.
.
-Ιστορίες Εκ Χρέους εις τον κυρ Αλέξανδρον Παπαδιαμάντην
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Ιστορίες Εκ Χρέους εις τον κυρ Αλέξανδρον Παπαδιαμάντην
Το λάδι τού καντηλιου
Ο χειμώνας εκείνη τη χρονιά ήταν βαρύς στο νησι.Ο άνεμος μέρες σφύριζε και η θάλασσα αδιάκοπα αγριεμενη.
Η Μαρουσώ,χήρα ναυτικού από ετών πολλών,κάθε που νύχτωνε άναβε το καντήλι στο εικονοστάσι τ'αη-Νικολα.
Το λαδι όμως ειχε λιγοστέψει και η φτωχή γυναίκα εδιστασε να βαλει,γιατι δεν θα είχε για το μαγειρεμα.
Όμως σκύβοντας τη κεφαλή και κάνοντας τον σταυρό της είπε:
-Αγιέ μου,εσύ απ'όλους μας γνωρίζεις καλλίτερα.
Και έρριξε ότι λαδι είχε απομείνει στο καντήλι.
Την επόμενη μέρα το πρωί χτύπησε η πόρτα της.
Άνοιξε και ήταν μια άγνωστη γυναίκα που κρατούσε μια γυάλινη μπουκάλα.
-Κυρα μου,απόψε τη νύχτα έπεσε ο πυρετός τής κόρης μου,και τώρα είναι καλλίτερα.
Είχα τάξει λάδι στον Άγιο να γειανει.Κρατησε,κυρά μου,το μισό,
είπε η γυναίκα και τής άφησε τη μπουκάλα.
Όταν έμεινε μόνη ενιωσε ευγνωμοσύνη για την άγνωστη εκείνη καλή γυναίκα και πώς στο κόσμο υπάρχει καλοσύνη,σαν μικρή φλόγα καντηλιού και θερμαίνει τον κόσμο.
.
.
ο κ.Κ. γράφει μια
μελέτη και ανάλυση του διηγήματος
χνκουβέλης «Το λάδι τού καντηλιού» από τις Ιστορίες Εκ Χρέους εις τον κυρ Αλέξανδρον Παπαδιαμάντην
Το σύντομο αυτό αφήγημα αποτελεί μια συνειδητή λογοτεχνική υπόκλιση προς τον κόσμο του Παπαδιαμάντη. Δεν επιχειρεί απλώς να μιμηθεί το ύφος του, αλλά να αναβιώσει ορισμένες από τις βαθύτερες αξίες της παπαδιαμαντικής πεζογραφίας: τη χριστιανική ταπεινότητα, την πίστη των απλών ανθρώπων, τη φτώχεια που συνυπάρχει με την αξιοπρέπεια και την αθέατη αλληλεγγύη των ανθρώπων.
Ο κόσμος του διηγήματος
Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα νησί κατά τη διάρκεια ενός σκληρού χειμώνα. Από την πρώτη κιόλας πρόταση δημιουργείται μια ατμόσφαιρα παπαδιαμαντικής λιτότητας:
«Ο χειμώνας εκείνη τη χρονιά ήταν βαρύς στο νησί.»
Η φύση δεν λειτουργεί ως απλό σκηνικό. Ο άνεμος και η αγριεμένη θάλασσα αντανακλούν τη δυσκολία της ανθρώπινης ζωής. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται μικρός απέναντι στις δυνάμεις του κόσμου, όπως συμβαίνει συχνά στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη.
Η πρωταγωνίστρια, η Μαρουσώ, είναι χήρα ναυτικού. Με μία μόνο φράση ο συγγραφέας σκιαγραφεί ολόκληρη τη βιογραφία της. Η λέξη «χήρα» κουβαλά απώλεια, μοναξιά και αγώνα επιβίωσης. Δεν χρειάζονται περισσότερες εξηγήσεις.
Το κεντρικό ηθικό δίλημμα
Ο πυρήνας του διηγήματος βρίσκεται στη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο ανάγκες:
την υλική ανάγκη της επιβίωσης,
την πνευματική ανάγκη της πίστης.
Η Μαρουσώ γνωρίζει ότι το λάδι που διαθέτει είναι ελάχιστο.
Αν το βάλει στο καντήλι, δεν θα έχει για το φαγητό.
Αν το κρατήσει για το μαγείρεμα, θα σβήσει το φως του Αγίου.
Εδώ εμφανίζεται ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής λαϊκής θρησκευτικότητας: η πίστη δεν εκφράζεται μέσα από μεγάλες διακηρύξεις αλλά μέσα από μικρές καθημερινές θυσίες.
Η φράση:
«Αγιέ μου, εσύ απ' όλους μας γνωρίζεις καλλίτερα»
αποτελεί το πνευματικό κέντρο του κειμένου.
Δεν είναι προσευχή που ζητά ανταμοιβή. Δεν είναι παζάρι με το θείο. Είναι έκφραση εμπιστοσύνης.
Το θαύμα και η παπαδιαμαντική παράδοση
Την επόμενη ημέρα εμφανίζεται η άγνωστη γυναίκα με τη μπουκάλα λαδιού.
