ της  Ἀστυόχης με 9 καράβια,

τών Συμαίων ο Νιρεας του  Χαρόπου με 3 καραβια,

τών Κῴων ο Φείδιππος κι ο Ἄντιφος αυτοι του Θεσσαλοῦ με 30,

τών Μυρμιδόνων ο Ἀχιλλεας του Πηλέα καὶ της Θέτιδας με 50,

απ'τη Φυλάκη ο Πρωτεσίλαος του Ἰφίκλου με 40,

τών Φεραίων ο Εὔμηλος του Ἀδμήτου με 11,

τών Ὀλιζώνων ο  Φιλοκτήτης του  Ποίαντα με 7,

τών Αἰνιάνων ο Γουνεας του Ὠκύτου με 22,

τών Τρικκαίων Ποδαλείριος με 30,

τών Ὀρμενίων ο Εὐρύπυλος με 40 καράβια,

τών Γυρτωνίων ο Πολυποίτης του Πειρίθου με 30,

τών Μαγνήτων ο Πρόθοος του Τενθρηδόνα με 40,

τα καράβια λοιπόν όλα ήταν 1013,

οι ηγεμόνες 43,

οι ηγεμονίες 30,

όταν ήταν στην Αυλίδα το στράτευμα,και ενώ θυσία  γινονταν στον Απόλλωνα, 

ένα τεράστιο φίδι πετάχτηκε απ'τον βωμό προς τον κοντινο  πλατανο,όπου σ'αυτον ήταν μια φωλιά νεοσσών,

κι αφου καταβροχθισε τα οκτώ σπουργίτια μέσα σ''αυτη μαζι με τη μητέρα τους ένατη πέτρα έγινε,

Ο Κάλχας λοιπόν αφού είπε ότι κατά του Δία τη βούληση έχει γίνει σ'αυτους το σημάδι αυτό,βγαζοντας συμπερασμα απ'τα γεγονότα είπε ότι σε δέκα χρόνια είναι πεπρωμενο η Τροία να κυριευτεί,

και ν'αποπλευσουν προετοιμάζονταν προς τη Τροία,

ο Αγαμέμνονας λοιπόν ο ίδιος ηγεμονας ολόκληρου του στρατού ήταν,

κι ο Αχιλλέας είχε τη ναυαρχια αν και δεκαπέντε χρονών τυχενε να'ναι,

επειδή όμως δεν ήξεραν τη θαλάσσια πορεία προς τη Τροία στη Μυσια προσαρμόζονται κι αυτή λεηλατούν,η Τροία νομίζοντας πως είναι,

ο Τηλεφος,του Ηρακλή το παιδί, που τών Μυσών βασίλευε βλέποντας την χώρα να λεηλατείται

τους Μυσοὺς αφού εξόπλισε μέχρι τα  καράβια κατεδιωκε συνεχώς τους Έλληνες και πολλούς σκοτωσε,

μέσα σ' αυτούς και τον Θερσα δρο του Πολυνείκη που απέναντι του στάθηκε,

όταν όμως όρμησε ο Αχιλλέας εναντίον του δεν έμεινε αλλα τράπηκε σε φυγη,κι ενώ διώκονταν καθως μπερδευτηκε σ'ένα κλήμα αμπελιού στον μηρό τραυματίζεται απ'το δόρυ,

κι απ'τη Μυσια αφου αποχώρησαν οι Έλληνες ανοίχτηκαν στη θάλασσα,

κι όταν χειμώνας ξέσπασε πολύ βαρύς αφού χωρίστηκαν μεταξύ τους στις πατρίδες τους καταλήγουν,

όταν λοιπόν τότε επέστρεψαν οι Έλληνες λέγεται ότι ο πόλεμος είκοσαερης έγινε,

γιατί μετα την αρπαγή της Ελενης

κατά το δεύτερο χρόνο οι Έλληνες προετοιμάστηκαν για εκστρατεία, 

αφού όμως αναχώρησαν από τη Μυσια στην Ελλάδα μετά από οκτώ χρόνια στο Άργος αλλάζοντας πάλι κατεύθυνση ήρθαν στην Αυλίδα,

όταν συγκεντρώθηκαν στο Άργος και πάλι μετα την οκταετία που αναφέρθηκε,

σε μεγάλη αμηχανία για την θαλάσσια πορεία βρισκονταν,

επειδή κάποιος να τους οδηγήσει δεν είχαν,που ικανός να ήταν να τους δείξει τη πορεία προς τη Τροία,

ο Τηλεφος όμως απ'τη Μυσια,

ανίατο το τραύμα εχοντας,

αφού σ'αυτον ο Απόλλωνας είπε τότε θα πετύχενε θεραπεια

όταν αυτός που τον τραυμάτισε γιατρός του γινει,

με κουρέλια ντυμένος στο Άργος έφτασε,

κι αφού παρεκάλεσε τον Αχιλλέα και του υποσχέθηκε τη θαλάσσια προς τη Τροία πορεία να του δείξει θεραπεύεται,

αφού ξύνοντας αφαίρεσε ο Αχιλλέας της Πηλιαδας μελίας τον ιο,

αφού λοιπόν θεραπεύτηκε του έδειξε τη θαλάσσια πορεία,

καθως το βέβαιο της υπόδειξης το πιστοποιουσε ο Καλχας με τη δική του μαντικη.

