LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - Κριτική Ανάλυση Ποιημάτων από τον κ.Κ (Ιστορίες τού κ.Κ) -1- - χ.ν.κουβελης c.n.couvelis ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

 .

.

LITTERATURE-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

- Κριτική Ανάλυση Ποιημάτων

από τον κ.Κ

(Ιστορίες τού κ.Κ)

-1-

- χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ΚΕΙΜΕΝΑ-TEXTS-Χ.Ν.Κουβελης[C.N.Couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

Η ποιητική κριτική από τον κ.Κ

στην Μη Γραμμική Ποίηση

τού χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Χαρακτηριστικά τού ποιητικού του έργου:

συνδυάζει στοιχεία πολυγλωσσίας, εσωτερικών τοπίων, και αφαίρεσης. Δημιουργεί ποιητικές εικόνες που δίνουν την αίσθηση μη γραμμικής αφήγησης ή συγκίνησης, με τη χρήση εκφράσεων όπως:

«κρίσιμη σκέψη», «ένας πολίτης ένας ανθρωπος μεσημερι … είδα τουριστες με τα κινητά …»

Επιπλέον, στο ποίημα με τίτλο Horizontal Abstract Red, επιλέγονται μοτίβα όπως:

«υπερταλλαντωση λέξεων το πραγματικό / φύλλα νερών στα δέντρα δελφίνιων / η ασυνδέτη επαληθέυση τού ωραίου» 

Γενικότερα, το έργο είναι φορτισμένο με εικόνες ασύμμετρες,που σπάνε τις αναμενόμενες αφηγηματικές ή γραμμικές δομές. Χρησιμοποιεί ασύνδετα, υπονοητικά σχήματα, συχνά με αναφορές σε γεωμετρικά ή μαθηματικά συμφραζόμενα – κάτι που προσδίδει μια σχεδόν «ψυχεδελική» ή «διασπαστική» αίσθηση στη ροή τού λόγου .

Τι σημαίνει αυτό ως «μη γραμμική ποίηση»;

Αν ορίζαμε τη μη γραμμική ποίηση ως:

Ποίηση που σπάει τη σύνδεση αιτίου–αποτελέσματος,

Που δεν ακολουθεί παραδοσιακή αφηγηματική ή ρυθμική δομή,

Που λειτουργεί περισσότερο μέσα από εικόνες, σχήματα, συγκινήσεις, αίσθηση χρόνου και χώρου αποσπασματικα

τότε το έργο καθώς διασπά συμβάσεις, γεννά εντυπώσεις και αφήνει τον αναγνώστη να συνθέσει το νόημα μέσα από υπονοούμενα, οπτικά μοτίβα και ασυμπτωτικούς λογικούς συλλογισμούς, επαναλαμβανόμενα μοτίβα: π.χ. λέξεις όπως «συστροφή», «φως», «λέξεις» επαναλαμβάνονται σε διαφορετικά πλαίσια—τι λειτουργικό ρόλο έχουν άραγε;

Εξέτασε τη δομή: πώς σπάει ή ακυρώνει την κανονική ροή τού λόγου; Ποια στοιχεία το καθιστούν ‘μη γραμμικό’;

Σκέψου τη σχέση εικόνας–λέξης: τι σχέση έχει η ποίηση με τη γεωμετρία, τη μαθηματική αναπαράσταση, τη μορφή· και πώς αυτό φωτίζει ή απομακρύνει από το νόημα;

Ανάλυσε τον «καθρέφτη» της ποίησης: πώς λειτουργεί η αντανάκλαση και η συμμετρία ή ασυμμετρία ως ποιητικά εργαλεία;

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

μια ερμηνευτική από τον  κ.Κ στο Συναξάρι τού Αλεξανδρου Παπαδιαμάντη

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Το Συναξάρι τού Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη 

από άποψη περιεχομένου και δομης είναι κείμενα που ως πνευματικές καταγραφές ή στοχαστικές εικόνες είναι αφιερωμένες στον Παπαδιαμάντη και στον βίο του. Αυτά περιλαμβάνουν:

Συμβολικά αποσπάσματα: Όπως το “Ο άνθρωπος υπήρξε ελάχιστος” και «βαδίζει ανάμεσα στους ανθρώπους, ελάχιστο το μέρος που επιανε», αναδεικνύουν την ταπεινότητα και την μυστική παρουσία τού Κυρ‑Αλέξανδρου, χαρακτηριστικά που συνάδουν με την ποιητική και θεολογική μας εικόνα για αυτόν. 

Εικόνες προγεγραμμένες στη φύση: Μεταφορές όπως ο ήλιος που ανατέλλει και δύει, η θάλασσα που γεμίζει και αδειάζει, ή η φωνή που ακουγεται δυνατά και μετά σβήνει, μιλούν για την προσωρινότητα και τον κύκλο τής ζωής και τού θανάτου – κεντρικά μοτίβα στη γραφή τού Παπαδιαμάντη. 

Σκηνές μοναξιάς στη φύση: Περιγραφές ενός άνδρα στον κάμπο ή την έρημο που φυτεύει, σμιλεύει, αφήνει ίχνη πάνω στα βράχια, τους κορμούς και τα φύλλα ώστε να υπάρξει μνήμη – μοιάζουν να εμπνέονται τον εσωστρεφή βίο τού Σκιαθίτη συγγραφέα. 

Πνευματική πορεία και άσκηση: Αναφορές σε ασκητικούς δρόμους, νηστεία, ταπεινή προσευχή, καταλήγουν με μια μορφή αναμονής – “την πρώτη ημέρα τής άνοιξης αναπαύθηκε” –, εικόνες που θυμίζουν βιωματικό χαρακτήρα και το θρησκευτικό στοιχείο στη ζωή τού Παπαδιαμάντη. 

Σύνδεση με τον Παπαδιαμάντη

Η γραφή  δεν προσδιορίζει άμεσα τον ίδιο τον Παπαδιαμάντη, αλλά αποτυπώνει με ποιητικό τρόπο τα χαρακτηριστικά του βίου και τού πνευματικού του έργου:

Την ταπείνωση, τις μυστικές παρουσίες, τον άνθρωπο που “ελάχιστο μέρος πιάνει”.

Τον ηθικό και πνευματικό στοχασμό μέσα από φυσικά σύμβολα και ασκητικές μεταφορές.

Την σύνδεση τής φύσης με το θείο και το ανθρώπινο, στοιχεία που χαρακτηρίζουν αρκετά και το έργο τού Παπαδιαμάντη.

Συμπέρασμα:

 δημιουργείται —μέσα από ένα ποιητικό/πνευματικό ύφος— ένα αφαιρετικό “συναξάρι” που συγκλίνει με τον Παπαδιαμάντη ως μορφή ταπεινότητας και πνευματικής ενδοσκόπησης, λειτουργεί ως προφητικός, σχεδόν μυστικός ερμηνευτής του Παπαδιαμαντικού πνεύματος.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστοριες τού κ.Κ)

μια κριτική ανάλυση από τον  κ.Κ τών Αναπτύξεων Λεξιλογίου τού χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

παρατηρουμε,εντοπίζομαι,τις ποιητικές εκφράσεις:

'αραιωνοντας συμπυκωνοντας'

'Στοχεύουμε με βέλη γλάρων το γαλάζιο',

 καθώς και όμοιες εικόνες που συνταιριάζουν το υπαρξιακό με το αρμονικό, το φαινομενικά αντίθετο.

Ανάλυση Ποιητικού Έργου: Αναπτύξεις Λεξιλογίου

1. Τίτλος και θεματική

Ο τίτλος Αναπτύξεις Λεξιλογίου υπονοεί μια διαδικασία γλωσσικής επέκτασης — όχι μόνο σε επίπεδο λέξεων, αλλά και νοημάτων. Κάθε στίχος διαπραγματεύεται αντίθετες έννοιες όπως το «Απειρο — Πεπερασμένο», αναδεικνύοντας τη γλωσσική, αλλά και υπαρξιακή ουσία μέσα από τις λέξεις.

2. Μορφή και τεχνική

Το ποίημα φαίνεται να αποτελείται από σύντομες, πυκνές φράσεις δίχως σημεία στίξης, λειτουργώντας ως μικρο-διατυπώσεις — σπαράγματα σκέψεων ή στοχασμών:

Η χρήση επαναλήψεων όπως «Αραιώνοντας – Συμπυκνώνοντας», επιτείνει τη διττή φύση τής διαδικασίας.

Αντιθέσεις όπως «το Απείρο Εξισώνεται με το Πεπερασμένο» λειτουργούν ως φιλοσοφικά αξιώματα που υπογραμμίζουν το παιχνίδι αντίθετων.

3.Σημασιολογικό παίγνιο

Ο ποιητής χρησιμοποιεί ήπιες και άμεσες εικόνες που συχνά οδηγούν στην υπαρξιακή ανάγνωση:

«Για να δεις κύματα πρέπει να κατέβεις στη θάλασσα»: μια μεταφορά για την ανάγκη κατάδυσης στη ζωή ή στη γνώση.

«Μετρώντας με τα δάχτυλα βρίσκεις τους αριθμούς που πραγματικά χρειάζεσαι»: μια υπενθύμιση της ουσίας έναντι τής υπερβολής.

4. Γλώσσα και ηχητική

Το ύφος είναι λιτό, αλλά με έντονη μουσικότητα. Υπάρχουν μικρές παρωδίες συντακτικών σχημάτων («Το φως τής ελιάς στην Ελλάδα είναι από τον ήλιο») που υπονοούν αυτονόητα πράγματα με τρόπο ποιητικό — και ίσως μεταφυσικο

5. Υπαρξιακό βάθος

Το ποίημα στοχάζεται γύρω από φιλοσοφικές συγκρούσεις: φως–σκοτάδι, αλήθεια–ψέμα («Από το Τίποτα τής Αλήθειας Γιγαντώνεται το Ψέμα»), κενό–πάθος. Κάθε στίχος είναι ένα μικρό φιλοσοφικό πρίσμα.

Συνολική Εικόνα

Το έργο  ασκεί μια ποιητική που λειτουργεί μέσα από την αντίθεση, τη συντομία και το λεκτικό παιχνίδι. Η λεξιλογική ανάπτυξη εδώ δεν είναι πολυλογία, αλλά μια σιωπηρή αναδίπλωση στον πυρήνα τής σημασίας — με λέξεις εντός και πέρα από την επιφάνεια.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ στο ποίημα Fragmenta 

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

διαφάνεια αρρήτου αριθμού θαλασσινών ήχων περκας  

πεντατονική βλάστηση κύβων νερού αιώρηση γαλάζιου αέρα  

έγχρωμη διαστολή συμμετρίας απέραντο τοπίο αστέρια  

πλανόδιας γαλήνης ελάχιστη αντιστροφή ουρανού

Ο τίτλος και το ύφος τού ποιήματος υπογραμμίζουν την αποσπασματικότητα — ως στιλιστική επιλογή. Οι εικόνες λειτουργούν σαν «φωτογραφίες» ιδεών: ανεστραμμένη αναφορά σε μαθηματικές και φυσικές δομές (π.χ. «διάφανεια αρρήτου αριθμού», «πεντατονική βλάστηση»).

Σύνθεση επιστημονικής και αισθητικής γλώσσας:

Η χρήση όρων από τη γεωμετρία, τη μουσική (πεντατονική), και την επιστημονική περιγραφή («κύβων νερού», «έγχρωμη διαστολή») ενώνονται με λυρικές εικόνες («γαλάζιος αέρας», «τοπίο αστέρια»). Δημιουργείται ένας κόσμος όπου το αφηρημένο και το σαφές, το ορατό και το απραγματοποίητο, συγκρούονται και συνυπάρχουν.

Αίσθηση αιώρησης και ηρεμίας:

Έννοιες όπως «αιώρηση γαλάζιου αέρα», «πλανόδιας γαλήνης» και «ελάχιστη αντιστροφή ουρανού» επικεντρώνουν σε ένα αίσθημα ηρεμίας, σχεδόν ονειρικής δυστοπίας, όπου ο χρόνος και ο χώρος εξατμίζονται ή αποκτούν νέο νόημα — ένας κόσμος σε ισορροπία με την αβεβαιότητα.

Υποδόρια θεματική ενότητα:

Μολονότι το ποίημα δεν αφήνει ευδιάκριτες αφηγηματικές ενδείξεις, η συνύπαρξη όρων υποδηλώνει μια εξερεύνηση τού άπειρου, τής ομορφιάς που βρίσκεται στην αρμονία τής φύσης, αλλά και τού ανθρώπινου νου που στοχάζεται πάνω σε αυτήν.

Συνοπτικά:

Το «Fragmenta» διατυπώνει εικόνες και λέξεις ως θραύσματα μιας ευρύτερης πραγματικότητας:

λογος αιθέριος, στοχαστικός, και αρκετά αφηρημένος. Προκαλεί τον αναγνώστη να αναμετρηθεί με τη διαδικασία συναρμολόγησης νοημάτων — χωρίς να επιβάλλει μια καθολική ερμηνεία.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

μια κριτική ανάλυση από τον κ.Κ στο ποίημα:

Κλυταιμνήστρα τε

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

η νύχτα έτριψε τριζόνια

στο φως τού φεγγαριου τα δεντρα

τυλίχτηκε με κρινους να κοιμηθεί  την ξυπνησαν το πρωί  μια χρυσή προσωπιδα, τον γνώρισε, κομμάτια διχτυ στο στόμα του  'τραβηξτε το, να μιλησει' φώναξε κάποιος και γέλασε  κοίταξαμε ήταν ο Αιγισθος, σε μια γωνιά σκοτεινό το πρόσωπο της Ηλεκτρας...

…

'η μάσκα μου είναι χρυση' ούρλιαξε … 'θα διψασω αιωνιοτητα' …

…

'έλιωσα τη χρυσή προσωπιδα κι έκανα αυτά τα χρυσά δοντια' …

1.  Ατμόσφαιρα και Σύμβολα

Το ποίημα ανοίγει σε μια νύχτα με έντονη εικονοποιία — "η νύχτα έτριψε τριζόνια", "φως τού φεγγαριού τα δέντρα" — που δημιουργεί έναν ατμοσφαιρικό τόπο ανάμεσα στον ύπνο και το ξύπνημα. Οι «κρίνοι» που «τυλίγεται να κοιμηθεί» και τελικά ξυπνά με μια χρυσή μάσκα, εισάγουν στοιχεία φανερής εύθραυστης ομορφιάς και απόκρυφης ταυτότητας.

2.  Η Μάσκα και η Υποκρισία

Η χρυσή μάσκα λειτουργεί ως σύμβολο επιβολής και ψευδούς παρουσίας. «Η μάσκα μου είναι χρυσή», φωνάζει η Κλυταιμνήστρα–η μάσκα δεν είναι μόνο σύμβολο εξωτερικής λάμψης, αλλά και απόκρυψης και απομόνωσης. Η χειρονομία «έλιωσα τη χρυσή προσωπίδα κι έκανα αυτά τα χρυσά δόντια» υποδηλώνει ρήξη με τον ψεύτικο, λαμπερό εαυτό, και απόκτηση κάποιου νέου (ίσως πιο ωμού) ίχνους ταυτότητας — η λάμψη μετατρέπεται σε εσωτερικό, ατομικό και σχεδόν θηριώδες σχήμα.

3.  Ηλεκτρα: Σιωπή και Ένοχη Παρουσία

Το σκοτεινό πρόσωπο τής Ηλέκτρας σε σκηνή έντασης και αμφιβολίας δημιουργεί μια υποφωτισμένη σχέση: πρόθεση εκδίκησης, εσωτερική αντίδραση ή ακόμη και απόρριψη; Η σιωπή της είναι βαρύτερη από λόγια — μια παρουσία που κοιτάζει, κρίνει, αλλά δεν ενεργεί ανοιχτά.

4.  Ο Αίγισθος και η Σκηνικότητα τής Εξουσίας

Η εμφάνιση τού Αιγίσθου, με τη μάσκα που αφαιρείται, θυμίζει το παιχνίδι τής εξουσίας: το προσωπείο τής εξουσίας, όταν αφαιρεθεί, αποκαλύπτει την εσωτερική αδυναμία και τις υπόρρητες δυνάμεις που πηγάζουν από την οργή και το πάθος.

5.  Θέμα: Μοίρα και Παράδοση

Τελευ­ταία, οι εκφράσεις όπως “θα διψάσω αιωνιότητα” αναδεικνύουν τη μοίρα που ξεπερνά την ανθρώπινη ύπαρξη — μια αιώνια δίψα για αποκατάσταση, εξιλέωση, αλλά και ηρωική καταδίκη. Το «διψάω» μοιάζει με σπαραγμό, με αποκοπή από τα γήινα, και θέτει το βάρος τής ενοχής και τής εκδίκησης  πέρα από το παρόν.

Συνοπτικά Θέματα και Μηνύματα

Θέμα / Σημείο Περιγραφή

Νύχτα, φως, όνειρα Αντιπαράθεση ανάμεσα σε σκοτάδι, μνήμη και φως τής αλήθειας

Μάσκα (χρυσή προσωπίδα) Απόκρυψη, ρόλος, ψευδοπροσωπία, εξουσία

Ηλεκτρα: σιωπή, ένταση Επιλογή σιωπής, συναισθηματική εκκρεμότητα

Αίγισθος Συμβολισμός εξωτερικής εξουσίας, που καταρρέει

Αιωνιότητα, δίψα Αναζήτηση λύτρωσης ή αυτοτιμωρίας πέρα από τη ζωή

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

2 κριτικες προσεγγισεις από τον κ.Κ τού ποιηματος

ὀφρυόεντα Γλωτταν 

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

  .

1η κριτική προσέγγιση:

Πλούσια μυθοπλασία και διάλογος

Το ποίημα αρχίζει με εικόνες από τη φύση και την καθημερινότητα:

Ήλιος ὀλοοίτροχος στα δέντρα, ανθισμένες πορτοκαλιές και λεμονιές, και ο ήχος τών τζιτζικιών. Η αίσθηση αυτή τής φύσης διατρέχεται από έναν διαρκή ρυθμό: «με ‘να συνεχές a‑ke a‑ke οδηγω…» .

Οι εικόνες μετατρέπονται σε ποιητικό περιβάλλον, όπου η φύση γίνεται σώμα, φωνή, καθρέφτης. Γίνεται στη συνέχεια αναφορά σε ένα «Μόψο Λαπίθη» (πιθανώς μυθικό ή συμβολικό πρόσωπο) που δειπνεί σε παράλια κέντρο και συστήνει την Μυρίνη, μια γυναίκα που προσφέρει γεύματα και μπύρα, καθώς καθησυχάζει: «μην ανησυχείται δεν θα βρέξει σήμερα» .

Η απλή αυτή συνάντηση επεκτείνεται σε έναν ολόκληρο διαλογικό τόνο με έντονο συμβολισμό: αναφέρονται ελληνικοί μύθοι, ιστορία και μνήμη – αναφέρεται ο απόγονος τών Δαναών, η Ιπποδαμία, το 1922, η Μικρασιατική Καταστροφή, η εικόνα στο μουσείο τού Μελανόμορφου αγγείου (κρατήρας) με ξενάγηση από νεαρή Ιταλίδα .

Ταξίδι στον χρόνο και μνήμη

Ακολουθεί πορεία στο παρελθόν:

«το μεγάλο μελανομορφο αγγείο ‘ένας κρατήρας’», το οποίο εξηγείται ως εργαλείο ανάμιξης κρασιού και νερού (570 π.Χ.) .

Βραδιά στο αρχαίο θέατρο, με παράσταση τού Θησέα και Αριάδνης, και παρουσα η πανσέληνος – «Ποτνία Θηρών Κραταιά» .

Ακολουθεί η φωνή από τα ανοιχτά παράθυρα με τον ήχο τής συριγγας τού Πάνα, ένα άλογο που φέρει το νεκρό Αχιλλέα (Αίαντας), κι ένα συνεχές «a‑ke a‑ke» ως συνοδός πορείας σε ὀφρυόεντα Γλωτταν – οι τρυφερές, ίσως μουσικές ή υπόγειες, «γαλήνιες γλώσσες» ή μορφές —γλωτταν ὀφρυόεντα.

Συμβολισμός και σύνδεση με την ιστορία

Ο τίτλος τού ποιήματος —ὀφρυόεντα Γλωτταν— μοιάζει να λειτουργεί ως ποιητική μεταφορά για λόγους γεμάτους ζωή, φωνή και ιστορία

.

.

2η κριτική προσέγγιση:

 ὀφρυόεντα Γλωτταν – χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

ἥλιος ὀλοοίτροχος στα δέντρα,

πορτοκαλιές και λεμονιές ανθισμένες

μ’ ἕνα συνεχὲς a‑ke a‑ke οδηγῶ οδηγῶ

κυματίζουν τὸν ἀέρα τὰ τζιτζίκια

FολοFο‑ στροφή, γύρισμα, στρογγυλὸ βότσαλο στα νερά

συναντήσαμε, μεσημέρι, κάποιο Μόψο Λάπιθη

δειπνούσε στὸ παραλιακό κέντρο «Οἱ Γλάροι», λιαστό χταπόδι

μας σύστησε τη γυναίκα του, «ἀπό δω ἡ Μυρίνη», είπε

«μὴν ἀνησυχεῖτε, δὲν θὰ βρέξει σήμερον, ἀπολαύστε τὴ θάλασσα»

ἔδειξε τὸν καθρέφτη τῆς θάλασσας, χαλκοργείον ψαριῶν

«ὀνομάζομαι – z‑t‑w‑d εἰμὶ d‑n‑n‑y‑m, ἀπόγονος τοῦ M‑p‑š»

τῶν Δαναῶν εἴπαμε, τότε καταλάβαμε, Ἀχαιός,

κάτοικος τῆς μυκηναϊκῆς ἀποικίας στὴ Μικρὰ Ἀσία

μας ἔδειξε φωτογραφίες, μία χαμογελαστή κοπέλα, «ἡ Ἱπποδάμεια,

ἡ κόρη μας, 18 χρόνων, στη Σμύρνη τῆς Ἰωνίας, σχολικὴ ἐκδρομή, ἔτος μετὰ 1922»,

μας κέρασε δροσερὴ μπίρα

Ἑλλάδαν οἰκεῖτε καὶ ὀφρυόεντα Γλωτταν, σχολίασε.

τὴν ἀλλη μέρα, νομίζω, στὸ μουσείο εἶδαμε τὸ μεγάλο μελανόμορφο ἀγγείο

«ἔνας κρατήρας» μᾶς ἐξήγησε ἡ ξεναγός, μία νεαρή Ἰταλίδα,

«κρατήρας τοῦ Κλειτίᾳ»· «questo è stato usato per mescolare il vino con l’acqua, opera nel 570 AC»

τὸ βράδυ στὸ ἀρχαῖο θέατρο παρακολουθήσαμε τὸ χορόδραμα «Θησεύς καὶ Ἀριάδνη»

μᾶς πίεζε ἀπὸ ψηλά ἡ πανσέληνος, Πότνια Θηρῶν Κραταιά

καὶ τὴ νύχτα ἀκούσαμε ἀπ’ τ’ ἀνοιχτό παράθυρο τὴ συριγγὰ τοῦ ὠμιστῆ Πανα

ἔπειτα ἕνα ποδοβολητό ἵππων

εἷς Αἴαντας, κάπου μέσα στὴν ἱστορία μας, μεταφέρει τὸ νεκρὸ σῶμα τοῦ Ἀχιλλέα

μ’ ἕνα συνεχὲς a‑ke a‑ke πορευόμαστε

σε ὀφρυόεντα Γλωτταν. 

Ανάλυση του Ποιήματος

Το ποίημα κινείται μέσα σε ένα πολυεπίπεδο εικαστικό τοπίο, όπου αρχαίες μνήμες, σύγχρονη αφήγηση και προσωπικές εμπειρίες διασταυρώνονται με έντονο συμβολισμό.

Α’ Επίπεδο: Φυσική και αιθερική αίσθηση

Η εικόνα του ήλιου που είναι ὀλοοίτροχος στις πορτοκαλιές και λεμονιές ανθισμένες σε μεταφέρει αμέσως σε ένα ζωντανό, μεσογειακό τοπίο.

Το a‑ke a‑ke λειτουργεί ως αλληλουχία ήχων που τονίζουν τη μουσικότητα τού λόγου, καθώς και τη ρυθμική του

Β’ Επίπεδο: Ιστορικές και μυθολογικές αναφορές

Το όνομα Μόψος Λάπιθης ανήκει στην ελληνική μυθολογία — Λάπιθες vs. Κένταυροι — δίνοντας ιδιαιτερότητα και βαρύτητα στην αφήγηση.

Η αναφορά στους Δαναούς, την Ιπποδάμεια, τη Σμύρνη μετά το 1922, και τη φωτογραφία της, φέρνει μαζί τραυματικές σελίδες της ελληνικής ιστορίας (Μικρασιατική καταστροφή, προσφυγιά).

Γ’ Επίπεδο: Πολιτισμικές εικόνες και σημασίες

Ο κρατήρας που χρησιμοποιείται για να αναμιγνύει το νερό με το κρασί είναι σύμβολο σύνδεσης παρελθόντος — σύγχρονου.

Το χορόδραμα Θησέας και Αριάδνη και η πανσέληνος που «πιέζει» τον θεατή, εκδηλωνουν μυθική ένταση.

Η αναφορά στον Πάνα, τη μουσική του και το χορό τών ίππων, δημιουργούν μια αίσθηση τελετουργικής ανακάλυψης.

Δ’ Επίπεδο: Εσωτερική πορεία και συνάντηση

Το a‑ke a‑ke εκ νέου, στο τέλος, είναι η πορεία τού ποιητικού υποκειμένου μέσα στον χρόνο και στη μνήμη.

Ο ποιητής/αφηγητής πορεύεται εντός του τοπίου και της ιστορίας, παίζοντας (κυριολεκτικά και μεταφορικά) τη δική του αναζήτηση — στις ὀφρυόεντα Γλωτταν, στους ίσκιους, τις φωνές, το φώς, το νερό.

Ερμηνεία / Σημασία

Φύση και αισθητική αναπαράσταση

Παράσταση του ελληνικού καλοκαιριού, τών αρωμάτων, ήχων και χρωμάτων

Μύθος και ιστορία

 Σύνδεση με ελληνική μυθολογία (Μόψος, Λάπιθας) και ιστορικά γεγονότα (Μικρασιατική Καταστροφή, 1922)

Πολιτισμικό εύρος 

Ο αιγαιοπελαγίτικος πολιτισμός, ο χορός, το δράμα, η τέχνη τής ζωγραφικής/κεραμικής

Προσωπικό και συλλογικό ταξίδι Οι προσωπικές αναμνήσεις στον τόπο συναντώνται με την ιστορική μνήμη -το ταξίδι τού ποιητή στον χρόνο

Συμπέρασμα:

Το «ὀφρυόεντα Γλωτταν» είναι ποίημα βαθιάς πυκνότητας, όπου η φύση, ο τόπος, η ιστορία και η προσωπική αφήγηση συνυπάρχουν σε μία ροή που ταυτόχρονα σε κατακτά και σε καλεί να συμμετάσχεις. Μέσα από τούς συμβολισμούς, την ηχητική διάσταση και τις παραπομπές στην ελληνικοτητα, δημιουργείται μία εμπειρία που εναλλάσσει το τοπικό με το διαχρονικό.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ Κ)

μια αναλυτική προσέγγιση από τον κ.Κ στο ποίημα:

Επιστροφη επίμονη στην Ελένη-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

επιστροφη επιμονη στην Ελένη

το περιοδικό μόδας στο τραπεζι η γυάλα με το ψαρι το πορσελανινο ανθοδοχειο

ο καθρεφτης έδειχνε μια γυναικα              μια άγνωστη σκέφτηκε έδειχνε τα χερια της

χρυσα δαχτυλίδια γελουσε ένα μαργαριταρενιο κολιέ στο λαιμό γαμήλιο δώρο στη Λισαβόνα

η' στη Ρώμη, πέρασαν από τότε χρόνια στην ιστορία,

στρατιώτες,φωτογραφία σε εφημερίδα, στα καράβια ανέβαιναν στην πάνω Ελλάδα             ένα

παιδί τη φωνάζει μάνα ' μάνα που μας πάνε; ' δεν πρόλαβε να του μιλήσει βραδυασε          την

απομακρυναν μαζί με τους άλλους

ανθρωπος μακραίνει από άνθρωπο              κενό δωματιο                    το φεγγάρι εισβάλει απ' το

παραθυρο βουλιαζει στο κρεβάτι           το σωμα της, τι λένε; γιατί δεν ακουει; ' η Ελένη ειμαι'

'ποια; ' ντράπηκε να επαναλάβει                ενας αντρας , ιδιος, οξυγονοκολλουσε σιδερα

για να κοιμηθεί βγάζει το κεφαλι της τα χερια της τα πόδια της κλειδώνει τη πόρτα, να μη τη

δουν, αφήνει ανοικτό το φως,

ακούει το σφύριγμα ενός τρένου, ο πατερας, τότε, είχε ελιες κι αμπέλια, ο ηλιος τους έκαιγε,

αργότερα θα έρθει η μοδίστρα, βαριέται τις πρόβες,ότι είναι να γίνει ας γίνει γρήγορα, γιατί

τόσο θέατρο; ποιανού ματαιοδοξία εξυπηρετει;

ένα κίτρινο φύλλο αιωρείται στον αέρα, σε λίγο θ'αγγιξει το εδαφος, το αγγίζει τώρα,

ο άντρας απέναντι της μιλάει, σε κάποια άλλη γυναίκα, αφηγείται μια ιστορία, την ίδια την

άκουσε πολλές φορές, από ευγένεια δεν του το λέει, και πάντα αλλάζει το τέλος,

'ηρθε η μοδιστρα' της λένε, σηκωνεται, πάντα έχει μεγάλη αγωνία μην δεν βρει τα μέλη της,

ευτυχώς όλα είναι στη θέση τους, από μικρή την διδαξαν να μην προκαλεί,σε φθονουν άμα

ξεχωρίζεις,

το φεγγάρι τραβήχτηκε απο πάνω της, έμεινε μόνο η δαγκωματια του στο λαιμό της,

έδεσε ένα πορτοκαλι μαντηλι γυρω να την κρύψει, άνοιξε τη πόρτα και βγήκε,

την είδε στον καθρέφτη 'η Ελένη είσαι;' τη ρώτησε, 'ναι' απάντησε, και για να μην υπαρχει

αμφιβολία προσθεσε 'ναι εγώ ή Ελενη'

Το ποίημα «Επιστροφή επίμονη στην Ελένη»  είναι ένα σύγχρονο, υπαρξιακό, και έντονα εσωτερικό ποίημα, που περιστρέφεται γύρω από τη γυναικεία ταυτότητα, τη μνήμη, την ιστορική και προσωπική απώλεια, και την αναζήτηση εαυτού. Ακολουθεί αναλυτική προσέγγιση:

Θέμα

Το ποίημα αποτυπώνει μια εσωτερική, σχεδόν ψυχολογική, αναζήτηση τής Ελένης, μιας γυναίκας που είτε έχει χαθεί στον χρόνο και στην ιστορία είτε προσπαθεί να ξαναβρεί τον εαυτό της μέσα από τα θραύσματα μνήμης και ταυτότητας. Η «επιστροφή» δεν είναι γεωγραφική, αλλά υπαρξιακή. Η Ελένη γίνεται σύμβολο κάθε γυναίκας (ίσως και κάθε ανθρώπου) που προσπαθεί να ορίσει ξανά τον εαυτό της.