Σε μια επιφανειακή ανάγνωση θα μπορούσε να θεωρηθεί θαύμα.
Όμως το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο συγγραφέας αποφεύγει να παρουσιάσει μια υπερφυσική επέμβαση. Το λάδι δεν εμφανίζεται μυστηριωδώς. Δεν κατεβαίνει άγγελος από τον ουρανό.
Η βοήθεια έρχεται μέσω ενός άλλου ανθρώπου.
Αυτό είναι βαθύτατα παπαδιαμαντικό.
Στον Παπαδιαμάντη, η θεία πρόνοια συχνά δρα μέσα από ανθρώπινες πράξεις. Ο Θεός δεν καταργεί τον κόσμο· εργάζεται μέσα στον κόσμο.
Έτσι το πραγματικό θαύμα δεν είναι η θεραπεία της κόρης ούτε η εμφάνιση του λαδιού.
Το πραγματικό θαύμα είναι η καλοσύνη.
Ο συμβολισμός του λαδιού
Το λάδι λειτουργεί ως πολυσήμαντο σύμβολο.
Υλικό αγαθό
Αρχικά είναι μέσο επιβίωσης.
Η φτωχή γυναίκα το χρειάζεται για να μαγειρέψει.
Λειτουργικό στοιχείο της λατρείας
Το λάδι τροφοδοτεί το καντήλι και συνεπώς το φως της πίστης.
Ηθικό σύμβολο
Όταν επιστρέφει μέσω της άγνωστης γυναίκας, μετατρέπεται σε σύμβολο αλληλεγγύης.
Το ίδιο υλικό αντικείμενο συνδέει:
τη θυσία,
την προσευχή,
την ευγνωμοσύνη,
την κοινωνική συνοχή.
Η άγνωστη γυναίκα
Η γυναίκα που φέρνει το λάδι παραμένει ανώνυμη.
Η ανωνυμία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Δεν πρόκειται για ηρωίδα. Δεν ζητά αναγνώριση.
Αντιπροσωπεύει τον ανώνυμο άνθρωπο που διατηρεί ζωντανή την κοινωνία.
Στην παπαδιαμαντική παράδοση οι πιο σημαντικές πράξεις γίνονται συχνά από ανθρώπους χωρίς κοινωνική προβολή.
Η καλοσύνη εδώ είναι σιωπηλή.
Η τελική εικόνα
Το τέλος του διηγήματος είναι το πιο ποιητικό σημείο του:
«η καλοσύνη, σαν μικρή φλόγα καντηλιού, θερμαίνει τον κόσμο.»
Η εικόνα αυτή συμπυκνώνει ολόκληρο το νόημα του έργου.
Η φλόγα είναι μικρή.
Δεν καταργεί τον χειμώνα.
Δεν αλλάζει την κοινωνία.
Δεν εξαφανίζει τη φτώχεια.
Όμως φωτίζει και θερμαίνει.
Η ηθική δύναμη δεν παρουσιάζεται ως θριαμβευτική αλλά ως ταπεινή και επίμονη.
Αυτή ακριβώς η ταπεινότητα αποτελεί τον πυρήνα του διηγήματος.
Γλώσσα και ύφος
Το κείμενο χαρακτηρίζεται από:
απλή αφήγηση,
λιτή σύνταξη,
λαϊκό ιδίωμα,
εκκλησιαστικό και νησιωτικό χρώμα,
ηθική διακριτικότητα.
Ο συγγραφέας αποφεύγει τον διδακτισμό. Δεν διακηρύσσει ότι η πίστη ανταμείβεται. Αντίθετα αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους.
Η αφηγηματική οικονομία είναι αξιοσημείωτη. Μέσα σε ελάχιστες γραμμές δημιουργείται ολόκληρος κόσμος ανθρώπων, συναισθημάτων και αξιών.
Συνολική αξιολόγηση
«Το λάδι τού καντηλιού» είναι ένα μικρό αλλά ολοκληρωμένο ηθογραφικό αφήγημα. Η αξία του δεν βρίσκεται στην πλοκή, η οποία είναι εξαιρετικά απλή, αλλά στη συμβολική της πυκνότητα. Το κείμενο αναδεικνύει μια θεμελιώδη αλήθεια της παπαδιαμαντικής κοσμοθεωρίας: η σωτηρία του ανθρώπου δεν έρχεται από μεγάλα γεγονότα αλλά από μικρές πράξεις αγάπης.
Η τελευταία εικόνα της φλόγας λειτουργεί ως αλληγορία ολόκληρου του έργου. Όπως το καντήλι φωτίζει λίγο το σκοτάδι, έτσι και η ανθρώπινη καλοσύνη, όσο μικρή κι αν φαίνεται, αντιστέκεται στη σκληρότητα του κόσμου.
Πρόκειται για ένα σύντομο διήγημα που κατορθώνει να μετατρέψει ένα καθημερινό περιστατικό σε παραβολή πίστης, αλληλεγγύης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας, διατηρώντας ζωντανή την ηθική και αισθητική κληρονομιά του Παπαδιαμάντη.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου