LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - Κριτική Ανάλυση Ποιημάτων από τον κ.Κ (Ιστορίες τού κ.Κ) -2- - χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

- Κριτική Ανάλυση Ποιημάτων

από τον κ.Κ

(Ιστορίες τού κ.Κ)

-2-

- χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη σημειωτική ανάλυση από τον κ.Κ

τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΝΝΟΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

''Αυτα βρηκα απο τον Αιαντα''

ειπε και εβγαλε απο την τσεπη τα ματια του

μας τα εδειξε,δυο βολβοι,σχεδον σφαιρικοι

τα'φησε πανω στο τραπεζι κι εφυγε

το απογευμα ηρθαν τα παιδια

τα πηραν για βολους και βγηκαν στο δρομο

να παιξουν

Τοτε καποιος αναμεσα μας,οχι ο πιο μικρος,

φωναξε:

''Δεν ειναι ο Τευκτρος,

Ειναι ο Οιδιποδας''

Ετσι ολα εγιναν καθαρα,σαν μερα

ηταν εκεινος ο ηθοποιος,εκανε πλακα

μετα το θεατρο γυρισε να μας προσβαλει

την αγνοια,που δεν συχναζουμε στα θεατρα

να χειροκροτουμε

τετοιους ματαιοδοξους

Τοτε μπηκαν τα παιδια μεσα,ενα ειπε

''Εγω κερδισα''

και μας εδειξε τους βολους στο χερι του

εμεις το κοιταξαμε στα ματια,εκει

ελειπαν,

δυο μαυρες τρυπες στις θεσεις τους

απο ριπες οπλοπολυβολου

.

.

ΙΣΟΡΡΟΠΑ  ΜΝΗΜΗΣ

.

.....λιθινη κεφαλη αλογου

.....στη χλοη της μνημης μας,τρεφεται

.....με κρινα,αγρια μεντα,και τοτε ηταν

η κυρια Μονα Λιζα,αιχμαλωτισε ασπρα πουλια

της στειλαμε τα παιδια,να τα μοιρασει

εκεινη αφησε τα παιδια ελευθερα,τα παιδια

γυρισαν με φτερα στους ωμους,αλλο ηθελε

ν'ανεβει στα δεντρα,αλλο ν'ανεβει στις στεγες

αλλο,το πιο φιλοδοξο,να φτασει στον ουρανο

''στον ουρανο;'' το φωναξαν,''τι αναγκη

εχουμε εμεις,για ουρανο;'',δεν τους ακουσε

ανεβηκε

ανεβηκε στον ουρανο,εβγαλε το μαχαιρι του

εκοβε τον ουρανο κομματια και τα πετουσε

κατω σ'εμας,τα βρισκαμε,ενα ενα τα μαζευαμε

αλλοι τα φυτευαν στις γλαστρες

αλλοι τα ετρωγαν σαν ψωμι,και τοτε ηταν

η κυρια Μεριλιν Μονροε ,καλλιεργουσε λωτους

της στειλαμε τα παιδια,εφαγαν κι εχασαν

την μνημη τους,''ποιοι ειμαστε;''

.....ρωτησαν,ποιοι ειμαστε; και

.....ποση μνημη χανεται στη λιθινη

.....κεφαλη αλογου [ ; ]

.

.

ΙΣΟΡΡΟΠΑ  ΠΡΑΞΕΩΝ

.

με τροχαλιες

σηκωναμε τα νερα απ'το φως

και καποτε πετρινους κουρους

ευρυστερνους

να τσιμπολογουν τις μυτες

τα πουλια

η' κορες, στα δαχτυλα σκαραβαιοι

και μελισσες χρυσες,τα δαχτυλιδια

''και ο Αρδιαιος ο αθλιος τυρρανος

συρθηκε επι ασπαλαθων και

του κατεσχισαν τις σαρκες,πριν

τον εγδαραν''

[ α. στους Ελληνες δεν περνουν αυτα ]

ο κυρ Πλατωνας συνεχισε την Ιστορια του

εδω κανονικα το ποιημα πρεπει να σταματησει

να διαγραφει, να διαλυθει ,οπως

το νερο λιωνει υδατογραφια

ετσι και ο Κωστας,ο Κωστας στη λαχαναγορα

μαχαιρωθηκε,

βρηκαν τα ονοματα τους,ξεσχισαν τα

γραμματα τους, και τα πεταξαν

κυλωντας ενα κυκλο περιστερια στον ουρανο

το φεγγαρι,λιθοβολησε τις κραυγες

εκεινου του Αρδιαιου, με τα εντομα

τελειωσε ο παναθλιος

η ποιηση ειναι αναπτυξη ανισοτητων

Κυριε

δεν δηλωσα την ανυπακοη μου

Κυριε

δεν πληρωσα την απειθαρχια μου

Κυριε

Μολων Λαβε

εν πασει περιπτωσει:[ και δεν το λεγω

αυτο απο παραπονο ]το θαμβος του ηλιου

στα κλαδια των λεξεων μου,ο ανθρωπος

εχει το σχημα κοχυλιου,αντηχει την Ιστορια του

στους βοστρυχους των ηχων του,

και σκαει ως κυμα η γεωγραφικη ακριβεια

του Παπαδιαμαντη

και απο-λυεται το φως της

.

.

.

Η στρουκτουραλιστική σημειωτική ανάλυση τού ποιήματος «ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΝΝΟΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ» τού χνκουβελη εστιάζει όχι στο τι λέει το ποίημα, αλλά στο πώς το λέει, ποια συστήματα σημασιών ενεργοποιεί, πώς λειτουργούν τα σημεία (λέξεις, σύμβολα, ονόματα, εικόνες) και ποιες σχέσεις δημιουργούνται ανάμεσα σε αυτά.

1. ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

Το ποίημα χωρίζεται καθαρά σε τρεις ενότητες:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΝΝΟΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΜΝΗΜΗΣ

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΠΡΑΞΕΩΝ

Κάθε ενότητα αντιστοιχεί σε μια λειτουργική όψη τής ανθρώπινης εμπειρίας:

Νόηση – Μνήμη – Πράξη

Αυτά λειτουργούν ως σημειωτικά τρίπτυχα, παραπέμποντας ίσως σε μια οντολογική ή υπαρξιακή τριπλότητα τού υποκειμένου.

2. ΚΕΝΤΡΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ – ΣΥΜΒΟΛΑ – ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

 Μάτια – Βολβοί – Τυφλότητα – Γνώση

Αναφορά στον Οιδίποδα (τυφλός σοφός), αλλά και σε οπτική εμπειρία/αντίληψη.

Τα μάτια αφαιρούνται, δίνονται σε παιχνίδι, χάνουν τη σημασία τους 

→ η γνώση μετατρέπεται σε παιχνίδι ή τυχαία εμπειρία.

Παιδιά – Αγνότητα – Μετασχηματισμός

Τα παιδιά εμφανίζονται σε κάθε ενότητα. Αποτελούν φορείς αλλαγής, φορείς 

ή μετάδοσης νοήματος, αλλά και θύματα του.

Μόνα Λίζα – Μέριλιν Μονρόε

Εμβληματικά πολιτιστικά σημεία – η πρώτη τού αινίγματος και της "σιωπηρής γνώσης", η δεύτερη τής λήθης και της επιθυμίας.

Δημιουργούν μια εικονιστική αλυσίδα με θηλυκές μορφές ως μεταμορφωτικά στοιχεία τής πραγματικότητας.

Ουρανός – Φως – Κομμάτια – Φύτεμα

Ο ουρανός κόβεται και διανέμεται – μετωνυμία τού ιερού ή τού απόλυτου νοήματος που διασπάται και εκλαϊκεύεται.

Το κοσμικό ή το θείο χάνει την ολότητά του, γίνεται μέρος τής ανθρώπινης κατανάλωσης ("το τρώμε σαν ψωμί").

 3. ΣΤΡΟΥΚΤΟΥΡΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Η στρουκτουραλιστική θεωρία βασίζεται στην εννοιολογική λειτουργία τών αντιθέσεων και στις ανατροπές τους.

Κύριες σημειωτικές αντιθέσεις:

Αντίθεση Σημειολογική Λειτουργία

Οιδίποδας / Τεύκτρος 

Γνώση μέσω τυφλότητας - Τεχνογνωσία, πολεμική σοφία

Παιδί / Ηθοποιός 

Αγνότητα - Υποκρισία, αναπαράσταση

Ουρανός / Γη Ιερό, 

αφηρημένο - Καθημερινό, απτό

Μνήμη /Λήθη 

Σταθερότητα ταυτότητας - Απώλεια, αλλοίωση

Φως - Πράξη 

Θεωρία, έμπνευση -Υλοποίηση, σωματικότητα

Το ποίημα παίζει συνεχώς με αυτές τις αντιθέσεις. Όμως δεν σταθεροποιεί νόημα – δείχνει ότι οι δομές αυτές είναι ρευστές, αναστρέψιμες, σχετικές.

4. Η ΓΛΩΣΣΑ ΩΣ ΥΛΙΚΟ

Η γλώσσα στο ποίημα λειτουργεί όχι διαφανώς, αλλά ως υλικό:

Παράγει εννοιολογικά θραύσματα (σαν τα κομμάτια ουρανού).

Διασπάται, μετατρέπεται, δεν υπηρετεί γραμμική αφήγηση.

Χαρακτηριστικό μεταμοντέρνου – αλλά εδώ, διατηρεί εσωτερική σημειωτική συνοχή.

 5. Η "λιθινη κεφαλη αλογου" ως κεντρικό σημείο

Επαναλαμβάνεται. Μπορεί να λειτουργεί ως:

Σημείο ακινησίας μέσα στο ρευστό → ίσως σύμβολο μνήμης;

Ή αντίθετα, ως σπασμένο άγαλμα – σύμβολο παρακμής.

Το άλογο παραπέμπει σε ταχύτητα/ένστικτο, η λίθινη μορφή του 

σε παγωμένη ιστορικότητα.

6. ΤΟ ΤΕΛΟΣ: ΜΕΤΑ-ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

«η ποιηση ειναι αναπτυξη ανισοτητων...»

«ο ανθρωπος εχει το σχημα κοχυλιου…»

Ο ποιητής σχολιάζει τη φύση τής ίδιας τής ποίησης:

Δεν είναι αρμονία ή ενότητα → είναι ρήξη, διαφορά, διάσπαση.

Ο άνθρωπος ως "κοχύλι": φέρει ήχους (ιστορία, μνήμη), αλλά αντηχεί κενά, 

όχι πλήρη λόγο.

Συμπέρασμα (στρουκτουραλιστικά)

Το ποίημα συγκροτείται ως σύστημα σημείων σε:

Διαρκή μεταβολή (όπως λέει ο τίτλος)

Με αστάθεια ταυτότητας, σημασιολογική ρευστότητα, και διαφοροποίηση.

Δεν αφηγείται ιστορίες – χτίζει ένα πεδίο σχέσεων μεταξύ εικόνων, πολιτισμικών σημάτων (Οιδίποδας, Πλάτωνας, Μονρόε), φυσικών αντικειμένων (βόλοι, ουρανός, λωτοί), και πράξεων.

Αυτό είναι το βασικό στρουκτουραλιστικό επιχείρημα:

Το ποίημα σημαίνει, όχι επειδή έχει ένα σταθερό μήνυμα, αλλά επειδή τα σημεία του βρίσκονται σε σχέση.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

σημειολογική αναλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

.

.

Η σημειολογική ανάλυση τού ποιήματος τού  χνκουβελη «ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ» με βάση τη στρουκτουραλιστική θεωρία του Gérard Genette απαιτεί 

να εξετάσουμε το έργο κυρίως μέσα από:

1. Την αφήγηση και τα αφηγηματικά επίπεδα (narrative levels)

2. Τη σχέση κειμένου και υπερκειμένου (transtextuality)

3. Τον χρόνο και τον ρυθμό τής αφήγησης (order, duration, frequency)

4. Το ύφος και την εστίαση (focalization)

Ας δούμε αυτά τα επίπεδα ένα προς ένα, εφαρμόζοντάς τα στο ποίημα:

1. Αφηγηματικά επίπεδα (narrative levels) – πολυεπίπεδη αφήγηση

Σύμφωνα με τον Genette, η αφήγηση μπορεί να εμφανίζεται σε πολλαπλά επίπεδα:

Εξωδιηγητικό επίπεδο (ο αφηγητής έξω από την ιστορία)

Ενδοδιηγητικό (μέσα στην ιστορία)

Μεταδιηγητικό (ιστορίες μέσα σε ιστορίες)

Εφαρμογή στο ποίημα:

Το ποίημα ξεκινά με έναν ενδοδιηγητικό αφηγητή – μοιάζει με έναν Οδυσσέα που διηγείται τη νέα του περιπλάνηση:

«απο το 'ακρωτηρι περασαμε... φορτωμενες στοιβαζοντας γαλαζιο μερες...»

Ο Οδυσσέας εδώ δεν είναι ο μυθικός ήρωας τής Ιλιάδας, αλλά ένας σύγχρονος, ιστορικά ενήμερος, μετεξελιγμένος άνθρωπος, που παρακολουθεί την πορεία τών Ελλήνων μέσα στον χρόνο.

Αυτός ο αφηγητής διακόπτεται από άλλες φωνές – παρεμβαλλόμενα αποσπάσματα στα αγγλικά, ιστορικά και φιλοσοφικά σχόλια, πράγμα που προσδίδει στο ποίημα ένα μεταδιηγητικό επίπεδο: μέσα σε κάθε επίπεδο αφήγησης ανοίγει άλλο.

2. Διακειμενικότητα (Transtextuality)

Ο Genette αναγνωρίζει πέντε μορφές διακειμενικών σχέσεων, οι οποίες είναι ιδιαίτερα εμφανείς στο ποίημα:

α) Υφολογική παρωδία (παρωδητική υπερκειμενικότητα)

Το ποίημα χρησιμοποιεί στίχους από τον Όμηρο, ιδιαίτερα από την Οδύσσεια, με εμφανή υφολογική παραλλαγή:

«ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης... εταω δ' Ιθακην ευδειελον...»

Όμως εδώ, τα ομηρικά αποσπάσματα μεταμορφώνονται, αποκτούν νέο νόημα, εντασσόμενα σε μια σύγχρονη, υπαρξιακή και πολιτική αναζήτηση.

β) Παρωχημένη ή ειρωνική χρήση τού λογοτεχνικού ύφους

Ο ήρωας – Οδυσσέας – ειρωνεύεται την αοιδία(τού αοιδους):

«τετοιες ριμαδες τού φαινονταν κουφια παραμυθια, εργα αργοσχολων...»

Αυτό είναι σαφώς μεταγλωσσικό σχόλιο – το κείμενο μιλά για τον εαυτό του, αμφισβητεί την αξία τού έπους, εισάγει αυτοαναφορικότητα, μια βασική έννοια στη σημειολογία.

3. Χρονική Δομή – Ακολουθία, διάρκεια, συχνότητα

Ο Genette αναλύει τον τρόπο που η αφήγηση χειρίζεται τον χρόνο:

Αναχρονίες (αναδρομές, προλήψεις)

Ρυθμός (επιτάχυνση, επιβράδυνση, παύσεις)

Συχνότητα (επαναληπτική, μοναδική, πολλαπλή αφήγηση)

Εφαρμογή στο ποίημα:

Υπάρχει αναδρομή στον μύθο τού Οδυσσέα, στον αποικισμό, στην Αναγέννηση, στους αποικιοκράτες:

«ενα παραπαιτασμα καπνου, μια απατη η Αναγεννηση...»

Ο χρόνος επιβραδύνεται όταν περιγράφονται φυσικά τοπία ή συναισθηματικές εντάσεις:

«...η γλωσσα μου σαν αυτη, που ακουσες... δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις...»

Ο μοντερνιστικός κατακερματισμός (με αγγλικά αποσπάσματα, φιλοσοφικές ρήσεις, ελεύθερο συνειρμό) δημιουργεί μια εμπειρία πολλαπλής συχνότητας, σαν πολλές φωνές να λένε το ίδιο με διαφορετικό τρόπο.

4. Εστίαση (Focalization)

Ο Genette διαχωρίζει την αφήγηση με βάση την εστίαση:

Μηδενική εστίαση: Ο αφηγητής ξέρει περισσότερα από τον ήρωα.

Εσωτερική εστίαση: Η αφήγηση περιορίζεται στη συνείδηση ενός ήρωα.

Εξωτερική εστίαση: Η αφήγηση δείχνει μόνο εξωτερικές πράξεις.

Εφαρμογή στο ποίημα:

Εδώ κυριαρχεί η εσωτερική εστίαση:

«κι αυτος, που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα...»

Μπαίνουμε μέσα στον νου του ήρωα, νιώθουμε τις απογοητεύσεις του, τα υπαρξιακά του ερωτήματα, το προσωπικό του ταξίδι:

«I am not sure about a lot of things as everybody else...»

Τα αγγλικά αποσπάσματα εντείνουν αυτήν την ψυχολογική εστίαση, τον διασπασμένο σύγχρονο υποκείμενο, που ζει μεταξύ πολιτισμών, γλωσσών, εποχών.

Συμπερασματικά – Σημειολογική Σύνθεση:

Το ποίημα λειτουργεί ως ένα υβριδικό κείμενο, όπου συνυπάρχουν:

Η μυθική διάσταση τού Οδυσσέα,

Η ιστορική διάσταση τού Έλληνα ως αποίκου, περιηγητή, καταπιεσμένου και ηγέτη,

Η φιλοσοφική αναζήτηση για νόημα μέσα στο σύγχρονο χάος τής «Δύσης»,

Και μια λυρική, βιωματική γλώσσα που προσπαθεί να αποδώσει το αίνιγμα τού Ελληνισμού.

Μέσα από τις δομές που αναλύει ο Genette, το ποίημα τού χνκουβελη δεν αφηγείται απλώς, αλλά αναστοχάζεται την ίδια την πράξη τής αφήγησης 

και τής πολιτισμικής ταυτότητας.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

σημειολογική αναλυση κατα Aljirdas Greimas από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η σημειολογική ανάλυση κατά τον Algirdas Greimas, μέσα από τη στρουκτουραλιστική του προσέγγιση, βασίζεται στο σημειωτικό τετράγωνο 

και στο αφηγηματικό μοντέλο με βασικούς ρόλους: υποκείμενο, αντικείμενο, βοηθό, αντίπαλο, αποστολέα, παραλήπτη. 

Θα εφαρμόσουμε αυτά τα εργαλεία στην ανάλυση τού ποιήματος τού 

χνκουβέλη «ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΔΥΣΣΕΑ».

 1. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΔΟΜΗ (Actantial Model)

 Υποκείμενο (Subject):

Ο Οδυσσέας – ως αρχετυπική μορφή, αλλά εδώ μεταποιημένος, αποδομημένος και επανερμηνευμένος. Αντί για τον ηρωικό νοστολόγο, εμφανίζεται ως στοχαστής, απομυθοποιητής τής εποποιίας, κριτικός τής ιστορίας.

 Αντικείμενο (Object):

Η αλήθεια τής ταυτότητας, η ουσία τής ελληνικότητας, η νοσταλγία για μια πατρίδα αυθεντική – όχι ως τόπος γεωγραφικός, αλλά ως γλωσσικός, ηθικός και αισθητικός πυρήνας. Επίσης, ο Λόγος ως μέσο κατανόησης και συνεννόησης.

Αποστολέας (Sender):

Η ιστορική εμπειρία, η μνήμη και η προσωπική συνείδηση τού Οδυσσέα. Η ίδια 

η ποιητική παράδοση, ο Όμηρος, η ραψωδία που «σταματά» – διακόπτεται – σαν κάτι νεκρό, ανούσιο.

 Παραλήπτης (Receiver):

Ο αναγνώστης – Έλληνας ή ξένος – καλείται να ξαναδιαβάσει, να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά του μέσα από τις αντιθέσεις φως/σκοτάδι, λέξη/παρανόηση, Ελλάδα/Δύση.

Βοηθοί (Helpers):

Η γλώσσα – ως μηχανισμός αλήθειας («δεν χρειάζεται να μεταφράσεις τις λέξεις να καταλάβεις»),

η μνήμη,

η φύση (Νήριτον, Ζάκυνθος, υληεσσα).

 Αντίπαλοι (Opponents):

Οι ισχυροί, οι τυραννίες, οι κίβδηλοι αναγεννητές τής Δύσης,

το παραμύθι τής Ιστορίας,

ο ψευδής λόγος,

ο χρόνος που σπαταλάται,

η κατάχρηση τής γλώσσας.

 2. ΣΗΜΕΙΩΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ του Greimas

Θα δομήσουμε ένα τετράγωνο γύρω από την έννοια τής Ελληνικότητας:

Α. Θετικός Όρος:

Ελληνικότητα – ως αυθεντική ταυτότητα, γλώσσα, φως, πατρίδα, ήθος.

Β. Αρνητικός Όρος:

Μη-Ελληνικότητα / Βαρβαρότητα – σκοτάδι, Δύση, εξουσιαστικές κατασκευές, αποικίες, παραχάραξη.

Γ. Αντιφατικός Όρος:

Ελληνικότητα κατασκευασμένη / αλλοτριωμένη – Ελληνικότητα όπως την εφηύραν οι «Γαληνοτάτοι, Καταλανοί, Γενουάτες». 

Μια αποικιοκρατική ελληνικότητα, γεμάτη ρητορείες και κολακείες.

Δ. Σύνθετος Όρος:

Ανακτημένη Ελληνικότητα – μέσα από την αποδόμηση, την κριτική, την ατομική φωνή και την ποίηση. Ο Οδυσσέας που μιλάει «καθαρά», με τη φωνή «που ακούστηκε» και «δεν χρειάζεται να μεταφράσεις».

 3. ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

ΕΝΝΟΙΑ ΑΝΤΙΘΕΤΗ ΕΝΝΟΙΑ ΣΧΟΛΙΟ

Φως Σκοτάδι (ζοφός) 

Ελλάδα – Δύση

Λόγος καθαρός Παραμύθι, 

κολακεία Ποίηση – Προπαγάνδα

Πατρίδα Εξορία / 

Άγνωστα μέρη 

Οδυσσέας ως μετανάστης

Φυσικό Τεχνητό / Κατασκευή 

Ελληνική φύση – τυραννία

Αλήθεια Ψέμα 

Αναγεννησιακή απάτη

Φωνή Σιωπή 

Αυθεντικότητα – Απώλεια

4. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Ο ποιητής παίζει με τη γλώσσα ως σημαίνον. Οι λέξεις «ευδειελον», «εινοσιφυλλον», «αριπρεπες», «χθαμαλη» κ.ά. λειτουργούν σημειολογικά ως σώματα μνήμης – κουβαλούν νοήματα πέρα από το γραμματικό ή λεξικό επίπεδο.

Η φράση:

 «κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη, που ακουσες… δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις»

είναι πυρηνική στο όραμα τού Greimas – σημασία δεν είναι μόνο το σημαίνον, αλλά η διαφορά, η σχέση, η ενέργεια τού σημείου μέσα σε ένα σύστημα. 

Εδώ το σύστημα είναι ο πολιτισμικός ελληνικός λόγος, κατανοητός διαγλωσσικά, επειδή φέρει βαθιά σημειωτική λειτουργία.

5. Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΩΣ ΔΟΜΙΚΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

Ο Οδυσσέας δεν είναι ήρωας, αλλά εμψυχωτής τού αφηγήματος. Αρνείται το έπος, τις έτοιμες αφηγήσεις, τις ραψωδίες. Είναι ο ποιητής μέσα στο ποίημα, που αναλαμβάνει να φανερώσει την αλήθεια τής πατρίδας και τής γλώσσας του:

«...και είπε: Ειμ' Οδυσσεύς Λαερτιάδης... απο εκεί ήρθα εδώ...»

Η φωνή του είναι σημείο και σύμβολο – φωνή ύπαρξης απέναντι στην αφωνία τού κίβδηλου πολιτισμού.

 Συμπέρασμα (Greimas-style)

Το ποίημα οργανώνεται σημειολογικά ως μια δομή εντάσεων και αντιθέσεων, 

με κεντρικό ζητούμενο την επανεπιβεβαίωση τής ελληνικότητας όχι ως μυθολογικό αφήγημα αλλά ως καθαρή φωνή ύπαρξης, λόγου και ήθους.

Η ανάλυση με βάση το Greimas μάς δείχνει πως το έργο:

Αποδομεί την ηρωική αφήγηση,

Αναδομεί μια νέα ταυτότητα,

Χρησιμοποιεί τη γλώσσα ως φορέα αλήθειας,

Και προκαλεί τον αναγνώστη να διακρίνει το αληθινό από το ψευδές μέσα από ένα σημειωτικό ταξίδι.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη σημειολογική αναλυση κατα Roland Barthes 

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η στρουκτουραλιστική σημειολογική ανάλυση κατά Roland Barthes αποσκοπεί στην αποκωδικοποίηση τού τρόπου με τον οποίο το νόημα παράγεται μέσω τής γλώσσας, τών πολιτισμικών σημείων και τών συμβάσεων μέσα σε ένα κείμενο.

 Το ποίημα "ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΔΥΣΣΕΑ" του χ.ν. κουβελη προσφέρεται για μια τέτοια ανάλυση, καθώς δομείται πάνω σε έναν πλούσιο ιστό σημείων, παραπομπών και πολιτισμικών μυθολογιών.

Ακολουθεί η ανάλυση:

1. Το κείμενο ως υφαντό σημείων

Σύμφωνα με τον Barthes, το κείμενο δεν είναι ένα απλό «δοχείο» νοήματος, αλλά ένα πλέγμα από σημεία (signs) και κώδικες (codes), οι οποίοι ενεργοποιούνται από τον αναγνώστη. 

Στο ποίημα του χνκουβελη:

Εντοπίζουμε ένα διακειμενικό πλέγμα που συνδέει την Οδύσσεια, τον ιστορικό ελληνισμό, τον σύγχρονο πολιτισμό και την πολιτική.

Ο Οδυσσέας εδώ δεν είναι απλώς ο ήρωας τού Ομήρου αλλά ένα πολιτισμικό σημάδι (mythos), σημαίνον που μεταφέρει διαφορετικά σημαινόμενα: περιπλάνηση, εξορία, πολιτισμική μνήμη, κριτική τής εξουσίας, αναζήτηση ταυτότητας.

2. Ο Barthes και η έννοια τής "μυθολογίας"

Στο έργο του "Mythologies", ο Barthes εξηγεί πώς τα καθημερινά πολιτισμικά φαινόμενα (εικόνες, γλώσσα, αφήγηση) μετατρέπονται σε "μύθους": αποκτούν ένα δεύτερο επίπεδο σημασίας πέρα από το κυριολεκτικό.

Παράδειγμα:

«Είμ' Οδυσσεύς Λαερτιάδης… εταω δ’ Ιθάκην ευδειέλον…»

Αυτή η δήλωση παραπέμπει ευθέως στον Όμηρο, όμως ο ποιητής την ενσωματώνει με ειρωνικό τρόπο: ο Οδυσσέας σταματάει τη ραψωδία – την "επίσημη αφήγηση" – και αμφισβητεί τον μύθο, τον αποδομεί:

«τέτοιες ριμάδες του φαίνονταν κουφά παραμύθια… κόλακες… κατασκευές λαοπλάνων»

Δηλαδή, η "ηρωική μυθολογία" τής αρχαίας Ελλάδας παρουσιάζεται εδώ ως εργαλείο εξουσίας, όχι ως αυταξία. 

Πρόκειται για ένα Barthes-ικό ξήλωμα τού "αστικού μύθου".

 3. Σημειωτική λειτουργία τής γλώσσας

ο Barthes τονίζει ότι η γλώσσα ποτέ δεν είναι ουδέτερη· έχει πάντα ιδεολογικό βάρος. Η γλώσσα στο ποίημα λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα:

Αρχαία ελληνική (μεταγραφές Οδύσσειας)

Καθαρεύουσα / επίσημος λόγος

Αγγλικές φράσεις ("I wish you were here", "He said to You…")

Προφορικότητα, καθημερινή γλώσσα

Αυτό το μίγμα δεν είναι τυχαίο: παράγει μια πολυγλωσσική, πολυσημική εμπειρία, η οποία αντανακλά την κρίση ταυτότητας τού σύγχρονου Έλληνα. 

Ο Οδυσσέας "μιλά πολλές γλώσσες", είναι ένα σημαίνον σε ρευστότητα.

4. Το κείμενο ως "γραφή", όχι "έργο" (Barthes: "From Work to Text")

Ο Barthes διακρίνει το "έργο" (work) από το "κείμενο" (text):

Το έργο είναι κλειστό, τελειωμένο, στατικό.

Το κείμενο είναι ανοιχτό, δυναμικό, προκαλεί τον αναγνώστη να το συν-γράψει.

Το ποίημα τού χνκουβελη λειτουργεί όχι ως αφήγηση με αρχή-μέση-τέλος, αλλά ως ένα παλίμψηστο σημασιών. Ο αναγνώστης πρέπει να εμπλακεί ενεργά: 

να "συνδέσει τα σημεία", να αναγνωρίσει ιστορικά συμφραζόμενα, να διαβάσει «ανάμεσα στις γραμμές».

 5. Ιδεολογία και αποδόμηση τού «Δυτικού πολιτισμού»

ο Barthes βλέπει τον μύθο ως εργαλείο εξουσίας. Ο ποιητής εδώ καταγγέλλει τη "Δύση" ως πολιτισμική απάτη:

«μια απατη η Αναγεννηση… ερεισμα να κατσουν στο σβερκο τού κοσμου…»

Η δυτική ιστορική αφήγηση (Αναγέννηση, Διαφωτισμός κ.λπ.) αποδομείται, και αντιπαραβάλλεται με το αρχαίο ελληνικό φως, την "πατρίδα που ήρθε από τον ήλιο".

Η Δύση ως σημαινόμενο αποκτά αρνητικό φορτίο (ζόφος, σκοτάδι), ενώ η Ανατολή/Ελλάδα σηματοδοτεί το φως, τη μνήμη, την πατρίδα. 

Πρόκειται για μια σημειολογική αντιστροφή του κυρίαρχου δυτικού αφηγήματος.

6. Σημειολογική λειτουργία τής εικόνας – "ένα ράγισμα ουρανού"

Το τέλος τού ποιήματος μας δίνει εικόνες ανοιχτές, θραυσματικές:

«ένα πουλί ένα φτερούγισμα… ένα ράγισμα ουρανού… ένα τίποτα φιλοσοφίας»

Αυτά τα "τίποτα" δεν είναι μηδενισμός· είναι η απελευθέρωση τού νοήματος 

από τον έλεγχο τής εξουσίας (πολιτικής, φιλοσοφικής, θρησκευτικής). 

Ο Barthes μιλά για την "ηδονή τού κειμένου" (plaisir du texte): την ηδονή τής αβεβαιότητας, τής απόλαυσης χωρίς κλειστό νόημα.

Συμπέρασμα

Το ποίημα «ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΔΥΣΣΕΑ» λειτουργεί ως ένα σημειολογικό υφαντό, γεμάτο εσωτερικά ρήγματα, πολιτισμικές αναφορές, και αποδομήσεις. Από την ομηρική εποποιία μέχρι τη σύγχρονη κρίση ταυτότητας, ο ποιητής επανανοηματοδοτεί τα σημαίνοντα, ξεσκεπάζει μυθολογίες, και προσκαλεί τον αναγνώστη σε μια πράξη ερμηνείας.

Κατά Barthes, δεν υπάρχει «οριστικό» νόημα. Το νόημα είναι πολλαπλό, ρευστό, ιδεολογικά φορτισμένο – κι αυτό ακριβώς κάνει το συγκεκριμένο ποίημα τόσο βαθιά Barthes-ικό.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη σημειολογική αναλυση κατα Umberto Eco 

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η στρουκτουραλιστική σημειολογική ανάλυση τού ποιήματος τού χνκουβελης ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΔΥΣΣΕΑ κατά Umberto Eco (ιδίως βάσει τών θέσεών του στο "Lector in Fabula", "A Theory of Semiotics" και "The Role of the Reader") απαιτεί την αναγνώριση τού ποιήματος ως ενός πολυφωνικού και πολυεπίπεδου σημειωτικού συστήματος, όπου τα σημεία (γλωσσικά, πολιτισμικά, ιστορικά, διακειμενικά) οργανώνονται με τρόπους που γεννούν σημασίες — όχι μοναδικές, αλλά πιθανολογικές, εξαρτώμενες από τον ερμηνευτικό συνεργό.

Ας δούμε την ανάλυση, στα κύρια επίπεδα:

1. Κειμενική Δομή και Διακειμενικότητα: "Ο Οδυσσέας ως Σημείο"

Στο ποίημα, ο Οδυσσέας δεν λειτουργεί απλώς ως μυθικό πρόσωπο· αποτελεί σημείο (sign) το οποίο φέρει πλήθος σημαινομένων (meanings) – ή, στην ορολογία τού Eco, ενεργοποιεί ένα "πλαίσιο εγκυρότητας κώδικα". 

Είναι:

Μυθικός ήρωας (Όμηρος)

Συμβολικός φορέας πολιτισμικής ταυτότητας ("Έλληνες μεταξύ βαρβάρων")

Αντιπρόσωπος τής εξορίας, τής επιστροφής, τής γλώσσας και τής μνήμης

Μεταφορά τού νεοέλληνα διανοούμενου, που αμφισβητεί τις αφηγήσεις εξουσίας

Όταν ο ποιητής τον βάζει να σταματά τη ραψωδία επειδή "τού φαινονταν κουφια παραμυθια", επιτελείται σημειολογική ανατροπή: ο Οδυσσέας απο-μυθοποιείται, γίνεται κριτικός λόγος μέσα στον ίδιο του τον μύθο.

2. Ερμηνευτικό Πλαίσιο (Interpretive Cooperation)

Κατά τον Eco, το κείμενο δεν είναι φορέας μοναδικού νοήματος, αλλά οδηγός για πιθανολογικές σημασίες (interpretive walks). Εδώ, η πολυγλωσσία και οι εναλλαγές ύφους ("Dear Maria", "What do people think of?", "ουχι γυνη βινειται") ενεργοποιούν:

Διαφορετικά σημειωτικά πεδία: αρχαία ελληνικά, νέες ελληνικές γλωσσικές ποικιλίες, αγγλικά

Διαφορετικούς αναγνωστικούς κώδικες: λογοτεχνικός, ιστορικός, φιλοσοφικός, πολιτικός

Ο αναγνώστης συμπληρώνει το "κενό" τού ποιήματος μέσα από το δικό του πολιτισμικό και ερμηνευτικό υπόβαθρο.

3. Πολυκώδικη Σημειωτική Σύνθεση

Το ποίημα είναι πολυκώδικο — ενσωματώνει διάφορα σημειωτικά συστήματα, όχι μόνο γλωσσικά:

Οπτικά σημεία: "ένα πουλί", "ένα φτερούγισμα", "ένα ράγισμα ουρανού"

Ηχητικά σημεία: "η φωνή σου", "το νερό να περπατάει"

Ιστορικο-πολιτικά σημαινόμενα: "Γαληνοτατοι, Καταλανοι, Γενουατες" (συστήματα εξουσίας και αποικιοκρατίας)

Αυτή η σημειωτική πυκνότητα ενεργοποιεί πολλαπλές σημασιοδοτήσεις — αυτό που ο Eco αποκαλεί "ανοιχτό έργο" (opera aperta).

4. Σημειωτική Μετακίνηση – από την Ανατολή στη Δύση

Η πορεία "απο την ηώ τ’ ηελίο τε προς ζοφόν" είναι μεταφορά πολιτισμικής πτώσης:

Ανατολή → Φως, μνήμη, Ελλάδα, αλήθεια

Δύση → Σκοτάδι, παρακμή, αποικιοκρατία, "Αναγέννηση ως απάτη"

Κατά τον Eco, τέτοιες σημειωτικές αντιθέσεις δομούνται μέσα από πολιτισμικούς και ιστορικούς κώδικες και δεν είναι "ουδέτερες". 

Το ποίημα τις επανανοηματοδοτεί κριτικά.

-5. Μετασημειωτική συνείδηση

Ο χνκουβελης φαίνεται να γράφει με μετασημειωτική επίγνωση: γνωρίζει ότι γράφει μέσα σε ένα ήδη φορτισμένο δίκτυο σημείων. Γι’ αυτό και δηλώνει:

>"και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις να καταλαβεις"

Αυτό παραπέμπει στην ιδέα τού Eco για τον ιδεώδη αναγνώστη: αυτόν που κατανοεί τη σημειολογική φύση τού λόγου και είναι σε θέση να ερμηνεύει πολύτροπα, όχι απλώς κυριολεκτικά.

Συμπέρασμα

Το ποίημα είναι μια σημειολογική σύνθεση που λειτουργεί ως:

Ανοιχτό έργο (opera aperta) → απαιτεί ενεργή συνερμηνεία

Διακειμενικός χώρος → επαναδιαπραγμάτευση μύθων, ιστορίας και πολιτισμού

Σημειωτική πράξη → θέτει ερωτήματα για την ταυτότητα, τη γλώσσα και την ιστορική αφήγηση

Κατά τον Eco, το ποίημα του χνκουβελη παράγει όχι μόνο σημασίες αλλά και νοηματοδοτικές σχέσεις – ένα συνεχές σημειωτικό παίγνιο ανάμεσα στον πομπό, στο μήνυμα, και στον ερμηνευτή.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

αποδομητικη αναλυση κατα Derrida 

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η αποδόμηση (déconstruction) τού Ζακ Ντεριντά (Jacques Derrida) δεν είναι απλώς μια μέθοδος ανάλυσης· είναι ένας τρόπος σκέψης που διαλύει τις αυτονόητες σημασίες και τις δομές λόγου αποκαλύπτοντας την αστάθεια τού νοήματος, την ετερότητα και την απειθαρχία τής γλώσσας.

Ας εφαρμόσουμε, λοιπόν, μέσα από ένα αποδομητικό πρίσμα, μια ανάλυση τού πολυφωνικού, μεταμοντέρνου, υβριδικού ποιήματος τού χνκουβελη: 

«Ισορροπα Ελλήνων, Οδυσσέα».

 1. Η Ασυνέχεια και η Διγλωσσία: η αποδόμηση τής Ενιαίας Ταυτότητας

Ο τίτλος «Ισορροπα Ελλήνων, Οδυσσέα» ήδη προϊδεάζει για μια ρήξη: η «ισορροπία» δεν είναι σταθερότητα, αλλά ένα στιγμιαίο πάγωμα ανάμεσα σε δυνάμεις που τείνουν να συγκρουστούν.

Ο Οδυσσέας εδώ δεν είναι ο ήρωας τού Ομήρου, αλλά ένας υβριδικός, ιστορικο-μυθολογικός χαρακτήρας που μιλά με γλώσσα πολυεπίπεδη: ελληνικά, αγγλικά, αρχαία, δημώδη, παρωδία, θραύσματα. Το υποκείμενο αποσυντίθεται. 

Το «είμαι Οδυσσεύς Λαερτιάδης» είναι, στα αποδομητικά συμφραζόμενα, μια δήλωση μετέωρη, που αμέσως καταρρίπτεται από το πολυγλωσσικό και πολυφωνικό περιβάλλον που δεν του επιτρέπει να παραμείνει ενιαίο.

Δεν υπάρχει αυθεντικό Οδυσσέας, ούτε «καθαρός Έλληνας» — υπάρχει μόνο το ίχνος (trace).

 2. Η αποδόμηση τού Λόγου τής Ιστορίας – αποικίες, βασίλεια, Αναγέννηση

«εκεί ιδρύσαμε τις αποικίες μας / βασίλεια, δημοκρατίες και τυραννίες»

«η Αναγέννηση αποδείχτηκε απατηλή...»

Ο λόγος για την ελληνικότητα και την ιστορική συνέχεια αποδομείται: η αποικία δεν είναι πράξη μεγαλείου, αλλά πράξη βίας· η Αναγέννηση δεν είναι αναγέννηση πολιτισμού, αλλά καπνός και παραπλάνηση.

Η δυτική αφήγηση τής Ιστορίας εδώ διαλύεται. Δεν είναι εξέλιξη· είναι κατασκευή. Οι «Γαληνότατοι», «Καταλανοί», «Γενουάτες», «πριντζες» και «ταμε» – λέξεις που θυμίζουν έναν μεσαιωνικό ευρωπαϊκό κόσμο – εισβάλλουν στην ελληνική εμπειρία σαν φαντάσματα αποικιοκρατίας.

Ο ποιητής χλευάζει τη μυθολογία τής Ευρώπης για τον «ελληνικό πολιτισμό» 

ως κοιτίδα τής δικής της ανωτερότητας, ενώ επαναφέρει την εμπειρία 

τής γης, τής Ιθάκης, τού υλικού, τού αισθητού, μακριά από τα αφηρημένα σχήματα.

3. Η Γλώσσα ως Ασάφεια – Λέξεις που δεν σημαίνουν πια

Ο Derrida μας λέει ότι η γλώσσα δεν εγγυάται την αλήθεια, γιατί η κάθε λέξη είναι ήδη φορτισμένη από το σύνολο των διαφορών της. Το ποίημα δείχνει ξεκάθαρα αυτήν την παράλογη υπερφόρτωση τής γλώσσας:

«ευδειελον καθαρα να διακρινεις / εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος... / 

τρηχει' αλλ' αγαθη κουροτροφος...»

Είναι αρχαϊκές λέξεις ή λέξεις ποιητικής «υψηλότητας» που όμως δεν αποκαλύπτουν, αλλά συσκοτίζουν. Ο ποιητής τις χρησιμοποιεί, όχι για να σημαίνουν, αλλά για να αποκαλύψουν την αδυναμία τού νοήματος να σταθεροποιηθεί.

Η μετάφραση δεν είναι απαραίτητη, λέει ο ποιητής – γιατί δεν υπάρχει πραγματικό νόημα για να μεταφραστεί. Το μόνο που υπάρχει είναι η παρουσία τής λέξης ως ίχνος.

-4. Ποίηση ως Αποτυχία τής Φιλοσοφίας (ή το αντίστροφο;)

«ένα τίποτα φιλοσοφίας»

Η γλώσσα τής φιλοσοφίας αποδομείται. Δεν υπάρχει σαφής κατανόηση, ούτε οντολογική βεβαιότητα. Υπάρχει μόνο το τραύμα τής απουσίας, η διάρρηξη τού σημαίνοντος. Η ποίηση δεν είναι δοξαστική, δεν είναι ομηρική αοιδία. Είναι ρήγμα, περιπλάνηση, τρίξιμο τού λόγου.

Ο Οδυσσέας σταματά «στη μέση τη ραψωδία» – αρνείται να συνεχίσει το ψέμα. Απορρίπτει τα «παραμύθια», τις «κολακείες» και τις «λαοπλάνες κατασκευές».

5. Τυχαίες Εικόνες, Ασυνέχειες, Υβριδισμός: η κατάρρευση τής ενότητας

Το ποίημα εκρήγνυται από αποσπασματικές εικόνες:

>«ένα πουλί, ένα φτερούγισμα...»

«ένα ράγισμα ουρανού...»

«ένα τίποτα φιλοσοφίας...»

Είναι σαν το ποίημα να αρνείται να οργανωθεί. Η δομή του είναι ασταθής, χωρίς αρχή – μέση – τέλος. Δεν υπάρχει κέντρο. Δεν υπάρχει νόημα που να κατευθύνει τον αναγνώστη. Κάθε εικόνα αλληλοαναιρεί την άλλη.

 Συμπέρασμα: Το ποίημα ως Δομική Αποτυχία (και ακριβώς γι’ αυτό, 

αποδομητικό επίτευγμα)

Ο χνκουβελης δημιουργεί ένα ποίημα που αρνείται την αφηγηματική συνοχή, απορρίπτει την ενότητα τής ταυτότητας, αμφισβητεί τις ιστορικές μεγαλοαφηγήσεις, και επιτρέπει στη γλώσσα να απογυμνωθεί,  

να ραγίσει.

Αυτό είναι ακριβώς που ζητά ο Derrida: να αποδομήσουμε την πεποίθηση ότι υπάρχει κέντρο, πραγματική σημασία, αυθεντία, και να αποκαλύψουμε την αστάθεια τού λόγου.

Ο Οδυσσέας δεν επιστρέφει.

Η Ιθάκη είναι γλώσσα.

Και η γλώσσα, πάντα, μας ξεγελά.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

αποδομηση  κατα Claude Levi-Strauss 

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η αποδόμηση κατά τον Claude Lévi-Strauss – έναν από τους κορυφαίους δομιστές ανθρωπολόγους – δεν είναι μια κριτική με την έννοια τής λογοτεχνικής ανάλυσης αλλά μια εθνολογική προσέγγιση: εστιάζει στον μυθικό χαρακτήρα τής γλώσσας, στην δομή τών αντιθέσεων, και στις καθολικές (συμβολικές) μορφές σκέψης που διαπερνούν τους πολιτισμούς.

Το ποίημα «Ισορρόπα Ελλήνων, Οδυσσέα» τού χνκουβελη, αποτελεί ένα μεταμοντέρνο υβρίδιο αρχαίου, νεωτερικού και μετανεωτερικού λόγου. 

Με βάση την αποδομητική σκέψη του Lévi-Strauss, μπορούμε να προσεγγίσουμε το ποίημα ως μύθο και να αναλύσουμε τις διπολικές αντιθέσεις και τις πολιτισμικές σημασίες που φέρει.

 1. Ο Μύθος ως Δομή: Ο Οδυσσέας ως Πολιτισμικός Ήρωας

Ο Lévi-Strauss έλεγε πως οι μύθοι οργανώνονται γύρω από διπολικές αντιθέσεις (π.χ. φύση/πολιτισμός, ζωή/θάνατος, φως/σκοτάδι). 

Στο ποίημα:

Ο Οδυσσέας δεν είναι πια ο επικος-ήρωας, αλλά ο απογοητευμένος διανοούμενος:

Εγκαταλείπει το "ψεύδος" τής ποιητικής αφήγησης ("τού φαινονταν κουφια παραμυθια").

Δηλώνει την καταγωγή του, όχι για να διεκδικήσει αίγλη, αλλά για να διατηρήσει ταυτότητα.

Αυτό δημιουργεί την πρώτη δομική αντίθεση:

Μύθος (ως ιδεολογία) /Ιστορία/πραγματικότητα (ως αποδόμηση)

2. Δομικές Αντιθέσεις

Ολόκληρο το ποίημα οργανώνεται γύρω από συμβολικές αντιθέσεις:

Αντίθεση Σημασιολογική Φόρτιση

Φως (ηώ, ήλιος) / Σκοτάδι (ζόφος) 

Ελλάδα / Ανατολή 

Δύση / Αποξένωση

Αρχαίος λόγος /Νεωτερικός λόγος 

Ομηρικά συμφραζόμενα / Μεταμοντέρνος στοχασμός

Πατρίδα /Ξενιτιά 

Ταυτότητα  Ρευστότητα

Φύση /Πολιτισμός 

Ομηρικό τοπίο /Ιστορική βία της Αναγέννησης

Μνήμη /Λήθη 

Πολιτισμική συνέχεια/ Ξερίζωμα

3. Η Σημασιολογική Αναδόμηση τής Πατρίδας

Η ρητορική περιγραφή τής Ιθάκης δεν είναι επιφανειακά γεωγραφική, αλλά σημειολογική:

Ο Οδυσσέας μεταφράζει τις ομηρικές λέξεις (ευδειελον, εινοσιφυλλον, χθαμαλη) σε σύγχρονο νόημα, όχι για ξένους, αλλά για συμμετοχή στην ίδια κουλτούρα.

Λειτουργεί ως πολιτισμική μνήμη, μεταφέροντας τον αρχαίο λόγο στο παρόν: μια μορφή διηνεκούς μύθου.

Η ίδια η γλώσσα γίνεται πολιτισμικό σύμβολο συνέχειας.

 4. Αποδομητικός Μύθος: Το Ψευδές τής Αναγέννησης

Ο Λεβι-Στρως έδειξε πώς οι μύθοι "επιλύουν" αντιφάσεις. 

Το ποίημα τού χνκουβελη δεν τις λύνει αλλά τις αποδομεί:

«...ένα παραπαιτασμα καπνου, μια απατη η Αναγεννηση / αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο τού κοσμου...»

Η δυτική "Αναγέννηση" παρουσιάζεται ως συσκευασμένο αφήγημα που χρησιμοποίησε την ελληνική κληρονομιά για να νομιμοποιήσει εξουσίες.

Αυτό παραπέμπει στη θεωρία τού Lévi-Strauss ότι οι μύθοι είναι "επινοήσεις" 

τού πολιτισμού για να διαχειρίζονται αντιθέσεις.

-5. Γλώσσα ως Σώμα τής Μνήμης

«...δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις να καταλαβεις...»

Η γλώσσα λειτουργεί συμβολικά και μεταφυσικά. Όχι εργαλειακά.

Ο ποιητής επιστρέφει στις ρίζες, όχι για να τις διασώσει φολκλορικά, αλλά 

για να δείξει ότι οι λέξεις φέρουν κοσμοαντίληψη.

Αυτό θυμίζει τη θέση του Lévi-Strauss πως η σκέψη του "άγριου" ανθρώπου 

είναι συμβολικά οργανωμένη, όχι υποδεέστερη – όπως και ο σύγχρονος άνθρωπος συνεχίζει να σκέφτεται μέσα από μύθους, ακόμα κι αν τους 

ντύνει με «ορθολογισμό».

Συμπερασματικά: Ο Μύθος Επαναδομείται μέσα από την Αποδόμησή του

Κατά Lévi-Strauss, το ποίημα μπορεί να διαβαστεί σαν νέος ελληνικός μύθος:

Μιλά για τον εξευτελισμό τής μνήμης, την αλλοίωση τού μύθου, την παραχάραξη τής κληρονομιάς.

Ταυτόχρονα, αρνείται να δώσει οριστική λύση – μένει στη ρευστότητα τής αναζήτησης.

Έτσι, το ποίημα:

Αποδομεί τους υπάρχοντες μύθους (Αναγέννηση, Ιστορία, Οδύσσεια)

Δομεί έναν νέο μύθο – αυτόν τής πολιτισμικής επιβίωσης μέσω τής γλώσσας και τής μνήμης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη ανάλυση κατα Claude Levi-Strauss 

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ , ΟΔΥΣΣΕΑ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απο

το 'ακρωτηρι περασαμε

τη μυτη του

με τις βαρκες μας φορτωμενες

στοιβαζοντας γαλαζιο μερες

ανοιχτηκαμε στον βαθυ ποντο

further adventures

φτασαμε σ'αγνωστα μερη

εκει ιδρυσαμε τις αποικιες μας

βασιλεια Δημοκρατιες και

τυραννιες

''Ελληνες,μεταξυ βαρβαρων''

What do people think of ?

κι αυτος,που το μυαλο του τρεχει σαν τ'αγρια αλογα

σε καμπο ανοριστο παντου ελευθερο

βρεθηκε σ'αιθουσα λαμπρη πολυποικιλτη

εκει συναθροισμενοι οι αρχοντες οι πριντζες

οι τ' αριστοι Αχαιων

ταυ' αρ αοιδος αειδε περικλυτος

ο πολυμητις σταματησε στη μεση τη ραψωδια

τετοιες ριμαδες του φαινονταν κουφια παραμυθια,

εργα αργοσχολων

κολακειες στις αυλες ισχυρων

κατασκευες λαοπλανων

και ειπε: ειμ' Οδυσσευς Λαερτιαδης

ναιεταω δ' Ιθακην ευδειελον .εν δ'ορος αυτη

Νηριτον εινοσιφυλλον ,αριπρεπες .αμφι δε νησοι

πολλαι ναιεταουσι μαλα σχεδον αλληλησιν,

Δουλιχιον τε Σαμη τε και υληεσσα Ζακυνθος

αυτη δε χθαμαλη πανυπερτατη ειν αλι κειται

προς ζοφον, αι δε τ'ανευθε προς ηω τ' ηελιον τε,

τρηχει', αλλ' αγαθη κουροτροφος .ου τοι εγω γε

ης γαιης δυναμαι γλυκερωτερον αλλο ιδεσθαι

απο εκει ηρθα εδω

απο ηω τ ' ηελιον τε προς ζοφον εδω

[απο τον ηλιο η πατριδα μου γελασμα λαμπρο]

κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη,που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις

να καταλαβεις

ευδειελον καθαρα να διακρινεις

εινοσιφυλλον ανεμος δυνατος απ'το πελαγος

σειει τα φυλλα στα δεντρα

αριπρεπες υπερηφανο ορος,το βλεπεις απο μακρια

υληεσσα εχει δαση βελανιδιων,εχει κουμαριες

και αγριαπιδιες δεντρα

χθαμαλη χαμηλα στη γη προς τα κατω ειναι

πανυπερτατη υψηλοτερα στη γη βρισκεται

αλι κι η αρμυρη θαλασσα τη βρεχει ολογυρα

και την νοστιμιζει

προς ηω τ' ηελιον τε προς την χρυση αυγη και τον ηλιο

ηρθαμε

προς ζοφον στο σκοταδι της Δυσης φθασαμε

ενα παραπαιτασμα καπνου,μια απατη η Αναγεννηση

αποδειχτηκε, ενα ερεισμα ηταν να κατσουν στο σβερκο

του κοσμου Γαληνοτατοι,Καταλανοι,Γενουατες

ρες και κουντες και ταμε και σιρς πριντζες

τρηχεια σκληρη πετρα αναμεριζε το αλετρι

και χαρακωνε τα χερια και τα λογια τα φωτιζε

αλλ'αγαθη κουροτροφος καλη να τρεφει αντρες

To begin with

I wish you were here,ενα κυμα ακρο γαλαζιο

εσυ αλι αφροεσσα exactly I pictured it

waters spots on στων γλαρων το λευκο συννεφο

so I break down την πικρα σου

about half an hour later η φωνη

η φωνη σου ακουστηκε

burst into Ελληνικους sounds

το ξερεις in your country ουχι γυνη βινειται

κανευ μυρου

Dear Maria

μη λωποδυτησαι,μη φθονειν τοις πλησιον

μη γυμνον ειναι μη πενητα μηδενα

μη λοιδορεισθαι, μη' νεχυραζομενον φερειν

He said to You

''I always thought of You as Human Being ''

The next day

ακουσα το νερο να περπαταει στα χαλικια

στην ακτη το κυλισμα της θαλασσας

φορτωθηκε φωνες

I am not sure about a lot of thing as everybody else

σπαταλαμε τον καιρο μας μεσα στο αφθονο φως

μετρωντας στα δαχτυλα μας τις θεσεις του ηλιου

What do you care about us without know us

τουτη, ακριβως,η εικονα ορμησε να σε βρει,

[αυτο δεν ειναι παραμυθι]ενα πουλι ενα φτερουγισμα

....................................................ενα ραγισμα ουρανου

........................................ενα κυματισμα ενα τρικυμισμα

........................................στον αερα

ενα τιποτα φιλοσοφιας

Η στρουκτουραλιστική ανάλυση τού ποιήματος 

«ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΔΥΣΣΕΑ» τού χνκουβελη, βάσει τής θεωρίας 

τού Claude Lévi-Strauss, απαιτεί να προσεγγίσουμε το ποίημα ως συστηματικό πλέγμα δομών, αντί να επικεντρωθούμε μόνο στο περιεχόμενο ή στο βιογραφικό του ποιητή.