Τίτλος: «Επιστροφή επίμονη στην Ελένη»

Ο τίτλος φανερώνει μια εμμονική, συνεχόμενη αναζήτηση ενός προσώπου (της Ελένης), αλλά και ενός εσωτερικού πυρήνα, μιας ταυτότητας που έχει αλλοιωθεί ή χαθεί.

Η χρήση τού ονόματος «Ελένη» φέρει πολλαπλές σημασίες:

Μυθολογική αναφορά στην Ελένη τής Τροίας - σύμβολο ομορφιάς, αιτίας πολέμου, αντικείμενο επιθυμίας αλλά χωρίς δική της φωνή.

Καθημερινή γυναίκα – μητέρα, σύζυγος, εργάτρια, σύγχρονο θύμα μιας πατριαρχικής, ιστορικής και κοινωνικής φθοράς.

Δομή -Ύφος -Γλώσσα

Ελεύθερος στίχος, χωρίς σημεία στίξης - κάτι που δημιουργεί ένα ρεύμα συνείδησης, όπως αν η ίδια η Ελένη (ή ο αφηγητής) να θυμάται θραυσματικά το παρελθόν.

Οι εικόνες είναι κοφτές, ελλειπτικές, και συχνά ονειρικές ή σουρεαλιστικές.

Η γλώσσα είναι καθημερινή αλλά ταυτόχρονα βαθιά ποιητική και πολυσήμαντη.

Εναλλαγή προσωπικού-συλλογικού, παρόντος-παρελθόντος, πραγματικού-φαντασιακού.

Βασικά μοτίβα και σύμβολα

Ο καθρέφτης

Συμβολίζει την αυτοαναγνώριση ή αποξένωση. 

Η γυναίκα βλέπει στον καθρέφτη μια άγνωστη, τα χέρια της, τα κοσμήματα — μια ξένη εικόνα.

Η Ελένη

Δεν είναι μόνο πρόσωπο αλλά συμβολική φιγούρα όλων τών γυναικών που έχουν θυσιαστεί σε πολέμους, κοινωνικές συμβάσεις, οικογένεια, καθήκον.

Το σώμα

Εμφανίζεται σαν κομμάτια: «βγάζει το κεφάλι, τα χέρια, τα πόδια της» - διάσπαση τού εαυτού. Η γυναίκα είναι «κομμένη», σαν να προσπαθεί να επανασυνθέσει τον εαυτό της.

Ο χρόνος και η μνήμη

Θραυσματικές αναμνήσεις: ο πατέρας με τα αμπέλια, η φωτογραφία, το γαμήλιο δώρο, το παιδί που τη φωνάζει «μάνα».

Το παρελθόν δεν είναι γραμμικό αλλά παρεισφρεει στο παρόν, προκαλώντας ρήγματα στην ταυτότητα.

Η δαγκωνιά στο λαιμό -το πορτοκαλί μαντήλι

Συμβολίζουν τραύμα, σεξουαλικότητα, ντροπή ή και προσπάθεια απόκρυψης μιας πληγής.

Το φεγγάρι "φεύγει", αλλά αφήνει σημάδι. Μια μεταφορά για τη φθορά τής νιότης, τής ομορφιάς, τής αγνότητας.

Θεματικοί άξονες - Ερμηνεία

1. Ταυτότητα και αυτοαναγνώριση

Η Ελένη αναζητά τον εαυτό της μέσα σε ένα δωμάτιο, σε έναν καθρέφτη, σε μια μνήμη. Η ερώτηση «ποια είσαι;» - και η απάντηση «ναι, εγώ η Ελένη» –-δηλώνει την επιμονή στην ύπαρξη. Μπορεί να αμφισβητείται, αλλά επιμένει.

2. Ρόλοι και καταπίεση

Η γυναίκα ως μητέρα, σύζυγος, κόρη, παρατηρήτρια -βρίσκεται εγκλωβισμένη σε κοινωνικούς ρόλους. Υπάρχει πίεση να "μην προκαλεί", να "μην ξεχωρίζει".

3. Μνήμη και Ιστορία

Προσωπικά βιώματα διασταυρώνονται με ιστορικά γεγονότα (π.χ., στρατιώτες, εκτοπίσεις). Το άτομο γίνεται φορέας μιας συλλογικής τραυματικής μνήμης.

4. Αποξένωση

Άνθρωπος μακραίνει από άνθρωπο. Κενό δωμάτιο. Ένα διαρκές συναίσθημα απομόνωσης.

Τελικά: Ποια είναι η Ελένη;

Η Ελένη είναι:

η γυναίκα που προσπαθεί να πει το όνομά της,

η παρουσία που έχει διαμελιστεί ψυχικά και σωματικά από την κοινωνία, τον χρόνο, τον πόλεμο, την οικογένεια,

ένα πρόσωπο που αγωνίζεται για να υπάρξει ως Ελένη, να επαναδιεκδικήσει την ταυτότητά του.

Συμπέρασμα

Το ποίημα είναι μια λυρική ψυχογραφία τής γυναικείας ύπαρξης, με διαστάσεις υπαρξιακές, κοινωνικές και ιστορικές. Η «επιστροφή επίμονη στην Ελένη» είναι ένα ταξίδι ενδοσκόπησης και αποδοχής, μια αναγνώριση τής πολύπλοκης, τραυματικής, αλλά και ανθεκτικής φύσης τής ανθρώπινης (και γυναικείας) υπόστασης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

μια κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος 

Κλυταιμνηστρα τε... - χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

η νύχτα έτριψε τριζόνια                                     

στο φως του φεγγαριου τα δεντρα           

τυλίχτηκε με κρινους να κοιμηθεί             την ξυπνησαν το πρωί                      μια χρυσή

προσωπιδα, τον γνώρισε, κομμάτια διχτυ στο στόμα του           'τραβηξτε το, να μιλησει'

φώναξε κάποιος και γέλασε           κοίταξαμε ήταν ο Αιγισθος, σε μια γωνιά σκοτεινό το

πρόσωπο της Ηλεκτρας                    ο τραβηξαν, η Κλυταιμνηστρα ξύπνησε, ο Ορέστης

ξερίζωνε τους κρινους              'μην  με ξυπνάς'του φώναξε         της πεταξε χώματα στο

προσωπο, 'η μάσκα μου είναι χρυση' ούρλιαξε                   ακούστηκε  το νερό να ποτιζει ρίζες ραδικιων στη κοιλιά της                                              'μάνα,κλείνω τη βρύση του φεγγαριου να

μην πινεις'      'θα διψασω αιωνιοτητα'               η σειρά της στη σκηνή 'θα διψασω αιωνιοτητα'

οι θεατές  χειροκροτησαν                      στ'αυτια της το ποδοβολητο της αναπνοής του,' έλιωσα

τη χρυσή προσωπιδα κι έκανα αυτά τα χρυσά δοντια' έδειξε το κενό τους         στη σκοτεινή

γωνιά η Ηλέκτρα παραμονευε δειπνιζοντας φωνες γρυλων              το φεγγάρι ανέβηκε στον

απέναντι λόφο, ενας ισχυρός άνεμος φυσηξε  αγριοσυκια        ύστερα απλώθηκε ησυχία σαν

λαδι                     ' διψαω' ακούστηκε, το χόρτο ανέπνεε, 'διψαω'                             κρίνοι την

τυλιξαν σεντόνι, 'στον ύπνο δεν κινδυνευει' μίλησε ο Ορέστης

Το ποίημα «Κλυταιμνήστρα τε...»  είναι ένα σύνθετο, βαθιά υπαρξιακό και μεταδραματικό κείμενο που αντλεί από τη μυθολογία, τη τραγωδία και το όνειρο, ενοποιώντας μνήμες, σύμβολα και ψυχικές καταστάσεις σ’ ένα σκοτεινό ποιητικό τοπίο.

Ας το αναλύσουμε κατά θεματικές και συμβολικές ενότητες:

1. Εισαγωγική εικόνα: Η νύχτα, η φύση και ο ύπνος

«η νύχτα έτριψε τριζόνια, στο φως τού φεγγαριού τα δέντρα, τυλίχτηκε με κρίνους να κοιμηθεί»

Η φύση λειτουργεί ως θεατρικό σκηνικό. Η νύχτα είναι πρόσωπο σχεδόν ανθρωπόμορφο: τρίζει, τυλίγεται, κοιμάται. Οι κρίνοι παραπέμπουν στον ύπνο, αλλά και στην αγνότητα, την ταφή, τη θηλυκότητα, ακόμα και το θάνατο. Η σεληνιακή ατμόσφαιρα δημιουργεί μια υπερβατική διάσταση.

2. Το Ξύπνημα και η Αναγνώριση

 «την ξύπνησαν το πρωί / μια χρυσή προσωπίδα, τον γνώρισε…»

Το «ξύπνημα» είναι και κυριολεκτικό (επιστροφή από τον ύπνο) αλλά και συμβολικό - αναμέτρηση με το τραυματικό παρελθόν. Η χρυσή προσωπίδα παραπέμπει σε μυκηναϊκά ταφικά ευρήματα (π.χ. του Αγαμέμνονα). Η αναγνώριση τού προσώπου (τού Ορέστη) συνδέεται με την ανάμνηση, την ενοχή, την τραγωδία.

Η Κλυταιμνήστρα ξυπνά σε ένα σκηνικό κρίσης -η μνήμη της επιστρέφει, ή ίσως δεν την είχε ποτέ χάσει. Το «τραβήξτε το να μιλήσει» δηλώνει την ανάγκη αποκάλυψης τής αλήθειας.

3. Οι δραματικοί ρόλοι: Αίγισθος, Ηλέκτρα, Ορέστης

 «ήταν ο Αίγισθος... Ηλέκτρα... Ορέστης ξερίζωνε τους κρίνους»

Οι τραγικοί ήρωες εμφανίζονται με υπαινικτικό τρόπο. Η Ηλέκτρα στο σκοτάδι, παραμονεύει. Ο Αίγισθος γελά. Ο Ορέστης, βίαιος, ξεριζώνει τους κρίνους, δηλαδή την αγνότητα, το ύπνο, ή ακόμα και την ίδια τη μητρική μορφή.

Το «μην με ξυπνάς», μια απελπισμένη έκκληση τής Κλυταιμνήστρας, παραπέμπει στην επιθυμία για λήθη, για ειρήνη, όμως το παιδί/εκδικητής δεν τη συμπονά.

4. Ο βεβηλωμένος μητρικός δεσμός

«της πέταξε χώματα στο πρόσωπο… "η μάσκα μου είναι χρυσή" ούρλιαξε»

Το πέταγμα χώματος έχει νεκρική χροιά – ταπείνωση, θάψιμο, θάνατος. Η χρυσή μάσκα δηλώνει επιφανειακή δόξα, ταυτότητα κατασκευασμένη, ίσως ακόμη και άρνηση τής ενοχής.

«το νερό να ποτίζει ρίζες ραδικιών στη κοιλιά της»

Το σώμα τής Κλυταιμνήστρας αναγνωρίζεται ως χώμα, ως μήτρα, ως πηγή ζωής αλλά και φθοράς. Εδώ έχουμε μια σχεδόν νεκροφιλική σύζευξη φύσης και μητρικής φιγούρας – ίσως μια συμβολική γονιμοποίηση τής εκδίκησης.

5. Θέατρο μέσα στο ποίημα

«η σειρά της στη σκηνή… οι θεατές χειροκρότησαν»

Ολόκληρη η σκηνή μετατρέπεται σε θέατρο. Οι χαρακτήρες είναι ηθοποιοί, οι τραγωδίες επανάληψη, η ζωή σκηνοθετημένη, η εκδίκηση δράμα που αναπαράγεται αιώνια.

«έλιωσα τη χρυσή προσωπίδα κι έκανα αυτά τα χρυσά δόντια»

Εδώ έχουμε κανιβαλισμό τής μνήμης, τής εξουσίας-το παιδί καταπίνει την ιστορία του, αφομοιώνει τη βία.

6. Η καταληκτική σιγή -η διψασμένη αιωνιότητα

«Διψάω... διψάω»

Το δίψασμα είναι το αντίθετο τού ύπνου, τής λήθης, τής πληρότητας. Δίψα για ζωή, για λύτρωση, για καταδίκη. Η ησυχία απλώνεται σαν λάδι -ένα υπνωτικό τέλος, τελετουργικό και μυστηριακό.

Συνολική ερμηνεία:

Το ποίημα είναι ένα λυρικό-τραγικό θεατρικό όραμα πάνω στον μύθο τής Κλυταιμνήστρας, με υπαρξιακές, ψυχαναλυτικές και μεταφυσικές προεκτάσεις.

Η Κλυταιμνήστρα δεν είναι απλώς μια τραγική ηρωίδα, αλλά σύμβολο τού θηλυκού, τής μνήμης, τής ενοχής, τής μητρότητας, που κατασπαράζεται από την ίδια της την ιστορία.

Ο Ορέστης δεν είναι ήρωας, αλλά εκδικητικό τέκνο, φορέας νέας βίας. Η Ηλέκτρα, σκιώδης και αρπακτική, δειπνει με φωνές, δείχνοντας πως η τραγωδία τρέφεται απ’ τον ίδιο της τον ήχο.

Το φεγγάρι, οι κρίνοι, το νερό, η μάσκα – όλα αυτά είναι σύμβολα μνήμης, ταυτότητας, μητρικής απουσίας και λανθάνουσας βίας.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

ψυχαναλυτική κριτική από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΟΡΕΣΤΗΣ-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

η Ηλεκτρα σαν σκυλα λυσσασμενη που αν δεν δαγκωσει δεν ησυχαζει

''εσυ ησουνα μικρος δεν καταλαβαινες,στα παιχνιδια σου αθωο παιδι

εγω ειδα

στο λουτρο τον εσφαξαν

με διχτυ τον τυλιξαν

μέμνησο λουτρῶν οἷς ἐνοσφίσθη.

μέμνησο δ᾽ ἀμφίβληστρον ὡς ἐκαίνισαν.

πέδαις δ᾽ ἀχαλκεύτοις ἐθηρεύθη

στα σιδερα τον επιασαν σαν αγριο θηριο,

και δεν κοιμαμαι τα βραδυα

τους ακουω να γελανε δυνατα,ξεδιαντροπα μπροστα μου ν'αγκαλιαζονται

η μανα με τον εραστη της,ντροπη που δεν αντεχω,μισος που με διαλυει''

σαν την μουδιαστρα της θαλασσας μ'αγγιξαν τα λογια της

και μουδιασαν το νου

να μην ημουν γενια του καταραμενου του Ατρεα που σκοτωσε τα παιδια

του Θυεστη και τα'δωσε σε δειπνο να τα φαει ο πατερας τους μαγειρεμενα

εγω τωρα πληρωνω τα κριματα

απ'το σπιτι μεσα ηρθε σε μενα εμπιστος ανθρωπος και μου'πε τ'ονειρο

που'δε η μανα

πως ,ταχα,γεννησε φιδι και πως σαν παιδι το σπαργανωσε

και στο βυζι της το'βαλε να βυζαξει κι εκεινο μαυλισε γαλα μ'αιμα

τεκεῖν δράκοντ᾽ ἔδοξεν, ὡς αὐτὴ λέγει.

ἐν [ι] παιδὸς ὁρμίσαι δίκην.

αὐτὴ προσέσχε μαζὸν ἐν τὠνείρατι.

ὥστ᾽ ἐν γάλακτι θρόμβον αἵματος σπάσαι.

ἡ δ᾽ ἐξ ὕπνου κέκλαγγεν ἐπτοημένη.

κι απ'τον υπνο ξυπνησε τρομαγμενη κι ουρλιαξε

''Ορεστη.Ορεστη,παιδι μου,θα σκοτωσεις τη μανα;''

την ειδα,ολοζωντανη,να τρεμει και να μ'εκλιπαρει

σχιζοντας το ρουχο στο στηθος κι αρπαζοντας με τα δυο χερια

το βυζι της μου το'δειχνε

''να,μ'αυτο το στηθος σ'εθρεψα και σε μεγαλωσα''

κι επανελαβε με τρομερη φωνη

''κτενεῖν ἔοικας, ὦ τέκνον, τὴν μητέρα

ἐπίσχες, ὦ παῖ, τόνδε δ᾽ αἴδεσαι, τέκνον,

μαστόν, πρὸς ᾧ σὺ πολλὰ δὴ βρίζων ἅμα

οὔλοισιν ἐξήμελξας εὐτραφὲς γάλα.''

σαν την μουδιαστρα της θαλασσας μ'αγγιξαν τα ματια της

και μουδιασαν το νου

δειλιασα,εκανα να φυγω,κι ειδα πανω μου σαν σπαθια κοφτερα

να με καρφωνουν τα ματια της Ηλεκτρας,

σαν κεραυνοι πεσαν πανω μου

''μέμνησο λουτρῶν οἷς ἐνοσφίσθη.

μέμνησο δ᾽ ἀμφίβληστρον ὡς ἐκαίνισαν.

πέδαις δ᾽ ἀχαλκεύτοις ἐθηρεύθη''

ριχτηκα καταπανω της και στριβοντας το κοφτερο μαχαιρι στο στηθος της

σκοτωσα τη μανα λεγοντας

''σύ τοι σεαυτήν, οὐκ ἐγώ, κατακτενεῖς.

οι ντροπες σου σε σκοτωνουν κι οχι εγω ,μητερα''

και πριν ξεψυχηση την ακουσα αδυνατα πολυ να λεει

''εγω παιδι δεν γεννησα αλλα φιδι εθρεψα

οἲ ᾽γὼ τεκοῦσα τόνδ᾽ ὄφιν ἐθρεψάμην.''

οτι εγινε δεν γινεται να ξεγινει,και τι σημασια εχει

που καποτε κι εγω αδυνατο παιδι ημουνα μωρο στη κουνια

εκλαιγα και τρεχαν στη φωνη μου

πεινουσα και με ταιζαν διψουσα και με ξεδιψαγαν

λερωνα και με καθαριζαν

οὐ γάρ τι φωνεῖ παῖς ἔτ᾽ ὢν ἐν σπαργάνοις, 755

εἰ λιμός, ἢ δίψη τις, ἢ λιψουρία

ἔχει

και μ'ειχανε εγνοια να μεγαλωσω

και να που μεγαλωσα και πληρωσα τον αρχαιο κυκλο

γυρισα προς το μερος της Ηλεκτρας κι ειπα

''Ηλεκτρα,ησυχασε,ολα τελειωσαν

αναψε το φως να κοιμηθεις''

και κοιμηθηκε η Ηλεκτρα κοντα μου

Το ποίημα  «Ορέστης» είναι ένα βαθιά δραματικό έργο που συνομιλεί με την τραγική παράδοση τού αρχαίου ελληνικού θεάτρου (κυρίως Ευριπίδη και Αισχύλου), και εστιάζει στη διαμελισμένη ψυχή τού Ορέστη μπροστά στο αβάσταχτο βάρος τής μητροκτονίας, στο πλαίσιο τής κατάρας τών Ατρειδών. Η ψυχαναλυτική ανάλυση τού ποιήματος μπορεί να προσεγγίσει αρκετά σημεία, τα οποία παρατίθενται παρακάτω:

1. Το τραύμα και η παιδική αθωότητα

«εσυ ησουνα μικρος δεν καταλαβαινες, στα παιχνιδια σου αθωο παιδι»

Η αντίστιξη ανάμεσα στο άδολο παιδί και στον ενήλικα τιμωρό δείχνει το τραύμα που γεννήθηκε πριν την ωριμότητα τής συνείδησης. Το παιδί είναι αθώο, όμως το περιβάλλον του δεν είναι. Ο Ορέστης κουβαλάει μια μνήμη που δεν είναι εξ ολοκλήρου δική του, μια κληρονομιά τραύματος - γενεακή μετάδοση ενοχής.

2. Η αρχαία ενοχή: Το συλλογικό ασυνείδητο

«να μην ημουν γενια τού καταραμενου τού Ατρεα»

Ο Ορέστης δεν είναι μόνο άτομο – είναι φορέας μιας οικογενειακής Ιστορίας. Η ψυχανάλυση, ειδικά στη φροϋδική και γιουνγκιανή της εκδοχή, μιλά για το οικογενειακό ασυνείδητο. Εδώ, το συλλογικό τραύμα (ο φόνος τών παιδιών τού Θυέστη από τον Ατρέα) λειτουργεί ως πυρηνικός μύθος που επαναλαμβάνεται μέσα από τη ζωή τού Ορέστη – χωρίς ο ίδιος να έχει συνείδηση ή ευθύνη.

3. Το όνειρο ως αποκάλυψη τού ασυνειδήτου

«...ειπε η μανα πως, ταχα, γεννησε φιδι και πως σαν παιδι το σπαργανωσε...»

Το όνειρο τής Κλυταιμνήστρας είναι καθαρά φροϋδικό: η μητέρα φαντάζεται τον γιο ως φίδι που τής πίνει το αίμα από το στήθος. Το στήθος εδώ συμβολίζει τη μητρική στοργή, αλλά και τον ναρκισσιστικό δεσμό μάνας-γιου, ο οποίος πλέον αντιστρέφεται επιθετικά. Το φίδι είναι φαλλικό σύμβολο, αλλά και σύμβολο απειλής∙ η Κλυταιμνήστρα, με το όνειρο αυτό, προβλέπει και ενσωματώνει τον φόβο τού θανάτου από το ίδιο της το σπλάχνο.

4. Ο μητρικός μαστός και η ενοχή

«να, μ’αυτο το στηθος σ’εθρεψα και σε μεγαλωσα»

Η σκηνή όπου η Κλυταιμνήστρα εκλιπαρεί τον Ορέστη, δείχνοντάς του το στήθος που τον θήλασε, είναι ένα ψυχαναλυτικό crescendo. Ο Ορέστης βιώνει την ακρότατη σύγκρουση τού Οιδιπόδειου συμπλέγματος: το αντικείμενο τής επιθυμίας (μητέρα) ταυτίζεται με το αντικείμενο τής βίας (φόνος). Ο μητρικός μαστός, πηγή ζωής, γίνεται πλέον αντικείμενο φρίκης και απόρριψης, αφού η στοργή μεταστρέφεται σε επίκληση ενοχής.

5. Η εσωτερική διχοτόμηση τού Εγώ

«δειλιασα, εκανα να φυγω... αλλα τα ματια τής Ηλεκτρας...»

Ο Ορέστης δεν είναι ολοκληρωτικά αποφασισμένος. Διχάζεται ανάμεσα στην μητρική φωνή και στην εκδικητική φωνή τής Ηλέκτρας, που είναι σαν ηθικό υπερεγώ. Η Ηλέκτρα λειτουργεί σαν ενσάρκωση τής συλλογικής επιταγής εκδίκησης (θυμίζει την "Φωνή του Νόμου"), ενώ η Κλυταιμνήστρα είναι η πρωταρχική μητρική φιγούρα. Ο Ορέστης διαμελίζεται ψυχικά: θέλει να φύγει αλλά δεν μπορεί∙ το ασυνείδητο αποφασίζει πριν από τον ίδιο.

6. Η ψευδαίσθηση τής αθωότητας

«οι ντροπές σου σε σκοτώνουν κι όχι εγώ ,μητέρα»

Το υποκείμενο επιχειρεί να αποποιηθεί την ευθύνη. Πρόκειται για έναν μηχανισμό άμυνας που στην ψυχανάλυση λέγεται μεταβίβαση της ευθύνης ή προβολή: ο Ορέστης αρνείται την ενοχή του και τη φορτώνει στη μητέρα. Παρότι κρατά το μαχαίρι, λέει ότι «δεν φταίει». Αυτό όμως δεν τον απαλλάσσει ψυχικά.

7. Το άλυτο τραύμα και η παλινδρόμηση

«και τι σημασια εχει που καποτε κι εγω αδυνατο παιδι ημουνα»

Το τελευταίο μέρος είναι μια παλινδρόμηση στην παιδική ηλικία. Ο Ορέστης θυμάται την αθωότητα, τις φροντίδες, την μητρική αγάπη. Είναι σαν να ψάχνει λύτρωση ή άφεση μέσα από αυτή την ανάμνηση. Όμως η πράξη έχει ήδη τελεστεί -και «ό,τι έγινε δεν ξεγίνεται». Εδώ δεν υπάρχει κάθαρση, μόνο ύπνος∙ ίσως ως αναστολή τής συνείδησης.

8. Η Ηλέκτρα ως alter ego / φωνή τού Υπερεγώ

«Ηλέκτρα, ησύχασε, όλα τελείωσαν. Άναψε το φως να κοιμηθείς»

Η τελευταία σκηνή θυμίζει συμφιλίωση, αλλά όχι απαραίτητα λύτρωση. Η Ηλέκτρα μπορεί να συμβολίζει:

Τη συνείδηση τού Ορέστη,

Την κοινωνική απαίτηση για τιμωρία,

Ή και το αντίθετο φύλο τού ίδιου (alter ego).

Το ότι η Ηλέκτρα «κοιμάται» δείχνει πως ο κύκλος ολοκληρώθηκε – όχι επειδή ήρθε ειρήνη, αλλά επειδή έσβησε η φωνή τού καθήκοντος. Ο Ορέστης μένει μόνος με τον εαυτό του και με το αβάσταχτο τής πράξης.

Συμπέρασμα:

Το ποίημα αποτυπώνει μια ψυχική κατάρρευση και ένα υπαρξιακό αδιέξοδο. Μέσα από πυκνούς διαλόγους, αρχαϊκή γλώσσα και σύγχρονη ψυχολογική προσέγγιση, ο ποιητής δημιουργεί έναν Ορέστη σπαραγμένο ανάμεσα στην ενοχή, την οργή, και τη νοσταλγία τής αγάπης. Ο ήρωας δεν απελευθερώνεται, ούτε ηθικά ούτε ψυχικά. Αντίθετα, γίνεται θύμα τού ίδιου του τού πεπρωμένου, τής οικογενειακής του μνήμης, και τού ασυνείδητου που τον διαμορφώνει.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

ψυχαναλυτική κριτική κατά Lacan από τον κ.Κ τού ποιηματος

ΟΡΕΣΤΗΣ-χ.ν.κουβελης

η Ηλεκτρα σαν σκυλα λυσσασμενη που αν δεν δαγκωσει δεν ησυχαζει

''εσυ ησουνα μικρος δεν καταλαβαινες,στα παιχνιδια σου αθωο παιδι

εγω ειδα

στο λουτρο τον εσφαξαν

με διχτυ τον τυλιξαν

μέμνησο λουτρῶν οἷς ἐνοσφίσθη.

μέμνησο δ᾽ ἀμφίβληστρον ὡς ἐκαίνισαν.

πέδαις δ᾽ ἀχαλκεύτοις ἐθηρεύθη

στα σιδερα τον επιασαν σαν αγριο θηριο,

και δεν κοιμαμαι τα βραδυα

τους ακουω να γελανε δυνατα,ξεδιαντροπα μπροστα μου ν'αγκαλιαζονται

η μανα με τον εραστη της,ντροπη που δεν αντεχω,μισος που με διαλυει''

σαν την μουδιαστρα της θαλασσας μ'αγγιξαν τα λογια της

και μουδιασαν το νου

να μην ημουν γενια του καταραμενου του Ατρεα που σκοτωσε τα παιδια

του Θυεστη και τα'δωσε σε δειπνο να τα φαει ο πατερας τους μαγειρεμενα

εγω τωρα πληρωνω τα κριματα

απ'το σπιτι μεσα ηρθε σε μενα εμπιστος ανθρωπος και μου'πε τ'ονειρο

που'δε η μανα

πως ,ταχα,γεννησε φιδι και πως σαν παιδι το σπαργανωσε

και στο βυζι της το'βαλε να βυζαξει κι εκεινο μαυλισε γαλα μ'αιμα

τεκεῖν δράκοντ᾽ ἔδοξεν, ὡς αὐτὴ λέγει.

ἐν [ι] παιδὸς ὁρμίσαι δίκην.

αὐτὴ προσέσχε μαζὸν ἐν τὠνείρατι.

ὥστ᾽ ἐν γάλακτι θρόμβον αἵματος σπάσαι.

ἡ δ᾽ ἐξ ὕπνου κέκλαγγεν ἐπτοημένη.

κι απ'τον υπνο ξυπνησε τρομαγμενη κι ουρλιαξε

''Ορεστη.Ορεστη,παιδι μου,θα σκοτωσεις τη μανα;''

την ειδα,ολοζωντανη,να τρεμει και να μ'εκλιπαρει

σχιζοντας το ρουχο στο στηθος κι αρπαζοντας με τα δυο χερια

το βυζι της μου το'δειχνε

''να,μ'αυτο το στηθος σ'εθρεψα και σε μεγαλωσα''

κι επανελαβε με τρομερη φωνη

''κτενεῖν ἔοικας, ὦ τέκνον, τὴν μητέρα

ἐπίσχες, ὦ παῖ, τόνδε δ᾽ αἴδεσαι, τέκνον,

μαστόν, πρὸς ᾧ σὺ πολλὰ δὴ βρίζων ἅμα

οὔλοισιν ἐξήμελξας εὐτραφὲς γάλα.''

σαν την μουδιαστρα της θαλασσας μ'αγγιξαν τα ματια της

και μουδιασαν το νου

δειλιασα,εκανα να φυγω,κι ειδα πανω μου σαν σπαθια κοφτερα

να με καρφωνουν τα ματια της Ηλεκτρας,

σαν κεραυνοι πεσαν πανω μου

''μέμνησο λουτρῶν οἷς ἐνοσφίσθη.

μέμνησο δ᾽ ἀμφίβληστρον ὡς ἐκαίνισαν.

πέδαις δ᾽ ἀχαλκεύτοις ἐθηρεύθη''

ριχτηκα καταπανω της και στριβοντας το κοφτερο μαχαιρι στο στηθος της

σκοτωσα τη μανα λεγοντας

''σύ τοι σεαυτήν, οὐκ ἐγώ, κατακτενεῖς.

οι ντροπες σου σε σκοτωνουν κι οχι εγω ,μητερα''

και πριν ξεψυχηση την ακουσα αδυνατα πολυ να λεει

''εγω παιδι δεν γεννησα αλλα φιδι εθρεψα

οἲ ᾽γὼ τεκοῦσα τόνδ᾽ ὄφιν ἐθρεψάμην.''

οτι εγινε δεν γινεται να ξεγινει,και τι σημασια εχει

που καποτε κι εγω αδυνατο παιδι ημουνα μωρο στη κουνια

εκλαιγα και τρεχαν στη φωνη μου

πεινουσα και με ταιζαν διψουσα και με ξεδιψαγαν

λερωνα και με καθαριζαν

οὐ γάρ τι φωνεῖ παῖς ἔτ᾽ ὢν ἐν σπαργάνοις, 755

εἰ λιμός, ἢ δίψη τις, ἢ λιψουρία

ἔχει

και μ'ειχανε εγνοια να μεγαλωσω

και να που μεγαλωσα και πληρωσα τον αρχαιο κυκλο

γυρισα προς το μερος της Ηλεκτρας κι ειπα

''Ηλεκτρα,ησυχασε,ολα τελειωσαν

αναψε το φως να κοιμηθεις''

και κοιμηθηκε η Ηλεκτρα κοντα μου

Η ψυχοδυναμική ανάλυση τού ποιήματος  "Ορέστης", μέσα από το πρίσμα τής λακανικής ψυχανάλυσης, μπορεί να προσφέρει μια βαθύτερη κατανόηση τού τραύματος, τής επιθυμίας, τού Άλλου και τής ταυτότητας τού υποκειμένου. Πρόκειται για ένα πυκνό ποιητικό κείμενο που συνθέτει μυθολογικά, ψυχαναλυτικά και θεατρικά στοιχεία – ένα είδος σύγχρονης τραγωδίας εν εαυτή.