[Επ. 3, 11] συνηθροίζετο δὲ ὁ στρατὸς ἐν Αὐλίδι. οἱ δὲ στρατεύσαντες ἐπὶ Τροίαν ἦσαν οἵδε. Βοιωτῶν μὲν ἡγεμόνες δέκα· ἦγον ναῦς μ'. Ὀρχομενίων δ' ἦγον ναῦς λ'. Φωκέων ἡγεμόνες δ' ἦγον ναῦς μ'. Λοκρῶν Αἴας Ὀιλέως· ἦγε ναῦς μ'. Εὐβοέων Ἐλεφήνωρ Χαλκώδοντος καὶ Ἀλκυόνης· ἦγε ναῦς μ'. Ἀθηναίων Μενεσθεύς· ἦγε ναῦς ν'.

[Επ. 3, 12] Σαλαμινίων Αἴας ὁ Τελαμώνιος· ἦγε ναῦς ιβ'. Ἀργείων Διομήδης Τυδέως καὶ οἱ σὺν αὐτῷ· ἦγον ναῦς π'. Μυκηναίων Ἀγαμέμνων Ἀτρέως καὶ Ἀερόπης ναῦς ρ'. Λακεδαιμονίων Μενέλαος Ἀτρέως καὶ Ἀερόπης ξ' . Πυλίων Νέστωρ Νηλέως καὶ Χλωρίδος ναῦς μ’. Ἀρκάδων Ἀγαπήνωρ ναῦς ζ’. Ἠλείων Ἀμφίμαχος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ναῦς μʹ. Δουλιχίων Μέγης Φυλέως ναῦς μ’. Κεφαλλήνων Ὀδυσσεὺς Λαέρτου καὶ Ἀντικλείας ναῦς ιβ’. Αἰτωλῶν Θόας Ἀνδραίμονος καὶ Γόργης· ἦγε ναῦς μ’. Κρητῶν ᾿Ἰδομενεὺς Δευκαλίωνος μ’.

[Επ. 3, 13] Ῥοδίων Τληπόλεμος Ἡρακλέους καὶ Ἀστυόχης ναῦς θ’. Συμαίων Νιρεὺς Χαρόπου ναῦς γ’. Κῴων Φείδιππος καὶ Ἄντιφος οἱ Θεσσαλοῦ λ’.

[Επ. 3, 14] Μυρμιδόνων Ἀχιλλεὺς Πηλέως καὶ Θέτιδος ν’. ἐκ Φυλάκης Πρωτεσίλαος Ἰφίκλου μ’. Φεραίων Εὔμηλος Ἀδμήτου ια’. Ὀλιζώνων Φιλοκτήτης Ποίαντος ζ’. Αἰνιάνων Γουνεὺς Ὠκύτου κβ’. Τρικκαίων Ποδαλείριος ... λ’. Ὀρμενίων Εὐρύπυλος ... ναῦς μ’. Γυρτωνίων Πολυποίτης Πειρίθου λ’. Μαγνήτων Πρόθοος Τενθρηδόνος μ’. νῆες μὲν οὖν αἱ πᾶσαι αιγ’, ἡγεμόνες δὲ μγ’, ἡγεμονεῖαι δὲ λ’·

[Επ. 3, 15] ὅτι ὄντος ἐν Αὐλίδι τοῦ στρατεύματος, θυσίας γενομένης Ἀπόλλωνι, ὁρμήσας δράκων ἐκ τοῦ βωμοῦ παρὰ τὴν πλησίον πλάτανον, οὔσης ἐν αὐτῇ νεοττιᾶς, τοὺς ἐν αὐτῇ καταναλώσας στρουθοὺς ὀκτὼ σὺν τῇ μητρὶ ἐνάτῃ λίθος ἐγένετο. Κάλχας δὲ εἰπὼν κατὰ Διὸς βούλησιν γεγονέναι αὐτοῖς τὸ σημεῖον τοῦτο, τεκμηράμενος ἐκ τῶν γεγονότων ἔφη δεκαετεῖ χρόνῳ δεῖν Τροίαν ἁλῶναι.

[Επ. 3, 16] καὶ πλεῖν παρεσκευάζοντο ἐπὶ Τροίαν. Ἀγαμέμνων οὖν αὐτὸς ἡγεμὼν τοῦ σύμπαντος στρατοῦ ἦν, ἐναυάρχει δ' Ἀχιλλεὺς πεντεκαιδεκαέτης τυγχάνων.

[Επ. 3, 17] ἀγνοοῦντες δὲ τὸν ἐπὶ Τροίαν πλοῦν Μυσίᾳ προσίσχουσι καὶ ταύτην ἐπόρθουν, Τροίαν νομίζοντες εἶναι. βασιλεύων δὲ Τήλεφος Μυσῶν, Ἡρακλέους παῖς, ἰδὼν τὴν χώραν λεηλατουμένην, τοὺς Μυσοὺς καθοπλίσας ἐπὶ τὰς ναῦς συνεδίωκε τοὺς Ἕλληνας καὶ πολλοὺς ἀπέκτεινεν, ἐν οἷς καὶ Θέρσανδρον τὸν Πολυνείκους ὑποστάντα. ὁρμήσαντος δὲ Ἀχιλλέως ἐπ' αὐτὸν οὐ μείνας ἐδιώκετο· καὶ διωκόμενος ἐμπλακεὶς εἰς ἀμπέλου κλῆμα τὸν μηρὸν τιτρώσκεται δόρατι.