Ο Lévi-Strauss, επηρεασμένος από τη γλωσσολογία τού Saussure και τις δυαδικές αντιθέσεις (binary oppositions), πίστευε πως οι πολιτισμικές αφηγήσεις, όπως και οι μύθοι, λειτουργούν βάσει αντιθετικών ζευγών και μέσω αυτών διαμορφώνεται το νόημα.

1. Δομικές Αντιθέσεις (Binary Oppositions)

Το ποίημα είναι πυκνό με μυθολογικές, ιστορικές, φιλοσοφικές και υπαρξιακές εικόνες, και μπορεί να αναλυθεί μέσα από κύριες αντιθετικές δομές:

Αντίθεση Παράδειγμα στο ποίημα

Ελληνικό / Βάρβαρο 

«Έλληνες, μεταξύ βαρβάρων»

Ανατολή / Δύση 

«απο ηω τ' ηελιον τε προς ζοφον»

Μυθολογία / Ιστορική απογοήτευση 

«ριμαδες κουφια παραμυθια» – κριτική στον μύθο

Πατρίδα / Εξορία 

«απο εκει ηρθα εδω»

Πραγματικότητα / Μύθος 

«αυτο δεν ειναι παραμυθι»

Φως / Σκοτάδι 

«στο σκοταδι της Δύσης φθασαμε»

Ανδρείος άνθρωπος / Μαζάνθρωπος-καταναλωτής 

Υπαινικτικά, με τις αναφορές σε σύγχρονες κοινωνίες και απάτες

Αυτό ανταποκρίνεται άμεσα στη θεωρία τού Lévi-Strauss, ο οποίος θεωρούσε ότι οι πολιτισμικές ιστορίες (όπως οι μύθοι ή τα ποιήματα) λειτουργούν μέσα από τη σύγκρουση και τη συμφιλίωση τέτοιων αντιθέσεων.

2. Ο Οδυσσέας ως Μυθικός Δομικός Κώδικας

Ο Οδυσσέας, στο ποίημα, δεν λειτουργεί απλώς ως ήρωας ή λογοτεχνικός χαρακτήρας· αντιπροσωπεύει μια δομική αρχή τού ελληνικού πολιτισμικού μύθου:

Είναι ο πολυμήχανος άνθρωπος, σύμβολο τής ελληνικής ταυτότητας, τής περιπλάνησης, τής επιβίωσης.

Μέσα στο ποίημα όμως δυσπιστεί, σπάει τον ρόλο τού αοιδού, αρνείται το ψεύτικο επαναλαμβανόμενο αφήγημα:

«του φαινονταν κουφια παραμυθια, εργα αργοσχολων»

Κατά Lévi-Strauss, οι μυθικοί ήρωες λειτουργούν ως δομικά σύμβολα κοινωνικών αξιών – εδώ όμως ο Οδυσσέας αποδομεί τον μύθο, και μέσω αυτής τής αποδόμησης φανερώνεται μια νέα δομή.

3. Η γλώσσα ως πρωτογενής δομή

Ο Lévi-Strauss έδινε έμφαση στη γλώσσα όχι μόνο ως εργαλείο, αλλά ως υπόβαθρο σκέψης. 

Στο ποίημα, βλέπουμε καθαρά τη μεταγλωσσική διάσταση:

«κι ειναι η γλωσσα μου σαν αυτη, που ακουσες

ιδια απο τοτε

και δεν χρειαζεται να μεταφρασεις τις λεξεις»

Ο ποιητής χρησιμοποιεί τη γλώσσα τής Οδύσσειας (αρχαία ελληνικά, έμμεση αναφορά στον Όμηρο), αλλά ταυτόχρονα την μεταποιεί στη σύγχρονη εμπειρία, διατηρώντας τη μορφολογική δομή και τον συμβολισμό. Έτσι, το ίδιο το ποιητικό σώμα είναι μια πράξη στρουκτουραλιστικής επανένταξης τού παρελθόντος στο παρόν.

 4. Το ποίημα ως "Μύθος" (mythe)

Για τον Lévi-Strauss, ο μύθος δεν είναι ένα παραμύθι, αλλά ένα συστηματικό εργαλείο σκέψης, που αποτυπώνει κοσμοθεωρητικές αντιφάσεις. 

Το ποίημα λειτουργεί έτσι:

Ανακαλεί αρχέτυπα (Οδυσσέας, νησιά, ήλιος, θάλασσα).

Εισάγει διαχρονικά ερωτήματα: Τι είναι ελληνικότητα; Τι απέγινε ο πολιτισμός; Ποια είναι η θέση τού ανθρώπου στον κόσμο;

Αποδομεί και επανεντάσσει τον ελληνικό μύθο μέσα στο πλαίσιο τής παγκοσμιοποιημένης παρακμής (Γαληνοτάτοι, Γενουάτες, κλπ).

Ακριβώς αυτό κάνει ο μύθος κατά τον Lévi-Strauss: συνθέτει αντιφάσεις χωρίς να τις επιλύει, προσφέροντας έναν τρόπο κατανόησης τού κόσμου μέσα από συμβολικά σχήματα.

 Συμπέρασμα (ως στρουκτουραλιστική σύνθεση)

Το ποίημα τού χνκουβελη δεν είναι απλώς μια λυρική εξομολόγηση ή ιστορικο-πολιτικό σχόλιο. Είναι ένα σύστημα δομών, όπου:

Ο Οδυσσέας είναι ο φορέας τής πολιτισμικής μνήμης.

Η γλώσσα είναι το όχημα αυτής τής μνήμης, αλλά και τής ταυτότητας.

Ο δυτικός πολιτισμός (Αναγέννηση, αποικιοκρατία, καπιταλισμός) αντιπαραβάλλεται με τον ελληνικό μύθο.

Ο μοντέρνος άνθρωπος είναι εγκλωβισμένος σε φως χωρίς νόημα, σε «ένα τίποτα φιλοσοφίας».

Μέσα από την ανάλυση των αντιθέσεων, τών συμβόλων και τών επαναλήψεων, το ποίημα λειτουργεί στρουκτουραλιστικά ως πολιτισμικός μύθος: όχι για να επιβεβαιώσει μια αλήθεια, αλλά για να ανιχνεύσει τη δομή της.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

δοκίμιο ανάλυσης από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΤΕΡΟΜΟΡΦΩΝ

η ατελειωτη συμμετρια τών συλλαβων

καθως το κυμα σε λα ματζορε περιβρεχει τα κοχυλια

η πρασινη χλοη των Ιδεων λευκη ατμομηχανη γλαρων

υπερανω των υπερων των λοφων

ελαχιστα συννεφα

τονισμενα στο μετρο του ηλιου

ενω τ'ανθισμενα νησια στο βαζο

των ορμων

ειμαστε συνολο Ελληνων Ευγενων

Δημοκρατες Νομοθετες του Καλλους

στην οχταηχην παλιρροια του χταποδιου

αναδευουν οι βαρκες

το φως

ετερομορφος Χρονος γαληνης

στα γαλαζια σεντονια στεγνωνει ο ηλιος

την ατελειωτη συμμετρια των φωνων μας

στην οδο Αθηνας ξεντυθηκε το σωμα του,το'στρωσε διαπλατο

στο παγκο προς πωληση,διπλα του τοποθετησε το κεφαλι,οπως

επιδεξιος ζωγραφος σκηνοθετει νεκρη φυση,διαλαλησε στεντορειως:

"προς πωληση τα Υπαρχοντα του Ανθρωπου",συνερρευσαν πληθος

αγοραστες,μεγας συνωστισμος,μετα απο σκληρη δημοπρασια

το εξαιρετικο εμπορευμα δωθηκε σ'ενα δωδεκαχρονο παιδι,εκεινο

εκει ενωπιον τους φορεσε τα υπαρχοντα του ανθρωπου,εκεινοι

διαλυθηκαν σιωπηλα προς ολες τις παροδους

οι κρινοι τ'ουρανου οι γλαροι

κι ελικες των νερων στα δεντρα

το φως

αναδυθηκε

φως

η διαφανη χλοη των φωνηεντων

κι οι γεωμετρικες ελιες των συμφωνων

το φως

λουσθηκε

φως

η λευκοτητα του Χρονου το Απειρο

κι η αμμος οι στημονες των βηματων

το φως

μοιρασθηκε

φως

 Δοκίμιο Ανάλυσης τού Ποιήματος «ΙΣΟΡΡΟΠΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΤΕΡΟΜΟΡΦΩΝ» 

του χ.ν. κουβελη

Εισαγωγή

Το ποίημα «Ισορροπα Ελληνικών Ετερομόρφων» του χ.ν.κουβελη αποτελεί ένα παράδειγμα μοντέρνας ελληνικής ποίησης, που συνδυάζει φιλοσοφική και αισθητική αναζήτηση με μία γλωσσική και σημειολογική ανατροπή. 

Το κείμενο είναι πολυεπίπεδο και δομείται με τρόπο που θυμίζει ελεύθερη ροή συνείδησης, παρότι διατηρεί έντονη εσωτερική λογική, με νοηματικούς και συμβολικούς άξονες. 

Κεντρικά θέματα όπως η ελληνικότητα, η ταυτότητα, η δημοκρατία, ο χρόνος, 

η αισθητική και η φθορά τού ανθρώπου συνυπάρχουν σε μια «ετερόμορφη» ισορροπία, η οποία υπαινίσσεται τη συνθετότητα τής ύπαρξης και τής ιστορίας.

Μορφή και Γλώσσα

Η μορφή τού ποιήματος χαρακτηρίζεται από ελεύθερο στίχο, απουσία σημείων στίξης, πυκνότητα εικόνων και χρήση ελλειπτικού, σχεδόν υπερρεαλιστικού, λόγου. Η εναλλαγή ανάμεσα σε λυρικές, αφηγηματικές και στοχαστικές στιγμές δεν διαχωρίζεται τυπικά αλλά ρέει οργανικά. Η ποιητική γλώσσα είναι γεμάτη νεολογισμούς, οξύμωρα (όπως «ετερόμορφος Χρόνος γαλήνης»), και συνειρμικές μεταφορές που καθιστούν το ποίημα ανοιχτό σε πολλαπλές ερμηνείες.

Η χρήση αρχαιοελληνικών και φιλοσοφικών αναφορών («Ελληνων Ευγενων Δημοκρατες Νομοθετες τού Καλλους») ενισχύει τον ιδεολογικό και πολιτισμικό πυρήνα τού ποιήματος, συνδέοντας την αισθητική με την ηθική και πολιτική διάσταση τής ελληνικής παράδοσης.

Θεματική Ανάλυση

1. Συμμετρία και Ετερομορφία

Ο τίτλος προϊδεάζει για τη διαλεκτική μεταξύ τού ομοιόμορφου και τού διαφορετικού. Η «ατελείωτη συμμετρία τών συλλαβών» εισάγει την ιδέα μιας γλωσσικής ή κοσμικής τάξης, ενώ η ίδια η δομή τού ποιήματος διαψεύδει την απόλυτη συμμετρία με την ποικιλομορφία τών εικόνων και τών μορφών. Ο όρος «ετερόμορφα» υποδηλώνει τη συνεύρεση ανομοιογενών στοιχείων, που όμως συγκροτούν ενιαίο ποιητικό σώμα.

2. Η Ελληνικότητα ως Αισθητική και Ηθική Ταυτότητα

Η φράση «είμαστε σύνολο Ελλήνων Ευγενών Δημοκρατών Νομοθετών τού Κάλλους» συνοψίζει την ιδεατή ελληνική πολιτεία, όπου η δημοκρατία, η ομορφιά και η ηθική συνυπάρχουν. Το ποίημα επιχειρεί να ανακαλέσει ή να ξαναφανταστεί αυτή την Ελλάδα, εν μέσω ενός σύγχρονου χάους, υπονοώντας πως ο πολιτισμός επιβιώνει μέσα από αισθητική υπέρβαση.

3. Ανθρώπινη Φθορά και Ανάσταση

Το δεύτερο μέρος, όπου το σώμα τού ανθρώπου εκτίθεται προς πώληση, αποτελεί μια αλληγορία για την εμπορευματοποίηση τής ανθρώπινης ύπαρξης. Ωστόσο, η κορύφωση με το παιδί που ενδύεται τα «Υπάρχοντα τού Ανθρώπου» προσδίδει διαστάσεις μεταφυσικής και ελπίδας: η νεότητα, η αθωότητα ή το μέλλον επωμίζεται την ανθρώπινη μοίρα. Η διάλυση τού πλήθους υπαινίσσεται κάθαρση, παραδοχή ή ίσως παραίτηση.

4. Το Φως ως Μεταφυσικό Στοιχείο

Το φως διατρέχει το ποίημα και κορυφώνεται στο τέλος, όπου εμφανίζεται ως αυθύπαρκτη ουσία: «φως / αναδύθηκε / φως / λούσθηκε / φως / μοιράσθηκε». Εδώ, το φως δεν είναι μόνο φυσικό φαινόμενο, αλλά σύμβολο γνώσης, καθαρής ύπαρξης, ίσως και θεϊκότητας. Το ποιητικό σύμπαν διαχέεται στο φως, σε ένα είδος αποθέωσης.

Αισθητικές και Φιλοσοφικές Συνδέσεις

Το ποίημα αντλεί από τον ελληνικό λυρισμό (Σεφέρης, Ελύτης) αλλά και από τον υπερρεαλισμό (Εμπειρίκος, Ανδρέας Κάλβος). Υπάρχει έντονη μεταφυσική αναζήτηση, η οποία συνδέεται με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ιδιαίτερα τον Πλάτωνα (ιδέες, κάλλος, φως) και τον Ηράκλειτο (ροή, αντίθεση).

Η έννοια τού χρόνου (ετερόμορφος, λευκότητα τού Χρόνου, Απειρο) συνδέεται με φιλοσοφικές προσεγγίσεις περί παροντικότητας και αιωνιότητας. Ο χρόνος δεν βιώνεται μόνο ως φθορά αλλά και ως μεταμορφωτικό και εν δυνάμει σωτήριο στοιχείο.

Συμπεράσματα

Το ποίημα του χ.ν. κουβελη είναι ένα πυκνό, φιλοσοφικά φορτισμένο έργο, το οποίο δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Με αφορμή τη γλώσσα, την εικόνα και τη δομή, ο ποιητής διατυπώνει μια νέα ποιητική κοσμοθεωρία: έναν κόσμο που ισορροπεί αβέβαια πάνω σε ετερόμορφες σχέσεις – ανθρώπου και φύσης, αισθητικής και πολιτικής, φθοράς και φώτισης. 

Μέσα από την κατακερματισμένη του σύνθεση, το ποίημα επιτυγχάνει να εκφράσει μια ενιαία ποιητική αλήθεια: την ανάγκη για νοηματοδότηση τής ύπαρξης σε έναν κατακερματισμένο κόσμο.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

σημειωτική δοκιμιακη αναλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Ηλεκτρα-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες

τζιτζικια στα δεντρα απνοια

σκληρες οι σκιες στα κτιρια

στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της

"μανα να φοβασαι τα ματια"της φωναξε

"αυτα βλεπουν"

ποσο ηθελε να μην εβλεπε

τις νυχτες δεν κοιμαται αυπνη

περιμενει να περασει η νυχτα

ακουει τα βηματα του πατερα

ακουει τα γελια τους

γιατι δεν εκδικειται;

"γιατι αργει να γυρισει ο Ορεστης;"

γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;

ακουσε ενα ραδιοφωνο η μελωδια ενος τανγκο

ποτε;ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;

φορουσε ενα κοκκινο φουστανι

η Χρυσοθεμις ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο

εχει αντιρρησεις θελει μια κανονικη ζωη να παντρευτει

ν'αφοσιωθει στα παιδια της

ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε

να ξεχασει να ηρεμησει

να ξεχασει να μην γυριζει σαν τρελλη

"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη

ακουσα και τη μανα να το λεει"

να ξεχασει;πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;

μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης και τοτε θα παρακαλαει

η μοιχος φονισσα να μην την σφαξει το παιδι της

τοτε,δεν θα λιποψυχισει,και θα της φωναξει

"αυτα τα ματια βλεπουν

δεν θα τα κλεισω"

να κλεισει ο κυκλος

αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει

αυτος να κλεισει

στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της

βεβαιη πως θα δουν

.

Σημειωτική δοκιμιακή ανάλυση τού ποιήματος «Ηλέκτρα» τού χνκουβέλη

Το ποίημα «Ηλέκτρα» τού χνκουβελη αποτελεί μια σύγχρονη ποιητική αναθεώρηση τού αρχαίου μύθου τής Ηλέκτρας, όπου το τραγικό παρελθόν και 

η ψυχική κατάσταση τής ηρωίδας αποδίδονται μέσα από έντονα σημειωτικά στοιχεία που προβάλλουν την εσωτερική σύγκρουση και το αδιέξοδο.

1. Χρονικός και χωρικός προσδιορισμός

Το ποίημα τοποθετείται χωροχρονικά σε ένα «μεσημέρι στις πολυχρυσές Μυκήνες», όπου η μυθολογική διάσταση συνυπάρχει με την καθημερινότητα. 

Οι «Μυκήνες» λειτουργούν ως σημείο αναφοράς που φέρνει στο προσκήνιο 

την ιστορία τής αρχαίας τραγωδίας, ενώ τα «τζιτζίκια στα δέντρα» και η «άπνοια» δίνουν μια αίσθηση ακινησίας, αδράνειας και βαριάς σιωπής, στοιχεία που αντιπαραβάλλονται με τη δυναμική εσωτερική ένταση τής Ηλέκτρας.

2. Το βλέμμα και ο καθρέφτης ως σημειωτικά κλειδιά

Η επαναλαμβανόμενη αναφορά στα «μάτια» και στον «καθρέφτη» αποτελεί έναν ισχυρό σημειωτικό άξονα. Τα μάτια τής Ηλέκτρας που «βλέπουν» υποδηλώνουν τη γνώση, τη μνήμη και την αδυσώπητη αλήθεια που αρνείται να κρυφτεί ή να λησμονηθεί. Ο καθρέφτης, ως σύμβολο αυτοαντίληψης και αλήθειας, ενισχύει 

το τραγικό βάρος τής ηρωίδας, που αντιμετωπίζει τον εαυτό της και το παρελθόν της χωρίς ψευδαισθήσεις. Το βλέμμα τής Ηλέκτρας είναι καταλυτικό και ανατρεπτικό, υπενθυμίζοντας πως «αυτά βλέπουν» και δεν θα κλείσουν.

3. Η ψυχική κατάσταση και η αναμονή τής εκδίκησης

Η Ηλέκτρα παρουσιάζεται ως μια μορφή βασανισμένη από την απώλεια και την αγωνία. Η αϋπνία, η «ακοή τών βημάτων τού πατέρα» και η αναμονή τού Ορέστη ενισχύουν την εικόνα μιας γυναίκας παγιδευμένης ανάμεσα στην αναμονή και την οργή. 

Το ερώτημα «γιατί δεν εκδικείται;» και η καθυστέρηση τής επιστροφής τού Ορέστη υπογραμμίζουν την ένταση τού δράματος, ενώ παράλληλα εκφράζουν την ανθρώπινη αδυναμία και την αναπόφευκτη αναμονή τής λύτρωσης.

4. Η παρουσία τής Χρυσοθέμιδος και η αντίθεση ζωής-θανάτου

Η Χρυσοθέμις, που εμφανίζεται να χορεύει όλη τη νύχτα με έναν αξιωματικό 

και να επιθυμεί μια «κανονική ζωή», λειτουργεί ως σημείο αντιθετικό προς την Ηλέκτρα. Η απλότητα τής ζωής, η προοπτική τού γάμου και τής οικογένειας έρχονται σε αντίθεση με το μίσος και την εκδίκηση που καταναλώνουν την Ηλέκτρα. Μέσα σε αυτή την αντίθεση, ο ποιητής αποτυπώνει τη σύγκρουση μεταξύ ζωής και θανάτου, ανάμνησης και λήθης, ελπίδας και απόγνωσης.

5. Ο συμβολισμός τού φωτός και τού σκοταδιού

Η φράση «γιατί νύχτωσε μέσα σε τόσο φως;» υποδηλώνει την παραμόρφωση 

τής πραγματικότητας, όπου το φως που συνήθως συμβολίζει τη γνώση και την αλήθεια, εδώ γίνεται στοιχείο σύγχυσης και τρόμου. Το φως δεν φέρνει ηρεμία, αλλά έναν αλλόκοτο τρόμο και μια παράνοια που «γυρίζει σαν τρελή» την Ηλέκτρα.

6. Η αναφορά στη μοίρα και το τραγικό τέλος

Η αναμονή τής επιστροφής τού Ορέστη, η παραδοχή τού πατέρα ότι «ό,τι έγινε έγινε», και η εικόνα τής μητέρας που φωνάζει για την τρέλα τής Ηλέκτρας, δημιουργούν την αίσθηση μιας μοίρας αμετάκλητης. Η εκδίκηση δεν είναι απλώς πράξη βίας, αλλά μια αναγκαιότητα για να κλείσει ο κύκλος τού πόνου και τής τραγωδίας, όπως καταλήγει και το ποίημα με την εικόνα τής Ηλέκτρας «βεβαιή πως θα δουν».

Συμπέρασμα

Το ποίημα τού χνκουβελη ουβέλη χρησιμοποιεί πλούσια σημειωτικά σύμβολα — το βλέμμα, τον καθρέφτη, το φως, τη σιωπή και τη μουσική — για να αποδώσει την ψυχική κατάσταση της Ηλέκτρας και το τραγικό αδιέξοδο τού μύθου της. 

Η σύγχρονη γλώσσα, η αποσπασματική σύνταξη και η έντονη συμβολική φόρτιση δημιουργούν μια ατμόσφαιρα βαριάς ψυχολογικής έντασης, όπου η μνήμη και η εκδίκηση γίνονται οι κινητήριες δυνάμεις τής ηρωίδας.

.

.

.

2

 ας κάνουμε μία σημειωτική ανάλυση τού ποιήματος "Ηλέκτρα" τού χνκουβέλη, με βάση το θεωρητικό πλαίσιο τού Gerard Genette, ο οποίος είναι γνωστός για την αναλυτική προσέγγιση τής αφήγησης και τής σημειωτικής στα κείμενα.

Βασικά σημεία της θεωρίας τού Genette για την ανάλυση κειμένου

1. Χρόνος αφήγησης (Chronology): 

Πώς αναπαρίστανται οι χρονικές σχέσεις 

στο κείμενο (προγενέστερα, σύγχρονα ή μεταγενέστερα γεγονότα).

2. Ρυθμός αφήγησης (Duration): 

Η αναλογία χρόνου αφήγησης προς πραγματικό χρόνο τής ιστορίας.

3. Φωνή αφήγησης (Voice): 

Ποιος αφηγείται (εξωτερικός, εσωτερικός αφηγητής, πρωτοπρόσωπος, τριτοπρόσωπος).

4. Προοπτική (Focalization): 

Ποια οπτική γωνία βλέπουμε την ιστορία (π.χ. εστίαση σε συγκεκριμένο χαρακτήρα ή παντογνώστη).

5. Λειτουργία και επίπεδο αφήγησης: 

Διαχωρισμός μεταξύ αφήγησης γεγονότων και σχολίων ή μετα-αφηγήσεων.

Σημειωτική ανάλυση τού ποιήματος "Ηλέκτρα"

1. Χρόνος αφήγησης

Το ποίημα αναφέρεται σε ένα ιστορικό/μυθικό πλαίσιο (Μυκήνες, Ορέστης, Ηλέκτρα), με την αφήγηση να κινείται ανάμεσα σε στιγμές παρόντος (Ηλέκτρα ξύπνια το μεσημέρι, οι νύχτες που περιμένει) και αναμνήσεων/αναδρομών (μουσική, χορός, παρελθόντα γεγονότα). Η αφήγηση δεν ακολουθεί γραμμική χρονολογική σειρά, αλλά αναδιπλώνεται ελεύθερα στο χρόνο, συνδυάζοντας παρελθόν και παρόν.

Αναδρομές: Οι νύχτες που περιμένει και οι σκέψεις της σχετικά με τον πατέρα και τον Ορέστη.

Παρόν: Η αναμονή, ο καθρέφτης που βλέπει τα μάτια της.

2. Ρυθμός αφήγησης

Η αφήγηση έχει έναν ρυθμό που μοιάζει με ελεύθερο ρεύμα συνειρμών 

(stream of consciousness), όπου ο χρόνος επιβραδύνεται ιδιαίτερα στα συναισθηματικά φορτισμένα σημεία (όπως η αναμονή τής Ηλέκτρας και 

η έντονη εικόνα τού καθρέφτη και τών ματιών της).

Η διάρκεια που αφιερώνεται στην εσωτερική σκέψη είναι μεγάλη σε σχέση 

με τη δράση, τονίζοντας την ψυχική κατάσταση τής ηρωίδας.

3. Φωνή αφήγησης

Φωνή: Φαίνεται να υπάρχει μια τρίτοπρόσωπη αφηγηματική φωνή, αλλά με έντονο εσωτερικό σχολιασμό, που προσεγγίζει την υποκειμενική εμπειρία 

τής Ηλέκτρας.

Η φωνή εναλλάσσεται ανάμεσα σε μια εξωτερική περιγραφή και στα εσωτερικά λόγια ή φωνές που ακούει (όπως της μητέρας της ή τις δικές της σκέψεις).

4. Προοπτική (Focalization)

Η εστίαση είναι εσωτερική, δηλαδή βλέπουμε την πραγματικότητα μέσα από τα μάτια τής Ηλέκτρας.

Το ποίημα λειτουργεί σχεδόν σαν ψυχογράφημα, αποτυπώνοντας τα βάσανα, τις φοβίες και την αγωνία της.

Υπάρχει μια έντονη «οπτική» (focalization) στην εσωτερική αγωνία και το βλέμμα τής Ηλέκτρας (όπως και στον καθρέφτη).

5. Σημειωτική σημασία και σύμβολα

Τα μάτια: 

Επαναλαμβανόμενο μοτίβο και σύμβολο τής αλήθειας, τής μαρτυρίας, αλλά 

και τής αδυναμίας να ξεφύγει από το παρελθόν.

Ο καθρέφτης: 

Το μέσο που αντικατοπτρίζει όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή και τη μοίρα της.

Το φως και το σκοτάδι: 

Τα αντιθετικά αυτά στοιχεία συμβολίζουν την αδυναμία συμφιλίωσης μεταξύ γνώσης (φως) και αδικίας (σκοτάδι).

Το κόκκινο φόρεμα: 

Σύμβολο πάθους, ζωής, ίσως και αίματος, και μιας ζωής που συνεχίζεται 

παρά την τραγωδία.

Η μουσική (το τανγκό): 

Σύνδεση με το παρελθόν, τη ζωή που κυλά παράλληλα με την τραγωδία.

6. Θεματική

Η εκδίκηση και η αναμονή τής Ηλέκτρας για την επιστροφή τού Ορέστη.

Η τραγική μοίρα, η ένταση ανάμεσα στην ανάμνηση και το παρόν.

Η εσωτερική πάλη ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα, η απόγνωση 

και η αποφασιστικότητα.

Συνοπτικά:

Το ποίημα τού χνκουβέλη παρουσιάζει μία σύνθετη αφήγηση με εστίαση στην υποκειμενική εμπειρία τής Ηλέκτρας, που κινείται ελεύθερα ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν. Ο χρόνος στην αφήγηση είναι μη γραμμικός, ο ρυθμός επιβραδύνεται στις ψυχικές αναζητήσεις, ενώ η φωνή συνδυάζει εξωτερική αφήγηση και εσωτερικές φωνές. 

Η έντονη σημειολογική χρήση εικόνων όπως τα μάτια, ο καθρέφτης και το φως συμβάλλουν στην ανάδειξη τής θεματικής τής εκδίκησης, τής αναμονής και τής ψυχικής οδύνης.

.

.

.

3

ας κάνουμε μια σημειολογική ανάλυση τού ποιήματος «Ηλέκτρα» τού 

χνκουβέλη, με βάση τις θεωρίες τού Roland Barthes, ο οποίος ενδιαφέρεται 

για το πώς τα σημεία μέσα στο κείμενο παράγουν νόημα και πώς το κείμενο λειτουργεί ως ένας πλούσιος ιστός σημείων (σημαίνοντα και σημαινόμενα).

1. «μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες»

Σημαίνον: «μεσημερι», «πολυχρυσεσ Μυκηνες»

Σημαινόμενο: Η ώρα και ο χώρος που παραπέμπουν σε φως, ζέστη και ιστορία. Οι «πολυχρυσες Μυκηνες» δεν είναι μόνο τόπος αλλά και συμβολισμός για το ένδοξο παρελθόν και τη διαχρονική αίγλη που κρύβει μυστικά και τραγωδίες.

Σημειολογική λειτουργία: Η «χρυσή» αναφορά τονίζει το βάρος τής ιστορίας 

και τής κληρονομιάς που «βαραίνει» το παρόν.

2. «τζιτζικια στα δεντρα απνοια»

Σημαίνον: Τζιτζίκια, απνοια

Σημαινόμενο: Αίσθηση καλοκαιριού, ζέστης και ακινησίας. Τα τζιτζίκια συμβολίζουν το χρόνο που περνάει αργά, σχεδόν αμετάβλητος.

Σημειολογική λειτουργία: Δημιουργεί μια ατμόσφαιρα αναμονής και στασιμότητας, που αντανακλά την εσωτερική κατάσταση τής Ηλέκτρας.

3. «σκληρες οι σκιες στα κτιρια»

Σημαίνον: σκληρές σκιές, κτίρια

Σημαινόμενο: Αντίθεση φωτός και σκοταδιού, με ένταση και αυστηρότητα. 

Η σκιά εδώ δεν είναι προστατευτική, αλλά βαριά, σκληρή.

Σημειολογική λειτουργία: Αντανακλά την ψυχική ένταση, την απειλή 

ή την πίεση που νιώθει η ηρωίδα.

4. «στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της»

Σημαίνον: καθρέφτης, μάτια

Σημαινόμενο: Η αυτοαντίληψη, η ίδια η ύπαρξη, η αλήθεια που αντανακλάται 

αλλά και η διαύγεια ή το βάθος της ψυχής.

Σημειολογική λειτουργία: Ο καθρέφτης λειτουργεί ως μέσο αυτογνωσίας, 

ενώ τα μάτια είναι σύμβολο τής όρασης τής αλήθειας και τής επιτήρησης.

5. «"μανα να φοβασαι τα ματια" τής φώναξε»

Σημαίνον: η φωνή που προειδοποιεί, τα μάτια

Σημαινόμενο: Η προειδοποίηση για τη δύναμη και το βάρος τής αλήθειας 

που τα μάτια «βλέπουν».

Σημειολογική λειτουργία: Η αλήθεια γίνεται απειλή, φόβος και κίνδυνος, 

όχι απλώς πληροφορία.

6. «"αυτα βλεπουν"»

Σημαίνον: «αυτά βλέπουν» (τα μάτια)

Σημαινόμενο: Η ανελέητη μαρτυρία που κατέχει η ηρωίδα. Δεν υπάρχει διαφυγή.

Σημειολογική λειτουργία: Το βλέμμα ως φορέας αλήθειας, αλλά και κρίσης

7. «ποσο ηθελε να μην εβλεπε»

Σημαίνον: η επιθυμία να μην δει

Σημαινόμενο: Η προσπάθεια να αποφύγει το βάρος τής γνώσης ή τής μαρτυρίας.

Σημειολογική λειτουργία: Το δίλημμα ανάμεσα στην αλήθεια και την άγνοια.

8. «τις νυχτες δεν κοιμαται αυπνη»

Σημαίνον: αυπνία, νύχτα

Σημαινόμενο: Η ψυχική αγωνία, η αδυναμία ξεκούρασης και η συνεχής αναμονή.

Σημειολογική λειτουργία: Η νύχτα ως μεταφορά για την εσωτερική σκοτεινιά και ανασφάλεια.

9. «περιμενει να περασει η νυχτα»

Σημαίνον: αναμονή, νύχτα

Σημαινόμενο: Η ελπίδα ή η απελπισία για την επόμενη μέρα.

Σημειολογική λειτουργία: Η ένταση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, την ελπίδα και το φόβο.

10. «ακουει τα βηματα τού πατερα»

Σημαίνον: βήματα, πατέρας

Σημαινόμενο: Η παρουσία, η απουσία ή η επιστροφή τού πατέρα ως κεντρικό στοιχείο.

Σημειολογική λειτουργία: Το πατρικό πρόσωπο ως σύμβολο εξουσίας, δικαιοσύνης και τραγωδίας.

11. «ακουει τα γελια τους»

Σημαίνον: γέλια, «αυτοί» (πιθανόν οι εχθροί ή οι συνεργάτες)

Σημαινόμενο: Η ειρωνεία, η ματαιότητα τής τραγωδίας.

Σημειολογική λειτουργία: Η αντίθεση ανάμεσα στον πόνο της Ηλέκτρας και την ανεμελιά ή θριαμβολογία τών άλλων.

12. «γιατι δεν εκδικειται;»

Σημαίνον: εκδίκηση

Σημαινόμενο: Το αίτημα για δικαιοσύνη και αποκατάσταση.

Σημειολογική λειτουργία: Το βασικό ερώτημα που καθορίζει το δράμα τής Ηλέκτρας.

13. «"γιατι αργει να γυρισει ο Ορεστης;"»

Σημαίνον: Ορέστης, καθυστέρηση επιστροφής

Σημαινόμενο: Η προσδοκία για τη σωτηρία και την ολοκλήρωση τής εκδίκησης.

Σημειολογική λειτουργία: Η ελπίδα και η αγωνία για την παρέμβαση τού εκδικητή.

14. «γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;»

Σημαίνον: νύχτωμα, φως

Σημαινόμενο: Η σύγχυση ανάμεσα στην αισθητή πραγματικότητα και την εσωτερική σκοτεινιά.

Σημειολογική λειτουργία: Αντιστροφή των φυσικών νόμων για να εκφράσει 

το ψυχικό χάος.

15. «ακουσε ενα ραδιοφωνο η μελωδια ενος τανγκο»

Σημαίνον: ραδιόφωνο, τανγκό

Σημαινόμενο: Η αίσθηση ενός παρελθόντος, μιας στιγμής που έμεινε χαραγμένη στη μνήμη.

Σημειολογική λειτουργία: Το τανγκό ως σύμβολο πάθους, νοσταλγίας και αποσύνδεσης από το παρόν.

16. «ποτε;ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;»

Σημαίνον: χρόνος, παρελθόν

Σημαινόμενο: Η διαχρονική αγωνία, η μνήμη που δεν αφήνει να ξεχαστεί το τραύμα.

Σημειολογική λειτουργία: Η αβεβαιότητα τού χρόνου, το ιστορικό βάρος.

17. «φορουσε ενα κοκκινο φουστανι»

Σημαίνον: κόκκινο φόρεμα

Σημαινόμενο: Πάθος, αίμα, ίσως αμαρτία ή θάνατος.

Σημειολογική λειτουργία: Το κόκκινο ως συμβολικό χρώμα που παραπέμπει στη βία και τη σεξουαλικότητα.

18. «η Χρυσοθεμις ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο»

Σημαίνον: Χρυσοθέμη, χορός, αξιωματικός

Σημαινόμενο: Η διαφθορά, η ζωή που συνεχίζεται παρά την τραγωδία.

Σημειολογική λειτουργία: Η αντίθεση ανάμεσα στην πολυτέλεια και την 

ανησυχία τής Ηλέκτρας.

19. «εχει αντιρρησεις θελει μια κανονικη ζωη να παντρευτει ν'αφοσιωθει στα παιδια της»

Σημαίνον: κανονική ζωή, γάμος, παιδιά

Σημαινόμενο: Η επιθυμία για ομαλότητα και ασφάλεια.

Σημειολογική λειτουργία: Αντίθεση ανάμεσα στην τραγωδία και την καθημερινότητα.

20. «ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε να ξεχασει να ηρεμησει»

Σημαίνον: αποχωρισμός, λήθη, ηρεμία

Σημαινόμενο: Η προσπάθεια να προχωρήσουν μπροστά.

Σημειολογική λειτουργία: Η λήθη ως αντίπαλος τής μνήμης και τής εκδίκησης.

21. «να ξεχασει να μην γυριζει σαν τρελλη»

Σημαίνον: τρέλα, λήθη

Σημαινόμενο: Ο στιγματισμός τής Ηλέκτρας, η κοινωνική πίεση να συμβιβαστεί.

Σημειολογική λειτουργία: Η τρέλα ως κοινωνικός καταναγκασμός.

22. «"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη ακουσα και τη μανα να το λεει"»

Σημαίνον: φήμη, οικογενειακός στιγματισμός

Σημαινόμενο: Η απομόνωση και η δυσκολία τής Ηλέκτρας.

Σημειολογική λειτουργία: Η κοινωνική απομόνωση και η σύγκρουση.

23. «να ξεχασει;πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;»

Σημαίνον: λουτρό, πνιγμός

Σημαινόμενο: Η φρικτή μορφή τού θανάτου και η αδικία.

Σημειολογική λειτουργία: Η αδυναμία να διαγραφεί η τραγωδία.