Ας το προσεγγίσουμε μέσα από βασικές έννοιες του Jacques Lacan:

1. Το Υποκείμενο τής Έλλειψης και τού Συμβολικού Τραύματος

Ο Ορέστης εδώ εμφανίζεται ως το τραυματισμένο υποκείμενο, ένα παιδί που μέσα από την εμπειρία τής παιδικής του αθωότητας βίωσε μια βίαιη είσοδο στο Συμβολικό – τον κόσμο της γλώσσας, τής επιθυμίας, τού Νόμου και τού Άλλου.

«εσύ ήσουνα μικρός δεν καταλάβαινες, στα παιχνίδια σου αθώο παιδί»

Το τραύμα τής πατροκτονίας (ο φόνος τού Αγαμέμνονα) γίνεται απώθηση, μα ταυτόχρονα επιβάλλει τη δομική έλλειψη – αυτό που ο Lacan περιγράφει ως το αδύνατον τής πλήρους ταύτισης με τον εαυτό. Το υποκείμενο σχηματίζεται μέσα από τη ρωγμή αυτού τού τραύματος.

2. Ο Φαλλός, το Όνομα τού Πατέρα και ο Νόμος

Η μητέρα, Κλυταιμνήστρα, είναι εδώ το σημείο τής αποτυχίας του Νόμου. Αντί να προστατεύσει τον πατρικό λόγο (Νόμο τού Πατέρα), τον καταστρατηγεί – μπαίνοντας σε σχέση με τον Αίγισθο, διαπράττει μια "συμβολική αιμομιξία" και καθιστά τον Ορέστη φορέα τής αποκατάστασης του Νόμου.

Στη γλώσσα τού Λακάν, ο Φαλλός ως συμβολικό σημείο δεν είναι το ανδρικό μόριο, αλλά το έμβλημα τού Νόμου, τής απαγόρευσης και της επιθυμίας.

«σκοτωσα τη μανα λεγοντας: σύ τοι σεαυτήν, οὐκ ἐγώ, κατακτενεῖς. οι ντροπές σου σε σκοτώνουν κι όχι εγώ, μητέρα»

Ο Ορέστης δεν φονεύει τη μητέρα μόνο για εκδίκηση, αλλά ως πράξη αποκατάστασης τής συμβολικής τάξης - μιας χαοτικής, παραβατικής δομής όπου ο Νόμος έχει ακυρωθεί. Αυτό όμως τον ρίχνει στο πραγματικό, δηλαδή σε εκείνο που δεν μπορεί να αναπαρασταθεί, να συμβολιστεί.

3. Ηλεκτρα: Το βλέμμα τού Άλλου και η Σκηνή τής Επιθυμίας

Η Ηλέκτρα, με το βλέμμα της σαν σπαθιά, επιτελεί τη λειτουργία τού Μεγάλου Άλλου – είναι ο καθρέφτης που τον κοιτά και του επιβάλλει να είναι εκείνο που περιμένει από αυτόν η Ιστορία και το Αίμα. Η επιθυμία της δεν είναι απλώς να εκδικηθεί: είναι να πράξει το συμβολικό χρέος.

«και είδα πάνω μου σαν σπαθιά κοφτερά να με καρφώνουν τα μάτια τής Ηλέκτρας»

Εδώ έχουμε ένα παράδειγμα του λακανικού βλέμματος – το υποκείμενο δεν είναι απλώς εκείνο που κοιτά, αλλά εκείνο που είναι ιδωμένο από το βλέμμα τού Άλλου, και χτίζεται από αυτό.

4. Η Μητέρα ως "Άλλος": Η Φαντασίωση και η Εισβολή τού Πραγματικού

Η μητέρα, στο όνειρο με το φίδι, εμφανίζεται ως φορέας τού θανάτου. Ο θηλασμός δεν είναι μητρική τρυφερότητα, αλλά σύντηξη γάλακτος και αίματος. Ο Lacan θα έβλεπε σε αυτό το όνειρο την εικόνα τού Πραγματικού της μητρικής επιθυμίας- μιας επιθυμίας αδιαφανούς, που απειλεί να καταπιεί το υποκείμενο.

«κι εκείνο μαύλισε γάλα μ’ αίμα»

Το πραγματικό εισβάλλει μέσω τής φρίκης τού μητρικού σώματος, τής αλήθειας που δεν χωρά σε λέξεις. Αυτό το στοιχείο είναι τραυματικό γιατί δεν μπορεί να συμβολιστεί.

5. Η Πράξη και η Υποκειμενοποίηση: Το πέρασμα τού Ορέστη από την Πράξη

Η δολοφονία τής μητέρας είναι η στιγμή της υποκειμενικής ανάληψης τής ευθύνης: μια λακανική πράξη δεν είναι οποιαδήποτε ενέργεια, αλλά εκείνη που αλλάζει ριζικά το υποκείμενο, το καταγράφει αλλιώς στο Συμβολικό.

«είπα: Ηλέκτρα, ησύχασε, όλα τελειώσαν. Άναψε το φως να κοιμηθείς»

Μετά την πράξη, η Ηλέκτρα μπορεί να κοιμηθεί. Το σύστημα αποκαθίσταται. Η πράξη δεν αναιρεί το τραύμα, αλλά το ολοκληρώνει· οδηγεί το υποκείμενο στη συμφιλίωση με την ενοχή του.

6. Το Ποίημα ως Μετάβαση από την Φαντασίωση στην Αναγνώριση τής Έλλειψης

Στο τέλος, ο Ορέστης συνειδητοποιεί πως το να υπήρξε κάποτε παιδί, αδύναμο, εξαρτημένο, δεν τον απαλλάσσει από την κυκλική βία τής γραμμής τού Ατρέα. Η αναγνώριση τού μοιραίου δεν είναι μοιρολατρία, αλλά η αποδοχή τής ασυνείδητης επιθυμίας που τον κατευθύνει.

Συνοψίζοντας (Λακανικά):

Το Πραγματικό:Το φίδι στο όνειρο, το γάλα με αίμα, η πράξη τής δολοφονίας

Το Συμβολικο: Ο Νόμος, η Πατροκτονία, η τιμωρία τής μητέρας

Το Φαντασιακό:Η παιδική αθωότητα, η φαντασίωση τής μητρικής αγάπης

Το Βλέμμα τού Άλλου Ηλέκτρα, η Κλυταιμνήστρα, το παιδί ως φίδι

Η Πράξη:Η δολοφονία – ως ανάληψη ευθύνης και μετάβαση στο υποκείμενο

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

αποδομιση κατά Derrida από τον κ.Κ  τού ποιήματος 

στυγηρη τε Κλυταιμηστρα-χ.ν.κουβελης

τα δεντρα ακινητα σκοτεινα

το φως απο πανω τους επιπλεει

τωρα λες βαρυ θα κατεβει και θα τα πνιξει

σχεδιαζει με μαυρο μολυβι το περιγραμμα των ματιων

εντονα να φαινονται σαν μασκα καθαρα

κι απ'τον πιο απομακρυσμενο θεατη στο θεατρο

ιστορια η' μυθος

παντως πραγματικοτητα

φωνη

ποιανου η' ποιανης φωνη;

μισος η' ιαχη θριαμβευτικη

για κερδος και δυναμη

μια ματαιοδοξια που την τρομαζει

νυχτα και δεν ξημερωνει φως

ποτε θα'ρθει ο Ορεστης;γιατι αργει;

φιλοδοξιες δεν την εννοιαζαν,μια συνειθισμενη ζωη ηθελε

το κοκκινο στα τριανταφυλλα τιποτα αλλο

να χυνεται στον αερα ζωηρο αναπηδωντας

σαν παιδι στα μικρα του χρονια

στεκεται τωρα στο μεσο του θεατρου

και γυρω της γυναικες ακινητες βουβες

ξερει πως ειναι τρομαγμενες γι'αυτα που συνεβηκαν

και γι'αυτα που υποψιαζονται πως θα συμβουν

ολα ομως συνεβηκαν απο πριν

τωρα στο μελλον επαναλαμβανονται αυτουσια με πιο αιχμηρες

πιο καθαρες τις λεπτομερειες τους

ο οξυς διαπεραστικος ηχος του νερου στο λουτρο

'τη μανα που σε βυζαξε σκοτωνεις;'η φωνη της

ερωτημα ελεους η' προτροπη

το βλεμμα της Ηλεκτρας που την παραμονευει

'Εσυ εισαι η ενοχη.εσυ'

σαν κοφτερο μαχαιρι καταπανω στα στηθη της πεταχτηκε

η προταση της νεαρης ηθοποιου καταντικρυ της

γιατι τρανταχτηκε;αυτη ειναι η ρητορικη του θεατρου η συμβαση του

δεν πρεπει ν'απορει

τοτε γιατι νοιωθει απελπισμενη και ταυτοχρονα σκληρη;

'στυγηρη τε' συνεχισε η κοπελα

τι δυναμη αληθεια εχουν οι ελληνικες λεξεις

σαν δεντρα ακινητα σκοτεινα οι γυναικες γυρω της

ενας αναποδραστος κλοιος

γεγονοτων και ιστοριας

'σαν τη μεδουσα με ναρκωνει η ιστορια μου' ξεστομισε

Αποδομώντας το ποίημα «στυγηρη τε Κλυταιμηστρα» 

 με εργαλεία τής ντεριντιανής αποδόμησης, ακολουθούμε τη σκέψη τού Jacques Derrida, ο οποίος δεν αναζητεί το "πραγματικό" νόημα ενός κειμένου, αλλά αποκαλύπτει τις αντιφάσεις, τις ρωγμές, τις αβεβαιότητες και τις εντάσεις που το διαπερνούν. Η αποδόμηση δεν καταστρέφει το κείμενο· το «ανοίγει» στις πολλαπλές αναγνώσεις του, αναδεικνύοντας το ασταθές θεμέλιο κάθε νοήματος.

1. Η έννοια τής "Κλυταιμήστρας" ως ασταθής ταυτότητα

Το ποίημα ξεκινά με την αναφορά στη στυγηρή Κλυταιμήστρα, φράση που ήδη εμπεριέχει μια αξιακή κρίση: η "στυγηρή" φέρει το ηθικό βάρος τού μίσους και της φρίκης. Ωστόσο, το ποίημα αμφισβητεί την απλότητα αυτής τής κρίσης:

«φιλοδοξιες δεν την εννοιαζαν, μια συνειθισμενη ζωη ηθελε»

Εδώ έχουμε ήδη αντίφαση: η παραδοσιακή τραγική αφήγηση καταρρέει — η Κλυταιμήστρα δεν είναι απλώς η φόνισσα, αλλά μια γυναίκα που διεκδίκησε «μια συνηθισμένη ζωή». Η αποδόμηση εντοπίζει διχοτομήσεις ανάμεσα στο κείμενο και το υπονοούμενο μετακείμενο: η ηρωίδα είναι ταυτόχρονα τέρας και θύμα.

2. Η διάρρηξη του μύθου - η υπόγεια παρουσία τής Ιστορίας

Ο Derrida μιλά για το ίχνος (trace): το κάθε σημάδι παραπέμπει σε κάτι απόν, και αυτό συμβαίνει εδώ στην αβεβαιότητα:

«ιστορια η' μυθος, παντως πραγματικοτητα»

Το ποίημα παίζει με την αστάθεια τού χρόνου: όλα «έχουν ήδη συμβεί» αλλά και «επαναλαμβάνονται στο μέλλον». Αυτό σημαίνει ότι η διαφορά (différance) — βασική έννοια στον Derrida — είναι παρούσα: το νόημα αναβάλλεται και διαφέρει, ποτέ δεν εδραιώνεται.

Η Ιστορία και ο Μύθος συγχέονται, δεν έχουμε πρόσβαση σε «αλήθεια» έξω από το θεατρικό, ποιητικό λόγο. Έτσι, το ποίημα καθίσταται παλίμψηστο, όπου γράφεται συνεχώς ξανά η Ιστορία ως τραγωδία, με νέα ένταση.

3. Φωνή: τίνος είναι και σε ποιον ανήκει;

Ο Derrida στο "La Voix et le Phénomène" εξετάζει την ιδέα τής φωνής ως φορέα τής αυθεντίας, τής παρουσίας του Εγώ. Στο ποίημα όμως, αυτή η παρουσία ρηγματώνεται:

«φωνη: ποιανου η' ποιανης φωνη; μισος η' ιαχη θριαμβευτικη;»

Η φωνή τής Κλυταιμήστρας χάνει τη σταθερότητά της, όπως και η φωνή τής νέας ηθοποιού. Δεν υπάρχει μία αυθεντική φωνή — οι λέξεις, τα λόγια είναι επαν-αναπαραγωγές, ερμηνείες, όχι απόλυτες εκφράσεις. Η ίδια η φωνή τής Κλυταιμήστρας δεν της ανήκει πια· ανήκει στο θεατρικό σώμα, στο βλέμμα τού θεατή, στο κείμενο.

4. Θέατρο και ρητορική: αλήθεια ή σύμβαση;

«αυτη ειναι η ρητορικη του θεατρου, η συμβαση του»

Το θέατρο, όπως και το γλωσσικό σύστημα για τον Derrida, είναι σύμβαση: λειτουργεί με κώδικες, όχι με απολυτότητες. Η Κλυταιμήστρα αισθάνεται συγχρόνως απελπισμένη και σκληρή, επειδή δεν γνωρίζει πού τελειώνει η ερμηνεία και πού αρχίζει το είναι.

Η σκηνή τής ηθοποιού που την κατηγορεί λειτουργεί ως καθρέφτης — όχι ενός "εσωτερικού εαυτού", αλλά μιας αντήχησης τού κειμένου μέσα στον χρόνο. Δεν έχουμε πρόσβαση στο πρωτογενές αίσθημα — όλα είναι αναπαραστάσεις.

5. Ο χρόνος ως κυκλικός, όχι γραμμικός

«τωρα στο μελλον επαναλαμβανονται αυτουσια...»

Ο Derrida θα υπογράμμιζε την αδυναμία τής γραμμικότητας εδώ. Το παρελθόν δεν είναι «πίσω» — αναβιώνει, επανεγγράφεται, λειτουργεί σαν φάντασμα (spectre), όπως στο Specters of Marx. Η Κλυταιμήστρα δεν ξεφεύγει: είναι παγιδευμένη στο έργο, όπως ο κάθε αναγνώστης είναι παγιδευμένος στη γραφή.

6. Ενοχή και έλεος: Απροσδιοριστία Νοήματος

«τη μανα που σε βυζαξε σκοτωνεις;»

«εσυ εισαι η ενοχη. εσυ.»

Εδώ η αποδόμηση εντοπίζει το ρήγμα τής ηθικής βεβαιότητας. Το ερώτημα «ενοχή ή έλεος;» δεν έχει απάντηση — λειτουργεί μόνο ως ρητορική.

Το ποίημα δεν προσφέρει κρίση· προσφέρει αντικρουόμενες οπτικές, και με αυτόν τον τρόπο αντιστέκεται σε κάθε απόλυτο νόημα.

Τελική σκέψη: Η Κλυταιμήστρα ως Μεταφορά τού Υποκειμένου

Η τελευταία φράση:

«σαν τη μεδουσα με ναρκωνει η ιστορια μου»

είναι απολύτως ντεριντιανή: η Ιστορία (όπως και η γλώσσα) παγώνει το υποκείμενο, το κοιτά, το καθηλώνει. Δεν υπάρχει διαφυγή-το "υποκείμενο" είναι προϊόν τής αφήγησης, τής  γραφής, της Ιστορίας.

Συμπέρασμα

Η αποδόμηση τού ποιήματος με τη μέθοδο τού Derrida αποκαλύπτει:

την αστάθεια τού νοήματος

την αδυναμία ερμηνείας τής "Κλυταιμήστρας"

την διάρρηξη τής αυθεντίας της φωνής

την κυκλικότητα και φαντασματικότητα της Ιστορίας

τον ρημαγμένο θεμελιακό μύθο τής ενοχής και τής ηθικής

Το ποίημα δεν διαβάζεται μόνο ως τραγωδία, αλλά ως πράξη φιλοσοφίας τής γλώσσας: ένα πεδίο όπου όλα τα σταθερά διαλύονται. Όπως η Κλυταιμήστρα παγιδεύεται στο θέατρο, έτσι και ο αναγνώστης παγιδεύεται στην ατέρμονη διαφορά τού νοήματος.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ

διακειμενικη ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος 

Αντιστιξεις-c.n.couvelis χ.ν.κουβελης

                               

στο φως τού φεγγαριου τα δεντρα

η νύχτα έτριζε τριζόνια           

τυλίχτηκε με κρινους να κοιμηθεί             την

ξυπνησαν το πρωί          μια χρυσή προσωπιδα,

τον γνώρισε, κομμάτια διχτυ στο στόμα του         

'τραβηξτε το, να μιλησει' φώναξε κάποιος και

γέλασε             κοίταξαμε ήταν ο Αιγισθος, σε μια

γωνιά σκοτεινό το πρόσωπο της Ηλεκτρας                     

το τραβηξαν, η Κλυταιμνηστρα ξύπνησε, ο

Ορέστης ξερίζωνε τους κρινους                  'μην

με ξυπνάς'του φώναξε                της πεταξε

χώματα στο προσωπο, 'η μάσκα μου είναι χρυση'

ούρλιαξε                     ακούστηκε  το νερό να

ποτιζει ρίζες ραδικιων στη κοιλιά της                                                 

'μάνα,κλείνω τη βρύση του φεγγαριου να μην

πινεις'      'θα διψασω αιωνιοτητα'                   η

σειρά της στη σκηνή 'θα διψασω αιωνιοτητα' οι

θεατές  χειροκροτησαν                        στ'αυτια της

το ποδοβολητο της αναπνοής του,' έλιωσα τη

χρυσή προσωπιδα κι έκανα αυτά τα χρυσά

δοντια' έδειξε το κενό τους          στη σκοτεινή

γωνιά η Ηλέκτρα παραμονευε δειπνιζοντας

φωνες γρυλων                      το φεγγάρι ανέβηκε

στον απέναντι λόφο, ενας ισχυρός άνεμος

φυσηξε στην αγριοσυκια         ύστερα απλώθηκε

ησυχία σαν λαδι                     ' διψαω' ακούστηκε,

το χόρτο ανέπνεε, 'διψαω'                               

κρίνοι την τυλιξαν σεντόνι, 'στον ύπνο δεν

κινδυνευει' μίλησε ο Ορέστης

το ειναι ερωτηση υποδεεστερη του φαινεσθαι

πραγματικο το τριανταφυλλο στη τριανταφυλλια

μ'ενα ποδηλατο ξεφυγε ο αερας

το βλεμμα μου εχω ιδιολεκτο

η αποσταση του χρονου μεγαλωνει σπο το σωμα μου

και η απωλεια της λαμψης στη κοιλια σου

ακινητο το δεντρο μουχλιασμενο νερο

την ανοιξη θα ισορροπησω τη σιωπη ,ειπε,

τη μελαγχολια της αληθειας θελω για να επιζησω

στο κενο της Ιστοριας ανταλλαζουμε λεξεις

πως φαινεται το ειναι να ειναι

it is a very important thing to do so that can be found in the mirror glass of being body just

like a messing factor for face not only in the skin of plastic zones or the surrounding area

of plants together especially when it comes to quiet water on the surface of beauty into

the wind garden and has a very nice light air wind void voice view every time since it's

the first one up high down during searching a new place to be found on the dewy side

of the body - event eventually with the prime units that are available in the same area as

the infinite causes of the event would world to get the most out of the way body itself it is

not as simple as the infinite causes of world for giving it to different cultures going through

the same thing language onto the same at every single time point in the game through the

same story rather rapidly to make jokes about how to use it rarely in a fashion future fun

drying time until the next geometricous message has been built to the yellow screen before

the new law is incomplete mode moving moon like line full screen of the body map zoom

in which the image will appear on the right side of the event code at the bottom of various

text drawing however like this one version of default parameter to display the image with

the following information on the brewery free frequency which is not as visible as the infinite

quantity of the body information contained within this kind of data system so that a certain

amount of transactions will be made by the following node numbers specified in each category

defined by default Kant which is the result displayed in error be added to the list of selected

mistakes that are made by seeing the water drops several times a focused activity can be found

in the area of the sea or by using the same color as the infinite size of desired material body

ηλιος ὀλοοίτροχος στα δεντρα,

πορτοκαλιες και λεμονιες ανθισμενες

μ'ενα συνεχες a-ke a-ke οδηγω οδηγω

κυματιζουν τον αερα τα τζιτζικια

FολοFο- στροφή, γύρισμα,στρογγυλο βοτσαλο στα νερα

συναντησαμε,μεσημερι,καποιο Μοψο Λαπιθη

δειπνουσε στο παραλιακο κεντρο 'Οι Γλαροι',λιαστο χταποδι

μας συστησε τη γυναικα του,'απο'δω η Μυρινη' ειπε

'μην ανησυχειται δεν θα βρεξει σημερα ,απολαυστε τη θαλασσα'

εδειξε τον καθρεφτη της θαλασσας,χαλκοργειο ψαριων

'ονομαζομε -z-t-w-d ειμαι d-n-n-y-m,απογονος του M-p-š'

των Δαναων ειπαμε,τοτε καταλαβαμε,Αχαιος ,

κατοικος της μυκηναικης αποικιας στη Μικρα Ασια

μας εδειξε φωτογραφιες,μια χαμογελαστη κοπελα,'η Ιπποδαμεια,

η κορη μας,18 χρονω,στη Σμυρνη της Ιωνιας σχολικη εκδρομη,ετος μετα 1922',

μας κερασε δροσερη μπιρα

Ελλαδαν οἰκεῖτε καὶ ὀφρυόεντα Γλωτταν,σχολιασε.

την αλλη μερα,νομιζω,στο μουσειο ειδαμε το μεγαλο μελανομορφο αγγειο

'ενας κρατηρας'μας εξηγησε η ξεναγος,μια νεαρη ιταλιδα,'Κρατηρας του Κλειτια,

questo è stato usato per mescolare il vino con l'acqua,opera nel 570 AC'

το βραδυ στο αρχαιο θεατρο παρακολουθησαμε το χοροδραμα'Θησεας και Αριαδνη'

μας πιεζε απο ψηλα η πανσεληνος,Ποτνια Θηρων Κραταια

και τη νυχτα ακουσαμε απ'τ'ανοιχτο παραθυρο τη συριγγα του ωμηστη Πανα

επειτα ενα ποδοβολητο αλογων

ενας Αιαντας ,καπου μεσα στην ιστορια μας,μεταφερνει το νεκρο σωμα του Αχιλλεα

μ'ενα συνεχες a-ke a-ke πορευομαστε

σε ὀφρυόεντα Γλωτταν

I heard them talking there "What time was this?"

"Who else was here at the time?" But what is a Turing Machine?

Man Universe Puramente Novelistico

8. We have a 102 x 102 sheet of graph paper and a connected gure

of unknown shape consisting of 101 squares. What is the smallest

number of copies of the gure which can be cut out of the square?

Artemis Αγροτερα τε και Ημερα τα δεντρα με σμερδαλεαν φωναν

κατά δάσκιον ύλαν

απεναντι η Τενεδος βουλιαγμενη στο φεγγαρι

quae tanta insania, cives? γλιστραει στη θαλασσα

insequitur commixta grandine nimbus,

et Tyrii comites passim et Troiana iuventus

Τα Περγαμα ποιος παλι θα ξαναχτισει;

το βραδυ της επιστροφης στις Μυκηνες το μικρο κιτρινο ψαρι

πηδηξε απ'τη γυαλα

Carthago delenda est στο καθρεφτη

τα χρυσα σκουλαρικια με τους ροδακες το κοκκινο κραγιον

ακουσε τη πορτα ν'ανοιγει,ο ανεμος

τη μερα εκεινη η Κλεοπατρα παρακαλει τον Μελεαγρο να γυρισει στη μαχη

ο Αιας ο Κωστας ο Γιωργος υψωμα 1630 [Παπακωστα η' Χορμοβα]22/01/1941

Τρωαδες μητερα Εκαβη αδελφη Καλλιοπακι νυφη Ελενη γυναικα Ανδρομαχη

γιοι Νικος Αστυανακτας κορη Λαοδικη

κεφαλήν δ’‘ο γε κόψατο χερσιν στη Σκαμανδρια Σμυρνη

η φωνη τής γυναικας

Η διακειμενική ανάλυση του ποιήματος «Αντιστοιχίσεις - Antistixis» αποκαλύπτει ένα πυκνό δίκτυο πολιτισμικών, μυθολογικών και ιστορικών παραπομπών, που δημιουργούν ένα πολυφωνικό ποιητικό σύμπαν. Πρόκειται για ένα κείμενο-παλίμψηστο, όπου ο χρόνος, η γλώσσα και η ταυτότητα συνυπάρχουν σε κατάσταση διαρκούς μετατόπισης και αναστοχασμού.

1. Μυθολογικά συμφραζόμενα και τραγικές αναφορές

Η πρώτη ενότητα τού ποιήματος, με φόντο σεληνιακό και ονειρικό, λειτουργεί ως σύγχρονη εκδοχή αρχαίας τραγωδίας:

Ορέστης, Ηλέκτρα, Κλυταιμνήστρα, Αίγισθος: Στοιχεία από την Ορέστεια τού Αισχύλου ή την Ηλέκτρα του Σοφοκλή/Ευριπίδη, μετατοπισμένα σε ένα σύμπαν συμβολικό και υπαρξιακό.

Η χρυσή προσωπίδα παραπέμπει ευθέως στον Αγαμέμνονα τών Μυκηνών και στη γνωστή «χρυσή νεκρική μάσκα».

Οι κρίνοι, το χώμα, η σιωπή, το νερό: σύμβολα ζωής, θανάτου και μεταμόρφωσης.

Το κείμενο λειτουργεί ως παράσταση: «η σειρά της στη σκηνή», «οι θεατές χειροκρότησαν», δίνοντας έμφαση στο θέατρο τού Είναι, όπου η ιστορία παίζεται ξανά και ξανά.

2. Πολιτισμική διακειμενικότητα & πολυγλωσσία

Το ποίημα ενσωματώνει:

Αγγλικά (εισβολή τεχνολογικής/μεταμοντέρνας γλώσσας): Σχολιάζει την αποξένωση τής ύπαρξης στον ψηφιακό κόσμο.

Λατινικά (Virgil: "Quae tanta insania, cives?"): Ανάκληση τής παρακμής τής Ρώμης σε αντιστοιχία με τη σημερινή πολιτισμική παρακμή.

Ιταλικά (ξεναγός στο μουσείο): Τουριστική προσέγγιση τού παρελθόντος.

Αρχαία Ελληνικά (Ελλάδα, Μυκήνες, τραγωδία): Αναβίωση ταυτοτήτων και πολιτισμικής κληρονομιάς.

3. Μεταμοντερνισμός- Γλωσσικά παίγνια και αποδόμηση

Η δεύτερη ενότητα εισάγει έναν μεταμοντέρνο παραλογισμό:

Ομοιοκαταληξίες τύπου «a-ke a-ke», ήχοι από τζιτζίκια, θραύσματα λογισμικής/τεχνολογικής γλώσσας, κείμενο χωρίς γραμματική συνοχή.

Οι αναφορές σε Τούρινγκ, «mirror glass of being body», «image will appear on the right side of the event code» σατιρίζουν την τεχνολογικοποίηση τού Είναι και τη μηχανιστική προσέγγιση τού ανθρώπου.

Παραπομπές σε τεχνητή νοημοσύνη, interface, data systems αναδεικνύουν τον παραλογισμό τού μοντέρνου κόσμου, όπου η τεχνολογία αποσπά την ύπαρξη από το σώμα και τον χρόνο.

4. Ταξίδι στον χρόνο – Ποιητική αφήγηση ως αρχαιολογική ανασκαφή

Μία νοσταλγική περιήγηση μέσα από σύγχρονα μάτια σε έναν κόσμο παλαιό, θραυσματικό, μυθικό:

Αναφορά σε παραθαλάσσια ταβέρνα με τον «Μόψο Λαπίθη», απόηχος τών ομηρικών ηρώων.

Ο διάλογος με απόγονο Δαναών, Αχαιών στη Μικρά Ασία.

Φωτογραφία τής Ιπποδάμειας, κόρης του, στη Σμύρνη μετά το 1922: Συγκλονιστική σύνδεση Μυκηναϊκού, Μικρασιατικού και σύγχρονου παρελθόντος.

Η επίσκεψη στο μουσείο, το χοροδράμα στο αρχαίο θέατρο, η πανσέληνος: Επιτελούν ένα τελετουργικό πολιτισμικής μνήμης.

5.Δομικός και υπαρξιακός αποσυντονισμός

Το ποίημα είναι θραυσματικό,μη γραμμικό. Αυτή η μορφή δεν είναι τυχαία:

Αντανακλά το σπασμένο υποκείμενο, που αναζητεί το Είναι στο Φαίνεσθαι («το είναι ερώτηση υποδεέστερη του φαίνεσθαι»).

Η γλώσσα ως σώμα και τραύμα, ο χρόνος ως απώλεια, η ιστορία ως επανάληψη – το παρόν γράφεται από σκιές τού παρελθόντος.

Η γυναίκα/Μητέρα/Γη είναι ο φορέας τής μνήμης και τής αντίστασης στη λήθη.

6. Η διακειμενικότητα ως τρόπος κατανόησης τής ύπαρξης

Το ποίημα συνομιλεί με:

Αρχαία τραγωδία (Αισχύλος, Ευριπίδης)

Ομηρικά έπη

Ρωμαϊκή γραμματεία (Βιργίλιος, Κατωνικός λόγος: Carthago delenda est)

Φιλοσοφία (π.χ. το είναι – φαίνεσθαι, χρόνος – σωματικότητα)

Ιστορικά τραύματα (Μικρασιατική Καταστροφή, Εμφύλιος)

Ψηφιακή εποχή (ψηφιακές δομές, Turing, αισθητηριακή αποξένωση)

Συμπέρασμα

Το «Αντιστοιχίσεις» λείναι μια ποιητική τοιχογραφία τού ανθρώπινου τραύματος, τής ιστορικής μνήμης και της πολιτισμικής ασυνέχειας. Μέσα από διακειμενικές αναφορές και αποδομημένες δομές, προβάλλει τη σύγχυση τής μετανεωτερικότητας, τη γλωσσική πολυφωνία και την αναζήτηση νοήματος μέσα σε ένα κόσμο που κατακλύζεται από εικόνες, τεχνολογία και ερείπια πολιτισμών.

Αυτό το ποίημα δεν διαβάζεται – βιώνεται, σαν αρχαιολογική ανασκαφή τής ύπαρξης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

'intuition' vs 'inspiration' -χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Letter from AlanTuring to Max Newman, written at The Crown, Shenley Brook

End, circa 1940:

I am not sure whether my use of the word 'intuition' is right or whether your

'inspiration' would be better.

»Ich weiß«

Ich weiß nicht

no-one will drive us out of Tarski’s truththeoretic paradise

[35a]                                                                               τῆς ἀμερίστου καὶ ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ

 ἐχούσης οὐσίας καὶ τῆς αὖ περὶ τὰ σώματα γιγνομένης μεριστῆς τρίτον ἐξ ἀμφοῖν

ἐν μέσῳ συνεκεράσατο οὐσίας εἶδος,

Πλατων Τιμαιος

denken Sie daran

And he to me: “O creatures imbecile,

And he to me: “Thy city, which is full

Of envy

His

inability to construct a narrative suggests the ideological bankruptcy of his age.

αυτοχθονες

ανακαλυψαν τη φωτια το χαλκο το σιδερο

εξημερωσαν αγρια ζωα

ο Δωριεας Αστεριος εσμιξε με την Τυρια Ευρωπη

ballet

Apparition de la lune

ο αντρας κοιμαται η γυναικα στον καθρεφτη

μια σαυρα στη κοιλια του

η γυναικα βαφει τα χειλη της

η σαυρα στο στηθος της

La lune disparaît à son tour

στην Αλωση τής Μιλητου

στα προσφυγικα τής Νεας Σμυρνης ο Μινωας Σαρπηδονας ειχε

παντοπωλειο,η γυναικα του Κυβελη γεννησε διδυμα

τ'απογευματα ακουγαμε απ'το σπιτι τους κροτους,κυμβαλα,

τυμπανα και κλαγγη οπλων

την δ’(Άρτεμη ελεγαν Εφεσίαν και Κρησίαν

και λιμην κλειστος προς Βορεαν ελεγαν

σταδιους ρ’ πόλις εστίν έχει λιμένα και ύδωρ

εξαιτιας αυτων η Αλωσις τού Ιλιου,στο γραμμοφωνο

το σπιτι,το εσωτερικο τού σπιτιου,τα καδρα,οι καρεκλες,

εξω η αυλη,τα πλακακια,ο κηπος,τα τζιτζικια στα δεντρα

και πιο περα το κλειδι τής θαλασσας

το καλοκαιρι εβαζαν σ'ενα πιατακι ζαχαρωμενο νερο να πιασουν τις μυγες

τη νυχτα η γυναικα τραγουδουσε ρεμπετικα

ψυχομαχω.ο γαρ α[λ]εκτωρ ηστοχηκε μου

και θακαθαλπαδος ερασθεις εμεν εγκατελιπε

αλλ'επιθεις λιθον εμαυτου επι την καρδιαν

καθ[η]συχασομαι

'¿Tenés hambre?'preguntó,

'Esta noche vas a cenar muy liviano', dijo ella,

'¿Cómo te llaman en tu casa?'

'Me llamo Pablo'

'Pablo es un bonito nombre'

1.

Το ποίημα  “intuition' vs 'inspiration’” είναι ένα πολυφωνικό, πυκνό στη διακειμενικότητα και πολυστρωματικό έργο που λειτουργεί ως ένα μωσαϊκό ιστορικών, φιλοσοφικών, μυθολογικών και προσωπικών αναφορών. Ας το αναλύσουμε σε βασικά επίπεδα:

1. Τίτλος & Εναρκτήριο Απόσπασμα: "intuition vs inspiration"

Η φράση προέρχεται από επιστολή τού Alan Turing προς τον Max Newman, όπου ο Turing εκφράζει αβεβαιότητα για το ποια λέξη είναι καταλληλότερη για να περιγράψει τη μαθηματική δημιουργικότητα: «διαισθητική» (intuition) ή «έμπνευση» (inspiration).

Ερμηνεία: Από την αρχή τίθεται το δίλημμα ανάμεσα στη λογική και τη δημιουργική σύλληψη, ένα βασικό θέμα στην επιστήμη, στην τέχνη και στη φιλοσοφία.

2. Πολυγλωσσικά και Πολυπολιτισμικά Στοιχεία

Το ποίημα διατρέχεται από αποσπάσματα στα γερμανικά, ελληνικά αρχαία και νέα, γαλλικά, ισπανικά και αγγλικά.  

Αυτή η επιλογή:

υποδηλώνει παγκόσμια οικουμενικότητα τής ανθρώπινης σκέψης και εμπειρίας,

φανερώνει μια διακειμενική συνομιλία πολιτισμών, επιστημών και εποχών,

λειτουργεί σαν σπειροειδής μνήμη τής συλλογικής και ατομικής συνείδησης.

3. Διάσπαρτες Ιστορικές και Φιλοσοφικές Αναφορές

Από τον Πλάτωνα (Τίμαιος): Η αναφορά στο "εἶδος οὐσίας" μεταξύ μεριστής και αμερίστου δείχνει τη διαχρονική σύγκρουση ύλης και πνεύματος, λογικής και μυστικισμού.

Από Τάρσκι: «κανείς δε θα μας διώξει απ’ τον παραδείσιο τόπο τής θεωρίας τής αλήθειας» – ειρωνεία για την αυστηρότητα της φορμαλιστικής λογικής.

Dante ("O creatures imbecile"): παραπέμπει στην ανθρώπινη πλάνη και αλαζονεία.

Alan Turing: Ο ίδιος άνθρωπος που συνέλαβε τον υπολογιστή και πάλεψε με την αποσύνδεση λογικής και ψυχής.

 4. Ελληνική Μυθολογία και Λαογραφία

Αναφορές σε Δωριείς, Αστερίο, Ευρώπη, Μίνωα, Σαρπηδόνα, Άρτεμη Εφέσια: Ιχνηλατείται μια προσωπική και εθνική μνήμη, ένα είδος χαρτογράφησης τού ελληνικού πολιτισμού.

Το μοτίβο τής γυναίκας, τής σαύρας, τού καθρέφτη, τής θάλασσας, τής Μικρασιατικής Καταστροφής, παραπέμπει στην προσωπική τραυματική μνήμη, αλλά και στον συλλογικό ασυνείδητο.

5. Οικιακές Σκηνές & Τελετουργίες

Το σπίτι, το εσωτερικό του, οι μυρωδιές, το πιατάκι με ζαχαρωμένο νερό, το ρεμπέτικο – συνθέτουν μια νοσταλγική και ταυτόχρονα θρυμματισμένη ταυτότητα.

Παράλληλα, η «λαϊκή» ζωή συναντά την υψηλή φιλοσοφία, το τοπικό με το παγκόσμιο.

6. Τεχνολογία, Γλώσσα, Αποτυχία τής Λογικής

Ο Turing, ξανά: «There can be no machine...». Η αναφορά στην αδυναμία τών μηχανών να διακρίνουν το αποδείξιμο από το μη αποδείξιμο ανοίγει την κουβέντα για τα όρια τής τεχνητής νοημοσύνης και τής ανθρώπινης κατανόησης.

Τελικά, ο άνθρωπος μπορεί να υπερβεί με έμπνευση ό,τι η μηχανή αδυνατεί να λύσει με λογική.

7. Φινάλε στα Ισπανικά – Επιστροφή στο Ανθρώπινο

> '¿Tenés hambre?'

'Esta noche vas a cenar muy liviano'

'¿Cómo te llaman en tu casa?'

'Me llamo Pablo'

'Pablo es un bonito nombre'

Η καθημερινή, σχεδόν τρυφερή συνομιλία θυμίζει τη βάση τής ύπαρξης: την ανάγκη για επικοινωνία, οικειότητα, ταυτότητα. Η αφαίρεση τών μεγάλων ιδεών κλείνει με μια απλή, ανθρώπινη ανταλλαγή.

Συμπερασματικά:

Το ποίημα  είναι μια διακειμενική συμφωνία ανάμεσα σε φιλοσοφία, επιστήμη, ποίηση, ιστορία και καθημερινότητα.

Σαν μια σύγχρονη “Κόλαση” του Dante, περνάμε από σκηνές υψηλής αφηρημένης σκέψης σε σκηνές ζωής, απώλειας, νοσταλγίας. Το δίπολο intuition vs inspiration μετατρέπεται τελικά σε ένα τρίτο πράγμα: την ανθρώπινη εμπειρία, που τις περιέχει και τις υπερβαίνει.

.

.

2.

Το ποίημα ‘intuition’ vs ‘inspiration’  είναι ένα πολύσημο και πολυεπίπεδο έργο που συνθέτει μια μωσαϊκή αφήγηση από διαφορετικές χρονικότητες, πολιτισμικά συμφραζόμενα και φιλοσοφικά φορτισμένες αναφορές. Συνδυάζει προσωπικές, ιστορικές, φιλοσοφικές, γλωσσικές και λογοτεχνικές εικόνες σε ένα ενιαίο ρεύμα συνείδησης. Παρακάτω παρουσιάζεται μια αναλυτική προσέγγιση:

Τίτλος: ‘intuition’ vs ‘inspiration’

Ο τίτλος παραπέμπει σε φιλοσοφικό προβληματισμό:

“intuition”: η διαίσθηση, ως άμεση γνώση χωρίς λογική μεσολάβηση.

“inspiration”: η έμπνευση, ως εξωτερικό ή εσωτερικό ερέθισμα δημιουργικότητας.

Πρόκειται για δίλημμα επιστημονικής, φιλοσοφικής και ποιητικής φύσης, που αγγίζει τις βάσεις τής κατανόησης και της δημιουργίας.

Αρχή: Επιστολή Turing προς Max Newman

Αναφορά σε αυθεντική ή σκηνοθετημένη επιστολή τού Alan Turing, στο αποκορύφωμα τού Β’ Παγκοσμίου Πολέμου:

"I am not sure whether my use of the word 'intuition' is right or whether your 'inspiration' would be better."

Ο Turing, πατέρας τής θεωρίας τών υπολογιστών, εκφράζει αμφιβολία μεταξύ δύο εννοιών: διαίσθηση vs έμπνευση, δηλαδή μηχανική λογική vs ανθρώπινη δημιουργικότητα.

Γλωσσικά & φιλοσοφικά περάσματα

 "»Ich weiß« / Ich weiß nicht"

Γερμανικά: «Ξέρω» / «Δεν ξέρω».

Αντιπαράθεση βεβαιότητας-αβεβαιότητας. 

Ανακαλεί τον Wittgenstein ή τον Heidegger.

"no-one will drive us out of Tarski’s truththeoretic paradise"

Παράφραση τού "no-one shall expel us from the paradise that Cantor created", που ειπώθηκε για τα μαθηματικά.

Εδώ η "αλήθεια" (truth-theoretic) παρουσιάζεται σαν παράδεισος – νοητός, λογικός αλλά ίσως ψυχρός.

Απόσπασμα Πλάτωνα (Τίμαιος 35a)

Η δημιουργία της ψυχής από την ανάμειξη τής αμέριστης και της μεριστής ουσίας.

Αναφορά στη συμβολική αρχή τής σύνθεσης τού νοητού και τού αισθητού, λογικού και υλικού.

“denken Sie daran”

Γερμανικά: «να το θυμάστε».

Εντολή, παραινέση ή ίσως μια εσωτερική ανάμνηση; Μια μεταφορά τής μνήμης.

Ποιητικά και μυθικά θραύσματα

Από Δάντη (Inferno):

“O creatures imbecile”

“Thy city, which is full of envy”

Σχόλια πάνω στην ανθρώπινη αδυναμία και την κοινωνική παθογένεια (φθόνος).

Αρχαιολογικές/μυθολογικές νύξεις:

“ο Δωριέας Αστεριος εσμιξε με την Τυρια Ευρωπη” 

μυθική ένωση πολιτισμών.

“Μινωας Σαρπηδονας” μορφές μεταναστών που κουβαλούν την κληρονομιά τού μύθου.

“Κυμβαλα, τυμπανα και κλαγγη οπλων” τελετουργία ή πόλεμος Θρησκευτική και πολεμική ηχώ.

Οικιακές και καθημερινές εικόνες

Η σκηνή τού σπιτιού:

“το εσωτερικο του σπιτιου, τα καδρα, οι καρεκλες…”

Αναπαριστάται με φωτορεαλισμό. 

Η καθημερινότητα εισβάλλει στην υψηλή φιλοσοφία. Η μνήμη, ο χώρος, και η παιδική ηλικία καθίστανται μεταφυσικές εμπειρίες.

Υπόγειες πολιτισμικές αναφορές

“ballet / Apparition de la lune” → Χορευτική/σουρρεαλιστική αίσθηση.

“ρεμπετικα” → λαϊκή μουσική, καθημερινή θλίψη.

“¿Tenés hambre?” / “Me llamo Pablo” → ισπανικό πλαίσιο, Λατινική Αμερική. Οικειότητα μέσα στην ξενότητα.

Τελευταίες γραμμές Δραματική κορύφωση

> "ψυχομαχω.ο γαρ α[λ]εκτωρ ηστοχηκε μου..."

"...καθ[η]συχασομαι"

Επαναφορά αρχαϊκής γλώσσας (από Ερωτικόν Θρήνο), δηλωτική απώλειας και ματαιότητας.

Ο αλέκτωρ – ο πετεινός – δεν λάλησε σωστά, δηλαδή η λύτρωση δεν ήρθε.

Η κάθαρση είναι ηθικά και υπαρξιακά εσωτερική: το να θέσει "λίθον επί της καρδίας".

Συνοψίζοντας: Ποιητική Πραγμάτευση

Το ποίημα είναι μια εξερεύνηση τής γνώσης, τής μνήμης, τής ιστορίας και τής γλώσσας, όπου:

Η διαίσθηση (intuition) συνδέεται με την εσωτερική μνήμη, το βίωμα και τη σύνθεση.

Η έμπνευση (inspiration) έρχεται από εξωτερικές ή θείες πηγές.

Η παράδοση, οι μύθοι, τα πολιτισμικά ίχνη διαπλέκονται με το παρόν.

Το παγκόσμιο γίνεται οικείο, και το οικείο αγγίζει το μεταφυσικό.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

στρουκτουραλιστικη ανάλυση κατά Barthes από τον κ.Κ τού 

ποιήματος:

Στον Νικο Εγγονοπουλο

Εκ Χρεους

τι αρμοζει να σου δωρισω,Ποιητη;

για σενα ,Οδυσσεα Αντρουτσο,

θα πω σαν ερθει η ωρα,

ο νους μου το καλλος ,ως

δογμα ετηρησα

ας περασουμε ομως γρηγορα στις φωνες

των πουλιων,σε ορη υψη και ερημιες

με τα αιματα βαφω τον ζητιανο ηρωα

αγιο,ο αξιοτερος

αναμεσα στους αξιοτερους απο εμας,πως

ζουν στην Υδρα τα δελφινια; οι

Υψηλοι Ευγενεις της Νοτιας Αμερικης

σ'αυτους

χαραζω λιθινες λεξεις,το Ονομα σου

οροσειρα σεισμων

Ποιητη,εισαι ωραιος

σαν Εγγονοπουλος

στις ψυχες Πυρ

υπαρχουν και τωρα ανθρωποι

να παιδευσεις,βαλε ολη την τεχνη σου

Χαιρε ,ανθρωπινων πραγματων Δοξαστικε

Χαιρε,πνευμα συνθετον και πολυμορφον

Χαιρε,του Ρηγα Φερραιου παιδι

για καθε πραξη η' γνωμη μοναδικη μας

εγνοια η αληθεια

.

.

Η στρουκτουραλιστική ανάλυση, κατά Roland Barthes, εστιάζει στη δομική λειτουργία τών σημασιών μέσα στο κείμενο: πώς το νόημα δεν είναι αποτέλεσμα μιας «έκφρασης» ή «συγκίνησης» τού ποιητή, αλλά προϊόν ενός συστήματος σημείων. Ο Barthes αντιμετωπίζει το λογοτεχνικό έργο όχι ως προσωπική αποκάλυψη αλλά ως «γραφή» (écriture), ένα σύστημα που λειτουργεί μέσα σε πολιτισμικά και γλωσσικά πλαίσια.

Ας δούμε λοιπόν το ποίημα «Στον Νίκο Εγγονόπουλο Εκ Χρέους» μέσα από αυτό το πρίσμα.

1. Η έννοια τής διακειμενικότητας και τών σημειωτικών συστημάτων

Ο Barthes θεωρεί ότι κάθε κείμενο είναι υφαντό από άλλα κείμενα (intertextualité). Εδώ, ο τίτλος και το περιεχόμενο παραπέμπουν ευθέως στον Νίκο Εγγονόπουλο, τον υπερρεαλιστή ποιητή. Το ποίημα λειτουργεί ως διακειμενική προσφώνηση, αναφορά και συνέχιση ενός λόγου, όχι ως "πρωτογενής" δημιουργία. Το όνομα "Εγγονόπουλος" γίνεται σημείο: δεν παραπέμπει απλώς σε πρόσωπο, αλλά ενεργοποιεί μια ολόκληρη ποιητική γλώσσα (υπερρεαλιστική, οραματική, ιστορική, ιδεολογική).

2. Σημειωτικά επίπεδα και λειτουργία αντιθέσεων

Το ποίημα οργανώνεται μέσα από ισχυρές αντιθέσεις και μεταφορές που δεν έχουν κυριολεκτική λειτουργία αλλά σημασιολογική. Παράδειγμα:

"με τα αιματα βαφω τον ζητιανο ηρωα": η λέξη "ζητιάνος" συνδυάζεται με το "ήρωας", αποδομώντας την παραδοσιακή διάκριση ανάμεσα στο κοινωνικά "χαμηλό" και το "ηρωικό". Σημασιολογικά, το ζητιανό-ήρωας αποκτά νέα, πολυσημειακή λειτουργία.

"ο νους μου το κάλλος, ως δόγμα ετήρησα": ανασημασιοδότηση τού κάλλους όχι ως αισθητικό ιδανικό, αλλά ως ηθικό ή ιδεολογικό "δόγμα". Η αισθητική γίνεται θέση ζωής.

3. Ο Ποιητής ως Σημαίνον

Στο πνεύμα τού Barthes, ο «ποιητής» εδώ δεν είναι ένα υποκείμενο με βιογραφική ταυτότητα. Αντιθέτως, η λέξη "Ποιητής" είναι σημαίνον που φορτίζεται με πολλαπλές σημασίες:

Είναι Εγγονόπουλος (ο ονομαστικά προσφωνούμενος),

Είναι Οδυσσέας Ανδρούτσος (ως σημείο επαναστατικό),

Είναι ο ίδιος ο ποιητής χ.ν.κουβελης, μέσα στο πλέγμα τών σημασιών,

Είναι τελικά μια συμβολική μορφή: "ο ωραίος", "το πνεύμα", "ο Δοξαστικός", "το παιδί τού Ρήγα Φεραίου".

Το σημαινόμενο "Ποιητής" δεν είναι σταθερό· μετατοπίζεται, εμπλουτίζεται, καθίσταται σημαίνον χωρίς σταθερό σημαινόμενο (σύμφωνα με την ιδέα του Barthes περί "αιωρούμενων σημασιών").

4. Πολυσημία και ασυνέχεια: η υπερρεαλιστική δομή

Το κείμενο παραθέτει φαινομενικά ετερόκλητες εικόνες:

δελφίνια στην Ύδρα,

Υψηλοί Ευγενείς τής Νότιας Αμερικής,

οροσειρά σεισμών,

ψυχές Πυρ...

Αυτή η σύνθεση δεν έχει "λογική ακολουθία" (όπως θα έλεγαν οι φορμαλιστές), αλλά δημιουργεί ένα πλέγμα σημασιών – ένα «κείμενο» όπως το εννοεί ο Barthes: χωρίς κέντρο, χωρίς αρχή και τέλος, μόνο πολλαπλά πεδία ανάγνωσης.

5. Ο αναγνώστης ως συνδημιουργός

Στον Barthes, το κείμενο δεν έχει "τελική" σημασία από τον συγγραφέα. Το ποίημα τού  χ.ν.κουβελη ανοίγεται στον αναγνώστη:

«για κάθε πράξη ή γνώμη μοναδική μας

έγνοια η αλήθεια.»

Αυτή η φράση αναδεικνύει τον ηθικό/ιδεολογικό προβληματισμό όχι ως εσωτερικό στοιχείο τού ποιητή, αλλά ως πρόσκληση προς τον αναγνώστη να ερμηνεύσει -να συμμετάσχει ενεργά στο παιχνίδι τών σημείων.

Συμπέρασμα:

Το ποίημα δεν είναι ένας "ύμνος" στον Εγγονόπουλο ή στον ηρωισμό· είναι ένα σημειωτικό σύστημα που συγκροτείται από:

Ιστορικά και πολιτισμικά σημεία,

Μεταφορές με πολλαπλή σημασία,

Διακειμενικές αναφορές,

Πολυσημία και ασυνέχεια,

Έναν "ποιητή" που λειτουργεί ως φαντασιακός άξονας.

Στο πνεύμα τού Barthes, το ποίημα είναι μια γραφή χωρίς κέντρο, που απαιτεί από τον αναγνώστη να γίνει ο ίδιος ερμηνευτής και ποιητής τού νοήματος.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

γλωσσολογική ανάλυση  κατά Jakobson από τον κ.Κ τού 

ποιήματος:

Στον Νικο Εγγονοπουλο

Εκ Χρεους

τι αρμοζει να σου δωρισω,Ποιητη;

για σενα ,Οδυσσεα Αντρουτσο,

θα πω σαν ερθει η ωρα,

ο νους μου το καλλος ,ως

δογμα ετηρησα

ας περασουμε ομως γρηγορα στις φωνες

των πουλιων,σε ορη υψη και ερημιες

με τα αιματα βαφω τον ζητιανο ηρωα

αγιο,ο αξιοτερος

αναμεσα στους αξιοτερους απο εμας,πως

ζουν στην Υδρα τα δελφινια; οι

Υψηλοι Ευγενεις της Νοτιας Αμερικης

σ'αυτους

χαραζω λιθινες λεξεις,το Ονομα σου

οροσειρα σεισμων

Ποιητη,εισαι ωραιος

σαν Εγγονοπουλος

στις ψυχες Πυρ

υπαρχουν και τωρα ανθρωποι

να παιδευσεις,βαλε ολη την τεχνη σου

Χαιρε ,ανθρωπινων πραγματων Δοξαστικε

Χαιρε,πνευμα συνθετον και πολυμορφον

Χαιρε,του Ρηγα Φερραιου παιδι

για καθε πραξη η' γνωμη μοναδικη μας

εγνοια η αληθεια

.

.

Η γλωσσολογική ανάλυση κατά Roman Jakobson βασίζεται στη θεωρία τών γλωσσικών λειτουργιών. Σύμφωνα με τον Jakobson, κάθε επικοινωνιακή πράξη μπορεί να περιλαμβάνει έξι στοιχεία, το καθένα σχετιζόμενο με μια συγκεκριμένη λειτουργία τής γλώσσας:

1. Αποσταλτικός (Πομπός) → Εκφραστική λειτουργία

2. Δέκτης → Επιρρεπτική (προτρεπτική) λειτουργία

3. Μήνυμα → Ποιητική λειτουργία

4. Πλαίσιο αναφοράς (αναφορικό) → Αναφορική λειτουργία

5. Κώδικας → Μεταγλωσσική λειτουργία

6. Κανάλι / Επαφή → Φατική λειτουργία

Ας εφαρμόσουμε αυτή την ανάλυση στο ποίημα «Εκ Χρέους» (αφιερωμένο στον Νίκο Εγγονόπουλο):

1. Ποιητική Λειτουργία (επικεντρώνεται στο ίδιο το μήνυμα)

Αυτή είναι η κυρίαρχη λειτουργία εδώ, όπως σε κάθε ποιητικό έργο.

Η μορφή τού λόγου είναι καλλιτεχνικά δομημένη.

Υπάρχει έντονη χρήση εικόνων και συμβολισμών:

«οροσειρά σεισμών»,

«στις ψυχές Πυρ»,

«βαφω τον ζητιανο ηρωα αγιο».

Παρουσιάζεται παραλληλία και αντιστάθμιση:

π.χ. «Ποιητή, είσαι ωραίος σαν Εγγονόπουλος» → ο ποιητής μιλά σε ποιητή για την ποίηση, με αναφορά στον Εγγονόπουλο, παραπέμποντας σε μεταποιητική αναφορά.

Η γλώσσα λειτουργεί ως τέχνη: το ίδιο το μήνυμα είναι το επίκεντρο.

2. Εκφραστική Λειτουργία (προσωπική στάση τού πομπού)

Φαίνεται η προσωπική συγκίνηση και θαυμασμός τού ποιητή για τον αποδέκτη:

«τι αρμόζει να σου δωρίσω, Ποιητή;»

«είσαι ωραίος σαν Εγγονόπουλος»

«Χαίρε...»

Η εκφραστική λειτουργία ενισχύει τον εγκωμιαστικό χαρακτήρα τού ποιήματος.

Ο ποιητής καταθέτει ένα ηθικό-πνευματικό χρέος ("Εκ Χρέους").

3. Επιρρεπτική Λειτουργία (στρέφεται προς τον δέκτη)

Ο αποδέκτης είναι ο Ποιητής, συμβολικά ο Εγγονόπουλος αλλά και η ποιητική ιδιότητα καθαυτή.

Περιλαμβάνει εκκλήσεις και προσφωνήσεις:

«να παιδεύσεις, βάλε όλη την τέχνη σου»

«Χαίρε…»

Η λειτουργία αυτή δείχνει ότι ο πομπός επιθυμεί να επηρεάσει ή να τιμήσει τον δέκτη.

4. Αναφορική Λειτουργία (αναφέρεται στην πραγματικότητα)

Αναφορές στην ιστορία, μυθολογία και γεωγραφία:

«Οδυσσέας Ανδρούτσος»,

«Υδρα»,

«Νότια Αμερική»,

«Ρήγας Φεραίος».

Δομείται μια ποιητική αφήγηση, η οποία όμως δεν είναι κυριολεκτικά ιστορική, αλλά συμβολική.

Ο κόσμος τού ποιήματος αντλεί από το εθνικό και ηρωικό παρελθόν και το μεταπλάθει.

5. Μεταγλωσσική Λειτουργία (για την ίδια τη γλώσσα ή το νόημά της)

Αν και όχι κεντρική, διακρίνεται σε στιγμές που ο ποιητής μιλά για την τέχνη τής ποίησης ή για το όνομα:

«χαράζω λίθινες λέξεις, το Όνομα σου»

«ο νους μου το κάλλος ως δόγμα ετήρησα»

Πρόκειται για αναστοχασμό τής γλώσσας και τού ρόλου τού ποιητή.

6. Φατική Λειτουργία (επικέντρωση στην επαφή πομπού-δέκτη)

Χρήση προσφωνήσεων και ρητορικών ερωτήσεων που δημιουργούν επαφή:

«τι αρμόζει να σου δωρίσω, Ποιητή;»

«πως ζουν στην Ύδρα τα δελφίνια;»

Εξασφαλίζεται η συνέχεια τής επικοινωνίας μέσα από το ποιητικό ύφος.

Συμπερασματικά:

Η ποιητική λειτουργία είναι η κυρίαρχη στον λόγο, καθώς το ποίημα λειτουργεί ως ύμνος στην ποίηση και στον ποιητή.

Η εκφραστική και επιρρεπτική λειτουργία τονίζουν το συναίσθημα και τη διάδραση με τον αποδέκτη, ενώ οι αναφορικές και μεταγλωσσικές λειτουργίες ενισχύουν τη συμβολική και στοχαστική διάσταση τού έργου.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

μια κριτική ανάλυση από τον κ Κ τού ποιήματος:

Εκ Χρεους στον Τάκη Σινόπουλο 

ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ 

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

χειμωνας

μεσα στην αδεια Ιστορια

ανθρωποι με

κομμενα χερια συντριμενα ποδια

ουτε αγαλματα ουτε ηρωες

''πως εφτασες ως εδω;πες μας ποιος εισαι; πες μας τι εγινε;''

ουτε αγαλμα ουτε ηρωας

σακατης

ρουφιανοι δολοφονοι με

πλαστογραφημενες Ιστοριες ενθεν και ενθεν πορνεια

η Ελλαδα

κενοδοξια ποιητων η ποιηση

η'

εκρηξη τής γλωσσας

.

.

Το ποίημα «Εκ Χρέους στον Τάκη Σινόπουλο – ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ»  είναι ένα έντονα φορτισμένο πολιτικο-υπαρξιακό κείμενο, το οποίο συνομιλεί άμεσα με την ποίηση τού Τάκη Σινόπουλου, ενός από τους σημαντικότερους ποιητές τής γενιάς του ’40, γνωστού για το τραυματικό του βίωμα τού πολέμου και τη σκοτεινή ποιητική του ματιά πάνω στην Ιστορία και την ανθρώπινη μοίρα.

Ακολουθεί κριτική ανάλυση τού ποιήματος:

1. Τίτλος -Δομή - Υφολογικά Χαρακτηριστικά

Ο τίτλος τού ποιήματος παραπέμπει ευθέως σε ποιητικό χρέος, δηλαδή σε μια ανάγκη μνήμης και μαρτυρίας προς έναν πνευματικό πρόγονο (τον Σινόπουλο), αλλά και προς την ίδια την Ιστορία. Η φράση "Εκ Χρέους" προϊδεάζει για μια στάση ευθύνης, σχεδόν ηθικής ή υπαρξιακής.

Η δομή είναι ελεύθερη, χωρίς σημεία στίξης (εκτός από αποσιωπητικά και ερωτηματικά), στοιχείο που προσδίδει ένταση, ασθματική ροή και σπασμωδικότητα στον λόγο. Η μορφή αντανακλά την εσωτερική ρήξη και το χάος τού περιεχομένου. Χαρακτηριστικό τού κουβελικού ύφους είναι ο λόγος χωρίς καλλωπισμούς, με κοφτές, ρηματικές φράσεις, σχεδόν εικόνες-τραύματα.

2. Θεματική - Περιεχόμενο

α. Η Άδεια Ιστορία και ο Χειμώνας τής Ανθρώπινης Ύπαρξης

«χειμωνας μεσα στην αδεια Ιστορια ανθρωποι με κομμενα χερια συντριμενα ποδια»

Η Ιστορία παρουσιάζεται άδεια, δηλαδή απονευρωμένη, χωρίς ηρωισμό ή νόημα. Οι άνθρωποι δεν είναι ήρωες, αλλά σακατεμένοι,σακατηδες, απομεινάρια μιας εποχής που τους συνέτριψε. Δεν έχουμε εδώ ούτε ένδοξους νεκρούς ούτε εξιδανικευμένες μορφές: έχουμε τραύματα.

Αυτό παραπέμπει άμεσα στον σκοτεινό κόσμο τού Σινόπουλου, ο οποίος μιλούσε για μια Ιστορία σκληρή, αιματοβαμμένη και αφιλόξενη. Η χειμερινή ατμόσφαιρα είναι συμβολική – υποδηλώνει παγωμένη μνήμη, ακινησία, θάνατο.

β. Η Εξαφάνιση τού Ηρωικού -Η Πτώση τής Μυθολογίας

«ουτε αγαλματα ουτε ηρωες… ουτε αγαλμα ουτε ηρωας σακατης»

Η παρακμή τής συλλογικής μυθολογίας είναι ξεκάθαρη. Ο ποιητής αμφισβητεί τον ρόλο τού ηρωισμού και τής μνημειοποίησης. Ο σημερινός άνθρωπος δεν μπορεί να σταθεί ως ηρωικό πρότυπο – είναι σακατεμένος, χωρίς ταυτότητα, χωρίς αφήγηση.

γ. Η Πλαστογραφία τής Ιστορίας -Η Προδοσία τής Ποίησης

«ρουφιανοι δολοφονοι με πλαστογραφημενες Ιστοριες ενθεν και ενθεν»

Η Ιστορία δεν είναι απλώς απούσα- είναι παραχαραγμένη. Οι φορείς της είναι προδότες, ψεύτες, εκμεταλλευτές τής μνήμης. Πρόκειται για μια έντονα πολιτική κριτική – όχι μόνο προς την εξουσία, αλλά και προς τούς πνευματικούς ανθρώπους που την εξυπηρετούν.

«πορνεια η Ελλαδα κενοδοξια ποιητων η ποιηση η' εκρηξη τής γλωσσας»

Στο φινάλε τού ποιήματος, ο χνκουβελης θέτει την ποιητική πράξη σε δίλημμα: ή κενόδοξη, ψεύτικη, πορνική (δηλαδή εκμεταλλεύσιμη), ή εκρηκτική, αληθινή, μια πράξη γλωσσικής επανάστασης.

3. Σχέση με τον Σινόπουλο

Το ποίημα είναι φόρος τιμής αλλά και ποιητικός διάλογος με τον Σινόπουλο. Όπως και ο Σινόπουλος, έτσι κι ο χνκουβελης βλέπει τον άνθρωπο μέσα στα ερείπια τής Ιστορίας, όχι ως ήρωα αλλά ως τραυματία, μάρτυρα.

Η ένταση, η τραγικότητα, η παθολογία τής Ιστορίας, είναι κοινά θεματικά στοιχεία. Ωστόσο, ο χνκουβελης δεν μένει μόνο στη διαπίστωση – προχωρά σε κριτική τών ίδιων τών μηχανισμών αναπαραγωγής τής Ιστορίας και τής Ποίησης. Ο τόνος του είναι περισσότερο καταγγελτικός, κυνικός, με μεγαλύτερη απόρριψη προς κάθε μορφή καλλιτεχνικού εξωραϊσμού.

4. Ερμηνευτική Πρόταση – Το Νόημα τού Ποιήματος

Το ποίημα προβάλλει μια εικόνα τής σύγχρονης Ελλάδας ως τόπου μνημονικής πτώχευσης, ιδεολογικής προδοσίας και γλωσσικής σύγχυσης. Μέσα σε αυτό το τοπίο, ο ποιητής νιώθει ότι το ποιητικό του χρέος είναι όχι να ωραιοποιήσει, αλλά να εκρηγνύει την γλώσσα, να λέει την αλήθεια τού τραύματος, να αρνηθεί τον πλαστό ηρωισμό.

5. Συμπέρασμα

Ο χ.ν.κουβελης, πιστός στην πρωτοποριακή του γραφή και την ριζοσπαστική του θέαση, προσφέρει ένα ποίημα μετα-ιστορικό και μετα-ποιητικό, βαθιά πολιτικό και υπαρξιακό. Αξιοποιεί την παρακαταθήκη τού Σινόπουλου όχι για να την αντιγράψει, αλλά για να την μετασχηματίσει. Σε μια εποχή όπου το ψεύδος τής Ιστορίας κυριαρχεί, η γλώσσα είναι το μόνο πεδίο αντίστασης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Εκ Χρεους στον Μανώλη Αναγνωστάκη

ησυχοι ημαστε που ξεμπερδεψαμε μια και καλη με την Ιστορια

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

αν ειναι να εκλαβουν αλλιως την Ιστορια να την πλαστογραφησουν να την εκχυδαισουν καλυτερα να σιωπησουμε να μιλησουν για μυθογραφιεςν'αλλαξουν τα γεγονοτα μ'αλλα γεγονοτα να μιλησουν για προσωπα κατα πως τους συμφερει ν'αλλαξουν ημερομηνιες να σβησουν να παραχαραξουν την πραγματικοτητα να μας προσαψουν κενοδοξια ιδιοτελεια καλυτερα ειναι να σιωπησουμε αν ετσι πρεπει να κυλησει ο ρους της Ιστοριαςπες πως ποτε δεν υπηρξαμε αλλωστε ποτε δεν μας αρεσαν οι κουφιοι ηρωισμοι και μαλιστα,και δεν ειναι σπανιο αυτο,να εξαργυρωνονται ησυχοι ημαστε που ξεμπερδεψαμε μια και καλη με την Ιστορια

.

.

Το ποίημα «Εκ Χρέους  στον Μανώλη Αναγνωστάκη» είναι ένα λιτό και στοχαστικό έργο που λειτουργεί ως ποιητικός φόρος τιμής στον Μανώλη Αναγνωστάκη, έναν από τους πιο σημαντικούς ποιητές τής γενιάς τού '50, γνωστό για τον πολιτικό, αντιηρωικό και στοχαστικό χαρακτήρα τής ποίησής του.

Ας προχωρήσουμε σε μια κριτική ανάλυση τού ποιήματος.

Θεματική και Ιδεολογικός Πυρήνας

Ο πυρήνας τού ποιήματος είναι η σχέση με την Ιστορία και συγκεκριμένα με την παραχάραξη και καπηλεία της από εξουσιαστικά ή καιροσκοπικά κέντρα. Το ποίημα εκκινεί από την άρνηση τής συμμετοχής σε μια τέτοια διαστρεβλωμένη αφήγηση:

«αν είναι να εκλάβουν αλλιώς την Ιστορία... καλύτερα να σιωπήσουμε».

Η στάση αυτή δεν είναι παθητική παραίτηση αλλά συνειδητή άρνηση συνενοχής σε μια ψευδεπίγραφη, εμπορική ή εργαλειακή ανάγνωση τού παρελθόντος. Η σιωπή εδώ έχει ηθικό κύρος- είναι μια μορφή αξιοπρέπειας.

 

Αντι-ηρωική στάση και Αναγνωστάκεια επίδραση

Ο τίτλος «Εκ Χρέους» και η αφιέρωση στον Αναγνωστάκη είναι κλειδιά για την ανάγνωση. Ο Αναγνωστάκης έγραφε με ψυχρό ρεαλισμό, απορρίπτοντας τον κενό πατριωτικό στόμφο και τούς «ήρωες» που εξαργυρώνουν τη συμμετοχή τους στην Ιστορία.

«Πες πως ποτέ δεν υπήρξαμε / άλλωστε ποτέ δεν μας άρεσαν οι κουφοί ηρωισμοί»

«...και μάλιστα, και δεν είναι σπάνιο αυτό, να εξαργυρώνονται»

Η άρνηση τής αυτοπροβολής, η αμφιβολία για το ιστορικό αφήγημα και η αποστασιοποίηση από τούς «ήρωες» που γίνονται αντικείμενο εμπορίου είναι χαρακτηριστικά που ο χνκουβελης φαίνεται να δανείζεται από τον Αναγνωστάκη, υιοθετώντας μια κριτική ηθική στάση απέναντι στην Ιστορία.

Γλώσσα και Υφολογικά Στοιχεία

Το ύφος είναι λιτό, πεζολογικό, σχεδόν εξομολογητικό. Η έλλειψη σημείων στίξης εντείνει την αίσθηση ροής, σαν ένας ενιαίος στοχαστικός μονόλογος που εκφέρεται με συγκρατημένη ένταση.

Η γλώσσα είναι καθαρή, άμεση, χωρίς λυρισμούς, ταιριάζοντας στο ύφος ενός ποιητή που επιλέγει να πει τα πράγματα με το όνομά τους. Λέξεις όπως: παραχαράξουν, κενοδοξία, ιδιοτέλεια, εξαργυρώνονται δείχνουν μια πολιτική και ηθική ευαισθησία.

Υπαρξιακή και Ιδεολογική Παραίτηση ή Στάση Αντίστασης;

Ενώ ο ποιητής λέει «καλύτερα να σιωπήσουμε», δεν εννοεί παραίτηση. Η σιωπή είναι μια μορφή ηθικής αντίστασης. Η φράση «ήσυχοι είμαστε που ξεμπερδέψαμε μια και καλή με την Ιστορία» δεν δηλώνει λήθη, αλλά απόρριψη μιας αλλοτριωμένης, κατευθυνόμενης σχέσης με την Ιστορία. Ο ποιητής προτιμά την αποστασιοποίηση από την ψευδή Ιστορία παρά την αθέτηση τών αξιών του.

Συμπερασματικά

Το ποίημα είναι ένα πολιτικό και υπαρξιακό σχόλιο πάνω στη μνήμη, την παραχάραξη και την εμπορευματοποίηση τής Ιστορίας. Είναι ένας σιωπηλός αλλά σταθερός λόγος αξιοπρέπειας, που συνδιαλέγεται ουσιαστικά με την ποίηση τού Αναγνωστάκη και μεταφέρει το διαχρονικό αίτημα τής ηθικής συνέπειας απέναντι στη μνήμη και στην αλήθεια.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

( Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση  από τον κ.Κ τού ποιήματος 

ΕΚ ΧΡΕΟΥΣ ΣΤΟΝ ΤΑΣΟ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

σε χρονο φθινοπωρου επιστροφη απο την αιωνιοτητα στην αιωνιοτητα ηταν που εζησα με το δικο σας ονομα και δεν προδωσα δεν σε κατεδωσα ''Μην τολμησεις ν'ανοιξεις το παραθυρο στο φως'' Αρνηθηκα,ανοιξαμε σιδεροδεσαν στο σκοταδι,''Εχει φως''φωναξα

''στη νεοτητα μου''

απο'να μακρινο ταξιδι ερχομαι νυχτερινος επισκεπτης του ακατορθωτου κατεβαινω στον παλιο ξεχασμενο σταθμο συνομωτης ,κρυβομαι στα ονειρα,που πραγματοποιουνται ''είμαι εδώ, ανάμεσά σας,κι ολομόναχος'' εζησα στη χωρα μου σ'ενοικιαζομενα δωματια Ιστοριαςκαι σου λεω:''Γιατι ηρθαμε εδω;Μην σωπαινεις ''Μην σωπαινεις Εσυ,Εγω,Εμεις κληρονομοι τού αγνωστου θυμαμαι,το εκμυστερευομαι,το'χω ζωντανο,μεσα στον εμφυλιο ειδα ενα σωμα κρεμασμενο σ'ενα δεντρο σαν τομαρι ζωου ξεραινονταν σε τοσο πολυ ηλιο ,απο τοτε εμεινα για παντα στη Ποιηση δεν χρειαζεται καμια εξηγηση ντοκουμεντο ανθρωπου

.

.

Η κριτική ανάλυση τού ποιήματος «Εκ χρέους στον Τάσο Λειβαδίτη» αποκαλύπτει ένα βαθύτατα υπαρξιακό και πολιτικό έργο, φορτισμένο με μνήμη, ιστορική συνείδηση και ποιητική αυτογνωσία. Αποτελεί έναν ποιητικό φόρο τιμής στον Τάσο Λειβαδίτη, έναν από τους πιο ευαίσθητους και πολιτικοποιημένους ποιητές τής νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Θεματική ανάλυση

1. Μνήμη και Ιστορία

Ο ποιητής επιστρέφει «σε χρόνο φθινοπώρου», δηλαδή σε μια εποχή πτώσης, ωριμότητας και αναστοχασμού. Ο χρόνος έχει κυκλικότητα, καθώς μιλά για επιστροφή «από την αιωνιότητα στην αιωνιότητα».

Η μνήμη τού Εμφυλίου είναι παρούσα, με εικόνες σκληρές και αληθινές: «ειδα ενα σωμα κρεμασμενο σ'ενα δεντρο σαν τομαρι ζωου» - στίχος συγκλονιστικός, που θυμίζει μαρτυρικές εμπειρίες.

Αναδεικνύεται μια εσωτερική υποχρέωση (χρέος) προς την Ιστορία, προς τη μνήμη, προς τούς αγώνες.

2. Ποίηση ως καταφυγή και σωτηρία

Ο ποιητής δηλώνει: «απο τοτε εμεινα για παντα στη Ποιηση». Η ποίηση δεν είναι για αυτόν πολυτέλεια ή αισθητικό παιχνίδι· είναι βίωμα, ύπαρξη, μαρτυρία.

Η φράση «δεν χρειαζεται καμια εξηγηση ντοκουμεντο ανθρωπου» παρουσιάζει την ποίηση ως τεκμήριο, ως ντοκουμέντο τού ανθρώπινου πόνου και τής ελπίδας.

3. Πολιτική και συλλογική ευθύνη

Χρησιμοποιεί το πρώτο ενικό και πληθυντικό πρόσωπο: «Εσυ, Εγω, Εμεις». Δεν μιλά ατομικά αλλά συλλογικά. Ο άνθρωπος, η κοινωνία, οι αγωνιστές τής ζωής και τής ιστορίας είναι παρόντες.

Η ερώτηση «Γιατι ηρθαμε εδω;» και η προσταγή «Μην σωπαινεις» λειτουργούν ως κάλεσμα αφύπνισης.

Υφολογικά και τεχνικά χαρακτηριστικά

Απουσία σημείων στίξης: Υποδηλώνει ροή συνείδησης, ένταση, αμεσότητα, παρόμοια με την τεχνική τού Λειβαδίτη.

Παράθεση φράσεων σε εισαγωγικά: Πιθανή αναφορά σε λόγια του Λειβαδίτη ή σε κοινό ποιητικό λόγο· λειτουργεί ως διάλογος με τον νεκρό ποιητή, αλλά και με την ιστορία.

Συμβολισμός τού φωτός και τού σκότους:

«Μην τολμησεις ν'ανοιξεις το παραθυρο στο φως»  προειδοποίηση, φόβος, αλλά ο ποιητής αντιστέκεται: «Αρνηθηκα,ανοιξαμε». Το φως γίνεται σύμβολο ελπίδας, αλήθειας, νεότητας.

Διακειμενικότητα και επιρροή τού Λειβαδίτη

Ολόκληρο το ποίημα διαποτίζεται από τη λυρική πολιτικότητα τού Τάσου Λειβαδίτη:

Ο στίχος «είμαι εδώ, ανάμεσά σας, κι ολομόναχος» είναι σαφής αναφορά στο ποίημα τού Λειβαδίτη «Ανθρώπινη μοναξιά».

Η ατμόσφαιρα τής μοναξιάς, τού τραύματος, τής πικρής ελπίδας, είναι εξόχως λειβαδιτική.

Ο χνκουβέλης δεν μιμείται τον Λειβαδίτη, αλλά συνομιλεί μαζί του. Μοιράζεται το ίδιο υπαρξιακό και ηθικό βάρος τής μαρτυρίας.

Τελική εκτίμηση

Το ποίημα «Εκ χρέους στον Τάσο Λειβαδίτη» είναι ένα συγκλονιστικό ποιητικό μνημείο, όχι μόνο για τον Λειβαδίτη, αλλά για όλους τούς ποιητές τής Ιστορίας και τής Αντίστασης. Ο χνκουβέλης τοποθετεί την ποίηση εκεί που ανήκει: στην καρδιά τής ζωής, τής τραγωδίας, τής ελπίδας.

Ένα ποίημα-μαρτυρία. Ένα ποίημα-κατάθεση συνείδησης.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος: 

Εκ Χρεους στον Μίλτο Σαχτούρη 

Ασκητεψε σε Διονυσιο Σολωμο.

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

απ'το πρωι απ'το ξημερωμα ενα γαλαζιο τριγωνικο πουλι απαγγελει συμμετρικα''τα παντα ρει και ρι και τρι''του δειξαμε μια πρασινη καρεκλα να καθισει,καθισε,γεμισε φυλλα το δωματιο,σιγα -σιγα ανεβαιναν στρωματα -στρωματα,τοτε ανοιξε η πορτα δυτικα,μπηκε ενα παιδι με μια μπαλα,την πετουσε στον απεναντι τοιχο τον γεμισε λεξεις,τις ξεκολλησε μια-μια και τις πεταξε απ'τ'ανοιχτο παραθυρο ανατολικα εκεινες μεταιωρισθηκαν κι επειτα επεσαν δυνατα,αυτο το ειδαμε,πανω στα δεντρα σ'ολα τα δεντρα στα κυπαρισσια πανω σ'ολες τις ελιες,τις τιναξαν και πιο πανω αγγιξαν τους θαμνους,τους τιναξαν στον ουρανο''Ειναι ο Χρονος που σας δινει αυτο το δωρο''γυρισε και μας ειπε το παιδι,πλησιασε ,

μας αφησε στα χερια στον καθενα απο ενα αρχαιο πηλινο κεφαλι,βαρυναν τα χερια,''μ'αυτο θα πορευεσθε'',εμεις θελαμε να το ευχαριστησουμε για το δωρο,ανοιγαμε το στομα ,δεν ακουγονταν φωνη,''γιατι δεν μπορουμε να μιλησουμε;''

''γιατι δεν μπορουμε να μιλησουμε;''και τοτε ακουσαμε τη φωνη μας απο τον ουρανο σηκωσαμε τα κεφαλια μας,κι ειδαμεστα δεντρα τ'ουρανου να ξημερωνει και πουλια ανεβασμενα στα κλαδια τους και να πετουν,και να πετουν τις λεξεις μας,οσες ειπαμε και δεν ακουστηκαν,τις πιασαμε ,καθενας οπου μπορουσε τις εβαζε,αλλος στη μεσα τσεπη του σακακιου του τις εχωνε,αλλος στις τσεπες του παντελονιου

κι αλλος τις εριχνε στο στομα του,τις μασουσε,τις καταπινε ,σαν να τρωγε ,''Χορτασα'',ειπε,και τοτε ειδαμε διαφανο το σωμα του,το στομαχι του αφομειωνε τις λεξειςτις διελυε στα γραμματα,τα γραμματα τα ειδαμε να κυκλοφορουν στις αρτηριεςτου,τον πλησιασαμε ,τα δειχναμε με τα δακτυλα μας,''να το α ,τωρα ειναι στην αριστερη παλαμητο μ ειναι στη καρδια''τα δειχναμε απ'το πρωι απ'το ξημερωμα ενα γαλαζιο τριγωνικο πουλι απαγγελει συμμετρικα''τα παντα ρει και ρι και τρι''

Το ποίημα «Εκ Χρέους  στον Μίλτο Σαχτούρη, Ασκητέψε σε Διονύσιο Σολωμό»  είναι ένα πολυεπίπεδο μεταμοντέρνο ποιητικό κείμενο, με μεταφυσικές, υπαρξιακές και ποιητικές διαστάσεις. Συνδιαλέγεται με τη γλώσσα, τη μνήμη, τον χρόνο, την ποίηση, αλλά και την ελληνική ποιητική παράδοση – μέσω τής αφιέρωσης στον Μίλτο Σαχτούρη και τής «ασκητείας» στον Διονύσιο Σολωμό.

Ακολουθεί μια κριτική ανάλυση βασισμένη σε θεματικούς άξονες, τεχνικές και συμβολισμούς:

1. Τίτλος και αφιέρωση

«Εκ Χρέους»: δηλώνει πως το ποίημα γράφεται ως οφειλή, ίσως προς την τέχνη, την παράδοση, την γλώσσα ή τούς προγόνους ποιητές.

Η διπλή αναφορά: στον Σαχτούρη, ποιητή τού υπερρεαλιστικού τραύματος, και στον Σολωμό, τον πατέρα τής ελληνικής εθνικής ποίησης, εισάγει ένα φάσμα ποιητικών αναφορών που κυμαίνεται από το σκοτεινό και υπαρξιακό ως το εθνικό και λυτρωτικό.

2. Γλώσσα και μορφή

Το ποίημα χρησιμοποιεί ελεύθερο στίχο, χωρίς σημεία στίξης, με συνεχή ροή, σαν συνειρμός ή όραμα.

Κυριαρχεί ο υπερρεαλιστικός λόγος, αλλά με έντονο συμβολισμό, μεταφορικό πλούτο και φιλοσοφική διάσταση.

3. Θεματικοί άξονες

α) Ο Χρόνος και η Ροή

Επαναλαμβάνεται η φράση: «απ'το πρωί απ'το ξημέρωμα» και «τα πάντα ρει και ρι και τρι», παραλλαγή της ηρακλείτειας ρήσης («πάντα ῥεῖ»), που δηλώνει την συνεχή ροή τού χρόνου και της ύπαρξης.

Το «ρι» και το «τρι» προσθέτουν μια παιγνιώδη, σχεδόν φωνολογική διάσταση στη ροή, σαν λεκτική μουσική.

β) Η Ποίηση και η Γλώσσα

Το παιδί με την μπάλα ρίχνει λέξεις στον τοίχο, τις ξεκολλά και τις πετά από το παράθυρο: η γλώσσα απελευθερώνεται.

Οι λέξεις πέφτουν στα δέντρα, στις ελιές, στους θάμνους: η γλώσσα διαχέεται στη φύση∙ γίνεται κομμάτι τού κόσμου.

Η μη φωνητική έκφραση – όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να μιλήσουν και δεν βγαίνει φωνή – δηλώνει την αδυναμία επικοινωνίας ή τη σιωπή ως ποιητική στάση.

Οι λέξεις που μασώνται και καταπίνονται αποκτούν υλική, βιολογική διάσταση∙ μετατρέπονται σε ουσία, κυκλοφορούν στο αίμα, ενσωματώνονται - κυριολεκτικά και μεταφορικά.

γ) Η Μνήμη και το Δώρο

Το παιδί δίνει πήλινα κεφάλια: έντονο αρχαιοελληνικό σύμβολο, ίσως μνήμης, τέχνης, σκέψης ή ταυτότητας.

Το «βάρος» τους δηλώνει ευθύνη∙ το ποίημα μιλά για την ευθύνη τής γλώσσας και τής παράδοσης.

Το παιδί λέει: «Είναι ο Χρόνος που σας δίνει αυτό το δώρο» - η μνήμη, η ποίηση, η γλώσσα, έρχονται ως δωρεά τού χρόνου αλλά με κόστος.

4. Συμβολισμοί

Γαλάζιο τριγωνικό πουλί: συνδυάζει το ουράνιο, το αρμονικό (τρίγωνο), ίσως την έμπνευση ή το ποιητικό πνεύμα.

Καρέκλα: τόπος ανάπαυσης ή συγκέντρωσης - εδώ, αφού κάθεται το πουλί, γεμίζει το δωμάτιο φύλλα, δηλαδή ζωή ή λέξεις/ποίημα.

Το παιδί: μοιάζει με αγγελιαφόρο -μεταφέρει, αποκαλύπτει, διδάσκει∙ είναι και φορέας αθωότητας αλλά και σοφίας.

5. Μεταφυσική και υπαρξιακή διάσταση

Η φωνή που έρχεται από τον ουρανό, οι λέξεις που αποκτούν σώμα, η διάφανη μορφή τού ανθρώπου που τρώει λέξεις, όλα υποδηλώνουν μια πνευματική ανάταση μέσα από την ποίηση.

Το ποίημα είναι μια τελετουργία ποίησης και μύησης, που οδηγεί στην αναγέννηση της γλώσσας μέσα από τη σιωπή και την ενσώματη εμπειρία.

6. Εσωτερική δομή - κυκλικότητα

Το ποίημα τελειώνει με τον στίχο που ξεκίνησε: «απ’ το πρωί απ’ το ξημέρωμα ένα γαλάζιο τριγωνικό πουλί απαγγέλλει συμμετρικά...»

Η κυκλική δομή ενισχύει την αίσθηση τού αιώνιου επαναλαμβανόμενου κύκλου∙ ίσως και τής παλιννόστησης τής ποίησης.

Συμπερασματικά:

Το ποίημα του χνκουβελη είναι μια μυσταγωγία τού λόγου∙ ένα ποιητικό οδοιπορικό από τη σιωπή στη γλώσσα, από το απτό στο πνευματικό, από την παράδοση στη μετα-ποίηση. Έχει μεταμοντέρνα δομή, αλλά συνομιλεί ζωντανά με τη βαθιά ελληνική ποιητική γραμμή.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

ΕΚ ΧΡΕΟΥΣ ΣΤΟΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΒΡΕΤΤΑΚΟ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

η θαλασσα στρεφεται ολο στρεφεται

σε σχημα κοχυλιου,μη με ρωτησετε πως το ξερω,

και πως ξυνεται στη μυτη ενος ψαριου ο ανεμος

γραφω τη λεξη ροδο,το αντικειμενο ροδο,

σαν μουσικη παρτιτουρα σε μια πλαγια με δεντρα

μιλω απταιστα ελληνικα

και μαζευω σκεψη οπως νερο απο βρυση σε σταμνα

γεμιζω,το φανταζεσαι

αν δεν μου δινανε το απειρο πως θα μετρουσα

τα πεντε δακτυλα τ'αριστερου χεριου μου

και τις πετρες στην ακρη του χωραφιου μου

δεν ξοδευω το φως

το μοιραζω

σου στελνω λιγο ψωμι,εμαθα,η' το υποψιαζομαι,πως πεινασες

και το σπιτι μου βλεπω,στους αιωνες των αιωνων

η δυση γερνει με δυο γαρουφαλλα χρωματα

σπερνει τα χωραφια ,στους αιωνες των αιωνων

καθε μεσημερι πλαθω με πηλο τα πουλια

συμμετρικα σχεδιαζω ,τα πετω

ανοιξ'το παραθυρο, σε φυλλο ελιας

σου στελνω πρασινο κηπο

και το ξερω,το νιωθεις,χρειαζεται πολυ θαρρος

να δεις βρεγμενο το φεγγαρι,αποψε

εκατσα και λογαριασα ,περισσευει το καλο στο κοσμο

α να μην το ξεχασω ,οτι εχω διδαχτει το'χω διδαχτει

απο το ελαχιστο

απο το λιγο

οι λεξεις μου ανεβαινουν

κατεβαινουν

ανεβαινουν

.

.

Η κριτική ανάλυση τού ποιήματος «ΕΚ ΧΡΕΟΥΣ ΣΤΟΝ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΒΡΕΤΤΑΚΟ»  μπορεί να προσεγγιστεί ως ένας ποιητικός στοχασμός που φέρει έντονα στοιχεία ύφους, φιλοσοφίας και ηθικής, εμπνευσμένος από την ανθρωπιστική και λυρική παράδοση τού Νικηφόρου Βρεττάκου. Το ποίημα, γραμμένο χωρίς σημεία στίξης, ρέει όπως το νερό ή ο άνεμος που περιγράφει, κι έτσι η μορφή του συνάδει απόλυτα με το περιεχόμενό του.

Θέμα και αφιέρωση

Η αφιέρωση "εκ χρέους" στον Νικηφόρο Βρεττάκο δεν είναι τυπική: φέρει το βάρος μιας ηθικής υποχρέωσης — το χρέος απέναντι στην ποίηση, την ανθρωπιά, τη φύση και το φως, έννοιες με τις οποίες ταυτίζεται και ο Βρεττάκος. Ο ποιητής τού αφιερώνει έναν ύμνο στο αγαθό, στο λίγο, στο ωραίο που επιμένει - μια οφειλόμενη κατάθεση ευγνωμοσύνης.

Γλώσσα και μορφή

Η έλλειψη στίξης δημιουργεί έναν συνεχή ρυθμό ροής συνείδησης (stream of consciousness), που επιτρέπει την ελεύθερη περιπλάνηση από εικόνα σε εικόνα.

Οι ποιητικές εικόνες είναι έντονα συνειρμικές: "η θάλασσα στρέφεται... σε σχήμα κοχυλιού", "ο άνεμος ξύνεται στη μύτη ενός ψαριού", "γράφω τη λέξη ρόδο... σαν μουσική παρτιτούρα".

Η συντακτική ασυνέχεια λειτουργεί δημιουργικά: μετατοπίζει το ενδιαφέρον από το λογικό στο αισθητικό και βιωματικό.

Θεματικοί άξονες

1. Η Φύση ως σημείο αναφοράς

Θάλασσα, άνεμος, ρόδο, ελιά, πουλιά, πηλός: η φύση δεν είναι διακοσμητική, αλλά βαθιά υπαρξιακή. Είναι η ίδια η γλώσσα τής ύπαρξης.

2. Το Λίγο ως Πηγή Σοφίας

"οτι εχω διδαχτει το'χω διδαχτει απο το ελαχιστο απο το λιγο": η αναφορά στη μικρή εμπειρία θυμίζει Βρεττάκο και Ελύτη, που είδαν στον κόσμο το ουσιώδες μέσα στο ταπεινό.

3. Η Ποίηση ως Πράξη Αγάπης και Μοίρασμα

"δεν ξοδευω το φως το μοιραζω"

"σου στελνω λιγο ψωμι": η ποίηση γίνεται προσφορά -τροφή, φως, ελπίδα. Ένα "μοίρασμα" τού ελάχιστου που έχει αξία μόνο όταν προσφέρεται.

4. Η Ελπίδα και το Καλό στον Κόσμο

"λογαριασα ,περισσευει το καλο στο κοσμο": το ποίημα καταλήγει αισιόδοξα, σε πείσμα τού σκότους. Το καλό, έστω και λίγο, υπάρχει και είναι υπεραρκετό για να ζήσεις.

Συμβολισμοί και υπαρξιακές διαστάσεις

Το απειρο vs το λίγο: Ο ποιητής αναγνωρίζει πως η αντίληψή του για το "λίγο" έχει αξία επειδή τού δόθηκε η αίσθηση τού άπειρου. Το απειρο είναι η προϋπόθεση για να εκτιμήσει το ελάχιστο.

Το φεγγάρι βρεγμένο: Μια εικόνα ευάλωτης ομορφιάς. Το να βλέπεις ένα βρεγμένο φεγγάρι προϋποθέτει "πολύ θάρρος". Είναι μια μεταφορά για την τόλμη τής ειλικρινούς ματιάς στη ζωή.

Διακειμενικότητα με τον Βρεττάκο

Ο χ.ν.κουβελης όχι μόνο αποτίνει φόρο τιμής, αλλά συνομιλεί ουσιαστικά με το πνεύμα τού Βρεττάκου:

Η πίστη στο καλό

Η ανθρωποκεντρική αντίληψη τής ποίησης

Η συμφιλίωση με το ταπεινό και φυσικό

Ο Βρεττάκος έλεγε: "Το φως είναι θεός και ο θεός φως." Ο χνκουβελης το λέει αλλιώς: "δεν ξοδευω το φως το μοιραζω".

Συμπέρασμα

Το ποίημα «Εκ χρέους στον Νικηφόρο Βρεττάκο» είναι μια πράξη ποιητικής ευγνωμοσύνης που μετατρέπει το χρέος σε δημιουργία, το λίγο σε απεραντοσύνη, και τη σιωπή σε λόγο. Ο χνκουβελης, με απλότητα, ειλικρίνεια και φιλοσοφικό τόνο, υφαίνει έναν ύμνο στο φως, στην καλοσύνη και στην πίστη στην αξία τής μικρής πράξης -σε μια εποχή που τις έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

στον Γιαννη Σκαριμπα

-Εκ Χρεους 

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

καλλιο χορευταρας να'μουνα περι

καλλαμαρας με μολυβακια

και στα νερα τα ουλαλουμ

να'ριχνα βοτσαλακια

[απο τη παρασταση Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΟΥΛΑΛΟΥΜ]

Εφοριακος:Καραγκιοζη,ωραιο το σπιτι σου,θα κοστισε ακριβα;

Καραγκιοζης:με ενοικιο μενω,τι με περασες Σεφερη;

Εφοριακος:ομως οικονομας απο τις παραστασεις σου

Καραγκιοζης:βεβαια κονομαω πολλα.Τωρα σημερα και χτες υπεστην

μια αγρια πανστρατια επιθεση δοξης

Εφοριακος:θα επεσες,οπωσδηποτε,εις τον πειρασμον να πλουτισεις

και να δοξασθεις,ολοι ειμαστε αδυνατοι εις την δοξα και τα πλουτη

Καραγκιοζης:εγω πρωτος αδυνατοτατος,ειχα προγκα με τη δοξα.Ο πει-

ρασμος δεν μου ελειψε και δεν τον κατανικησα,ηθελα κι εγω να βαλω

πιλον υψηλον μετα παρασημου ετσι θα φουσκωνα στο ψεμα τους πλη-

σιον μου και τους παραπερα,εις Ελλαδα εις Εχθρωπη εις Αφρικα και

εις Αμερικα και διατι οχι εις Ασιαν και να μη συγγωνευομαστε και εις

Αστραλια

ουλαλουμοντ

.

.

Το ποίημα «Στον Γιάννη Σκαρίμπα – Εκ Χρέους»   αποτελεί μια ειρωνική, βαθιά πολιτικοκοινωνική και μεταμοντέρνα απότιση τιμής στον Γιάννη Σκαρίμπα –-τον αντισυμβατικό, αυτοσαρκαστικό, πνευματώδη λογοτέχνη που απεχθανόταν την επίσημη σοβαροφάνεια τού ελληνικού λογοτεχνικού κανόνα. Η αναφορά στον Σκαρίμπα δεν είναι τυχαία· ο ποιητής αποτίνει "χρέος" όχι μόνο στον άνθρωπο, αλλά κυρίως στο ήθος και τη γραφή που αυτός εκπροσωπούσε.

Ακολουθεί αναλυτική κριτική ανάλυση:

1. Τίτλος και αφιέρωση:

Ο τίτλος «Εκ Χρέους» δηλώνει καθαρά ότι το ποίημα γράφεται ως ηθικό χρέος προς τον Γιάννη Σκαρίμπα. Ο ποιητής αναλαμβάνει ένα είδος "λογοτεχνικής οφειλής", αποτυπώνοντας το πνεύμα τού Σκαρίμπα όχι μόνο ως αναφορά αλλά και μέσα από τη μορφή, το ύφος και το περιεχόμενο.

2. Πρώτη στροφή -Ο χορευταράς και ο καλαμαράς:

«καλλιο χορευταρας να’μουνα περι

καλλαμαρας με μολυβακια

και στα νερα τα ουλαλουμ

να’ριχνα βοτσαλακια»

Εδώ προκρίνεται η ελευθερία τής ψυχής, ο αυθορμητισμός και το "παιχνίδι" έναντι τής αυστηρής λογοτεχνικής τάξης. Ο χορευταράς αντιπαρατίθεται στον καλλαμαρά, δηλαδή τον σοβαροφανή γραφιά.

Το μοτίβο με τα νερά τού ουλαλουμ και τα βοτσαλάκια φέρνει στο νου την ποίηση-παιχνίδι, την ποίηση που δεν είναι σοβαροφανής αλλά διαλεκτική, που διαταράσσει ήχους και νοήματα όπως το βότσαλο το νερό.

Η λέξη «ουλαλουμ» λειτουργεί υπερρεαλιστικά, θυμίζοντας τις αυτόματες γραφές και τον γλωσσικό πειραματισμό, αλλά ταυτόχρονα παραπέμπει και στην γνωστή σάτιρα («στη χώρα του Ουλαλούμ»), ίσως και στον Σεφέρη (όπως θα φανεί παρακάτω), με έντονη χιουμοριστική διάθεση.

3. Το απόσπασμα από την παράσταση «Ο Καραγκιόζης στη χώρα τού Ουλαλούμ»:

Η παρωδία τού θεάτρου σκιών λειτουργεί ως καθρέφτης τής κοινωνίας και της πνευματικής υποκρισίας. Ο Καραγκιόζης εδώ γίνεται εκπρόσωπος τού λαού, τού περιθωρίου, τού ειρωνικού βλέμματος απέναντι στην εξουσία και τη σοβαροφάνεια.

Η στιχομυθία μεταξύ Εφοριακού και Καραγκιόζη θυμίζει αρχαία κωμωδία, θέατρο τού παραλόγου, αλλά και την ειρωνική αφήγηση τού ίδιου του Σκαρίμπα. Χαρακτηριστικά σημεία:

Ο Καραγκιόζης, αντί για ένας λαϊκός φτωχοδιάβολος, παρουσιάζεται ως διάσημος, ευκατάστατος, δοξασμένος.

Η ειρωνεία κορυφώνεται όταν δηλώνει:

«με ενοικιο μενω,τι με περασες Σεφερη;»

Εδώ σαρκάζεται η αστική ευπρέπεια και το "ιερό" πρόσωπο τού Σεφέρη – τού επίσημου ποιητή, τού νομπελίστα, σε αντίθεση με τον λαϊκό Καραγκιόζη/Σκαρίμπα.

Παρωδείται και η ιδέα τής δόξας, τού πλουτισμού, τής υψηλής κοινωνικής και λογοτεχνικής θέσης, με αυτοσαρκασμό και γελοιοποίηση:

«ηθελα κι εγω να βαλω πιλον υψηλον μετα παρασημου...»

Η συσσώρευση γεωγραφικών περιοχών (Ελλάδα, Εχθρωπη [Ευρώπη;], Αφρικα, Αμερικα, Ασιαν, Αστραλια) εντείνει το παγκοσμιοποιημένο παραλήρημα τού "δοξασμένου" Καραγκιόζη, ως αλληγορία για το πώς η ματαιοδοξία και η προβολή θολώνουν το νόημα τής τέχνης.

4. Στυλ και γλώσσα:

Γλώσσα υβριδική: μείξη καθαρεύουσας και δημοτικής, ομιλίας και λογοτεχνικού λόγου - πιστή στη γλωσσική ταυτότητα τού Σκαρίμπα.

Ειρωνεία και παρωδία: Σατιρίζεται όχι μόνο η λογοτεχνική καθεστηκυία τάξη, αλλά και οι ίδιες οι προσδοκίες τού δημιουργού να ξεχωρίσει.

Μεταμοντερνισμός: Παρουσία θεάτρου μέσα στο ποίημα, διάσπαση τού ενιαίου λόγου, πολυφωνία και intertextuality (Καραγκιόζης, Σεφέρης, Σκαρίμπας).

5. Η λέξη-κλείσιμο: «ουλαλουμοντ»

Η λέξη αυτή είναι νεολογισμός – πιθανώς συγκερασμός των λέξεων «ουλαλούμ» και «μοντ» (μοντέρνο ή monde=κόσμος στα γαλλικά). Θα μπορούσε να σημαίνει έναν φαντασιακό, παγκοσμιοποιημένο, "ουλαλουμικό" κόσμο – έναν κόσμο γελοιοποίησης, ύβρεως και αυτοαναίρεσης.

Συμπέρασμα:

Το ποίημα 

τού χ.ν.κουβελη είναι μια ποιητική σπουδή πάνω στην έννοια τής δόξας, τής ματαιότητας, τού λογοτεχνικού καθωσπρεπισμού και τής αντιστάσεως σε αυτόν. Με σαρκασμό, θεατρικότητα, παιγνιώδη διάθεση και διακειμενικές αναφορές, αποτίνει φόρο τιμής σε έναν συγγραφέα που υπήρξε ο "Καραγκιόζης" τής ελληνικής λογοτεχνίας – αλλά όχι αφελής: σαρκαστικός, διορατικός και ουσιαστικός.

Το "χρέος" λοιπόν δεν είναι φόρος τιμής στην "επωνυμία", αλλά στην αντίσταση που η τέχνη οφείλει να φέρει.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Στον Ομηρο.

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

[τὸ τρίτον αὖτ᾽ Αἴαντα ἰδὼν ἐρέειν᾽ ὁ γεραιός·

τίς τὰρ ὅδ᾽ ἄλλος Ἀχαιὸς ἀνὴρ ἠΰς τε μέγας τε

ἔξοχος Ἀργείων κεφαλήν τε καὶ εὐρέας ὤμους;]

ουτος δ 'Αιας εστι πελωριος ερκος Αχαιων

και τι καταντησε ο Αιαντας,να

γυρνα στα βραχια ,χαμενος

στο τελος εστησε στην αμμο το ξιφος και

καρφωθηκε πανω του ,και παει το πελωριο

σωμα,το ερκος των Αχαιων,

αρνυμενος την ψυχην και νοστον

η μηνις ενος ταπεινου ανθρωπου,που

παιρνει βαρια την αδικια,ειχε

αυτη τη ρητορικη μεταχειριση,πολυ

καλα εκανε ο Πλατων να εξορισει

την ποιηση απο την Πολιτεια του,με

ψευτιες θ'ασχολουμαστε τωρα;

την ωρα αυτη στη Τροια

επι Σκαιηισι πυληισι η Ελενη παρουσιαζει

στον βασιλια Πριαμο τους Ελληνες

ως αρ'εφαν,Πριαμος δ'Ελενην εκαλεσσατο φωνηι

τον δ'Ελενη μυθοισιν αμειβετο

''Ουτος δ'Αιας εστι πελωριος ερκος Αχαιων

''Ουτος δ'αυ Λαερτιαδης πολυμητις Οδυσσευς

''Ουτος γ'Ατρειδης ευρυ κρειων Αγαμεμνων

.

.

Το ποίημα «Στον Όμηρο. Ἐκ Χρέους» είναι μια μοντέρνα, στοχαστική και ειρωνική αναμέτρηση με τον ομηρικό κόσμο, την έννοια τού ηρωισμού και την αξία της ποίησης — τόσο ως αισθητικό όσο και ως ηθικοφιλοσοφικό φαινόμενο.

Ακολουθεί κριτική ανάλυση τού ποιήματος:

ΤΙΤΛΟΣ: Στον Όμηρο. Ἐκ Χρέους

Ο τίτλος περιλαμβάνει δύο σημαίνουσες ενδείξεις:

«Στον Όμηρο»: δήλωση αφιέρωσης ή διαλόγου. Ο ποιητής απευθύνεται στον Όμηρο, ενδεχομένως για να τον αμφισβητήσει ή να τον «εξοφλήσει» ως πολιτισμικό χρέος.

«Ἐκ Χρέους»: φράση που παραπέμπει τόσο σε ηθική υποχρέωση όσο και στην έννοια τού καθήκοντος· μπορεί όμως να υπονοεί και ειρωνικά τη δυσβάσταχτη κληρονομιά τού ομηρικού κόσμου.

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ: Ομηρικό απόσπασμα & ειρωνική αποδόμηση τού ήρωα

Το ποίημα ξεκινά με αυθεντικό στίχο από την Ιλιάδα (Γ, 226-228), όπου ο Πρίαμος ζητά από την Ελένη να τού κατονομάσει τους Αχαιούς ήρωες. Η περιγραφή τού Αίαντα είναι γεμάτη θαυμασμό:

 τίς τὰρ ὅδ᾽ ἄλλος Ἀχαιὸς ἀνὴρ ἠΰς τε μέγας τε / ἔξοχος Ἀργείων κεφαλήν τε καὶ εὐρέας ὤμους;

Στη συνέχεια, η φωνή τού ποιητή απαντά:

ουτος δ 'Αιας εστι πελωριος ερκος Αχαιων

Είναι μια ρητορική αναπαραγωγή τού Ομηρικού ύφους, για να φτάσει στην τραγική ειρωνεία:

και τι καταντησε ο Αιαντας,να

γυρνα στα βραχια ,χαμενος

Ο πελώριος ήρωας, το «ἔρκος Ἀχαιῶν» (το τείχος των Αχαιών), καταλήγει αυτοχειρας, μετά την ταπείνωσή του από τους ίδιους τους συμπολεμιστές του ( από τον μύθο τού Αίαντα, που τρελαίνεται όταν τού αρνούνται τα όπλα τού Αχιλλέα).

Ο ποιητής διαβλέπει την ειρωνεία και το ανθρώπινο δράμα πίσω από τους ηρωικούς τίτλους· επισημαίνει πώς το προσωπικό αίσθημα αδικίας μπορεί να οδηγήσει ακόμα και τον ισχυρότερο στην πτώση.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ: Πλατωνική απόρριψη τής ποίησης

Η κρίση κορυφώνεται με μια φιλοσοφική -και ειρωνική - στροφή:

πολυ καλα εκανε ο Πλατων να εξορισει

την ποιηση απο την Πολιτεια του, με

ψευτιες θ’ασχολουμαστε τωρα;

Εδώ ο ποιητής δανείζεται το πλατωνικό επιχείρημα περί ψευδών και παραπλανητικών απεικονίσεων τής πραγματικότητας από την ποίηση. Φαίνεται όμως να το χρησιμοποιεί σαρκαστικά: αφού η ποίηση δοξάζει ήρωες που είναι τελικά τραγικά πρόσωπα, άρα, γιατί να την εμπιστευθούμε; Ή, μήπως γι’ αυτό ακριβώς είναι πολύτιμη;

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ: Η Ελένη «εξηγεί» τους ήρωες στον Πρίαμο

Το ποίημα επιστρέφει στο ομηρικό σκηνικό: η Ελένη, στην Ιλιάδα Γ΄, υποδεικνύει τούς Έλληνες αρχηγούς στον Πρίαμο.

Η παράθεση είναι σχεδόν πιστή:

Ουτος δ'Αιας εστι πελωριος ερκος Αχαιων

Ουτος δ'αυ Λαερτιαδης πολυμητις Οδυσσευς

Ουτος γ'Ατρειδης ευρυ κρειων Αγαμεμνων

Αυτή η επανάληψη λειτουργεί ως ειρωνική αντίστιξη: η ποίηση δείχνει, κατονομάζει, δίνει τίτλους και χαρακτηρισμούς, όμως η πραγματικότητα τούς διαψεύδει. Κανένας δεν είναι τελικά αυτό που δείχνει· πίσω από τους τίτλους κρύβονται η τραγωδία, η πλάνη και η ανθρώπινη ευθραυστότητα.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

Το ποίημα τού χ.ν.κουβελη είναι μια μεταμοντέρνα αποδόμηση τής ηρωικής ποίησης και της σχετικής μυθολογικής/ιδεολογικής κατασκευής. Αξιοποιεί όρους και στίχους τής Ιλιάδας, όμως όχι για να εξυμνήσει, αλλά για να αποκαλύψει την ειρωνεία και τη διάψευση τού ηρωικού αφηγήματος.

Παράλληλα, ειρωνεύεται την ποίηση την ίδια ως κατασκευή -σε μια στάση που παραπέμπει στην αυτοαναφορικότητα τής μεταμοντέρνας τέχνης. Ο ποιητής αμφιταλαντεύεται: να εξορίσουμε την ποίηση όπως ο Πλάτων ή να την κρατήσουμε ως καθρέφτη τής ανθρώπινης αυταπάτης;

ΥΦΟΣ -ΓΛΩΣΣΑ

Η γλώσσα είναι μεικτή: συνδυάζει καθαρεύουσα, δημοτική και αρχαία ελληνικά.

Το ύφος είναι ρητορικό, ειρωνικό και στοχαστικό, με έντονη διακειμενικότητα (αναφορές σε Όμηρο και Πλάτωνα).

Η σύνταξη είναι ασυνήθιστη, αποσπασματική, συχνά αφαιρετική -κάτι που προσδίδει πυκνότητα και υπαινικτικότητα.

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Πρόκειται για ένα υψηλού επιπέδου διακειμενικό ποίημα, το οποίο συνομιλεί όχι μόνο με την αρχαία ποίηση αλλά και με την κριτική φιλοσοφία της. Εστιάζει στη ρητορική τού ηρωισμού, την ευθραυστότητα τής δόξας, και την περιπετειώδη φύση τής ίδιας τής ποίησης. Σε μια εποχή που αναζητά νέα νοήματα μέσα από τα παλιά, ο χνκουβελης επιχειρεί μια κριτική αναμέτρηση με το πολιτισμικό παρελθόν, διατηρώντας παράλληλα μια φιλοσοφική ειρωνεία.

Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε το πνεύμα τού ποιήματος σε μία φράση:

"Ο μύθος καταρρέει, αλλά η ποίηση συνεχίζει να τον αφηγείται — κι αυτό είναι το τραγικό της μεγαλείο."

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιηματος :

Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντος ατμομηχανης ροδανθων

αιδοιαζουσα κορη ακοιτις

εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων

Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον

ατελεσφορων υπογαστριων

εν γενει εμπειρικων θαυμασμων

εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων

μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων

αστεισμων περι αρετης

περι ευγονιας

περι ευοδοσεως

αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως

εντος τών οριων τών λοφων ελαφος ποταμος

βουστρυφηδων ανατεμνει κηπαρια μοσχοβολιστα

φωνηεντων

πληρεξουσια νοθευμενων εκ φυσεως

συμφωνων

αντιβοωντος τα ελαχιστα ο Μεγας Αιγαγρος,

ο Μεγας Ψολος τών Αθωων,

εκδορευς φαυλων λογιδριων

εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης

αντιφωνιων

και πληθυνουσα η αμετροεπεια το τρυφηλον

τής δολοπλοκιας εκχωρει χερσα επιφανεια

σβολων και τρυγματων σε κυνικους τών Δογματων

και τής Υβρεως εν καιρω η Νεμεσις και

παραταυτα η Τισις,

ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται,

και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται

εν πληνθοις

εν δακρυοις εν οδυρμοις

και εγκαρσιως διαφευγουσα η περκα η ιχθυος

τα διαφανα πεπλα τών υπερποντιων χρησμων

ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει

υπερ παντων τών χαμερπων εκφανσεων τής μωριας

αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων

αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες ,ηγγικεν η

φθινουσα τών ανιδεων η

εκλειψη τών αγνωμων ,

ηγγικεν η

Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων

.

.

Το ποίημα «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον – Εκ Χρεους» είναι ένα σύνθετο, στοχαστικό, και βαθιά υπερρεαλιστικό έργο, γραμμένο ως αφιέρωση «ἐκ χρέους» προς τον Ανδρέα Εμπειρίκο -τον θεμελιωτή τού ελληνικού υπερρεαλισμού. Η κριτική ανάλυσή του απαιτεί προσέγγιση σε πολλαπλά επίπεδα: θεματικά, υφολογικά, φιλοσοφικά και γλωσσικά.

Θεματική Ανάλυση

Το ποίημα κινείται ανάμεσα στο αισθησιακό, το μυστηριακό, και το φιλοσοφικό, με ισχυρές αναφορές στην:

Υπερρεαλιστική αισθητική, όπου η πραγματικότητα αποδομείται και ανασυντίθεται μέσω μεταφορών, ενόρασης και αλληγορίας.

Σύγκρουση μεταξύ ύβρεως και νέμεσης – μοτίβο που έλκει από την αρχαία ελληνική ηθική φιλοσοφία και τραγωδία.

Ανατροπή τής συμβατικής λογικής και υπέρβαση μέσω τού ποιητικού λόγου.

Τη μεταφυσική αποδοχή τής μοίρας, τής δίκης και τής κοσμικής τάξης -με φανερές βιβλικές και αρχαιοελληνικές αποχρώσεις.

Ο τίτλος «Εκ Χρεους» δηλώνει υποχρέωση· ένα ποιητικό αντίδωρο προς τον Εμπειρίκο, αναγνώριση τού χρέους τού ποιητή προς έναν πνευματικό πρόγονο.

Γλωσσική και Υφολογική Ανάλυση

Η γλώσσα είναι σκοπίμως πυκνή, κρυπτική, και ελλειπτική, γεμάτη νεολογισμούς και θραύσματα υψηλού ύφους:

Π.χ. «εντος ατμομηχανης ροδανθων / αιδοιαζουσα κορη ακοιτις»: αισθησιακή φαντασμαγορία, έντονα ερωτική συμβολοποίηση, όπου μηχανή και φύση συγχωνεύονται.

«Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον»: έννοια τής αγνότητας και καθαρότητας σε υπερβατικό επίπεδο.

«αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως»: αντιφατικές σκέψεις, περιβεβλημένες με το λουλουδένιο σύμβολο τού κυκλάμινου - ίσως ως εσωτερική αντίφαση.

Το ποίημα προχωρά σε έντονη αλληγορία και ηθική αποτίμηση:

«ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται»

«και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται»

Εδώ γίνεται μετάβαση από το ονειρικό στο ηθικο-διδακτικό, μια αποκάλυψη/κρίση στο πρότυπο τής ελληνιστικής ή αποκαλυπτικής γραμματείας.

Υπερρεαλιστικά και Συμβολικά Στοιχεία

Το έργο είναι βαθιά επηρεασμένο από τη συμβολική γλώσσα τού υπερρεαλισμού, με αναφορές σε:

Αντιφατικά και παράδοξα ζεύγη: π.χ. «φωνηεντων / νοθευμενων» -παραβίαση τού νοήματος μέσω τής ίδιας τής γλώσσας.

Ζώα-σύμβολα: ελάφι, αιγάγρος, πέλεκας - φορείς υπερφυσικής γνώσης ή ενοχής.

Αντιθέσεις: ύψιστο - χαμερπές, φως - σκοτάδι, τάξη - ύβρις, δόξα - μωρία.

Ο συνειρμικός τρόπος γραφής παραπέμπει ανοιχτά στον Εμπειρίκο, αλλά ο χνκουβελης προσθέτει και στοχαστική αυστηρότητα, σχεδόν προφητική διάθεση.

Φιλοσοφική και Πνευματική Διάσταση

Το ποίημα λειτουργεί και ως καθρέφτης ηθικής κρίσης τής εποχής:

Αναφορά στους «κολακες», «ανιδεους», «αγνωμονες», που ζουν χωρίς επίγνωση ή ευγνωμοσύνη.

Η έλευση τής «Υπερκοσμίου Πανηγύρεως τών Ελλήνων» στο τέλος ίσως υποδηλώνει ένα μελλοντικό κάλεσμα αφύπνισης ή αναγέννησης ελληνικής συνείδησης, με αρχαϊκές και υπερβατικές αποχρώσεις.

Συμπερασματικά

Το ποίημα δεν είναι απλώς φόρος τιμής στον Εμπειρίκο· είναι μια υπερρεαλιστική προφητεία, μια συλλογική ψυχανάλυση τού παρόντος, και ένα αισθητικό-φιλοσοφικό μανιφέστο.

Η γραφή τού χνκουβελη είναι:

Αποκαλυπτική και μυητική,

Γλωσσικά τολμηρή και πολυεπίπεδη,

Απαιτητική αλλά ανταποδοτική σε εκείνον που εισέρχεται στο ποιητικό του σύμπαν.

Αξίζει να διαβαστεί φωναχτά -όπως και ο Εμπειρίκος ήθελε -ώστε ο ήχος να αναδείξει τις τονικότητες και τις «φωνές» που εμπεριέχει.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση σε σύγκριση με αλλά ποιήματα από τον κ.Κ τού ποιηματος :

Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντος ατμομηχανης ροδανθων

αιδοιαζουσα κορη ακοιτις

εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων

Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον

ατελεσφορων υπογαστριων

εν γενει εμπειρικων θαυμασμων

εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων

μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων

αστεισμων περι αρετης

περι ευγονιας

περι ευοδοσεως

αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως

εντος τών οριων τών λοφων ελαφος ποταμος

βουστρυφηδων ανατεμνει κηπαρια μοσχοβολιστα

φωνηεντων

πληρεξουσια νοθευμενων εκ φυσεως

συμφωνων

αντιβοωντος τα ελαχιστα ο Μεγας Αιγαγρος,

ο Μεγας Ψολος τών Αθωων,

εκδορευς φαυλων λογιδριων

εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης

αντιφωνιων

και πληθυνουσα η αμετροεπεια το τρυφηλον

τής δολοπλοκιας εκχωρει χερσα επιφανεια

σβολων και τρυγματων σε κυνικους τών Δογματων

και τής Υβρεως εν καιρω η Νεμεσις και

παραταυτα η Τισις,

ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται,

και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται

εν πληνθοις

εν δακρυοις εν οδυρμοις

και εγκαρσιως διαφευγουσα η περκα η ιχθυος

τα διαφανα πεπλα τών υπερποντιων χρησμων

ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει

υπερ παντων τών χαμερπων εκφανσεων τής μωριας

αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων

αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες ,ηγγικεν η

φθινουσα τών ανιδεων η

εκλειψη τών αγνωμων ,

ηγγικεν η

Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων

.

.

Η ποιητική σύνθεση τού χ.ν.κουβελη με τίτλο «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον - Εκ Χρεους» αποτελεί ένα έργο υψηλής ποιητικής έντασης και συμβολισμού, βαθιά επηρεασμένο από το υπερρεαλιστικό ύφος τού Ανδρέα Εμπειρίκου. Μπορεί να προσεγγιστεί ως φόρος τιμής, αλλά και ως ποιητική συνομιλία μαζί του. Η χρήση ενός πυκνού, ασυμβίβαστου λόγου και η αλληγορική πολυσημία καθιστούν το ποίημα κατάλληλο για συγκριτική ανάλυση με έργα τού Εμπειρίκου, αλλά και άλλων υπερρεαλιστών όπως ο Ελύτης και ο Εγγονόπουλος.

Κριτική Ανάλυση

1. Γλώσσα και Λεκτικό Πλούτο

Το ποίημα χρησιμοποιεί πυκνή υπερρεαλιστική γλώσσα, με λέξεις που παραπέμπουν σε:

Αισθησιασμό («αιδοιαζουσα κόρη ακοιτις»)

Μυθολογία & Μεταφυσική («Υπερουσίων ακραιφνές δοχείον», «Νέμεσις», «Τίσις»)

Οντολογικά και ηθικά διλήμματα («ο αποποιών το Φως», «ο μη μετανοών»)

Η σύνταξη είναι ελλειπτική, με παρατακτική ροή και αλυσιδωτές εικόνες που προκαλούν συναισθηματική, αισθητική και διανοητική ένταση στον αναγνώστη.

2. Θεματικά Στοιχεία

α) Αισθησιασμός και Ερωτισμός

Όπως και ο Εμπειρίκος, ο χνκουβελης  χρησιμοποιεί το ερωτικό στοιχείο με μυστικιστική διάσταση -η γυναίκα δεν είναι απλώς ερωτικό υποκείμενο, αλλά ένα κοσμογονικό σύμβολο.

β) Κοινωνική και Ηθική Κριτική

Το ποίημα περνά σε μια κριτική τών δογματικών, τής ύβρεως, τής άγνοιας, τής μωρίας -στοιχεία που φέρνουν αναπόφευκτα τη Νέμεσι και την Τίσι.

γ) Αναφορά στην Ελλάδα και τον Ελληνισμό

Η «Υπερκόσμιος Πανήγυρις τών Ελλήνων» αποτελεί ένα εσχατολογικό ή σωτηριολογικό οραματισμό που συνδέεται με μια καθαρτική αναγέννηση.

3. Σύγκριση με Ποιήματα τού Ανδρέα Εμπειρίκου

Συγγένειες:

Ο ερμητικός υπερρεαλισμός: Όπως στα ποιήματα τής Υψικάμινος, έτσι και εδώ έχουμε εικόνες που παρακάμπτουν τη λογική.

Η χρήση τού αισθησιασμού ως απελευθερωτική πράξη.

Η απόρριψη τής αστικής ηθικής και τού καθωσπρεπισμού.

Διαφορές:

Ο χνκουβελης φαίνεται πιο σκοτεινός, πιο βαρύς, με περισσότερο στοχαστικό και ηθικό φορτίο.

Ο Εμπειρίκος συχνά έχει ένα απελευθερωτικό, παιγνιώδες πνεύμα, ενώ ο χνκουβελης μοιάζει προφητικός, δικανικός, σχεδόν αποκαλυπτικός.

4. Σύγκριση με Άλλους Υπερρεαλιστές

 Κοινά Στοιχεία 

με χνκουβελης 

Διαφορές

Νίκος Εγγονόπουλος Υπερρεαλιστική τεχνική, αρχαιοελληνικά σύμβολα Περισσότερο σαρκασμός, ειρωνεία

Οδυσσέας Ελύτης Εικόνες φωτός, ελληνικότητα, μεταφυσική χροιά Πιο λιτός, μουσικός, λυρικός

Ανδρέας Εμπειρίκος Ερωτισμός, υπερλογική, γλωσσικός πλούτος Πιο ελεύθερη, χαρούμενη εικονοποιία

Συμπερασματικά:

Το ποίημα τού Κουβελή συνιστά:

Μια σύνθεση τιμητική αλλά όχι μιμητική προς τον Εμπειρίκο.

Ένα έργο υπερρεαλιστικού ύφους με φιλοσοφική και ηθική διάσταση.

Ένα ποιητικό μανιφέστο που περιλαμβάνει:

Καταγγελία τής παρακμής,

Κάλεσμα σε πνευματική αφύπνιση,

Όραμα για την «Πανήγυρη τών Ελλήνων».

Αξίζει να διαβαστεί παράλληλα με ποιήματα όπως:

Η Υψικάμινος τού Εμπειρίκου

Το Μπολιβάρ τού Εγγονόπουλου

Η Μαρία Νεφέλη τού Ελύτη (για την αντιπαράθεση λόγου-αντίλογου)

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis 

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτική ανάλυση σε σύγκριση με την Υψικάμινο τού Εμπειρίκου τον Μπολίβαρ τού Εγγονόπουλου και την Μαρία Νεφέλη τού Ελύτη από τον κ.Κ τού ποιηματος:

Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντος ατμομηχανης ροδανθων

αιδοιαζουσα κορη ακοιτις

εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων

Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον

ατελεσφορων υπογαστριων

εν γενει εμπειρικων θαυμασμων

εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων

μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων

αστεισμων περι αρετης

περι ευγονιας

περι ευοδοσεως

αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως

εντος τών οριων τών λοφων ελαφος ποταμος

βουστρυφηδων ανατεμνει κηπαρια μοσχοβολιστα

φωνηεντων

πληρεξουσια νοθευμενων εκ φυσεως

συμφωνων

αντιβοωντος τα ελαχιστα ο Μεγας Αιγαγρος,

ο Μεγας Ψολος τών Αθωων,

εκδορευς φαυλων λογιδριων

εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης

αντιφωνιων

και πληθυνουσα η αμετροεπεια το τρυφηλον

τής δολοπλοκιας εκχωρει χερσα επιφανεια

σβολων και τρυγματων σε κυνικους τών Δογματων

και τής Υβρεως εν καιρω η Νεμεσις και

παραταυτα η Τισις,

ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται,

και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται

εν πληνθοις

εν δακρυοις εν οδυρμοις

και εγκαρσιως διαφευγουσα η περκα η ιχθυος

τα διαφανα πεπλα τών υπερποντιων χρησμων

ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει

υπερ παντων τών χαμερπων εκφανσεων τής μωριας

αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων

αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες ,ηγγικεν η

φθινουσα τών ανιδεων η

εκλειψη τών αγνωμων ,

ηγγικεν η

Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων

.

.

Η ποίηση του χ.ν.κουβελη, όπως αποτυπώνεται στο ποίημα «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον --Εκ Χρεους», συνιστά μια σύγχρονη υπερρεαλιστική απόδοση με βαθείς υπαρξιακούς, ηθικούς και κοσμικούς στοχασμούς, η οποία αξίζει να αναλυθεί σε κριτική αντιπαραβολή με τρεις κορυφαίους σταθμούς τής ελληνικής λογοτεχνικής πρωτοπορίας:

1. ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ «Υψικάμινο» τού Ανδρέα Εμπειρίκου

Θεματολογικές συγγένειες:

Το ποίημα τού χνκουβελη φέρει σαφή φόρο τιμής στον Εμπειρίκο -εξάλλου, ο τίτλος «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον» δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας.

Η χρήση ασυνήθιστων εικόνων όπως:

«εντος ατμομηχανης ροδανθων»,

«δοχειον ατελεσφορων υπογαστριων»,

«η περκα η ιχθυος διαφευγουσα εγκαρσιως»

παραπέμπει άμεσα στο παραληρηματικό ρεύμα τής Υψικαμίνου, με την ελευθερία λόγου, τις τολμηρές συντακτικές ενώσεις και τις αισθησιακές/ονειρικές αποχρώσεις.

Τεχνικές συγγένειες:

Ασύντακτη, ροή συνειρμών, χωρίς στίξη (όπως και η Υψικάμινος).

Συνδυασμός λέξεων από διαφορετικά επίπεδα (επιστημονικά, μυθολογικά, καθημερινά), π.χ.:

«πληρεξούσια νοθευμένων εκ φύσεως συμφώνων» – η γλώσσα γίνεται μέσο υπέρβασης τής λογικής.