[Επ. 3, 18] τῆς δὲ Μυσίας ἐξελθόντες Ἕλληνες ἀνάγονται, καὶ χειμῶνος ἐπιγενομένου σφοδροῦ διαζευχθέντες ἀλλήλων εἰς τὰς πατρίδας καταντῶσιν. ὑποστρεψάντων οὖν τῶν Ἑλλήνων τότε λέγεται τὸν πόλεμον εἰκοσαετῆ γενέσθαι· μετὰ γὰρ τὴν Ἑλένης ἁρπαγὴν ἔτει δευτέρῳ τοὺς Ἕλληνας παρασκευασαμένους στρατεύεσθαι, ἀναχωρήσαντας δὲ ἀπὸ Μυσίας εἰς Ἑλλάδα μετὰ ἔτη ὀκτὼ πάλιν εἰς Ἄργος μεταστραφέντας ἐλθεῖν εἰς Αὐλίδα.

[Επ. 3, 19] συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐν Ἄργει αὖθις μετὰ τὴν ῥηθεῖσαν ὀκταετίαν, ἐν ἀπορίᾳ τοῦ πλοῦ πολλῇ καθεστήκεσαν, καθηγεμόνα μὴ ἔχοντες, ὃς ἦν δυνατὸς δεῖξαι τὴν εἰς Τροίαν.

[Επ. 3, 20] Τήλεφος δὲ ἐκ τῆς Μυσίας, ἀνίατον τὸ τραῦμα ἔχων, εἰπόντος αὐτῷ τοῦ Ἀπόλλωνος τότε τεύξεσθαι θεραπείας, ὅταν ὁ τρώσας ἰατρὸς γένηται, τρύχεσιν ἠμφιεσμένος εἰς Ἄργος ἀφίκετο, καὶ δεηθεὶς Ἀχιλλέως καὶ ὑπεσχημένος τὸν εἰς Τροίαν πλοῦν δεῖξαι θεραπεύεται ἀποξύσαντος Ἀχιλλέως τῆς Πηλιάδος μελίας τὸν ἰόν. θεραπευθεὶς οὖν ἔδειξε τὸν πλοῦν, τὸ τῆς δείξεως ἀσφαλὲς πιστουμένου τοῦ Κάλχαντος διὰ τῆς ἑαυτοῦ μαντικῆς.

.

.

Hyginus Fabulae Fab. 101, Telephus

 

Ο Τήλεφος του Ηρακλή και της Αυγής γιος απ'τον Αχιλλέα στη μάχη με τού Χείρωνα το δόρυ χτυπήθηκε λένε.

κι αφού εξαιτιας αυτής της πληγής καθημερινά από'ναν φρικτό πόνο βασανιζονταν ζήτησε χρησμό απ'τον Απόλλωνα,ποια η θεραπεία ειναι,η απάντηση είναι ότι κανείς να τον θεραπεύσει δεν μπορουσε παρα το ίδιο ακριβως δόρυ που τον πλήγωσε.

όταν ο Τήλεφος αυτο ακουσε,στον βασιλιά Αγαμέμνονα πήγε,και με υπόδειξη της Κλυταιμνήστρας τον Ορέστη βρέφος απ'τη κούνια άρπαξε,απειλώντας ότι θα τον σκοτώσει αν οι Αχαιοί δεν τον θεράπευαν,

επειδή όμως στους Αχαιούς είχε δωθεί χρησμός ότι χωρίς του Τηλεφου  την καθοδήγηση την Τροία να κυριεύσουν δεν θα μπορούσαν,εύκολα μαζί του συμφιλιώθηκαν κι απ'τον Αχιλλέα ζήτησαν να τον γιανει,σ'αυτους ο Αχιλλέας απάντησε πως την ιατρική τέχνη δεν γνωριζε.

τότε ο Οδυσσέας είπε:δεν λέει εσένα ο Απόλλωνας αλλά ως δημιουργο της πληγής το δόρυ ονομαζει.

το οποιο όταν το έξυσαν, θεραπεύτηκε.

κι όταν από εκείνον ζήτησαν μαζί τους στην Τροία για να την κατακτήσουν μ'εφοδο να παει δεν το πέτυχαν,γιατί αυτός τη Λαοδίκη του Πριάμου τη κόρη γυναίκα είχε,αλλά εξαιτίας της ευγένειας που τον θεράπευσαν,τους οδηγησε, τους τόπους και τις διαδρομές τους υπεδειξε,

κι από κει προς τη Μυσια ανεχωρησε.

Hyginus Fabulae Fab. 101, Telephus

Fabulae Μύθοι

Αποδιδόταν στον Γάιο Ιούλιο Υγίνο(64 π.Χ. --17 μ.Χ)

τον απελεύθερο του Αυγούστου και επικεφαλής της Παλατινής Βιβλιοθήκης. Οι περισσότεροι μελετητές σήμερα πιστεύουν πως ο συγγραφέας των Fabulae ήταν ένας άλλος, μεταγενέστερος Υγίνος  ένας μυθογράφος.

Γιατί  η γλώσσα είναι σχολική λατινική,όχι η λογοτεχνική λατινική της εποχής του Αυγούστου,μοιάζει με λατινική του 2ου αιώνα μ.Χ. 

Είναι συλλογή που συμπληρώθηκε και αναθεωρήθηκε για αιώνες

Σώθηκε σε ένα μόνο χειρόγραφο από το αββαείο του Freising, σε βενεβεντανή γραφή που χρονολογείται περ. 900 μ.Χ. 

Και υτό το χειρόγραφο χάθηκε μετά την εκτύπωση, κατα τον 15ο-16ο αιώνα.

Ο Γερμανός ουμανιστήςJacob Micyllus το εξέδωσε στη Βασιλεία το 1535,και 

του απέδωσε τον τίτλο:

'Γάιος Ιούλιος Υγίνος, απελεύθερος '

Telephus Herculis et Auges filius ab Achille in pugna Chironis hasta percussus dicitur. ex quo uulnere cum in dies taetro cruciatu angeretur, petit sortem ab Apolline, quod esset remedium; responsum est ei neminem mederi posse nisi eandem hastam qua uulneratus est. (2) hoc Telephus ut audiuit, ad regem Agamemnonem uenit et monitu Clytaemnestrae Orestem infantem de cunabulis rapuit, minitans se eum occisurum nisi sibi Achiui mederentur. (3) Achiuis autem quod responsum erat sine Telephi ductu Troiam capi non posse, facile cum eo in gratiam redierunt et ab Achille petierunt ut eum sanaret. quibus Achilles respondit se artem medicam non nosse. (4) tunc Vlixes ait, "Non te dicit Apollo sed auctorem uulneris hastam nominat." quam cum rasissent, remediatus est. (5) a quo cum peterent ut secum ad Troiam expugnandam iret, non impetrarunt, quod is Laodicen Priami filiam uxorem haberet; sed ob beneficium quod eum sanarunt, eos deduxit, locos autem et itinera demonstrauit; inde in Moesiam est profectus.

.

.

Αριστοτελης Ρητορικη

Γ'-2.10

και οι ληστες τους εαυτούς των ποριστας,(προμηθευτές), καλούν τώρα πια

(γι'αυτό επιτρέπεται λές για τον αδικησαντα πως έσφαλε, και για τον σφαλοντα πως αδίκησε,και τον κλεψαντα έκλεψε και πως έκανε και πως πορίστηκε,(προμηθεύτηκε))

αυτό όμως όπως ο Τήλεφος του Εὐριπίδη λεει:

του κουπιου βασιλιάς 

και στη Μυσία αποβιβασθης,

απρεπες, 

γιατί μεγαλύτερο είναι το ανασσειν,(το βασίλευε),απ' όσο αξιζει(στο  πραγμα),

δεν έχει λοιπόν κρυφτεί

(συγκαλυφτεί)

καὶ οἱ μὲν λῃσταὶ αὑτοὺς ποριστὰς καλοῦσι νῦν (διὸ ἔξεστι λέγειν τὸν ἀδικήσαντα μὲν ἁμαρτάνειν, τὸν δ᾽ ἁμαρτάνοντα ἀδικῆσαι, καὶ τὸν κλέψαντα καὶ λαβεῖν καὶ πορίσασθαι). τὸ δὲ ὡς ὁ Τήλεφος Εὐριπίδου φησίν, κώπης ἀνάσσων κἀποβὰς εἰς Μυσίαν, ἀπρεπές, ὅτι μεῖζον τὸ ἀνάσσειν ἢ κατ᾽ ἀξίαν: οὐ κέκλεπται οὖν.

.

.

Αριστοφάνης Αχαρνείς και Τηλεφος

Στην τραγωδία του Ευριπίδη ο Τήλεφος 

βρέθηκε αντιμέτωπος με την εχθρότητα των Ελλήνων 

και για να τους εξαναγκάσει  να τον ακούσουν ο Τήλεφος πήρε τον μικρό Ορέστη τον γιο του Αγαμέμνονα ομηρο και απειλούσε να τον σκοτωσει.

Στους Αχαρνείς του Αριστοφάνη ο Δικαιόπολις  θέλει να παρουσιάσει τη δική του άποψη για τον πόλεμο και την ειρήνη.

Ο χορός των Αχαρνέων ειναι εξοργισμένος μαζί του επειδή έχει συνάψει προσωπική ειρήνη με τους Σπαρτιάτες.

Θεωρεί τη στάση του προδοτική.

Η ομηρία του καλαθιού είναι ένα τέχνασμα για να τους εξαναγκάσει να τον αφησουν να μιλήσει

στίχοι 331-337

Δικαιόπολις

ριχτε,αν γουσταρετε,γιατί αυτόν δώ εγω θα τον τσακίσω

και στο αψε σβήσε θα μάθω αλήθεια ποιος από σας κατιτις

τα κάρβουνα τον νοιάζουν 

Χορός

παει χαθήκαμε,αυτό δω το καλάθι δημότης δικός μου ειναι,

αλλά μη το κάνεις αυτό που σκοπευεις,

σε καμία περίπτωση

σε καμία περιπτωση

Δικαιόπολις

(μαθετε)πώς θα τον σκοτωσω,φωναξτε όσο θέλετε,εγω πάντως δεν προκειται ν'ακουσω

Χορός

θ'αφανισεις λοιπόν τελικά  αυτόν δώ τον συνομηλικο τον φιλοκαρβουρνιαρη;

Δικαιόπολις 

ούτε κι εμένα όταν πριν λίγο

σας μιλούσα μ'ακουσατε

Δικαιοπολις

βάλλετ᾽ εἰ βούλεσθ᾽. ἐγὼ γὰρ τουτονὶ διαφθερῶ.331

εἴσομαι δ᾽ ὑμῶν τάχ᾽ ὅστις ἀνθράκων τι κήδεται.