24. «μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης και τοτε θα παρακαλαει η μοιχος φονισσα να μην την σφαξει το παιδι της»

Σημαίνον: επιστροφή, εκδίκηση, φόβος τής φόνισσας

Σημαινόμενο: Η αναμενόμενη δικαίωση και η αντίστροφη φόβος.

Σημειολογική λειτουργία: Ο κύκλος βίας και εκδίκησης.

25. «τοτε,δεν θα λιποψυχισει,και θα της φωναξει "αυτα τα ματια βλεπουν δεν θα τα κλεισω"»

Σημαίνον: θάρρος, αντίσταση

Σημαινόμενο: Η αποφασιστικότητα να σταθεί απέναντι στη βία και την αδικία.

Σημειολογική λειτουργία: Η ενδυνάμωση τού βλέμματος ως όπλο.

26. «να κλεισει ο κυκλος αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει αυτος να κλεισει»

Σημαίνον: κύκλος, εκδίκηση, ανατροπή

Σημαινόμενο: Η ανάγκη να ολοκληρωθεί η ιστορία, ακόμα κι αν υπάρξουν νέες συνέπειες.

Σημειολογική λειτουργία: Το αίσθημα τής μοίρας και τής αναπόφευκτης συνέχειας.

27. «στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της βεβαιη πως θα δουν»

Σημαίνον: καθρέφτης, βεβαιότητα

Σημαινόμενο: Η συνειδητοποίηση τής αποστολής και τής μοίρας της.

Σημειολογική λειτουργία: Το βλέμμα ως φορέας αλήθειας και κάθαρσης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτικη αναλυση κατα τον Michel Foucault από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Ηλεκτρα-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες

τζιτζικια στα δεντρα απνοια

σκληρες οι σκιες στα κτιρια

στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της

"μανα να φοβασαι τα ματια"της φωναξε

"αυτα βλεπουν"

ποσο ηθελε να μην εβλεπε

τις νυχτες δεν κοιμαται αυπνη

περιμενει να περασει η νυχτα

ακουει τα βηματα του πατερα

ακουει τα γελια τους

γιατι δεν εκδικειται;

"γιατι αργει να γυρισει ο Ορεστης;"

γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;

ακουσε ενα ραδιοφωνο η μελωδια ενος τανγκο

ποτε;ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;

φορουσε ενα κοκκινο φουστανι

η Χρυσοθεμις ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο

εχει αντιρρησεις θελει μια κανονικη ζωη να παντρευτει

ν'αφοσιωθει στα παιδια της

ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε

να ξεχασει να ηρεμησει

να ξεχασει να μην γυριζει σαν τρελλη

"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη

ακουσα και τη μανα να το λεει"

να ξεχασει;πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;

μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης και τοτε θα παρακαλαει

η μοιχος φονισσα να μην την σφαξει το παιδι της

τοτε,δεν θα λιποψυχισει,και θα της φωναξει

"αυτα τα ματια βλεπουν

δεν θα τα κλεισω"

να κλεισει ο κυκλος

αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει

αυτος να κλεισει

στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της

βεβαιη πως θα δουν

1

Ας κάνουμε μια κριτικη ανάλυση τού ποιήματος «Ηλέκτρα» τού χνκουβελη, χρησιμοποιώντας το πρίσμα τής σκέψης του Michel Foucault, ο οποίος εστιάζει κυρίως στις έννοιες τής εξουσίας, τής γνώσης, τού υποκειμένου και τών σχέσεων που διαμορφώνουν την ταυτότητα και την αντίσταση.

Κριτική ανάλυση κατά Foucault

1. Μεσημέρι στις πολυχρύσες Μυκήνες τζιτζίκια στα δέντρα απνοια

Παρατήρηση εξουσίας: Η περιγραφή τού τοπίου - ήρεμο, "πολυχρύσο" και ζεστό - έρχεται σε αντίθεση με την εσωτερική ένταση τής Ηλέκτρας. Το τοπίο αποτελεί το "πεδίο" μέσα στο οποίο εξελίσσεται η δράση, μια εξωτερική "πραγματικότητα" που κρύβει μια εσωτερική βία ή σύγκρουση. Η "απνοια" δηλώνει μια στάση ή ακινησία που παραπέμπει σε αναστολή δράσης, κάτι που αμφισβητείται από την ίδια.

2. σκληρές οι σκιές στα κτίρια

Εξουσιαστική παρουσία: Οι σκιές εδώ λειτουργούν ως μεταφορά για τις "σκοτεινές δυνάμεις" που επιβάλλουν έναν έλεγχο πάνω στην Ηλέκτρα, 

δηλαδή η πατρική εξουσία και η κοινωνική τάξη. Οι σκιές δεν αφήνουν περιθώριο για απελευθέρωση, θέτουν όρια.

3. στον καθρέφτη η Ηλέκτρα βλέπει τα μάτια της "μάνα να φοβάσαι τα μάτια" 

της φώναξε

Υποκειμενικότητα και γνώση: Ο καθρέφτης εδώ είναι ο τόπος αυτο-αναγνώρισης αλλά και επιτήρησης, σύμφωνα με τη φουκω-ική έννοια 

τού πανόπτικου — η Ηλέκτρα βλέπει τον εαυτό της υπό το βλέμμα τής μητέρας, που εκφράζει το φόβο τής εξουσίας τών ματιών (τής γνώσης, τής επιτήρησης). Τα μάτια συμβολίζουν τη δύναμη τής αλήθειας που δεν μπορεί να κρυφτεί.

4. "αυτά βλέπουν"

Επιτήρηση και αντίσταση: Τα μάτια τής Ηλέκτρας δεν είναι παθητικά. Είναι ενεργά, βλέπουν την αδικία και καταγράφουν, κάτι που σηματοδοτεί την αντίσταση στο καθεστώς εξουσίας.

5. πόσο ήθελε να μην έβλεπε τις νύχτες δεν κοιμάται άυπνη περιμένει να περάσει η νύχτα

Εσωτερικός αγώνας και εξουσία τού χρόνου: Η νύχτα συμβολίζει το φόβο και την καταστολή, αλλά και την αναμονή. Η Ηλέκτρα αδυνατεί να ξεφύγει από τον εαυτό της, εγκλωβισμένη στη συνείδησή της που παρακολουθεί και αντιστέκεται.

6. ακούει τα βήματα του πατέρα ακούει τα γέλια τους γιατί δεν εκδικείται;

Εξουσία και ανισότητα φύλων: Τα βήματα του πατέρα είναι η φυσική παρουσία τής εξουσίας που κυριαρχεί στο χώρο. Η Ηλέκτρα καταγράφει την αδικία και αναρωτιέται γιατί δεν μπορεί να εκδικηθεί, μια ερώτηση που αφορά τις δομές εξουσίας και την καταπιεσμένη δράση.

7. "γιατί αργεί να γυρίσει ο Ορέστης;" γιατί νύχτωσε μέσα σε τόσο φως;

Αναμονή και έλλειψη δύναμης: Ο Ορέστης συμβολίζει τη δύναμη ή τη δικαιοσύνη που καθυστερεί να έρθει. Το φως που "νυχτώνει" υποδηλώνει την αντίφαση ανάμεσα στην ελπίδα και την πραγματικότητα, μια αδιέξοδη κατάσταση.

8. άκουσε ένα ραδιόφωνο η μελωδία ενός τάνγκο πότε; ποια περασμένη ημερομηνία το άκουσε;

Χρονικότητα και μνήμη: Η αναφορά σε παλιές μελωδίες και το ραδιόφωνο λειτουργούν ως υπενθύμιση του παρελθόντος που στοιχειώνει το παρόν. Η Ηλέκτρα είναι εγκλωβισμένη στην ιστορικότητα τής εμπειρίας της.

9. φορούσε ένα κόκκινο φουστάνι η Χρυσόθεμι όλη τη νύχτα χόρευε μ' έναν νεαρό αξιωματικό

Κοινωνική εξουσία και διαφορές: Η Χρυσόθεμι, σε αντίθεση με την Ηλέκτρα, αντιπροσωπεύει την προσαρμογή και την αποδοχή τών κοινωνικών κανόνων, την εξουσία που ασκεί η κοινωνική τάξη και οι επιλογές. Το κόκκινο φόρεμα και ο αξιωματικός συμβολίζουν την κοινωνική επιβεβαίωση και ελέγχουν τη διαχωριστική γραμμή των "καλών" και "κακών".

10. έχει αντιρρήσεις θέλει μια κανονική ζωή να παντρευτεί ν' αφοσιωθεί στα παιδιά της

Υποκειμενική ταυτότητα και κοινωνική πίεση: Η επιλογή αυτή δείχνει πως το υποκείμενο (Χρυσόθεμι) αποδέχεται τούς κανόνες τής εξουσίας (πατριαρχία, κοινωνική κανονικότητα), σε αντίθεση με την Ηλέκτρα που αντιστέκεται.

11. ο πατέρας πάει, ό,τι έγινε έγινε να ξεχάσει να ηρεμήσει να ξεχάσει να μην γυρίζει σαν τρελή

Καταστολή και επιβολή πειθαρχίας: Η φράση δείχνει την προσπάθεια τής εξουσίας να ελέγξει το σώμα και το μυαλό τής Ηλέκτρας, να επιβάλλει "σιωπή" και "λήθη", χαρακτηριστικά τής βιοεξουσίας κατά Foucault.

12. "για σένα λένε στις Μυκήνες πως είσαι τρελή άκουσα και τη μάνα να το λέει"

Παρακολούθηση και στιγματισμός: Η λέξη "τρελή" λειτουργεί ως μηχανισμός αποκλεισμού και επιβολής κοινωνικής νομιμότητας, ένας τρόπος να ελέγξουν την Ηλέκτρα, να την περιθωριοποιήσουν.

13. να ξεχάσει; πώς είναι δυνατόν να ξεχάσει το λουτρό που τον έπνιξαν;

Μνήμη ως αντίσταση: Η Ηλέκτρα αντιστέκεται στη λήθη, κρατώντας ζωντανή την αλήθεια που η εξουσία θέλει να καταπνίξει.

14. μια μέρα θα επιστρέψει ο Ορέστης και τότε θα παρακαλάει η μοιχός φόνισσα να μην την σφάξει το παιδί της

Ανάκτηση τής εξουσίας: Η προφητεία τής επιστροφής τού Ορέστη δείχνει τη δυναμική ανατροπή τών σχέσεων εξουσίας. Η "μοιχός φόνισσα" εκπροσωπεί το κατεστημένο που θα υποστεί την τιμωρία.

15. τότε, δεν θα λιποψυχήσει, και θα της φωνάξει "αυτά τα μάτια βλέπουν δεν θα τα κλείσω"

Αντίσταση και κυριαρχία τού υποκειμένου: Η Ηλέκτρα δεν θα υποκύψει. Τα μάτια της γίνονται το σύμβολο τής αλήθειας και τής αντίστασης που υπερβαίνει την εξουσία.

16. να κλείσει ο κύκλος αν άλλος αρχίσει δεν την νοιάζει αυτός να κλείσει

Ιστορικός κύκλος και βία: Υπάρχει η επίγνωση ότι ο κύκλος τής βίας θα κλείσει μόνο με δική της πράξη, ανεξαρτήτως συνεπειών. Είναι η στιγμή τής ανατροπής.

17. στον καθρέφτη βλέπει τα μάτια της βέβαιη πως θα δουν

Υποκειμενικότητα και γνώση: Η Ηλέκτρα έχει ολοκληρώσει τη μετάβασή της 

σε ένα υποκείμενο που γνωρίζει και επιβάλλει την αλήθεια του. Το βλέμμα της αποτελεί τη δύναμη τής γνώσης και τής αντίστασης.

Συνολική ανάλυση

Με βάση τη φουκω-ική θεωρία, το ποίημα αναδεικνύει την πάλη μεταξύ υποκειμένου και εξουσίας, με την Ηλέκτρα να λειτουργεί ως παράδειγμα ενός υποκειμένου που αντιστέκεται στην κυρίαρχη γνώση και εξουσία. Ο καθρέφτης και τα μάτια συμβολίζουν το πεδίο τής επιτήρησης, αλλά και τής γνώσης που το υποκείμενο κατέχει. Η μάχη τής Ηλέκτρας είναι μια μορφή αντίστασης στην επιβολή τής κοινωνικής, πατρικής και έμφυλης εξουσίας, μια πάλη για την ιστορική μνήμη και την αποκατάσταση τής αλήθειας.

.

.

.

2

ψυχαναλυτική κριτική ανάλυση κατά Lacan από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Ηλεκτρα-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες

τζιτζικια στα δεντρα απνοια

σκληρες οι σκιες στα κτιρια

στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της

"μανα να φοβασαι τα ματια"της φωναξε

"αυτα βλεπουν"

ποσο ηθελε να μην εβλεπε

τις νυχτες δεν κοιμαται αυπνη

περιμενει να περασει η νυχτα

ακουει τα βηματα του πατερα

ακουει τα γελια τους

γιατι δεν εκδικειται;

"γιατι αργει να γυρισει ο Ορεστης;"

γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;

ακουσε ενα ραδιοφωνο η μελωδια ενος τανγκο

ποτε;ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;

φορουσε ενα κοκκινο φουστανι

η Χρυσοθεμις ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο

εχει αντιρρησεις θελει μια κανονικη ζωη να παντρευτει

ν'αφοσιωθει στα παιδια της

ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε

να ξεχασει να ηρεμησει

να ξεχασει να μην γυριζει σαν τρελλη

"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη

ακουσα και τη μανα να το λεει"

να ξεχασει;πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;

μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης και τοτε θα παρακαλαει

η μοιχος φονισσα να μην την σφαξει το παιδι της

τοτε,δεν θα λιποψυχισει,και θα της φωναξει

"αυτα τα ματια βλεπουν

δεν θα τα κλεισω"

να κλεισει ο κυκλος

αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει

αυτος να κλεισει

στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της

βεβαιη πως θα δουν

εστιάζοντας κυρίως στις έννοιες τού βλέμματος, τού υποκειμένου, τού ασυνείδητου και τού συμβολικού.

Ηλεκτρα

Το ποίημα αναφέρεται στην Ηλέκτρα, μία μορφή φορτισμένη με έννοιες εκδίκησης και οικογενειακής τραγωδίας, ένα θέμα που συναντάμε στην ψυχαναλυτική θεωρία, ειδικά στην ανάγνωση τής επιθυμίας και τού αντικειμένου τού πόθου.

Στίχος 1-3:

μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες

τζιτζικια στα δεντρα απνοια

σκληρες οι σκιες στα κτιρια

Η ατμόσφαιρα είναι φορτισμένη, η «απνοια» υποδηλώνει μια στάση, μια ακινησία, ένα ασυνείδητο πάγωμα. Η αντίθεση «πολυχρυσες» και «σκληρες σκιες» δείχνει το παιχνίδι φωτός και σκοταδιού, που παραπέμπει στο «βλέμμα» τού Lacan, το οποίο διαμορφώνεται μέσα από την αντίθεση τού φωτός (αλήθεια, συνείδηση) και τού σκότους (ασυνείδητο).

Στίχος 4:

στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της

Εδώ το στοιχείο τού καθρέφτη παραπέμπει στο «στάδιο τού καθρέφτη» τού Lacan, όπου το υποκείμενο αναγνωρίζει το Εγώ του μέσα από το Εικόνα-Αλλο. 

Η Ηλέκτρα βλέπει τα μάτια της, τα μάτια ως σύμβολο τού βλέμματος που παρατηρεί αλλά και που αποκαλύπτει την αλήθεια. Το βλέμμα δεν είναι απλώς 

η όραση, αλλά μια μορφή επιτήρησης και αλήθειας.

Στίχος 5-7:

"μανα να φοβασαι τα ματια"

της φωναξε "αυτα βλεπουν"

ποσο ηθελε να μην εβλεπε

Η φράση «να φοβάσαι τα μάτια» αναδεικνύει τη διπλή λειτουργία τού βλέμματος: βλέπει αλλά και αποκαλύπτει. Εδώ, το βλέμμα λειτουργεί ως το ασυνείδητο που δεν μπορεί να αγνοηθεί ή να κατασταλεί. Η επιθυμία να μην βλέπει υποδηλώνει την επιθυμία να απαρνηθεί την αλήθεια, κάτι που το ασυνείδητο πάντα αποτρέπει.

Στίχος 8-11:

τις νυχτες δεν κοιμαται

αυπνη περιμενει να περασει η νυχτα

ακουει τα βηματα του πατερα

ακουει τα γελια τους

Η αϋπνία και η αναμονή σχετίζονται με την ένταση τής ψυχικής σύγκρουσης 

και την αδυναμία τού υποκειμένου να βρει ηρεμία. Η ακοή εδώ συμβολίζει την πρόσληψη σημασιών πέρα από το ορατό – το ασυνείδητο που ακούει, καταγράφει.

Στίχος 12-13:

γιατι δεν εκδικειται;

"γιατι αργει να γυρισει ο Ορεστης;"

Η ερώτηση τής εκδίκησης είναι κεντρική και συνδέεται με το συμβολικό πλαίσιο (νόμο, ηθική) και την υποκειμενική επιθυμία. Ο Lacan θα το ερμήνευε ως σύγκρουση ανάμεσα στο Εγώ (υποκείμενο που επιθυμεί εκδίκηση) και το Υπερεγώ (νόμος, καθήκον). Η απουσία τού Ορέστη είναι η αναμονή τού «άλλου» που θα ολοκληρώσει το συμβολικό κύκλο.

Στίχος 14:

γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;

Το φως εδώ δεν παρέχει ασφάλεια. Η φράση παραπέμπει σε σύγκρουση μεταξύ πραγματικότητας (φως) και τού τραύματος ή τού ασυνείδητου (νύχτα). 

Η αντίφαση αυτή επιβεβαιώνει τη δυστοπία τού υποκειμένου.

Στίχοι 15-17:

ακουσε ενα ραδιοφωνο

η μελωδια ενος τανγκο

ποτε;ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;

Η μουσική λειτουργεί ως σύμβολο χρόνου και μνήμης, ενώ η ερώτηση τής ημερομηνίας δείχνει το μπέρδεμα τού υποκειμένου με το παρελθόν και το παρόν — ένας κλασικός Lacan-ian χωροχρονικός διαχωρισμός τού συμβολικού και πραγματικού.

Στίχος 18-19:

φορουσε ενα κοκκινο φουστανι

η Χρυσοθεμις

Το κόκκινο φουστάνι παραπέμπει στο πάθος, την επιθυμία, τη ζωή που αντιπαρατίθεται με τον θάνατο και την εκδίκηση. Η Χρυσόθεμη εδώ λειτουργεί ως άλλο υποκείμενο μέσα στην ιστορία, ενδεχομένως το «Άλλο» στο Lacanian πλαίσιο.

Στίχος 20-23:

ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο

εχει αντιρρησεις

θελει μια κανονικη ζωη

να παντρευτει ν'αφοσιωθει στα παιδια της

Η Χρυσόθεμη εκπροσωπεί το επιθυμητό αντικείμενο (objet petit a), αλλά και την κανονικότητα που συγκρούεται με το τραυματικό παρελθόν. Το «κανονική ζωή» είναι η επιθυμία που το ασυνείδητο διαρκώς απορρίπτει ή ανατρέπει.

Στίχοι 24-30:

ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε

να ξεχασει

να ηρεμησει

να ξεχασει

να μην γυριζει σαν τρελλη

Η επανάληψη του «να ξεχάσει» δείχνει την προσπάθεια καταστολής τής τραυματικής μνήμης. Το «τρελή» λειτουργεί ως στίγμα τού υποκειμένου που δεν συμμορφώνεται με το συμβολικό νόμο. Εδώ το υποκείμενο (Ηλέκτρα) παλεύει με το Υπερεγώ.

Στίχος 31-34:

"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη

ακουσα και τη μανα να το λεει"

να ξεχασει;

πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;

Ο χαρακτηρισμός τής «τρέλας» αναδεικνύει την κοινωνική απόρριψη τού υποκειμένου που δεν υποκύπτει. Το τραύμα είναι εδώ αποτύπωμα τού πραγματικού, ανεξίτηλο από το ασυνείδητο.

Στίχος 35-42:

μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης

και τοτε θα παρακαλαει η μοιχος φονισσα

να μην την σφαξει το παιδι της

τοτε,δεν θα λιποψυχισει,

και θα της φωναξει "αυτα τα ματια βλεπουν δεν θα τα κλεισω"

να κλεισει ο κυκλος

αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει

αυτος να κλεισει

Η επιστροφή του Ορέστη αντιπροσωπεύει το σημείο όπου το συμβολικό (νόμος) θα παρέμβει για να κλείσει τον κύκλο εκδίκησης. Το βλέμμα ως όπλο και ως αλήθεια επιστρέφει ισχυρότερο, και η Ηλέκτρα στέκεται σθεναρή, με το «βλέμμα» να μην κλείνει, άρα το ασυνείδητο τραύμα δεν σβήνει.

Τελευταίος στίχος:

στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της

βεβαιη πως θα δουν

Ο κύκλος κλείνει στον καθρέφτη, στο στάδιο της αυτοαναγνώρισης. Η βεβαιότητα ότι τα μάτια «θα δουν» δείχνει την αποδοχή τής αλήθειας, τού τραύματος, και την αμετάκλητη λειτουργία τού ασυνείδητου και τού βλέμματος.

Συνοψίζοντας με βάση τον Lacan:

Το ποίημα αγγίζει έντονα την έννοια τού βλέμματος (le regard) ως αυτό που αποκαλύπτει αλλά και παρακολουθεί το υποκείμενο.

Η Ηλέκτρα ως υποκείμενο βρίσκεται σε συνεχή διαπραγμάτευση με το ασυνείδητο, το συμβολικό (νόμο, κοινωνικές νόρμες) και το πραγματικό (τραύμα, θάνατος).

Ο καθρέφτης συμβολίζει το στάδιο τής αυτογνωσίας, τής αναγνώρισης τού εαυτού μέσα από τον άλλο.

Η διαμάχη ανάμεσα στο επιθυμητό αντικείμενο (Η Χρυσόθεμη, ο Ορέστης) και το τραύμα τού παρελθόντος δημιουργεί την τραγική αντίφαση τού υποκειμένου.

Η συνεχής αναφορά στο «βλέμμα» και στα μάτια λειτουργεί ως κεντρικό σύμβολο τής ψυχαναλυτικής αυτοανακάλυψης και τής αλήθειας που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

.

.3

Ας προχωρήσουμε σε μια ψυχαναλυτική κριτική ανάλυση τού ποιήματος Ηλέκτρα του χνκουβελη  βασισμένη στις θεωρίες τού Lacan. 

Θα εστιάσουμε στις έννοιες τού υποκειμένου, τού Εγώ, τού Άλλου, τού «Επεξεργασμένου Άλλου» (Grand Autre), τής επιθυμίας, τού φαντασιακού, 

τού συμβολικού και τού πραγματικού.

Στίχοι & Ανάλυση:

"μεσημερι στις πολυχρυσες Μυκηνες"

Ο τόπος και ο χρόνος είναι φορτισμένοι συμβολικά, μια μυθολογική αναφορά 

που τοποθετεί το υποκείμενο μέσα σε ένα ήδη δομημένο συμβολικό πλαίσιο 

(η μυθολογία, ο μύθος τής Ηλέκτρας).

Σύμφωνα με τον Lacan, το υποκείμενο γεννιέται μέσα στη γλώσσα και το συμβολικό. Εδώ, οι Μυκήνες λειτουργούν ως «συμβολικό πεδίο» που δομεί 

την ταυτότητα και την επιθυμία της Ηλέκτρας.

"τζιτζικια στα δεντρα απνοια σκληρες οι σκιες στα κτιρια"

Το περιβάλλον παρουσιάζει αντίφαση: ζωντάνια (τζιτζίκια) και σκληρότητα (σκιές), που αντιστοιχεί στο φαντασιακό και το πραγματικό. Η απνοια ίσως υποδηλώνει την εσωτερική ασφυξία τού υποκειμένου.

Η Ηλέκτρα βρίσκεται ανάμεσα στον κόσμο τού φαντασιακού (εικόνες, ήχοι) και τού πραγματικού (σκληρές σκιές).

"στον καθρεφτη η Ηλεκτρα βλεπει τα ματια της"

Το «καθρέφτη» εδώ λειτουργεί ως σύμβολο τού σταδίου τού καθρέφτη τού Lacan, όπου το παιδί αναγνωρίζει το εαυτό του και διαμορφώνει το Εγώ (Ιχ).

Τα «μάτια» είναι το σημείο επαφής με τον Άλλο· βλέπει και ταυτόχρονα «βλέπεται». Είναι το σημείο όπου το υποκείμενο κατανοεί την ύπαρξή του ως αντικείμενο βλέμματος.

"μανα να φοβασαι τα ματια" τής φωναξε "αυτα βλεπουν"

Η μητρική φωνή ενσαρκώνει τον Μεγάλο Άλλο (Grand Autre) που επιβάλλει κανόνες και φοβίες.

Τα μάτια που «βλέπουν» παραπέμπουν στην αλήθεια που το υποκείμενο δεν μπορεί να αποφύγει, στην συνειδητοποίηση τής τραυματικής πραγματικότητας.

"ποσο ηθελε να μην εβλεπε τις νυχτες δεν κοιμαται αυπνη περιμενει να περασει η νυχτα"

Το άγχος τής μη ύπνωσης συνδέεται με την αδυναμία απόδρασης από το πραγματικό που την καταδιώκει.

Η «νύχτα» είναι η στιγμή όπου το φαντασιακό ρήγμα ανοίγει και το πραγματικό επιτίθεται. Δεν μπορεί να διαφύγει από την τραυματική εμπειρία.

"ακουει τα βηματα τού πατερα ακουει τα γελια τους"

Ο πατέρας ως αντικείμενο επιθυμίας και ρήξης στο συμβολικό σύστημα.

Τα βήματα και τα γέλια αναπαριστούν την απουσία-παρουσία τού πατέρα, και το κενό που δημιουργεί στο υποκείμενο.

"γιατι δεν εκδικειται; γιατί αργει να γυρισει ο Ορεστης;"

Η επιθυμία για εκδίκηση συνδέεται με το πράγμα-α (objet petit a), την απουσία και το κίνητρο τής επιθυμίας.

Ο Ορέστης ως φαντασιακό σωτήρας και υποκατάστατο για την ολοκλήρωση 

τού υποκειμένου.

"γιατι νυχτωσε μεσα σε τοσο φως;"

Η αντίφαση φωτός-σκότους είναι η σύγκρουση μεταξύ συνείδησης και ασυνείδητου, συμβολικού και πραγματικού.

Το σκοτάδι μέσα στο φως υποδηλώνει το ασυνείδητο τραύμα που δεν εξαφανίζεται.

"ακουσε ενα ραδιοφωνο η μελωδια ενος τανγκο ποτε; ποια περασμενη ημερομηνια το ακουσε;"

Η μελωδία τού τανγκό είναι σαν το αχνό υπόβαθρο τού ασυνείδητου, που αναδύεται ως εικόνα και ήχος, θραύσμα μνήμης και επιθυμίας.

Η ασάφεια χρόνου (πότε, ποια ημερομηνία) αναδεικνύει την αστάθεια τής μνήμης και την ένταση τής επιθυμίας που εκφεύγει της γραμμικότητας.

"φορουσε ενα κοκκινο φουστανι η Χρυσοθεμις"

Το «κόκκινο» συνδέεται με το πάθος, το αίμα, την ενοχή και το τραύμα.

Η Χρυσόθεμη αντιπροσωπεύει το αντικείμενο της επιθυμίας και την κοινωνική κατασκευή γύρω από την ηρωίδα.

"ολη τη νυχτα χορευε μ'εναν νεαρο αξιωματικο"

Ο χορός και η νύχτα συνδέονται με το φαντασιακό επίπεδο, την απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά και με τη σεξουαλικότητα ως έκφραση επιθυμίας.

"εχει αντιρρησεις θελει μια κανονικη ζωη να παντρευτει ν'αφοσιωθει στα παιδια της"

Η σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία (εκδίκηση, πάθος) και το συμβολικό καθήκον (κανονική ζωή, οικογένεια).

Η Ηλέκτρα βιώνει το διχασμό τού υποκειμένου ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα επιθυμίας.

"ο πατερας παει,οτι εγινε εγινε να ξεχασει να ηρεμησει να ξεχασει"

Η προσπάθεια τής κοινωνίας και τής μητέρας να επιβάλλουν την λήθη, να καταπιέσουν την επιθυμία για εκδίκηση, να επαναφέρουν το υποκείμενο στο συμβολικό κανόνα.

"να μην γυριζει σαν τρελλη"

Το υποκείμενο χαρακτηρίζεται ως «τρελό», δηλαδή αποκλίνων από το συμβολικό πλαίσιο, ως υποκείμενο που δεν καταφέρνει να ενσωματωθεί.

Η «τρέλα» εδώ μπορεί να ιδωθεί ως εκδήλωση τού πραγματικού, το οποίο δεν μπορεί να συμβολιστεί.

"για σενα λενε στις Μυκηνες πως εισαι τρελλη ακουσα και τη μανα να το λεει"

Ο λόγος του Άλλου λειτουργεί ως καταστατική δύναμη τού υποκειμένου, που επιβάλλει την ταυτότητα και τον αποκλεισμό.

"να ξεχασει; πως ειναι δυνατον να ξεχασει το λουτρο που τον επνιξαν;"

Η αδυναμία λήθης συνδέεται με το αδιαπραγμάτευτο τραύμα και το πραγματικό, που διαφεύγει από το συμβολικό.

Το «λουτρό» τού πατέρα είναι το σημείο τραύματος, η τραυματική εμπειρία που διαμορφώνει την επιθυμία τής Ηλέκτρας.

"μια μερα θα επιστρεψει ο Ορεστης και τοτε θα παρακαλαει η μοιχος φονισσα να μην την σφαξει το παιδι της τοτε,δεν θα λιποψυχισει,"

Η προσμονή τής επιστροφής τού Ορέστη είναι η επιθυμία για ολοκλήρωση και κάθαρση, που είναι ταυτόχρονα απειλή.

Η μητέρα ως «μοιχός φόνισσα» ενσαρκώνει τον Εχθρό, το εμπόδιο και την ταυτόχρονα επιθυμία και φόβο.

"και θα της φωναξει 'αυτα τα ματια βλεπουν δεν θα τα κλεισω'"

Επανέρχεται η έννοια τού βλέμματος ως όργανο αλήθειας, άρνησης λήθης, εκδίκησης.

Η επιβεβαίωση τής επιθυμίας τού υποκειμένου να «βλέπει» και να μην υποκύπτει.

"να κλεισει ο κυκλος αν αλλος αρχισει δεν τη νοιαζει αυτος να κλεισει"

Ο κύκλος ως σύμβολο τού πεπρωμένου, τής μοίρας και τού επαναλαμβανόμενου τραύματος.

Το υποκείμενο συνειδητοποιεί ότι δεν ελέγχει την αρχή ή το τέλος, αλλά συμμετέχει σε έναν κυκλικό συμβολικό χρόνο.

"στον καθρεφτη βλεπει τα ματια της βεβαιη πως θα δουν"

Επιστροφή στο στάδιο τού καθρέφτη, όπου το υποκείμενο αναγνωρίζει την ταυτότητά του μέσω τού βλέμματος, βεβαιότητα για την εκδίκηση, την επιθυμία και την ολοκλήρωση της ταυτότητάς της.

Το ποίημα αναπαριστά το ταξίδι ενός υποκειμένου (Ηλέκτρα), που βρίσκεται εγκλωβισμένο ανάμεσα στο συμβολικό (ο μύθος, οι κοινωνικές νόρμες), το φαντασιακό (εικόνες, επιθυμίες, αναμνήσεις) και το πραγματικό (το τραύμα, η βία). Η Ηλέκτρα διαμορφώνει την ταυτότητά της μέσα από το βλέμμα τού Άλλου, αντιμάχεται την προσπάθεια λήθης που τής επιβάλλεται, και αγωνίζεται να διατηρήσει την αλήθεια του τραύματος μέσω της επιθυμίας της για εκδίκηση. Το μάτι και ο καθρέφτης είναι κεντρικά σύμβολα για τη διαμόρφωση του Εγώ και της επιθυμίας, ενώ ο κύκλος και η επιστροφή τού Ορέστη υποδεικνύουν την αέναη λειτουργία τής επιθυμίας και τής επανάληψης στο ασυνείδητο.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη σημείολογίκη αναλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

CITY'S LABYRINTHS-χ.ν.κουβελης

in right

.........η ανθρωπινη φωνη

Ομονοια προς Χαυτεια

πυροβολεια ιδεολογιων

.........priceless.

.........ισονομια

μεταφορα Ιστοριας-τρολει

in extention Democracy

τα φυλλα του δεντρου

.......................βαπορεν

παγεναν κι ερχονταν

και χωμα απ'τη πατριδα μ' δεν εφερναν

1922 Σμυρνη

Τραπεζουντα Νεα Σμυρνη Νεα Ιωνια

2013 Αθηνα

Ελλαδα καμια περιττη συλλαβη

man woman mankind

....Οδυσσεο,τι;

...Νικος Πουλαντζας σκοτωμενος

...Νικος Μπελογιαννης σκοτωμενος

...Γιωργος σκοτωμενος

Ερμου Ιεροδουλη Εμπορων

Αθηνας κατοικητηριο ζητιανων

Ομονοια κυκλος φαυλος

ς ω χ φ μ κ ζ εδ γα

names namen ονοματα

.................................nomos law

...............Αιδως Αργειοι!fanfaroni!

TV FALSE/TRUE INVENTORS UNIVERSALIS

Ηρακλειτος φιλει κρυπτεται

στη Μενανδρου η Υπατια πουλαει Παραλληλους Βιους

και εκδιδεται

''αυτη ειναι η Ελλαδα,εγω ειμαι ανεργος''ειπε,

ακουσα,δεν τον ηξερα

ICH BIN ARBEITLOSS workLESS NIE TRAVAIL

....B-Bread

....L-Life

... E-End

να παρε θεωρημα Θαλη του Μιλησιου αντι πινακιου φακης

και τα τεσσερα ριζωματα του Εμπεδοκλη εικονογραφημενα

κλικ Ζηνωνος κλικ Σωκρατους

κλικ Αθηνας κλικ Αιολου κλικ Σταδιου

κλικ Συνταγμα

OK Boys!All Right!

...h thalassa se afissa

...h leoforos cart postal

...h Eleni photo mobile

...............................αγορασε εφημεριδα,στην Ομονοια,

...............................απο το περιπτερο αριστερα της Αθηνας

...............................νυχτα,την διπλωσε και την πεταξε

...............................στα Χαυτεια μια γυναικα τον ρωτησε

...............................τι ωρα ειναι,της απαντησε,πολυ νυχτα

Ergo Cogito Sum

ERGO COGITO SUM?

....ειδα τον Αρη Κωνσταντινιδη ν'ανεβαινει τη Σολωνος,μεσημερι

προς τον ουρανο

ωραιοτατη πατρις μου Ζακυνθος

πηγαινεν κι εδειχνεν τις ανοιχτες πληγες του

κι ουτε ελεημοσυνην του εδωκαν ουτε συμπονεσην του εδειξαν

παρα ελυσαν τα σκυλια που τους φυλαγαν και τον κυνηγησαν

ως να ητον λεπριασμενος και το τελευταιο σκουληκι της γης

κι εφτασεν ως εδω αθλιωμενος και μας εξιστορουσε τα παθηματα

κι εμεις ειπαμεν καθεις του αλλου ''διατι πατριδα επολεμησαμεν

να ελευθερωσωμεν και κακοπαθαμεν;''

τρυπες Νομπελ η ποιηση

NOBEL'S HOLES THE POETRY-

-Ελπηνορα,φιλε μου,πως βρεθηκες σε τουτο τ'ακρογυαλι;

-οχι,ηρωικη πραξη δεν μ'εφτασε ως εδω

σαν στριφτα κερατα κριαριου ακουστηκαν τα λογια του

τον ειδαμε ν'ανεβαινει η' να κατεβαινει την Πανεπιστημιου

τον φωναξαμε μ'αλλο ονομα

MEIN FREUND -ELRENOR

Mio Amico come vay?

απαντησε η' δεν απαντησε δεν ακουσαμε

.

.

1

Η στρουκτουραλιστική σημειολογική ανάλυση (structuralist semiotic analysis) ενός ποιήματος όπως το "City's Labyrinths" του χ.ν. κουβελη απαιτεί να εντοπίσουμε τα σημεία, τις δομικές σχέσεις τους, και τα σημασιολογικά πλέγματα που δημιουργούνται εντός του κειμένου. 

 Πώς οργανώνεται το ποίημα σαν σύστημα, ποιοι κώδικες χρησιμοποιούνται (γλωσσικοί, πολιτισμικοί, ιστορικοί), και πώς αυτά τα σημεία συνεργάζονται για να παραγάγουν νόημα.

1. ΔΟΜΗ – Η ΠΟΛΥΣΗΜΑΝΤΗ ΠΟΛΗ ΩΣ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ

Ο τίτλος «City’s Labyrinths» εισάγει εξαρχής το σημειολογικό πλαίσιο τού ποιήματος: η πόλη ως λαβύρινθος, όχι μόνο χωρικός αλλά και σημασιολογικός.

 Η Αθήνα (ή γενικότερα η αστική εμπειρία) εμφανίζεται ως ένα δίκτυο από σημεία: δρόμοι, ονόματα, λέξεις, στιγμιότυπα, ιστορικές μνήμες, πολιτικά πρόσωπα. Το ποίημα ακολουθεί μια μη-γραμμική δομή (χαρακτηριστικό τού μοντερνισμού και τής μεταμοντέρνας ποίησης), με σκόρπιες φράσεις, 

αλλαγή γλωσσικών επιπέδων, και αποσπασματικότητα.

2. ΓΛΩΣΣΙΚΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ & ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΙ ΠΥΡΗΝΕΣ

α. Ποικιλία γλωσσών – code-switching:

"ICH BIN ARBEITLOSS workLESS NIE TRAVAIL"

"OK Boys! All Right!"

"MEIN FREUND - ELRENOR / Mio Amico come vay?"

Αυτή η πολυγλωσσία επιτελεί λειτουργία αποστασιοποίησης και παγκοσμιοποίησης τού βιώματος – η πόλη είναι διαπολιτισμική, μη ομοιογενής.

β. Ιστορικά-πολιτισμικά σημεία:

 "1922 Σμύρνη / Τραπεζούντα Νέα Σμύρνη Νέα Ιωνία"

"Νίκος Πουλαντζάς σκοτωμένος / Νίκος Μπελογιάννης σκοτωμένος / Γιώργος σκοτωμένος"

Ο ποιητής κάνει χρήση σημείων ιστορικών τραυμάτων (Μικρασιατική καταστροφή, πολιτικές δολοφονίες) για να δημιουργήσει συναισθηματικούς-ιδεολογικούς πυρήνες μέσα στο ποίημα.

γ. Φιλοσοφικές/Λογοτεχνικές αναφορές ως σύμβολα:

"Ergo Cogito Sum / ERGO COGITO SUM?"

"Ηρακλείτος φιλεί κρύπτεται / Εμπεδοκλής / Ζήνων / Σωκράτης / Θαλής"

Εδώ ο ποιητής καταθέτει έναν σημειολογικό διάλογο με την αρχαία ελληνική σκέψη, θέτοντας την πνευματική κληρονομιά σε σύγκρουση με τη σύγχρονη κοινωνική κατάρρευση (ανεργία, φτώχεια, απαξίωση).

3. ΧΩΡΟΙ ΩΣ ΣΗΜΕΙΑ – ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Αστικά τοπωνύμια (Αθήνα ως σύστημα):

Ομόνοια, Χαυτεία, Αθηνάς, Ερμού, Σταδίου, Συντάγματος, Πανεπιστημίου, Σωκράτους, Μεγανδρου, Ζήνωνος

Αυτοί οι χώροι λειτουργούν όχι απλώς γεωγραφικά, αλλά ως σημειωτικά πεδία γεμάτα ιδεολογικό φορτίο. η Ομόνοια δεν είναι απλώς πλατεία αλλά «κύκλος φαύλος», σύμβολο αδιεξόδου.

 4. ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΑ

«Η ανθρώπινη φωνή» = σημαίνον τού ανθρώπινου πόνου, τής αντίστασης ή τού ματαιωμένου λόγου.

"πυροβολεία ιδεολογιών / ισονομία / Δημοκρατία":

Εδώ έχουμε τα μεγάλα σημαίνοντα τού πολιτικού λόγου, που όμως αποδομούνται. Ο ποιητής εντοπίζει τη διάρρηξη τού σημαινόμενου: 

Δημοκρατία λέγεται, αλλά δεν βιώνεται.

5. ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΣΗΜΑΙΝΟΝΤΩΝ – ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ & ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ

Bread / Life / End → αλληλουχία καθημερινής επιβίωσης → από την ανάγκη στο θάνατο

Θαλής αντί πινακίου φακής → ειρωνική μετατόπιση φιλοσοφίας σε εμπορική αξία

"πατρίδα" / "λεπριασμένος" / "σκυλιά" → ταυτόχρονα ιερό και βρωμερό, αγαπημένο και βίαιο

"Τρύπες Νόμπελ η ποίηση" → αποδόμηση τής αναγνώρισης, αμφισβήτηση τής ποιητικής εξύψωσης

 6. ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΣ: ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ & ΔΙΑΡΡΗΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Δεν υπάρχει σταθερό «εγώ». Αντίθετα, το ποιητικό υποκείμενο μεταμφιέζεται:

άνεργος

περαστικός

μάρτυρας μιας σκηνής

συνομιλητής του Ελπήνορα (οδυσσειακή φιγούρα)

Αυτή η πολυφωνία είναι κλασική στρατηγική στον στρουκτουραλισμό για να δείξει πως το υποκείμενο είναι αποτέλεσμα των δομών – όχι δημιουργός τους.

 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το ποίημα τού χνκουβελη  είναι ένα πολυστρωματικό σημειολογικό δίκτυο, στο οποίο:

Η πόλη γίνεται λαβύρινθος σημείων

Το άτομο είναι αποπροσανατολισμένο

Οι ιστορικές αφηγήσεις διαρρηγνύονται

Η γλώσσα είναι φορτωμένη, αλλά τα σημαίνοντα έχουν χάσει το σημαινόμενό τους

Αυτό συνάδει απόλυτα με μια στρουκτουραλιστική προσέγγιση που αναδεικνύει τις δομές, τα δίπολα, τις ανατροπές, και τελικά την κρίση τής σημασίας στον σύγχρονο κόσμο.

.

.2.

Η στρουκτουραλιστική σημειολογική ανάλυση του ποιήματος "CITY'S LABYRINTHS" του χ.ν.κουβελης  απαιτεί προσέγγιση βάσει της δομής, των συμβόλων, και των σχέσεων μεταξύ τους, με κύριο στόχο την ανάδειξη τών σημείων (signifiers) και των σημαινομένων (signified), όπως προτείνουν οι Σωσσύρ, Λεβί-Στρως, και Μπάρτ.

Θα προσεγγίσουμε το ποίημα με αυτόν τον τρόπο, απομονώνοντας κάθε ενότητα/στίχο, και αναλύοντας τα συστήματα σημείων που δομούν το νόημα.

 Πρώτοι στίχοι:

in right.........η ανθρωπινη φωνη

Ομονοια προς Χαυτεια / πυροβολεια ιδεολογιων.........priceless..........ισονομια / μεταφορα Ιστοριας - τρολει

in right / η ανθρωπινη φωνη: Συνυπάρχουν αγγλικά και ελληνικά, δείγμα πολυγλωσσικού/πολυπολιτισμικού σημειωτικού πεδίου. Η «ανθρώπινη φωνή» ως σημείο συνδέεται με το δικαίωμα στην έκφραση, αλλά και με τη σιωπή 

που διατρέχει όλο το ποίημα.

Ομόνοια – Χαυτεία: τοπωνύμια τής Αθήνας που λειτουργούν ως κοινωνικοπολιτικά φορτισμένα σύμβολα. Η Ομόνοια είναι το κέντρο, 

το σημείο σύγκρουσης.

πυροβολεία ιδεολογιών: δείχνει τον κατακερματισμό τής ιδεολογίας στον αστικό χώρο.

ισονομία / μεταφορά Ιστορίας – τρόλεϊ: Η Ιστορία δεν είναι πλέον σταθερό σημαινόμενο, αλλά «μεταφέρεται» σαν εμπόρευμα. Το τρόλεϊ ως καθημερινό όχημα μεταφοράς φορτίζεται με σημασία κοινωνική – η Ιστορία ταξιδεύειχωρίς κατεύθυνση.

in extention Democracy / τα φυλλα τού δεντρου.......................βαπορεν / παγαιναν κι ερχονταν / και χωμα απ'τη πατριδα μ' δεν εφερναν

Democracy in extension: Η δημοκρατία ως "επέκταση", αλλά και ίσως ως παραμόρφωση – δεν λειτουργεί εστιακά, έχει ξεχειλωθεί.

τα φύλλα τού δέντρου: εικόνα ζωής, αλλά και πτώσης – φθοράς.

βαπόρια που δεν φέρνουν «χώμα απ’ την πατρίδα» υποδηλώνουν αποκοπή από τις ρίζες, απώλεια εθνικής/πολιτισμικής ταυτότητας. Το «χώμα» ως σύμβολο πατρίδας, γείωσης.

1922 Σμυρνη / Τραπεζουντα / Νεα Σμυρνη / Νεα Ιωνια / 2013 Αθηνα / Ελλαδα

Χρονική και χωρική αλληλουχία: Μικρασιατική καταστροφή → προσφυγιά → σύγχρονη Αθήνα.

Οι τοπωνυμίες «Νέα Σμύρνη», «Νέα Ιωνία» είναι συμβολικές αναδημιουργίες χαμένων πατρίδων – σηματοδότες τής συλλογικής μνήμης.

καμια περιττη συλλαβη / man woman mankind....Οδυσσεο, τι;

Στροφή στη λιτότητα τού λόγου: "καμία περιττή συλλαβή" παραπέμπει σε ένα μινιμαλιστικό αίτημα αλήθειας.

Η προσφώνηση στον Οδυσσέα εισάγει τον διαχρονικό Έλληνα/άνθρωπο-ταξιδιώτη. Το "τι;" αφήνει ανοιχτό ερώτημα ύπαρξης και κατεύθυνσης.

Νικος Πουλαντζας σκοτωμενος...Νικος Μπελογιαννης σκοτωμενος...Γιωργος σκοτωμενος

Τρία ονόματα, τρεις πολιτικές φιγούρες: σημεία τής πολιτικής βίας, τής ιδεολογικής πάλης στην Ελλάδα. Τα ονόματα δεν χρειάζονται επεξηγήσεις 

– η σημασία είναι αυτομάτως κατανοητή πολιτισμικά.

Ερμου Ιεροδουλη Εμπορων / Αθηνας κατοικητηριο ζητιανων

Ο δρόμος τής Ερμού μετασχηματίζεται: από εμπορικός → "ιεροδουλία" = καταναλωτική πορνεία.

Αθήνα: δεν είναι πρωτεύουσα πια, αλλά κατοικητήριο ζητιάνων – πλήρης αποδόμηση τής αστικής ταυτότητας.

Ομονοια κυκλος φαυλοςς ω χ φ μ κ ζ εδ γα / names namen ονοματα / nomos law / Αιδως Αργειοι!

Παιχνίδι με λέξεις σε πολλές γλώσσες – διάσπαση τής γλωσσικής ενότητας.

Ονόματα - Νόμος - Αιδώς: κλιμάκωση από την ταυτότητα (όνομα) στον κοινωνικό κανόνα (νόμος) και τέλος στην ηθική/ντροπή (Αιδώς).

Αναφορά στην αιδώ τών Αργείων από την Ιλιάδα: επίκληση στην εθνική και ηθική συνείδηση.

TV FALSE/TRUE INVENTORS UNIVERSALIS / Ηρακλειτος φιλει κρυπτεται

Η τηλεόραση παρουσιάζεται ως εργοστάσιο "αλήθειας/ψεύδους".

Ο Ηράκλειτος ως αρχαίος φιλόσοφος που «φιλεί κρύπτεσθαι» συνδέεται με την αλήθεια που δεν λέγεται πλέον δημόσια, αλλά αποκρύπτεται.

στη Μενανδρου η Υπατια πουλαει Παραλληλους Βιους / και εκδιδεται

Η Υπατία, φιλοσοφική μορφή, ταυτίζεται με σύγχρονη εκδιδόμενη γυναίκα.

Οι "Παράλληλοι Βίοι" του Πλούταρχου γίνονται εμπόρευμα – η γνώση δεν διανέμεται, πουλιέται, όπως και το σώμα.

''αυτη ειναι η Ελλαδα,εγω ειμαι ανεργος''

ICH BIN ARBEITLOSS / workLESS / NIE TRAVAIL

Πολλαπλές γλώσσες, μια κοινή αλήθεια: ανεργία, απώλεια υποκειμενικότητας.

Η «Ελλάδα» ως σημείο ντροπής, όχι υπερηφάνειας.

 να παρε θεωρημα Θαλη τού Μιλησιου αντι πινακιου φακης

Σαρκασμός: η φιλοσοφία και η γνώση δεν έχουν καμία αξία σε έναν κόσμο που πεινάει.

Ο Θαλής αντιπαραβάλλεται με το πινακίον φακής – η αξία τής γνώσης μηδενίζεται.

τρυπες Νομπελ η ποιηση / NOBEL'S HOLES THE POETRY

Η ποίηση δεν σώζει – είναι «τρύπες».

Τα Νόμπελ είναι κενά αναγνώρισης, δεν θεραπεύουν.

εικόνα περιπλάνησης:

κλικ Ζηνωνος κλικ Σωκρατους

κλικ Αθηνας κλικ Αιολου κλικ Σταδιου

κλικ Συνταγμα

Το "κλικ" επαναλαμβάνεται ως μονάδα αναφοράς στο ψηφιακό, τεχνολογικό περιβάλλον, μετατρέποντας χώρους-σύμβολα τής Αθήνας σε εικονικές πραγματικότητες.

Οι δρόμοι φέρουν ιστορικό και φιλοσοφικό φορτίο (Σωκράτους, Αθηνάς), αλλά αντιμετωπίζονται ως εικόνες προς κατανάλωση – απονοηματοδοτημένα σημεία στο πλαίσιο τής αστικής καθημερινότητας.

Το "Σύνταγμα", κεντρικό πολιτικό σημείο, ισοπεδώνεται σημασιολογικά. Όλα γίνονται απλώς "κλικ".

Δομική Σημείωση:

Επαναληπτική δομή => καταδεικνύει μηχανική εμπειρία τού αστικού χώρου.

Κάθε τοπωνύμιο = σημείο αποκομμένο από το ιστορικό του σημαινόμενο.

OK Boys! All Right!

Εισβολή της αγγλικής = γλωσσικός υβριδισμός.

Σηματοδοτεί μια μετανεωτερική, μαζικοποιημένη κουλτούρα. Ο λόγος αποϊεροποιείται, γίνεται επιφανειακός, παγκοσμιοποιημένος.

...h thalassa se afissa

...h leoforos cart postal

...h Eleni photo mobile

Η θάλασσα, η λεωφόρος, η Ελένη → φυσικά, εθνικά, πολιτισμικά σημεία που μετατρέπονται σε εικόνες, προϊόντα: αφίσα, καρτ-ποστάλ, φωτογραφία στο κινητό.

Μετατροπή τού βιώματος σε θέαμα.

Η Ελένη, μυθολογικό αρχέτυπο, γίνεται απλώς ένα "photo mobile".

 Δομή:

Ελλειπτική σύνταξη + αποσιωπητικά => υποδηλώνουν αποκοπή από νόημα.

αγορασε εφημεριδα,στην Ομονοια,

απο το περιπτερο αριστερα τής Αθηνας

νυχτα,την διπλωσε και την πεταξε

Πράξη καθημερινή αλλά φορτισμένη: αγορά πληροφορίας → απόρριψη.

Ο Τύπος, η "είδηση", αντιμετωπίζεται ως σκουπίδι. Ένδειξη κρίσης τού λόγου 

και τής αλήθειας.

Ομονοία: τόπος πολιτικής και κοινωνικής σημασίας → μετατρέπεται σε σημείο ασημαντότητας.

στα Χαυτεια μια γυναικα τον ρωτησε

τι ωρα ειναι,της απαντησε,πολυ νυχτα

"Πολύ νύχτα" αντί για "ώρα" = μεταφορά υπαρξιακής αίσθησης.

Σημασία τού χρόνου μετασχηματίζεται από χρονικό μέγεθος σε ψυχική κατάσταση.

Ergo Cogito Sum / ERGO COGITO SUM?

Παράφραση τού Descartes: “σκέφτομαι άρα υπάρχω”.

Το ερώτημα ("?") εισάγει αμφιβολία για την ταυτότητα, το Είναι.

Η αμφισβήτηση τού ορθολογισμού, τού καρτεσιανού εαυτού.

ειδα τον Αρη Κωνσταντινιδη ν'ανεβαινει τη Σολωνος,μεσημερι προς τον ουρανο

Άρης Κωνσταντινίδης = αρχιτέκτονας → σύμβολο πολιτισμού, δημιουργίας.

Ανάβαση προς τον ουρανό: πνευματική ανάταση ή μεταφυσική αναζήτηση μέσα στην καθημερινότητα.

ωραιοτατη πατρις μου Ζακυνθος

πηγαινεν κι εδειχνεν τις ανοιχτες πληγες του

Αναφορά στον Σολωμό. Ζάκυνθος = ιδεατή πατρίδα, πολιτιστική μήτρα

Οι “ανοιχτές πληγές” → εθνικά, κοινωνικά τραύματα.

   

τρυπες Νομπελ η ποιηση / NOBEL'S HOLES THE POETRY

Ντεστρούκτιβ (αποδομητική) χρήση τού θεσμού τού Νόμπελ.

"Τρύπες" = κενά αναγνώρισης ή ψευδής τιμή;

Ποίηση: διατρημένη, αναξιόπιστη, ενδεχομένως ανίσχυρη.

-Ελπηνορα,φιλε μου,πως βρεθηκες σε τουτο τ'ακρογυαλι;

-οχι,ηρωικη πραξη δεν μ'εφτασε ως εδω

Ελπήνωρ: μορφή τής Οδύσσειας που πέθανε άδοξα → σύμβολο λησμονημένων, καθημερινών νεκρών.

Άρνηση ηρωισμού → κριτική της ρομαντικής/πατριωτικής αφήγησης.

σαν στριφτα κερατα κριαριου ακουστηκαν τα λογια του:

Λόγος δύσβατος, σπειροειδής → κρυπτικότητα, αδυναμία επικοινωνίας.

τον ειδαμε ν'ανεβαινει η' να κατεβαινει την Πανεπιστημιου

τον φωναξαμε μ'αλλο ονομα / MEIN FREUND -ELRENOR / Mio Amico come vay?

Ανώνυμη φιγούρα, αλλοιωμένη ταυτότητα.

Πολυγλωσσία → πολυπολιτισμικό χάος, αποσταθεροποίηση σημείων και προσώπων.

απαντησε η' δεν απαντησε δεν ακουσαμε

Τελική αβεβαιότητα τού σημείου, τού νοήματος, τής επικοινωνίας.

Συνολική Ερμηνευτική Σημείωση (Στρουκτουραλιστική Οπτική)

Το ποίημα λειτουργεί ως παλίμψηστο σημείων, τα οποία αποδομούνται, συντίθενται και επανεγγράφονται εντός τής μετανεωτερικής ελληνικής πραγματικότητας

.

.

.