Διαφορά:

Ο χνκουβελης είναι πιο στοχαστικός, λιγότερο ερωτικός ή αισθησιακός απ’ τον Εμπειρίκο.

Ενώ η «Υψικάμινος» κινείται στον χώρο τού απελευθερωμένου ψυχισμού, το ποίημα τού χνκουβελη περιέχει ηθικό βάθος, ακόμα και θεολογικές ή αποκαλυπτικές νύξεις:

«η Νεμεσις και παραταυτα η Τισης»

«ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται»

2. ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΟΝ «Μπολιβάρ» τού Νίκου Εγγονόπουλου

Θεματολογικά στοιχεία:

Ο Εγγονόπουλος προσέδωσε ηρωική-μυθική διάσταση στον άνθρωπο, μετατρέποντας τον Μπολιβάρ σε σύμβολο ελευθερίας, παγκόσμιας επανάστασης.

Αντίστοιχα, στον χνκουβελη υπάρχει μια ανάδυση συλλογικής ηθικής κρίσης και αποκατάστασης, σαν ύστατο κάλεσμα προς έναν ανώτερο αγώνα ή κάθαρση:

«ηγγικεν η Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων»

Εκφραστικά μέσα:

Ο χνκουβελης υιοθετεί και εδώ την τεχνική τού υπερρεαλιστικού μανιφέστου, με φράσεις-εκρήξεις, επικές αναφορές, και μια αίσθηση λογοτεχνικού προφητισμού.

Το τέλος τού ποιήματος φέρνει ισχυρά επικά και εσχατολογικά στοιχεία (κοινό με τον "Μπολιβάρ"):

«ηγγικεν η φθινουσα τών ανιδεων η εκλειψη τών αγνωμων»

Διαφορά:

Ο Μπολιβάρ τού Εγγονόπουλου έχει συγκεκριμένο πρόσωπο, είναι ήρωας. Ο χνκουβέλης δεν προσωποποιεί -κινείται σε επίπεδο αρχών, αλληγοριών και ιδεών.

Ο λόγος του Κουβελη είναι πυκνότερος, πιο θεολογικο-φιλοσοφικός, ενώ τού Εγγονόπουλου πιο επικός-επαναστατικός.

3. ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗ «Μαρία Νεφέλη» τού Οδυσσέα Ελύτη

Θεματολογικές συγγένειες:

Και τα δύο έργα εκφράζουν κρίση τού σύγχρονου κόσμου, με βαθιά ηθική και μεταφυσική διάσταση.

Η παρουσία τής δικαιοσύνης, τής ύβρεως, τής νέμεσης και τής τίσης στον χνκουβελη αντιστοιχεί στις ηθικές κρίσεις που ενυπάρχουν στη «Μαρία Νεφέλη».

Εκφραστικά στοιχεία:

Ο Ελύτης, ειδικά μέσω τής Μαρίας Νεφέλης, χρησιμοποιεί έναν διάλογο υπερπραγματικό, όπου μιλούν σύμβολα, πρόσωπα, φωνές.

Αν και ο χνκουβελης δεν εισάγει διαλογικό στοιχείο, χρησιμοποιεί πολυφωνικό ύφος, σχεδόν ως χορική τραγωδία:

«ο Μεγας Αιγαγρος... ο Μεγας Ψολος των Αθωων... εμπληστος δικαιοσυνης...»

Διαφορά:

Ο λόγος τού Ελύτη είναι πιο μουσικός, πιο ρυθμικός, ακόμα και όταν είναι στοχαστικός.

Ο χνκουβελης επιλέγει μια πυκνή, ενίοτε "σκοτεινή" γλώσσα, με στρώματα νοημάτων που απαιτούν αποκωδικοποίηση.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το ποίημα του χ.ν.κουβελη:

Ανήκει οργανικά στην υπερρεαλιστική παράδοση.

Αποτελεί διάλογο-φόρο τιμής στον Εμπειρίκο.

Δανείζεται τη συμβολική και ηρωική κλίμακα τού Εγγονόπουλου.

Μετέχει στην ηθικο-μεταφυσική κριτική τού Ελύτη.

 Όμως διατηρεί πλήρη αυτονομία: ο λόγος του είναι συμπαγής, μανιακά στοχαστικός, σχεδόν "προφητικός", αποπνέοντας ένα πνευματικό δέος και μια καθαρκτική αυστηρότητα.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτικες αναλυσεις

1. κατά τον Gerard Genett 

2.κατα τον Aljirdas Greimas

3.κατα τον Umberto Eco.

από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης  c.n.couvelis

εντος ατμομηχανης ροδανθων

αιδοιαζουσα κορη ακοιτις

εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων

Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον

ατελεσφορων υπογαστριων

εν γενει εμπειρικων θαυμασμων

εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων

μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων

αστεισμων περι αρετης

περι ευγονιας

περι ευοδοσεως

αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως

εντος τών οριων τών λοφων ελαφος ποταμος

βουστρυφηδων ανατεμνει κηπαρια μοσχοβολιστα

φωνηεντων

πληρεξουσια νοθευμενων εκ φυσεως

συμφωνων

αντιβοωντος τα ελαχιστα ο Μεγας Αιγαγρος,

ο Μεγας Ψολος τών Αθωων,

εκδορευς φαυλων λογιδριων

εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης

αντιφωνιων

και πληθυνουσα η αμετροεπεια το τρυφηλον

τής δολοπλοκιας εκχωρει χερσα επιφανεια

σβολων και τρυγματων σε κυνικους τών Δογματων

και τής Υβρεως εν καιρω η Νεμεσις και

παραταυτα η Τισις,

ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται,

και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται

εν πληνθοις

εν δακρυοις εν οδυρμοις

και εγκαρσιως διαφευγουσα η περκα η ιχθυος

τα διαφανα πεπλα τών υπερποντιων χρησμων

ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει

υπερ παντων τών χαμερπων εκφανσεων τής μωριας

αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων

αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες ,ηγγικεν η

φθινουσα τών ανιδεων η

εκλειψη τών αγνωμων ,

ηγγικεν η

Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων

.

.

1.κατα τον Gerard Genette

Η κριτική ανάλυση του ποιήματος «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον — Εκ Χρεους» του χ.ν.κουβελη σύμφωνα με τη θεωρία της αφηγηματολογίας τού Gérard Genette, πρέπει να επικεντρωθεί όχι μόνο στο περιεχόμενο αλλά κυρίως στη μορφή και στον τρόπο αφήγησης. Αν και το ποίημα δεν είναι πεζογραφικό κείμενο με αφηγητή και γεγονότα με την παραδοσιακή έννοια, η θεωρία του Genette μπορεί να εφαρμοστεί για να αποκαλύψει τις αφηγηματικές δομές και λειτουργίες ακόμα και σε ποιητικό λόγο υψηλής αφαίρεσης.

Θεωρητικό Πλαίσιο Gérard Genette (σύντομα):

Ο Genette, στη θεωρία του για την αφηγηματολογία, εστιάζει σε πέντε βασικά σημεία:

1. Επίπεδα αφήγησης (διηγετικό επίπεδο)

2. Χρονικότητα (διάταξη, διάρκεια, συχνότητα)

3. Τρόπος (εστίαση και φωνή)

4. Λειτουργία της αφήγησης

5. Αφηγηματική φωνή (αφηγητής, εστίαση, αφηγηματικός χρόνος)

Ανάλυση βάσει τού Genette:

1. Αφηγηματικό Επίπεδο & Δομή (Diégèse & Métadiégèse):

Το ποίημα είναι μεταδιηγητικό (metadiegetic) σε ορισμένα σημεία. 

Δεν αφηγείται ένα ρεαλιστικό γεγονός αλλά παρουσιάζει μια παραίσθηση εμπειρικο-μυστικιστική, έναν υπερ-συμβολικό κόσμο με πυκνή εικονοποιία. 

Το επίπεδο τής αφήγησης βρίσκεται σε υπερβατικό πεδίο -τα γεγονότα δεν υπακούν στον κοινό χωροχρόνο.

Το ποίημα μοιάζει να είναι υφολογικά αφιέρωμα στον Εμπειρίκο, με έντονη επιρροή από τον υπερρεαλισμό και την ψυχαναλυτική φαντασία, κάτι που δημιουργεί μια εσωτερική διαστρωμάτωση επιπέδων νοήματος -από το σωματικό/αισθησιακό στο ηθικό/κοσμολογικό.

2. Χρονικότητα (Temps):

Δεν υπάρχει γραμμικός ή συμβατικός χρόνος. Οι εικόνες και τα μοτίβα λειτουργούν συγχρονικά, σαν να συμβαίνουν όλα ταυτόχρονα ή εκτός τού ανθρώπινου χρόνου. Οι φράσεις όπως:

«εντος ατμομηχανης ροδανθων»

«εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων»

δηλώνουν μια πλοήγηση σε αλλοχρονικούς χώρους, ενώ ο αρχαϊκός λόγος

και οι εσχατολογικές δηλώσεις (π.χ. «ο μη μετανοων… συντριφθησεται») υποδηλώνουν αιώνια χρονικότητα.

Κατά Genette, εδώ δεν έχουμε αφηγηματική διάταξη (order), αλλά χρονική αποσάθρωση-χαρακτηριστικό του μοντερνιστικού και υπερρεαλιστικού λόγου.

3. Εστίαση (Focalisation):

Ο Genette διαχωρίζει την εστίαση σε:

μηδενική (ο αφηγητής ξέρει περισσότερα από τους χαρακτήρες),

εσωτερική (μας δίνεται η εμπειρία ενός υποκειμένου),

εξωτερική (παρατήρηση χωρίς εσωτερικότητα).

Το ποίημα λειτουργεί κυρίως με μηδενική εστίαση, όπου ο αφηγητής/ποιητής εμφανίζεται ως υπερ-συνείδηση, σχολιάζει, προβλέπει, καταγγέλλει, υψώνει σε κοσμική διάσταση τα πάντα - από τα «αιδοίαζουσα κόρη» μέχρι την «Τίσιν».

Ωστόσο, υπάρχουν και ψήγματα εσωτερικής εστίασης, σε φάσεις όπου κυριαρχεί η υποκειμενική σύγχυση (π.χ. «εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης…»).

4. Αφηγηματική Φωνή (Voix):

Η φωνή στο ποίημα είναι ρητορική, προφητική και αποκαλυπτική. 

Ο αφηγητής μιλά εκτός του ποιήματος (εξωδιηγητικά), με ηθικό και μυητικό τόνο -

μοιάζει με προφήτη, μυστικιστή ή ποιητή-ιερέα που αποκαλύπτει το 

υπερκόσμιο νόημα τής εμπειρίας.

Φράσεις όπως:

«ηγγικεν η Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων»

«ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται»

δηλώνουν θεολογική φωνή, σχεδόν βιβλική, με λειτουργία διδακτική 

και τιμωρητική.

5. Λειτουργία τής Αφήγησης:

Η λειτουργία τού ποιήματος δεν είναι διαφωτιστική ή μιμητική με την παραδοσιακή έννοια, αλλά συμβολική, υπαρξιακή και εικονοπλαστική. 

Η αφήγηση λειτουργεί:

ως φόρος τιμής στον Εμπειρίκο,

ως εσχατολογική προειδοποίηση,

και ως λυρική αποκάλυψη τής παρακμής και τής αναγέννησης μέσω τού ελληνικού πνεύματος.

 Συμπερασματικά:

Το ποίημα, μέσα από το πρίσμα του Genette, παρουσιάζει έναν αφηρημένο, μεταφυσικό αφηγηματικό λόγο, που υπερβαίνει τη λογική γραμμικότητα και χρησιμοποιεί εξωδιηγητική, προφητική φωνή για να δημιουργήσει έναν υπερ-συμβολικό κόσμο, συνδυάζοντας τον υπερρεαλισμό του Εμπειρίκου 

με την ηθική διάσταση μιας αποκαλυπτικής ποιητικής συνείδησης.

.

.

2.κατα τον Aljirdas Greimas 

Η κριτική ανάλυση κατά τον Algirdas Greimas) επικεντρώνεται στη σημειολογική ανάλυση τού νοήματος μέσα από τη δομή του κειμένου. Ο Greimas θεμελίωσε τη σημασιολογική τετραγωνική δομή (τετράγωνο τού Greimas) και πρότεινε ότι το νόημα αναδύεται μέσα από αντιθετικά, συμπληρωματικά και ιεραρχικά συστήματα σχέσεων. Ακολουθώντας τη μέθοδό του, μπορούμε να επιχειρήσουμε μια τέτοια ανάγνωση του ποιήματος του χ.ν. κουβελη με τίτλο "Στον Ανδρέαν Εμπειρικόν / Εκ Χρέους", προσεγγίζοντας το κείμενο ως ένα σημειωτικό σύστημα.

1. Εννοιολογικός Άξονας – Αντιθετικά Ζεύγη (Structural Semantics)

Ο Greimas θεώρησε ότι τα νοήματα προκύπτουν από αντιθέσεις. Στο ποίημα μπορούμε να ανιχνεύσουμε τα εξής βασικά αντιθετικά ζεύγη:

Έννοια Α Έννοια Β

Φως Σκοτία

Ευγονία Μωρία

Εμπειρικό (εμπειρία) Αφαίρεση (υπερβατικό)

Δικαιοσύνη / Νέμεσις Ύβρις

Αρετή Δολιότητα

Λογική / Ορθός λόγος Παράνοια / Υπερρεαλισμός

Υπερκοσμικό Χαμερπές

Το ποίημα εδράζεται πάνω σε μια συνεχή μετατόπιση ανάμεσα σε αντιθετικές σημασίες, γεγονός που ενεργοποιεί τον σημασιολογικό τετραγωνισμό.

 2. Ημιωτικός Τετραγωνισμός τού Greimas

Ο Greimas περιγράφει τη νοηματοδότηση ως τετραγωνικό σχήμα:

S1 (Θέση): Φως, Αρετή, Εμπειρικό θαύμα, Δικαιοσύνη

S2 (Αντίθεση): Σκοτία, Ύβρις, Μωρία, Δολιότητα

~S1 (Αρνητικό της θέσης): Μη-Φως, Μη-Αρετή → π.χ. Αδιαφορία, Σκιά

~S2 (Αρνητικό της αντίθεσης): Μη-Ύβρις → π.χ. Μετάνοια, Νέμεσις

Αυτό επιτρέπει στο ποίημα να λειτουργεί ως ένα σχηματικό εργαλείο ηθικής και κοσμικής διάκρισης, όπου οι έννοιες διατάσσονται σε αξιακούς άξονες που συγκρούονται (το υπερκόσμιο με το χθόνιο, το υπαρξιακό με το δογματικό, η εμπειρική αντίληψη με την μηχανική ηθική).

3. Αφηγήσιμη Δομή - Πράξεις & Υποκείμενα (Actantial Model)

Ο Greimas αναπτύσσει ένα actantial μοντέλο (μοντέλο δρώντων υποκειμένων) που εφαρμόζεται και σε μη αφηγηματικά κείμενα:

Actantial Ρόλος Ποίημα

Υποκείμενο Ο ποιητής / "εμπειρικόν" υποκείμενο

Αντικείμενο Η αρετή / το Φως / η Δικαιοσύνη

Αντίπαλος Ύβρις / Δογματισμός / Χαμέρπεια

Βοηθός Εμπειρικός θαυμασμός / Ποίηση / Ενδοσκόπηση

Πομπός Εσωτερική ανάγκη / "Εκ Χρέους"

Δέκτης Ο αναγνώστης / Ελληνικό πνεύμα / "Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων"

Το ποίημα είναι πράξη λόγου εν είδει μυητικής αποκάλυψης· το "εκ χρέους" δηλώνει την ηθική επιταγή, τη ρηματική αποστολή τού ποιητή να φέρει 

το Φως και να καταδείξει την Ύβρη.

4. Σημειολογική Ποιητική

Ο λόγος στο ποίημα είναι έντονα υπερσυμβολικός, παραπέμπει σε μια πυκνή, υπερρεαλιστική γλώσσα. Κατά Greimas, αυτός ο λόγος:

Αποσταθεροποιεί τις παραδοσιακές σημασίες

Λειτουργεί μετα-σημειωτικά, δημιουργώντας ένα σύστημα σημασίας που αυτοτροφοδοτείται

Αναδεικνύει την ποίηση ως πράξη "αναδιάταξης" τού πραγματικού κόσμου μέσω τών σημασιών

5. Ερμηνευτική Κατακλείδα (με βάση Greimas)

Το ποίημα του χ.ν. κουβελη δεν είναι αφηγηματικό με την παραδοσιακή έννοια· είναι όμως μια συμβολική δράση: η σύγκρουση Φωτός και Σκότους, Λόγου και Μωρίας, μέσα από μια έντονα εικονοποιημένη μετα-γλώσσα. 

Κατά Greimas, αυτό το έργο:

Είναι σημειωτικός μηχανισμός ηθικής αποκάλυψης

Δομείται βάσει αντιθετικών αξιακών αξόνων

Ενεργοποιεί το υποκείμενο (τον αναγνώστη) στη συμμετοχή σε μια "υπερκοσμία πανήγυρη" -δηλαδή στην αναζήτηση νοήματος πέραν της παρακμής

.

.

3.κατα τον Umberto Eco

Η κριτική σημειωτική ανάλυση κατά τον Umberto Eco βασίζεται στην ιδέα ότι κάθε κείμενο είναι ένα σημειωτικό πεδίο-ένας τόπος στον οποίο τα σημεία (λεκτικά, μορφολογικά, πολιτισμικά, μορφοσυντακτικά) συνδέονται μεταξύ τους αλλά και με το πλαίσιο τής ερμηνείας τού αναγνώστη. Ο Eco βλέπει το κείμενο ως "μηχανή ερμηνείας" που παράγει πολλαπλά νοήματα, και όχι ως σταθερό φορέα ενός μοναδικού νοήματος.

Ας δούμε τώρα τη σημειωτική ανάλυση του ποιήματος «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον – Εκ Χρεους» του χ.ν.κουβελη, εφαρμόζοντας βασικές αρχές 

τής θεωρίας τού Eco.

1. Το ποίημα ως ανοιχτό έργο (opera aperta)

Κατά τον Eco, το "ανοιχτό έργο" είναι εκείνο που επιτρέπει (ή απαιτεί) την ενεργό συμμετοχή τού αναγνώστη στην κατασκευή τού νοήματος.

Το ποίημα του χνκουβελη είναι υπερκορεσμένο σημείων (σημασιών, συνδηλώσεων, αναφορών, αρχετύπων), χωρίς σαφή γραμμική δομή 

ή προφανές μήνυμα. Αντιθέτως, προσφέρει έναν χάος-όπως λόγο 

(λόγος τής ποιητικής ασυνταξίας), που προκαλεί ερμηνευτική δραστηριότητα. Είναι δηλαδή ένα εξαιρετικό παράδειγμα "ανοιχτού έργου".

2. Σημειωτική ερμηνεία επιπέδων: Εικονοποιία – Μύθος – Πολιτισμικός Κώδικας

Ο Eco διακρίνει τα εξής επίπεδα ανάγνωσης:

α. Σημειωτική επιφάνεια (μορφο-λεκτικό επίπεδο)

Το ποίημα λειτουργεί με υπερσυμβολική και παρωδιακή χρήση τής λόγιας ελληνικής και ποιητικής παράδοσης. Ενδεικτικά:

"εντος ατμομηχανης ροδανθων": μετωνυμία ερωτισμού και ρομαντικής μηχανικής — διαστροφή τής τεχνολογίας σε αισθησιακό χώρο.

"αιδοιαζουσα κορη" / "ανθεστηρων": έντονος ερωτισμός μέσω 

αρχαιοελληνικών αναφορών.

"Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον": θεολογικό/φιλοσοφικό γλωσσικό σχήμα, παραπέμπει στον νεοπλατωνισμό.

β. Διακειμενικότητα – Ονοματολογία – Αναφορές

Ανδρεας Εμπειρικος: καθοριστική διακειμενική αναφορά. Ο Εμπειρίκος ως υπερρεαλιστής, φροϋδικός ψυχαναλυτής και ερωτικός ποιητής είναι το σημείο-αναφοράς για τη συνολική αισθητική.

Όροι όπως "μολων λαβε", "Νέμεσις", "Τίσις", "αγορητων πελεκανων" και η χρήση φιλοσοφικής-πολιτικής ορολογίας ("δολοπλοκία", "δικαιοσύνης ισορροπής", "Δόγματα") χτίζουν ένα σημειωτικό σύμπαν υπεράνθρωπης κρίσης – σχεδόν αποκαλυπτικό, μεταφυσικό, αλλά και ειρωνικά γελοιογραφικό.

γ. Σημειωτικά Παίγνια & Παρωδία

Η ποίηση εδώ λειτουργεί και ως παρωδία τών ποιητικών/ρητορικών μηχανισμών:

Η υψηλή ρητορεία (π.χ. "πληρεξούσια νοθευμένων εκ φύσεως συμφώνων") εκθέτει την τεχνητότητα τής γλώσσας.

Οι "αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες" και οι "κυνικοι τών Δογματων" 

υπονομεύουν το λόγο τής εξουσίας, της πίστης, τών ιδεολογιών.

3. Ο αναγνώστης ως ερμηνευτής (Model Reader)

Για τον Eco, κάθε κείμενο κατασκευάζει έναν "ιδανικό αναγνώστη" (lettore modello): κάποιον που γνωρίζει τα σημεία, τα ερμηνευτικά σχήματα και τις κουλτούρες που συμμετέχουν στο παιχνίδι τών σημείων.

Εδώ, ο αναγνώστης πρέπει:

να γνωρίζει την ποίηση τού Εμπειρίκου και τις υπερρεαλιστικές τεχνικές

να είναι εξοικειωμένος με αρχαιοελληνικά πολιτισμικά/φιλοσοφικά συμφραζόμενα

να διαθέτει κριτική ειρωνεία, γιατί το ποίημα δεν είναι μόνο "υψηλό", αλλά ταυτόχρονα σατιρικό, αυτοϋπονομευόμενο

4. Ιδεολογικά επίπεδα -Κώδικες εξουσίας

Κατά Eco, κάθε σημειωτικό σύστημα φέρει ιδεολογία. Το ποίημα:

Αποδομεί τους ιδεολογικούς κώδικες (τής πολιτικής, τής ηθικής, 

τής θρησκείας, τής "υψηλής ποίησης")

Παρουσιάζει μια μετααποκαλυπτική συνείδηση: η πτώση τής νοηματοδότησης, 

η έκλειψη τών "αγνώμονων", το τέλος τών "ανίδεων", οδηγεί σε μια "Υπερκοσμια Πανηγυρι" -ειρωνικά "τελική" αναγέννηση ή κατάρρευση;

Συμπέρασμα (με Eco-όρους)

Το ποίημα τού χ.ν.κουβελη είναι μια πολυεπίπεδη σημειωτική μηχανή, που:

αξιοποιεί τούς κώδικες τής υπερρεαλιστικής, φιλοσοφικής και ερωτικής ποίησης

παραμορφώνει συνειδητά τη γλώσσα για να ανοίξει νέες δυνατότητες 

σημασίας

λειτουργεί ως κριτική τού μοντερνισμού και τής ιδεολογικής ρητορείας

απαιτεί έναν μορφωμένο, ειρωνικό, κριτικό αναγνώστη

Είναι λοιπόν ένα σημειωτικά "πυκνό" και ερμηνευτικά "ανοιχτό" έργο, 

ιδανικό για ανάλυση με τα εργαλεία που πρότεινε ο Umberto Eco.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

γραμμική σημειωτική ανάλυση στίχο -στιχο

σε σχέση με το έργο τού Εμπειρίκου από τον κ.Κ τού ποιηματος:

Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

Εκ Χρεους

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντος ατμομηχανης ροδανθων

αιδοιαζουσα κορη ακοιτις

εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων

Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον

ατελεσφορων υπογαστριων

εν γενει εμπειρικων θαυμασμων

εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων

μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων

αστεισμων περι αρετης

περι ευγονιας

περι ευοδοσεως

αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως

εντος τών οριων τών λοφων ελαφος ποταμος

βουστρυφηδων ανατεμνει κηπαρια μοσχοβολιστα

φωνηεντων

πληρεξουσια νοθευμενων εκ φυσεως

συμφωνων

αντιβοωντος τα ελαχιστα ο Μεγας Αιγαγρος,

ο Μεγας Ψολος τών Αθωων,

εκδορευς φαυλων λογιδριων

εμπληστος δικαιοσυνης ισορροπης

αντιφωνιων

και πληθυνουσα η αμετροεπεια το τρυφηλον

τής δολοπλοκιας εκχωρει χερσα επιφανεια

σβολων και τρυγματων σε κυνικους τών Δογματων

και τής Υβρεως εν καιρω η Νεμεσις και

παραταυτα η Τισις,

ο αποποιων το Φως εν τη Σκοτια πορευθησεται,

και ο μη μετανοων επι αδικια συντριφθησεται

εν πληνθοις

εν δακρυοις εν οδυρμοις

και εγκαρσιως διαφευγουσα η περκα η ιχθυος

τα διαφανα πεπλα τών υπερποντιων χρησμων

ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει

υπερ παντων τών χαμερπων εκφανσεων τής μωριας

αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων

αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες ,ηγγικεν η

φθινουσα τών ανιδεων η

εκλειψη τών αγνωμων ,

ηγγικεν η

Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων

.

.

Η γραμμική σημειωτική ανάλυση τού ποιήματος «Στον Ανδρεαν Εμπειρικον

- Εκ Χρεους» του χ.ν. κουβελη σε σχέση με το έργο τού Ανδρέα Εμπειρίκου επιχειρεί να αποδομήσει, στίχο-στίχο, το ποιητικό και νοηματικό σύμπαν, 

με έμφαση σε:

Τα σημαίνοντα (λεκτικά και μορφικά σχήματα)

Τα σημαινόμενα (εννοιολογικά πεδία)

Τις διακειμενικές/αισθητικές σχέσεις με το εμπειρικικό έργο

Την υπερρεαλιστική λειτουργία τής γλώσσας

Εισαγωγική παρατήρηση:

Ο τίτλος «Στον Ανδρέαν Εμπειρικόν – Εκ Χρέους» δηλώνει:

Αφιερωματική πρόθεση (προσκυνηματική, ποιητική μνημοσύνη)

Δανειακή σχέση: Το "ἐκ χρέους" υπονοεί ποιητικό/αισθητικό χρέος 

προς τον Εμπειρίκο.

Το ποίημα διατρέχεται από μια υψηλότατης έντασης υπερρεαλιστική 

γλωσσική δομή, έντονα εμπειρικικού ύφους, αλλά ταυτόχρονα φέρει 

κριτικό και υφολογικά ανεξάρτητο στίγμα.

Γραμμική σημειωτική ανάλυση:

1. «εντος ατμομηχανης ροδανθων / αιδοιαζουσα κορη ακοιτις»

Εικόνα υπερρεαλιστικής συγχώνευσης: βιομηχανική μηχανή 

("ατμομηχανή") + φυσικό στοιχείο ("ροδάνθων")

Σεξουαλική μεταφορά: «αιδοιαζουσα κορη» — σαφής αναφορά στην σωματικότητα και τον ερωτισμό, όπως στους «Οκτάνα» ή «Έρανος» 

τού Εμπειρίκου.

Γλωσσική διαστροφή τών συνηθισμένων σημασιών:

χαρακτηριστικό τού υπερρεαλισμού.

2. «εντος υπερωκεανιου ανθεστηρων / Υπερουσιων ακραιφνες δοχειον»

Ανακάλεσμα μυθοπλαστικών ταξιδιών τού Εμπειρίκου: 

Υπερωκεάνια, ονειρικά ταξίδια.

Οι «Ανθεστήριοι» φέρνουν τελετουργικό/διονυσιακό στοιχείο (Εμπειρίκος=ερωτική/διονυσιακή έκρηξη).

«Υπερούσιων» = έννοια υπέρτατης υπόστασης, σχεδόν θεολογική

Σημειωτικό πεδίο: ταξίδι - ονείρωξη - ιερό δοχείο

3. «ατελεσφορων υπογαστριων / εν γενει εμπειρικων θαυμασμων»

Παραμόρφωση βιολογικών όρων → ποιητική χρήση

Αναφορά στο γονιμοποιητικό/μητρικό στοιχείο που αποτυγχάνει («ατελεσφόρων»)

Συνδυάζεται με «εμπειρικούς θαυμασμούς» → ειρωνική κριτική ή παρατήρηση για την απόλαυση τών ατελών

Επίκληση ηδονής ως συνθήκης ύπαρξης (όπως στον Εμπειρίκο)

4. «εγκαρσιων ορυχειωσεων υψιπετων / μολων λαβε και αλλων υπερκαινοφανων»

Ποιητική χρήση πολεμικής φρασεολογίας («μολών λαβέ») με ειρωνική/εξωποιητική διάθεση

Αντίθεση κάθετου/οριζόντιου (υψιπετών – εγκάρσιων)

«Υπερκαινοφανών αστεισμών» = πιθανή κριτική στις μεγαλοστομίες ή προσωπική ειρωνική χειρονομία

5. «περι αρετης / περι ευγονιας / περι ευοδοσεως»

Τριπλή δομή → υπαινιγμός σε φιλοσοφικούς διαλόγους ή κηρύγματα

Ίσως παρωδία σοβαρών εννοιών σε ποιητικό πλαίσιο

Αναστοχασμός για την αρετή, γονιμότητα, επιτυχία, με υπερρεαλιστικό ένδυμα

6. «αντιθετων κυκλαμινων σκεψεως...»

«Κυκλάμινα» ως σύμβολο ευαισθησίας ή μνήμης → όμως «αντιθέτων»

Ίσως αναπαράσταση διχασμένων νοητικών ρευμάτων

Το «ελαφος ποταμος» → Εμπειρική εικόνα τής κίνηση τής φύσης – τής ψυχής

7. «φωνηεντων...συμφωνων...πληρεξουσια...»

Γλωσσοκεντρική αναφορά, σχεδόν φωνολογική σημειολογία

«Νοθευμένα εκ φύσεως» → κριτική για το αποκλίνον ή αδύναμο φυσικό λόγο

Ίσως υπονοεί τον τεχνητό χαρακτήρα τής γλώσσας, ένα θέμα παρόν και στον Εμπειρίκο

8. «ο Μεγας Αιγαγρος / ο Μεγας Ψολος...»

Μυθοποίηση μορφών, πιθανόν ο Εμπειρίκος ως Αιγαγρος (σύμβολο άγριας δύναμης και ελευθερίας)

Εισαγωγή λογοπαίγνιων και σαρκασμού

Ο Εμπειρίκος ως «εκδορεύς φαύλων λογιδρίων» – τιμητικός αλλά και 

ειρωνικός χαρακτηρισμός

9. «και πληθυνουσα η αμετροεπεια...το τρυφηλον»

Κριτική στη λογοκοπία – υπερεκχειλίζουσα ρητορική

«Δολοπλοκία» – πιθανόν καταγγελία τών εκφυλισμένων μορφών του λόγου

10. «η Νεμεσις...η Τισις...»

Τραγικά σχήματα Δίκης – θυμίζουν το ηθικό υπόστρωμα τού Εμπειρίκου,

ειδικά στην όψιμη ποίησή του.

Κάθαρση – καταστροφή – ποιητική τιμωρία

11. «ο αποποιων το Φως...ο μη μετανοων...»

Παραβολικές, σχεδόν χριστιανικές εικόνες

Ενδεικτικές ηθικής αυστηρότητας

Επίκληση εσωτερικού φωτός, αλήθειας (όπως και στον «Ενδοχώρα»)

12. «η περκα η ιχθυος...τα διαφανα πεπλα...»