Χορος

ὡς ἀπωλόμεσθ᾽. ὁ λάρκος δημότης ὅδ᾽ ἔστ᾽ ἐμός.

ἀλλὰ μὴ δράσῃς ὃ μέλλεις· μηδαμῶς ὦ μηδαμῶς.

Δκαιοπολις

ὡς ἀποκτενῶ, κέκραχθ᾽· ἐγὼ γὰρ οὐκ ἀκούσομαι.    335

Χορος

ἀπολεῖς ἄρ᾽ ὁμήλικα τόνδε φιλανθρακέα;

Δικαιοπολις

οὐδ᾽ ἐμοῦ λέγοντος ὑμεῖς ἀρτίως ἠκούσατε

.

.

429–432 

Δικαιόπολις

οχι ο Βελλεροφόντης,ἀλλὰ και κεινος βεβαια ηταν

κουτσός ζητιάνευε πολυλογας

κι απιαστος στο λογο  

Ευριπιδης

ξέρω έναν άντρα τον Μυσον Τηλεφο

Δικαιόπολις

ναι τον Τήλεφον,

αυτουνου  δος μου ,σε ικετεύω,τα σπαργανα

Ευριπίδης

και,δοσε σ'αυτον του Τηλεφου τα κουρελια, 

βρισκονται εκεί πάνω απ' τα κουρέλια τα Θυεστεια

ανάμεσα στα ρουχα της Ινους

Κηφισοφών

ορίστε,αυτά εδω παρε

Δικαιοπολις

οὐ Βελλεροφόντης· ἀλλὰ κἀκεῖνος μὲν ἦν

χωλὸς προσαιτῶν στωμύλος δεινὸς λέγειν.

Ευριπίδης

οἶδ᾽ ἄνδρα Μυσὸν Τήλεφον.    430

Δικαιοπολις

ναὶ Τήλεφον·

τούτου δὸς ἀντιβολῶ σέ μοι τὰ σπάργανα.

Ευριπίδης

ὦ παῖ δὸς αὐτῷ Τηλέφου ῥακώματα.

κεῖται δ᾽ ἄνωθεν τῶν Θυεστείων ῥακῶν

μεταξὺ τῶν Ἰνοῦς.

Κηφισοφων

ἰδοὺ ταυτὶ λαβέ

.

.

Ευριπίδης Τήλεφος

μη με φθονησετε,άντρες των Ελλήνων κορυφαίοι που αν και φτωχός ειμαι τόλμησα ανάμεσα σ' ευγενείς να μιλησω

Αριστοφάνης, Αχαρνείς 497–501

Δικαιόπολις 

μη με φθονησετε άντρες θεατές,που αν και φτωχός ειμαι στη συνέχεια

ανάμεσα σ'Αθηναιους να μιλήσω πρόκειται για τη πόλη,τρυγωδία κάνοντας,

γιατί το δικαιο γνωρίζει και η τρυγωδία,

εγώ βεβαια θα πω φοβερά μεν δίκαια δε

Ευριπίδης Τηλεφος

μή μοι φθονήσητ’, ἄνδρες Ἑλλήνων ἄκροι,

εἰ πτωχὸς ὢν τέτληκ’ ἐν ἐσθλοῖσιν λέγειν

Αριστοφάνης Αχαρνείς 

στίχοι 497-501

Δικαιοπολις 

μή μοι φθονήσητ᾽ ἄνδρες οἱ θεώμενοι,

εἰ πτωχὸς ὢν ἔπειτ᾽ ἐν Ἀθηναίοις λέγειν

μέλλω περὶ τῆς πόλεως, τρυγῳδίαν ποιῶν.

τὸ γὰρ δίκαιον οἶδε καὶ τρυγῳδία.    500

ἐγὼ δὲ λέξω δεινὰ μὲν δίκαια δέ.

.

.

Ευριπίδης Τήλεφος

θα πει κάποιος ,δεν έπρεπε,αλλά τι έπρεπε πείτε μου

ἐρεῖ τις, οὐ χρῆν· ἀλλὰ τί ἐχρῆν εἴπατε.

Απαιτεί από τους επικριτές του να προσδιορίσουν ποια άλλη ενέργεια ήταν δυνατή

Αχαρνείς 

Ο Δικαιόπολις σ'αυτη  σκηνή είναι ντυμένος σαν τον Τήλεφο του Ευριπίδη,φορά  κουρέλια ζητιάνου,για να προκαλέσει οίκτο,όπως έκανε ο Τήλεφος στην τραγωδία όταν πήγε ικέτης στους Αργείους.

Δικαιοπολις

θα πει κάποιος,δεν έπρεπε,αλλά τι έπρεπε πείτε μου,

ελα,ας υποθέσουμε ότι απ' τους Λακεδαιμονίους καποιος αφού απέπλευσε με ένα πλοιάριο 

έκλεβε και πουλουσε ένα σκυλάκι των κατοίκων της Σερίφου

Δικαιοπολις

ἐρεῖ τις, οὐ χρῆν· ἀλλὰ τί ἐχρῆν, εἴπατε.    540

φέρ᾽ εἰ Λακεδαιμονίων τις ἐκπλεύσας σκάφει

ἀπέδοτο φήνας κυνίδιον Σεριφίων,

Ο Δικαιόπολις συνεχίζει με ένα υποθετικό παράδειγμα: αν οι Σπαρτιάτες είχαν κάνει κάτι αντίστοιχο με όσα έκαναν οι Αθηναίοι στους Μεγαρείς, πώς θα αντιδρούσαν οι Αθηναίοι;

Τα γεγονότα και η αιτία του πολέμου κατ'αυτον ήταν τα εξής:

Δύο Αθηναίοι νεαροί κλέβουν δύο πόρνες από το πορνείο της Ασπασίας.

Τότε οι Μεγαρείς,σε αντίποινα,αρπάζουν δύο πόρνες από την Αθήνα.

Ο Περικλής επιβάλλει το Μεγαρικό Ψήφισμα που απέκλειε τους Μεγαρεις

από την αγορά της Αθήνας.

τα λιμάνια της αθηναϊκής ηγεμονίας,

την εμπορική δραστηριότητα στους χώρους που ελέγχονταν από την Αθήνα.

Οι Μεγαρείς ζητούν από τους Σπαρτιάτες να παρέμβουν για την ανάκλησή του.

Οι Αθηναίοι αρνούνται.

Και έτσι έχουμε πόλεμο.

Αυτά τα λέει με το σκεπτικό παράδειγμα του μικρού σκυλιού των Σεριφιων.

θα καθοσασταν αραγε στα σπίτια σας,κάθε αλλά παρα αυτό,

αμέσως μάλιστα θα κατεβάζατε στη θάλασσα

τριακόσια καράβια,

κι η πόλη θα'ταν γεμάτη από τον θόρυβο των στρατιωτων,

απ'τις κραυγές γύρω απ'τον τριηραρχο,

ο μισθος να καταβάλλεται,τα παλλαδια να επιχρυσωνονται,

η στοά να στεναζει,τα τρόφιμα να μετρωντε,

ασκια,χωνια,κάδοι ν'αγοραζονται,

σκόρδα,ελιές,κρεμμύδια σε δίχτυα,

στεφάνια,παστές σαρδέλες, αυλητρίδες,μελανιές κάτω απ'τα μάτια,

κι ο ναύσταθμος πάλι,κουπιά που πλατανίζουν,

καρφιά που κροταλίζουν, σκαρμοί που τρυπιούνται,

αυλοί, κελευστές,τραγούδια, σφυρίγματα,

αυτά ξέρω καλά οτι θα κάνατε,

όμως τον Τήλεφο δεν τον υπολογίζουμε;

μυαλο λοιπον δεν εχουμε;

καθῆσθ᾽ ἂν ἐν δόμοισιν; ἦ πολλοῦ γε δεῖ·

καὶ κάρτα μέντἂν εὐθέως καθείλκετε

τριακοσίας ναῦς, ἦν δ᾽ ἂν ἡ πόλις πλέα    545

θορύβου στρατιωτῶν,

περὶ τριηράρχου βοῆς

μισθοῦ διδομένου, παλλαδίων χρυσουμένων,

στοᾶς στεναχούσης, σιτίων μετρουμένων,

ἀσκῶν, τροπωτήρων, κάδους ὠνουμένων,

σκορόδων, ἐλαῶν, κρομμύων ἐν δικτύοις,    550

στεφάνων, τριχίδων, αὐλητρίδων, ὑπωπίων·

τὸ νεώριον δ᾽ αὖ κωπέων πλατουμένων,

τύλων ψοφούντων, θαλαμιῶν τροπουμένων,

αὐλῶν, κελευστῶν, νιγλάρων, συριγμάτων.

ταῦτ᾽ οἶδ᾽ ὅτι ἂν ἐδρᾶτε· τὸν δὲ Τήλεφον    555

οὐκ οἰόμεσθα; νοῦς ἄρ᾽ ἡμῖν οὐκ ἔνι.

.

.

Ευριπίδης Τήλεφος

Ο Τήλεφος,ντυμένος ζητιάνος,μπαίνει στο παλάτι των Ατρειδών κρατωντας όμηρο το βρέφος Ορέστη και απειλεί να το σκοτώσει αν δεν τον ακούσουν.

Αγαμέμνονα ,ούτε κι αν κάποιος πελέκι στο χέρι έχοντας ετοιμάζονταν στο λαιμό μου να το κατεβάσει θα σιωπήσω αφού δίκιο ν'αντιμιλησω εχω

Ἀγάμεμνον, οὐδ’ εἰ πέλεκυν ἐν χεροῖν ἔχων 317

μέλλοι τις εἰς τράχηλον ἐμβαλεῖν ἐμόν,

σιγήσομαι δίκαιά γ’ ἀντειπεῖν ἔχων.

Αριστοφάνης Αχαρνής 

στίχοι 317-318

Ο Δικαιόπολις εδώ παρωδει τον Τηλεφο,

αφού έχει πάει στον Ευριπίδη και του έχει ζητήσει τα κουρέλια του Τηλέφου,τα φόρεσε και έχει αρπάξει όμηρο ένα καλάθι με κάρβουνα των Αχαρνέων,ιερό γι'αυτους,με σκοπό να τους εξαναγκάσει να τους μιλήσει και να τον ακουσουν

Κι αν ακόμη δεν λέω δίκαια πράγματα, μήτε στο πλήθος έτσι φαινομαι,

θέλω να μιλήσω έχοντας το κεφάλι μου

πάνω στη τάκα

(το ξύλο κοπής)

Δικαιοπολις

κἄν γε μὴ λέγω δίκαια μηδὲ τῷ πλήθει δοκῶ,

ὑπὲρ ἐπιξήνου ᾽θελήσω τὴν κεφαλὴν ἔχων λέγειν

.

.

Ευριπίδης Τηλεφος

Στο απόσπασμα από την τραγωδία του Ευριπίδη που σώθηκε από τον Αριστοφανη

ο Τήλεφος θυμίζει στους Ελληνες πως υπερασπίστηκε την χώρα του τη Μυσία άπο τους εισβολείς Ελληνες

ληστές διώχνοντας και καταδιώκοντάς με το δόρυ.

λῃστὰς ἐλαύνων καὶ κατασπέρχων δορί.

Αριστοφάνης Αχαρνείς 

στίχοι 1188-1189

Ο Δικαιόπολις μεθυσμένος γλενταει με αγκαλιά δύο κορίτσια όταν έρχεται ο  Λάμαχος τραυματισμένος κουτσός,να βογκάει,

Ο Δικαιόπολις ήταν ο Τήλεφος,ο ζητιάνος με τα κουρέλια,

και στο τέλος της κωμωδίας ο Λάμαχος είναι ο Τήλεφος,ο πληγωμένος ήρωας που γυρίζει από τη μάχη.

Ο Τήλεφος του Ευριπίδη πληγώθηκε από το δόρυ του Αχιλλέα,μια πληγή ηρωική, που μόνο ο ίδιος που την έκανε μπορούσε να τη γιατρέψει.

Ο Λάμαχος όμως δεν πληγώθηκε ηρωικά.

Πάτησε ένα πάσσαλο πηδώντας ένα χαντάκι, στραμπούλιξε τον αστράγαλό του, και του έσπασε το κεφάλι ένα κλαδί αμπελιου που έπεσε πάνω του.

Παρόλαυτα λέει με στόμφο τραγικό:

ληστές διώχνοντας και καταδιώκοντάς με το δόρυ,

να'ναι κι εγώ ο ίδιος,

λῃστὰς ἐλαύνων καὶ κατασπέρχων δορί.

ὁδὶ δὲ καὐτός· 

Και τον κόβει ο Δικαιοπολις

ελα άνοιξε τη πόρτα

ἀλλ᾽ ἄνοιγε τὴν θύραν

.

.

Η ζωφόρος του Τηλεφου στον Μεγάλο Βωμό της Περγαμου

Ο Μεγάλος Βωμός της Περγάμου,

ηταν αφιερωμένος στον Δία και την Αθηνά Νικηφόρο.

Κατασκευάστηκε στην Ελληνιστική Εποχή  με εντολή του Ευμένη Β΄ των Ατταλιδών, προς τιμήν του πατέρα του Αττάλου Α΄,μετά τη νίκη του επί των Γαλατών. Χρονολογείται περίπου το 181-159 π.Χ.  

Βρισκόταν  στη  ακρόπολη της Περγάμου, στη Μικρά Ασία.

Ανακαλύφθηκε το 1878-1886 από τον Γερμανό αρχαιολόγο Karl Humann και τμήματά του μεταφέρθηκαν στο Βερολίνο, ύστερα από συμφωνία Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και Γερμανίας. 

Σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο της Περγάμου στο Βερολίνο.  

Ο κυρίως βωμός είχε διαστάσεις 36,44 x 34,20 μ. και αποτελούνταν από:

Μια τετράγωνη ενιαία βάση, που διακόπτεται από μνημειακή κλίμακα στη δυτική πλευρά 

Μια υπαίθρια αυλή, που περιβάλλεται από τοίχο σε σχήμα Π και ιωνική κιονοστοιχία,όπου υψωνόταν ο βωμός   

Στην αυλή αυτή γίνονταν οι θυσίες. 

Γύρω της αναπτύσσονται οι δύο ζωφόροι του.

1. Η Μεγάλη Ζωφόρος - Γιγαντομαχία

Βρίσκεται εξωτερικά, στο πόδιο του βωμού, κάτω από την κιονοστοιχία και πλάι στα σκαλιά.

Μήκος: 120 μ.,Ύψος 2,30 μ. 160 ανάγλυφες πλάκες με τουλάχιστον 100 μορφές   

Απεικονίζει τη μάχη Θεών και Γιγάντων. 

Οι Ολύμπιοι νικούν και επιβάλλουν την τάξη. Πολιτικά, συμβολίζει την κυριαρχία των Ατταλιδών, που εκπροσωπούν τη λογική και την τάξη, απέναντι στους Γαλάτες, που εκπροσωπούν το χάος.  

Στην ανατολική, κύρια πλευρά, ξεχωρίζουν ο Δίας που μάχεται τον Πορφυρίωνα και η Αθηνά που γονατίζει τον Αλκυονέα. Δίπλα της η Νίκη, ο Άρης, ο Ηρακλής, η Ήρα, ο Απόλλωνας. Στις άλλες πλευρές εμφανίζονται η Αφροδίτη, ο Έρως, οι Μοίρες, ο Ήλιος, η Σελήνη, η Ηώς, ο Διόνυσος, οι θεοί της θάλασσας και οι Νύμφες.  

2. Η Μικρή Ζωφόρος - Τηλέφεια

Αυτή είναι η ζωφόρος του Τηλέφου. Κοσμεί την εσωτερική, υπαίθρια αυλή του βωμού, πίσω από την ανώτερη κιονοστοιχία.  ;

Είναι ένα αφηγηματικό ανάγλυφο σε μαρμαρο και αναπαριστάται:

Ο χρησμός του Απόλλωνα προς τον Αλέο, ότι θα χαθεί από τον εγγονό του 

Η γέννηση του Τηλέφου και η εγκατάλειψή του 

Η προετοιμασία της βάρκας που θα οδηγήσει την Αυγή στις ακτές της Μυσίας

Η ανατροφή του Τηλέφου, η αναγνώρισή του, η άφιξή του στη Μυσία και η ίδρυση της Περγάμου 

Η ζωφόρος αυτή συνδέει τους Ατταλίδες, μέσω του Τηλέφου, απευθείας με τον Ηρακλή και άρα με θεϊκή καταγωγή.

Και οι δύο ζωφόροι ήταν σκαλισμένες σε μάρμαρο και χρωματισμένες με πορφυρό, μπλε, κίτρινο και πράσινο.

Οι γλύπτες υπολογίζονται σε περίπου 16,χωρίς να γνωρίζουμε τα ονόματά τους   

Η Ζωφόρος του Τηλέφου, . Από τις αρχικές 74 πλάκες, σώζονται 47,

Πλάκες 1-2: Ο χρησμός στον Αλέο

Ο βασιλιάς της Τεγέας, Αλέος,ρωτά το μαντείο του Απόλλωνα.

Η απάντηση ήταν ότι  θα χαθεί από τον εγγονό του,τον γιο που θα κάνει η κόρη του Αυγή.Για να το αποτρέψει, την κάνει ιέρεια της Αθηνάς και της επιβάλλει παρθενία.

Πλάκα 3: Ηρακλής και Αυγή

Στο ιερό της Αθηνάς στην Τεγέα,ο Ηρακλήςειναι φιλοξενούμενος.

Βλέπει την Αυγή στο ιερό άλσος κι από την ενωση τους θα γεννηθει ο  Τηλεφος. 

Πλάκες 5-6: Οι ξυλουργοί φτιάχνουν την κιβωτό

Όταν ο Αλέος μαθαίνει ότι η Αυγή είναι έγκυος, διατάζει να την κλείσουν σε ξύλιο κιβωτιο και να την ρίξουν στη θάλασσα.

Η ζωφόρος δείχνει τους ξυλουργούς να την κατασκευάζουν και την Αυγή σκεπασμένη,πένθιμη, να περιμένει.

Ο Τήλεφος γεννιέται στην Αρκαδία,στο όρος Παρθένιο, και εγκαταλείπεται εκεί.

Πλάκα 10: Η Αυγή στη Μυσία

Η κιβωτός παρασύρεται στη θάλασσα και φτανει στις ακτές της Μυσία.Την βρίσκει ο βασιλιάς Τεύθρας και   την παντρεύεται.

Πλάκα 11: Η Αυγή ιδρύει λατρεία της Αθηνάς

Η Αυγή ιδρύει στη Μυσία λατρεία της Αθηνάς, της θεάς που υπηρετούσε στην Τεγέα. 

Πλάκα 12: Ο Ηρακλής βρίσκει τον Τήλεφο

Το βρέφος,εγκαταλελειμμένο στο βουνό,θηλάζεται απόμια ελαφινα. Ο Ηρακλής το ανακαλύπτει και αναγνωρίζει τον γιο του.Δίπλα του η Αρκαδία προσωποποιημένη,ο Πάνας,η φύση.Το ελάφι θα γίνει το σύμβολο του Τηλέφου.

Το παιδί μεγαλώνει στην Αρκαδία, με βοσκούς .

Πλάκες 16-17: Η Αυγή οπλίζει τον Τήλεφο

Όταν μεγάλωσε ο Τήλεφος συμβουλεύεται το μαντείο των Δελφών,που τού λέει πως στη Μυσία είναι η. μητερα του.

Φτάνει στην αυλή του Τεύθρα και η Αυγή,χωρίς να ξέρει ποιος είναι, του δίνει όπλα.

Πλάκα 20: Ο γάμος που δεν έγινε

Ο Τεύθρας,άτεκνος,του υπόσχεται το βασίλειο και την Αυγή για γυναίκα, αν νικήσει τον εχθρό του Ίδα.

Ο Τήλεφος νικά.

Στον νυφικό θάλαμο, η Αυγή, πιστή στον Ηρακλή, επιτίθεται στον Τήλεφο με ξίφος.

Οι θεοί στέλνουν ένα φίδι να τους χωρίσει.

Τότε η Αυγή φωνάζει τον Ηρακλή για βοήθεια και ο Τήλεφος καταλαβαίνει ότι αυτή είναι η μητέρα του. .

Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι η ζωφόρος τελείωνε με την ηρωοποίηση ,τον θάνατο του Τηλέφου, αλλά οι τελευταίες πλάκες είναι χαμένες.

Η  ζωφόρος ήταν σημαντική πολιτικη Προπαγάνδα των Ατταλιδών: 

Η ζωφόρος του Τηλεφου:

Η Πέργαμος ιδρύθηκε από τον γιο του Ηρακλή.Οι βασιλείς της είναι απόγονοι ήρωα.

 Είναι από τα πρώτα «κόμικς» στην ιστορία της τέχνης

.

.

.