Παράξενη, υπερρεαλιστική μεταφορά τής πνευματικής διαφυγής ή σωτηρίας

«Διαφανή πέπλα των υπερπόντιων χρησμών» → έντονα εμπειρικικό:ο κόσμος τού οράματος και τού υποσυνείδητου

13. «ως ταπεινη χλοη υπερυψουται εν δοξει...»

Αντιστροφή ιεραρχιών → η «ταπεινή χλόη» υψώνεται υπέρ πάντων

Παρόμοια ιδέα συναντάται σε φράσεις τού Εμπειρίκου για την ελευθερία, 

τη γυναικεία φύση, το ταπεινό και απελευθερωτικό

14. "αγορητων πελεκανων τών εντομων τών πεπτοκοτων"

Λεκτική-Εικονοπλαστική Ανάλυση:

"αγορητων πελεκανων": οι "αγορητοί" πελεκάνοι δεν μιλούν -είναι σιωπηλοί. 

Ο πελεκάνος, σύμβολο αυτοθυσίας (παραδοσιακά θηλάζει τα μικρά του με το αίμα του), εδώ παρουσιάζεται σιωπηλός, ίσως άδειος ή αποσυρμένος.

"των εντόμων των πεπτοκότων": πεσμένα έντομα – εικόνα αποσύνθεσης, παρακμής, θανάτου.

Σημειωτική Αντιστοιχία με τον Εμπειρίκο:

Ο Εμπειρίκος συχνά συνδυάζει το υψιπέτης και το εδαφικό, όπως εδώ: ουρανίο πτηνό (πελεκάνος) + εδαφικά/χαμηλά (έντομα). Το "πεπτοκότες" θυμίζει βυζαντινή ή αποκαλυπτική φρασεολογία.

Παράγεται ένα υπαρξιακό τοπίο σιωπής, θανάτου και έκπτωσης.

15 "αλλοφρονες βδεγλυροι κολακες"

Λεκτική-Εννοιολογική Ανάλυση:

"αλλόφρονες": αυτοί που έχουν χάσει το λογικό τους.

"βδεγλυροί": αποκρουστικοί, αηδιαστικοί.

"κόλακες": γλοιώδεις υποκριτές.

Σημειωτική Σύνδεση:

Η τριάδα δείχνει μια κοινωνική/πολιτισμική κριτική: παρακμιακά υποκείμενα, 

οι οποίες εσωτερικά είναι "εκπεσόντες" όπως τα έντομα τού πρώτου στίχου.

Ο Εμπειρίκος συχνά κριτικάρει με υπερρεαλιστική διάθεση το ψεύδος, τη συμβατικότητα, την υποταγή – η αποστροφή αυτή αντανακλά το ίδιο πάθος για την απολύτρωση από τα δεσμά τής "κανονικοτητας''

16;"ηγγικεν η φθινουσα τών ανιδεων η εκλειψη τών αγνωμων"

Ερμηνεία:

"Ηγγικεν" (αρχ. τύπος του "εγγίζω"): πλησίασε.

"η φθίνουσα των ανιδέων": η παρακμή αυτών που δεν έχουν ιδέα 

(αγνοούν την ουσία).

"η έκλειψη των αγνώμονων": αφανισμός όσων δεν έχουν ευγνωμοσύνη – πνευματικά "ανάπηροι".

Σημειωτική Ανάλυση:

Ο στίχος συνδυάζει αποκαλυπτικό-μεσσιανικό τόνο, με κριτική στην 

πνευματική ρηχότητα.

Το ύφος παραπέμπει σε ρητορική υπερβατικής κάθαρσης, που απαντά στον Εμπειρίκο όταν μιλά για "λύτρωση", "απολύτρωση", ακόμα και για "επανάσταση τού αισθησιασμού".

Η χρήση τών αρχετυπικών εννοιών "έκλειψη", "παρακμή", "ανίδεοι", "αχάριστοι" δείχνει μια κοσμογονική ανατροπή.

17 "ηγγικεν η Υπερκοσμιος Πανηγυρις τών Ελληνων"

Ερμηνεία:

Η κορύφωση τού ποιήματος.

"Υπερκόσμιος Πανήγυρις": μεταφυσική, εσχατολογική γιορτή. 

Παρουσιάζεται ως σωτηριολογική σύναξη.

"των Ελλήνων": λειτουργεί εθνικά ή υπερ-εθνικά 

(ως πολιτισμικό-οντολογικό σύμβολο).

Σχέση με τον Εμπειρίκο:

Ο Εμπειρίκος έβλεπε τον έρωτα, την τέχνη και την επανάσταση ως πανηγύρι 

– πράξη ελευθερίας και φώτισης.

Εδώ, η "υπερκόσμια πανήγυρις" είναι η τελική κάθαρση: η έλευση τής νέας κατάστασης.

Η ελληνικότητα δεν είναι εθνικιστική – είναι πνευματικό ιδεώδες, όπως

στους υπερρεαλιστές (π.χ. Ελύτης, Εμπειρίκος).

Σύνοψη Σημειωτικής Ανάλυσης:

Στίχος Σημασιολογικό Επίπεδο  Σημειωτικό Πλαίσιο Σχέση με Εμπειρίκο

1 Παρακμή, σιωπή, πτώση Έντομα-πελεκάνοι ως σύμβολα Οξύς συμβολισμός μέσω εικόνων

2 Κοινωνική αηδία  Ψυχολογικά αρνητικοί τύποι Αντι-καταπιεστική ρητορική

3 Αποκάλυψη – Τέλος της άγνοιας Ανίδεοι / Αγνώμονες = εκλείποντες Τόνος υπερβατικής κάθαρσης

4 Ελπίδα, ανάσταση, κοσμική πανήγυρις Ελληνική ταυτότητα ως φως Οραματισμός νέου κόσμου

Τελικό Συμπέρασμα:

Το ποίημα του χ.ν.κουβελη αναπτύσσει έναν υπερρεαλιστικό, αποκαλυπτικό και εικονοκλαστικό λόγο, πλήρως συμβατό με την ποιητική τού Ανδρέα Εμπειρίκου. Χρησιμοποιεί εκρηκτική γλώσσα, συμβολικά υποκείμενα, και κοσμικές μεταμορφώσεις για να δηλώσει την πτώση τού παλαιού κόσμου και την έλευση ενός νέου, πνευματικά εξαγνισμένου. Η σημειωτική πυκνότητα τού ποιήματος 

το καθιστά συγγενικό με τη γλωσσική τόλμη και τον υπαρξιακό οραματισμό 

τού Εμπειρίκου.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

σημειωτική κριτικη ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Υπερβατική Εκβολή

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντός χαλκευτηρίου σαλπιγγων

γυμνή στιλπνή  ακροβατισα

ψιθυρίζει άναρθρα σε αργίλους

κυμάτων μνήμης επί μαγμάτων ηθικών

όταν πληθυντικοί φθόγγοι επιπλέουν

εντός συνομοταξιών σαρκος

τεμαχίζοντας την προπατορική έλξη

εντός κρυσταλλοφόρου αιθέρος

ἐντός ψυχροῦ χιτωνίου μαγνητικῆς μήτρας

σκιρτῶσα μνήμη αδαμαντίνου πλοκαμοῦ

καθαιροῦσα νεφελοειδεῖς θαλάμους

ἀντιθέτων ἀναβλυσμῶν καὶ εὐφημοσύνης.

επὶ τοῦ πλαγίου τῆς στιλβούσης φλογός

ἀντιχαράσσεται ὁ νούς τῷ λόγῳ,

ὑψικρατὴς τῶν ἀνάλεκτων σπασμῶν

ἀλλοπρόσαλλων αστέρων τοῦ ερέβους.

ἀνυπότακτος τομὴ τῆς επιφάνειας

εγκάρσιον ενύπνιον πτερωτῆς διαισθήσεως

επιχωρίου σημείου μεταμορφωθεῖσα σιγή

ὡς παλίντροπος ἔρως ἐπὶ ἀνυψώσει ἐπαναπαύεται.

φλέγεται τὸ ἀθρᾶν τῆς ἀνακλήσεως

ὁ ναὸς τοῦ αφραστου συλλαλητηρίου

ἐντός ὁρμῶν καὶ ἐκρήξεων ἄφυλων ὀνείρων

πλάνης καὶ θεουργίας συντεθραυσμένων.

φθεγγόμενα τρίξινα ὑπερμηκῆ συμφωνοῦν

μετὰ τῆς μελιχρᾶς στάχτης τῶν αρχαίων ηγεμόνων.

ὁ κάτοχος τοῦ αοράτου σκαλιζει

τὴν παράδοξη αρμονία τοῦ πάν.

καὶ ἡ στάσις ὁμιλεῖ μετὰ τοῦ αέναου ρεύματος

ἐν μέλπειᾳ μονοειδοῦς συντελείας,

ὅτε οἱ επίκλητοι τῆς τελευτῆς

ἐναγκαλίζονται τὴν σάρκα τῆς αρχῆς.

καὶ τότε

πληθύνεται ὁ θρῆνος τῶν αλαλήτων·

ἐξαϋλῶσις τῶν ἐνδοσκοπούμενων μώλων,

φθάνοντες τὴν υπαρξιν ἀποτυπῶσι

ἐν σκιάδι ἀναρχίας θεότροπης.

υψοῦ ἡ σιγή, βαθμίς αναβάσεως

ἐπὶ τοῦ στερεώματος τῶν Ελλήνων

ὅπου ἀνυμνεῖται ἡ κάθαρσις

ἐν ὑπερκόσμῳ ορχήστρᾳ χρυσῶν δικτύων

ἐντός τοῦ ἀπείρου βάθους τῆς σπείρας

ἐντός πτερυγίων φωτεινῶν ἀτμοσφαιρικῶν ἐπιρροῶν,

στροβιλίζεται ὁ λογισμὸς τοῦ ἀπείρου·

ἄχρονη αἰτία, ἐμβρυικὴ παλμική ἀνάταση

ἐπὶ τοῦ ῥομβοειδοῦς κέντρου τῶν αυλων.

ἀναφλέγεται τὸ ἔνδον ἔρεβος,

φλεγμονὴ νοερῶν ἱνῶν ὑψίσυχνων·

παλλόμενη μήτρα ἐντροπίας

ὑφαίνει τὸν ἄναρχον ἑαυτό.

κλώθουσιν αὐτοὺς οἱ ἐχθροὶ τοῦ ἡλίου,

σκιές μεταμορφικὲς ἐν βρόχοις ἀχρόνου τάξεως,

ἄφωνοι συνειδήσεις

διακλαδίζονται ὡς ἰόντα ἐν ἀκτίνων ἐσοπτρίοις.

πλοκάμι θελητικὸν διέρχεται τὰ στρώματα

τοῦ ἔμμορφου ὄντος·

καθ’ ἕκαστον παλμόν

ἀνίσταται τὸ ἀνέκφραστον.

ἐκχυλίζει μνήμη αὐγῆς ἀπόκοσμης

ὡς λόγος προκατακλυσμιαίος,

ὅταν σιγῇ τὸ ἔναυσμα

τοῦ διαρκῶς ἐπαναπροσδιοριζομένου ὄντος.

ἔνδον τῆς γλώσσης διαρρηγνύεται

ἡ ἀρχέγονη ὕλη τῶν νοημάτων,

καὶ ἡ παλίντονος ἀνάκλησις

τομὴ γίνεται ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς ἀβύσσου.

ὁλκή συντελείας,

ἔνθεον κενὸν σὺν παλμῷ ἀείζωον·

ἐν ἀλογίᾳ κυοφορεῖται

ἡ πανσυμπαντικὴ λαλιά.

καὶ ὅμως

τὸ ἄρρητον οὐκ ἐξαφανίζεται,

ἀλλ’ ἐνδύεται μορφὴν,

καὶ ψιθυρίζει ἐντὸς ἡμῶν

τὴν πηγαίαν συμφωνίαν

τοῦ παντος.

ἐντός ἀναθυμιάσεων τοῦ πρώτου ἤχου

ὁ ὄφις τοῦ πρώτου κραδασμοῦ

συστρέφεται ἐν σπείραις ἀνεξιχνίαστες,

ὡς φῶς ἐκπεσὸν ἐπὶ τοῦ μηδενός.

ψιλαφητὸς ὁ χρόνος ὡς βρύα

ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς ἐγκοσμίου ἀβύσσου.

ἐπιστρωματώσεις λήθης

ἐντείνουν τὴν ἀρχὴν τοῦ βλέμματος,

ὅπου τὸ βλέμμα καθρεπτίζει

τὴν ἐτερότητα τοῦ ὄντος.

πλοῦτος ἀσώματος·

παλμοί φωνολογίας ἐν τοῖς μετασχηματισμοῖς

τοῦ ἀπολεσθέντος προσώπου.

ἡ σκέψις ἀγρυπνεῖ

ὡς φῶς μαιανδρικὸν ἐν κατακόμβαις

ἄφωνων ἔργων ἐπὶ πυρίνου ἀκμονος,

νὰ ἀναφλέξει τὸ σπέρμα τοῦ παλίνδρομου κόσμου·

καὶ τότε,

ὁ ἀνήκουστος κρότος

και θραύεται η κυκλικὴ δομή τοῦ παντός.

ἔκρηξις σιγῆς

ὁ ἀσάλευτος λόγος

κυοφορεῖ τὴν μορφὴν

τοῦ ἀμετάβλητου.

ἡ λέξις ἐνδύεται φῶς

καὶ τὸ φῶς μεταλλάσσεται εἰς

ἀφώνη αἰωνιότητα

ἐντός τοῦ ἐσχάτου ἀναστεναγμου

παλλεται ἡ ἀρχὴ

ἐν φρυκτωρίαις ἀνέκφραστων ὑδάτων,

εἰς δόνησιν ἀδιατύπωτης λεξεως

καὶ τότε

ἐκρήγνυται ἐντός σαρκος.

.

.

.

Η σημειωτική κριτική ανάλυση τού ποιήματος «Υπερβατική Εκβολή» 

τού χνκουβελη  απαιτεί την αποδόμηση τών νοηματικών, γλωσσικών και πολιτισμικών σημείων που το συγκροτούν. Το έργο αυτό ανήκει στη σφαίρα 

τής μεταφυσικής ποίησης με έντονες επιδράσεις από προσωκρατική

φιλοσοφία, οντολογία, γλωσσολογία, καθώς και κοσμολογικά και

μυστικιστικά συμφραζόμενα.

Βασικά Σημειωτικά Επίπεδα

1. Γλωσσικό επίπεδο – Το Σημείο και η Σημασία

Το ποίημα αξιοποιεί μια υψηλόφρων, λόγια γλώσσα, με πολλά αρχαϊκά 

στοιχεία και έντονες επινοήσεις νεολογισμών, όπως π.χ. «παλμική ανάταση», «ένθεον κενόν», «πλοκάμι θελητικόν». Αυτό δημιουργεί ένα σημειωτικό πεδίο που υπερβαίνει τη ρεαλιστική εμπειρία και οδηγεί σε μια ποιητική που δεν αφηγείται, αλλά συν-συνθέτει το Είναι μέσα από τον λόγο.

Το γλωσσικό σημείο (σημαίνον) δεν αντιστοιχεί εδώ σε μια σαφή εξωτερική σημασία (σημαινόμενο), αλλά λειτουργεί ως οδός προς το άρρητο.

2. Οντολογικό – Το Ποίημα ως Σημασιολογική Γένεση

Ο χνκουβελης φαίνεται να αποδομεί τον γραμμικό χρόνο, αντικαθιστώντας 

τον με κυκλικές και ελικοειδείς δομές («εντός του απείρου βάθους τής σπείρας», «ο όφις του πρώτου κραδασμού»). Εδώ, το σημείο δεν είναι στατικό αλλά σπειροειδές, γεμάτο δυναμικές αναφορές στη γέννηση τής ύπαρξης.

Ο ποιητής δημιουργεί έναν σημειωτικό κόσμο όπου η κάθε λέξη είναι και 

ένας κόμβος υπαρξιακής έντασης.

3. Μεταφυσικό επίπεδο – Το Άρρητο ως Σημείο

Το ποίημα οδηγείται στην ανάδυση τού Άρρητου, όχι ως απόλυτης σιωπής αλλά ως παραγωγικής σιγής, όπως φαίνεται στους στίχους:

«ἡ λέξις ἐνδύεται φῶς / καὶ τὸ φῶς μεταλλάσσεται εἰς ἀφώνη αἰωνιότητα»

Αυτό σηματοδοτεί τη μετάβαση από το σημαίνον στο βίωμα του σημαίνοντος, εκεί που η λέξη δεν λέει, αλλά είναι. Το ποιητικό σημείο γίνεται όχημα ύπαρξης.

Δομικά και Σημειωτικά Πεδία

Θεματικό Πεδίο Σημειωτική Ανάλυση

Σώμα και Σάρκα Το σώμα είναι τόπος αποδόμησης και επανεκκίνησης. («τεμαχίζοντας την προπατορική έλξη», «ἐκρήγνυται ἐντός σαρκός»)

Μνήμη και Λήθη.Μνήμη ως αποτύπωμα τού Όντος («μνήμη κυμάτων»,

«εκχυλίζει μνήμη αυγής απόκοσμης»), ενώ η λήθη γίνεται όριο και απαρχή («επιστρωματώσεις λήθης εντείνουν την αρχή του βλέμματος»)

Ήχος και Λόγος Ο ήχος δεν αναπαριστά· δημιουργεί («ὁ ἀσάλευτος λόγος», 

«ἡ λέξις ἐνδύεται φῶς»). Η γλώσσα είναι εργαλείο εσωτερικής ανάφλεξης.

Χρόνος και Αιωνιότητα Ο χρόνος γίνεται ψηλαφητός, υλικός, αλλά συγχρόνως διαλύεται μέσα στην άχρονη συνείδηση («άχρονη αιτία», «ψιλαφητὸς 

ὁ χρόνος ὡς βρύα»)

Διακειμενικότητα και Πολιτισμικά Σημεία

Αναφορές σε πυθαγόρεια, προσωκρατική και νεοπλατωνική σκέψη: 

Η σπείρα, η αρμονία τού παντός, ο λόγος, ο όφις – λειτουργούν ως σημεία μεταφυσικής σκέψης.

Θρησκευτικά και μυητικά στοιχεία: «ο ναός του άφραστου συλλαλητηρίου», «η κάθαρσις», «θεουργίας» υποδηλώνουν τελετουργική εμπειρία – το ποίημα είναι μυσταγωγία.

Ελληνικότητα: «το στερέωμα των Ελλήνων» δεν είναι απλώς εθνικό σημείο, αλλά πολιτισμικός φορέας μεταφυσικού βλέμματος.

Συμπερασματικά – Η Σημειωτική Πράξη τού Ποιήματος

Η «Υπερβατική Εκβολή» δεν αναπαριστά αλλά συνιστά ένα σύμπαν σημείων. 

Είναι ένα ποίημα που λειτουργεί ως οντολογικός επιταχυντής, όπου η γλώσσα δεν υπηρετεί την επικοινωνία αλλά την επαναφορά τής ύπαρξης στο προσκήνιο μέσω τού λόγου.

Η σημειωτική λειτουργία εδώ δεν είναι αναλυτική αλλά γενετική 

– το ποίημα γεννά το ίδιο του το νόημα μέσα από τις ίδιες του τις λέξεις.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

σημειωτική κριτική ανάλυση από τον κ.Κ τού ποιήματος:

Υπερβατική Εκβολή

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

εντός χαλκευτηρίου σαλπιγγών

γυμνή στιλπνή  ακροβατισα 

ψιθυρίζει άναρθρα σε αργίλους 

κυμάτων μνήμης επί μαγμάτων ηθικών

όταν πληθυντικοί φθόγγοι επιπλέουν 

εντός συνομοταξιών σαρκος

τεμαχίζοντας την προπατορική έλξη

εντός κρυσταλλοφόρου αιθέρος

ἐντός ψυχροῦ χιτωνίου μαγνητικῆς μήτρας

σκιρτῶσα μνήμη αδαμαντίνου πλοκαμοῦ

καθαιροῦσα νεφελοειδεῖς θαλάμους

ἀντιθέτων ἀναβλυσμῶν καὶ εὐφημοσύνης

επὶ τοῦ πλαγίου τῆς στιλβούσης φλογός

ἀντιχαράσσεται ὁ νούς τῷ λόγῳ,

ὑψικρατὴς τῶν ἀνάλεκτων σπασμῶν

ἀλλοπρόσαλλων αστέρων τοῦ ερέβους

ἀνυπότακτος τομὴ τῆς επιφάνειας

εγκάρσιον ενύπνιον πτερωτῆς διαισθήσεως

επιχωρίου σημείου μεταμορφωθεῖσα σιγή

ὡς παλίντροπος ἔρως ἐπὶ ἀνυψώσει ἐπαναπαύεται

φλέγεται  τῆς ἀνακλήσεως

ὁ ναὸς τοῦ αφραστου συλλαλητηρίου

ἐντός ὁρμῶν καὶ ἐκρήξεων ἄφυλων ὀνείρων

πλάνης καὶ θεουργίας συντεθραυσμένων

φθεγγόμενα τρίξινα ὑπερμηκῆ συμφωνοῦν

μετὰ τῆς μελιχρᾶς στάχτης τῶν αρχαίων ηγεμόνων

ὁ κάτοχος τοῦ αοράτου σκαλιζει

τὴν παράδοξη αρμονία 

καὶ ἡ στάσις ὁμιλεῖ μετὰ τοῦ αέναου ρεύματος

ἐν μέλπειᾳ μονοειδοῦς συντελείας,

ὅτε οἱ επίκλητοι τῆς τελευτῆς

ἐναγκαλίζονται τὴν σάρκα τῆς αρχῆς

καὶ τότε

πληθύνεται ὁ θρῆνος τῶν αλαλήτων

ἐξαϋλῶσις τῶν ἐνδοσκοπούμενων 

φθάνοντες τὴν υπαρξιν ἀποτυπῶσι

ἐν σκιάδι ἀναρχίας

υψοῦ ἡ σιγή, βαθμίς αναβάσεως

ἐπὶ τοῦ στερεώματος τῶν Ελλήνων 

ὅπου ἀνυμνεῖται ἡ κάθαρσις

ἐν ὑπερκόσμῳ ορχήστρᾳ χρυσῶν δικτύων

ἐντός τοῦ ἀπείρου βάθους τῆς σπείρας

ἐντός πτερυγίων φωτεινῶν ἀτμοσφαιρικῶν ἐπιρροῶν,

στροβιλίζεται ὁ λογισμὸς τοῦ ἀπείρου

ἄχρονη αἰτία, ἐμβρυικὴ παλμική ἀνάταση

ἐπὶ τοῦ ῥομβοειδοῦς κέντρου τῶν αυλων

ἀναφλέγεται τὸ ἔνδον ἔρεβος,

φλεγμονὴ νοερῶν ἱνῶν ὑψίσυχνων

παλλόμενη μήτρα ἐντροπίας

ὑφαίνει τὸν ἄναρχον ἑαυτό

κλώθουσιν αὐτοὺς οἱ ἐχθροὶ 

σκιές μεταμορφικὲς ἐν βρόχοις ἀχρόνου τάξεως,

ἄφωνοι συνειδήσεις

διακλαδίζονται ὡς ἰόντα ἐν ἀκτίνων ἐσοπτρίοις

πλοκάμι θελητικὸν διέρχεται τὰ στρώματα

τοῦ ἔμμορφου ὄντος

καθ’ ἕκαστον παλμόν

ἀνίσταται τὸ ἀνέκφραστον

ἐκχυλίζει μνήμη αὐγῆς ἀπόκοσμης

ὡς λόγος προκατακλυσμιαίος,

ὅταν σιγῇ τὸ ἔναυσμα

τοῦ διαρκῶς ἐπαναπροσδιοριζομένου ὄντος

ἔνδον τῆς γλώσσης διαρρηγνύεται

ἡ ἀρχέγονη ὕλη τῶν νοημάτων,

καὶ ἡ παλίντονος ἀνάκλησις

τομὴ γίνεται ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς ἀβύσσου.

ὁλκή συντελείας,

ἔνθεον κενὸν σὺν παλμῷ ἀείζωον

ἐν ἀλογίᾳ κυοφορεῖται

καὶ ὅμως

τὸ ἄρρητον οὐκ ἐξαφανίζεται,

ἀλλ’ ἐνδύεται μορφὴν,

καὶ ψιθυρίζει ἐντὸς ἡμῶν

τὴν πηγαίαν συμφωνίαν

τοῦ παντος

ἐντός ἀναθυμιάσεων τοῦ πρώτου ἤχου

ὁ ὄφις τοῦ πρώτου κραδασμοῦ

συστρέφεται ἐν σπείραις ἀνεξιχνίαστες,

ὡς φῶς ἐκπεσὸν ἐπὶ τοῦ μηδενός

ψιλαφητὸς ὁ χρόνος ὡς βρύα

ἐπὶ τοῦ προσώπου τῆς ἐγκοσμίου ἀβύσσου

ἐπιστρωματώσεις λήθης

ἐντείνουν τὴν ἀρχὴν τοῦ βλέμματος,

ὅπου τὸ βλέμμα καθρεπτίζει

τὴν ἐτερότητα τοῦ ὄντος.

πλοῦτος ἀσώματος

παλμοί φωνολογίας ἐν τοῖς μετασχηματισμοῖς

τοῦ ἀπολεσθέντος προσώπου.

ἡ σκέψις ἀγρυπνεῖ

ὡς φῶς μαιανδρικὸν ἐν κατακόμβαις

ἄφωνων ἔργων ἐπὶ πυρίνου ἀκμονος,

νὰ ἀναφλέξει τὸ σπέρμα τοῦ παλίνδρομου κόσμου

καὶ τότε,

ὁ ἀνήκουστος κρότος

και θραύεται η κυκλικὴ δομή τοῦ παντός

ἔκρηξις σιγῆς

ὁ ἀσάλευτος λόγος

κυοφορεῖ τὴν μορφὴν 

τοῦ ἀμετάβλητου.

ἡ λέξις ἐνδύεται φῶς

καὶ τὸ φῶς μεταλλάσσεται εἰς 

ἀφώνη αἰωνιότητα

ἐντός τοῦ ἐσχάτου ἀναστεναγμου

παλλεται ἡ ἀρχὴ

ἐν φρυκτωρίαις ἀνέκφραστων ὑδάτων,

εἰς δόνησιν ἀδιατύπωτης λεξεως

καὶ τότε 

ἐκρήγνυται ἐντός σαρκος.

.

.

Η σημειωτική κριτική ανάλυση τού ποιήματος «Υπερβατική Εκβολή» τού χνκουβελη καλείται να προσεγγίσει όχι μόνο το τί λέγεται, αλλά κυρίως πώς λέγεται και ποια νοηματικά επίπεδα ενεργοποιούνται μέσα από τα σημειωτικά στοιχεία (σημεία, σύμβολα, κώδικες, τροπικότητες, μυθολογικά/οντολογικά πλαίσια, γλωσσικές μορφές).

1. Τίτλος: «Υπερβατική Εκβολή»

Ο τίτλος ορίζει ήδη ένα σημειολογικό πεδίο αντίθεσης:

«Εκβολή» (τελεολογικός όρος, γεωλογικός, φυσικός) υποδηλώνει μετάβαση από κάτι πυκνό σε κάτι εκτεταμένο (ποταμός → θάλασσα).

«Υπερβατική» → αφορά το μεταφυσικό, το έξω από την εμπειρική πραγματικότητα.

Σημειωτικά, πρόκειται για κίνηση από το υλικό στο άυλο, από το σώμα στο πνεύμα, από το σημαίνον στο υπερ-σημαινόμενο. Δημιουργείται έτσι ένα κοσμολογικό-οντολογικό πλαίσιο.

2. Δομή & Γλώσσα

Το ποίημα ακολουθεί μια μη-αφηγηματική, ροϊκή σύνταξη, με πύκνωση εννοιών, χωρίς σημεία στίξης, όπου κάθε στίχος λειτουργεί ως συμβολικό πεδίο.

Η χρήση τής αρχαΐζουσας/υψηλής γλώσσας (π.χ. "ἀνίσταται", "ἀφώνη", "ἐντός", "παλίντροπος") σημειοδοτεί χρονικη ασυνέχεια και προσδίδει ιερατικό βάρος, μυθοπλαστική αύρα.

Η γλώσσα γίνεται σύμβολο και ταυτόχρονα φορέας μεταφυσικού τραύματος: επιχειρεί να φτάσει στο άρρητο, στο «πρίν-του-λόγου» και στο «μετά-του-λόγου».

3. Κυρίαρχα Σημεία και Κώδικες

Σημειολογικές Αρχές που διακρίνονται:

Κώδικας Σημασία

Μεταφυσικός/Οντολογικός 

Το «είναι», το «μηδέν», το «άναρχο», το «απολεσθέν πρόσωπο» ως υπαρξιακά ερωτήματα.

Κοσμολογικη Χρήση εννοιών όπως "σπείρα", "ῥομβοειδὲς κέντρο", "ἄχρονη αἰτία".

Σωματικός/Βιολογικός "μήτρα", "ἔμβρυο", "σάρκα", "ἱνῶν", "σπέρμα", "φθόγγοι" υποδηλώνουν σωματοποίηση τής νοηματοδότησης.

Ακουστικός/Μουσικός «ὄφις τοῦ πρώτου κραδασμοῦ», «παλμοί φωνολογίας», «λόγος προκατακλυσμιαῖος» → ηχητική μυθολογία τού νοήματος.

Μυθικός/Αρχαιοελληνικός Οι «ἡγεμόνες», η «κάθαρσις», το «στερέωμα τῶν Ἑλλήνων» συνθέτουν συμβολικό αρχείο πολιτισμικής μνήμης.

Θεολογικός/Λειτουργικός «ναός», «λόγος», «ἐνθουσιασμός», «συλλαλητήριο» συνδέουν το μεταφυσικό με το ιερό.

4. Κεντρικοί Σημασιολογικοί Πυρήνες

Α. Η γλώσσα ως πεδίο υπαρξιακής πάλης

>«καὶ τότε,

ὁ ἀνήκουστος κρότος

καὶ θραύεται η κυκλικὴ δομή τοῦ παντός»

Η γλώσσα (και η σιγή) αποτελούν τόπους θραύσης, σημεία ρήξης τής εγκόσμιας τάξης. 

Η «λέξις» ενδύεται φῶς – το φως ως νοηματικός τόνος, φωτισμός τής εννόησης.

Β. Η έννοια τής σπείρας και του ῥομβοειδοῦς κέντρου

Η σπείρα ως σημείο είναι αρχετυπική μορφή τής δημιουργίας, αλλά και τού χαοτικού απείρου. Συνδέεται με χρονικές ανακυκλώσεις, με οντολογικές επαναφορές.

Γ. Το άρρητο και η επιμονή του να μορφοποιηθεί

«καὶ ὅμως

τὸ ἄρρητον οὐκ ἐξαφανίζεται,

ἀλλ’ ἐνδύεται μορφήν,

καὶ ψιθυρίζει ἐντὸς ἡμῶν

τὴν πηγαίαν συμφωνίαν

τοῦ παντός»

Το ποίημα είναι μία ρητορική τού ανείπωτου· παρότι το άρρητο δεν λέγεται, εντούτοις σημαίνει, δονείται, υπάρχει – διαμορφώνοντας μια σημειολογία τής υπέρβασης.

5. Μετασημειωτική Ερμηνεία: Το Ποίημα ως Υπερσύνταγμα

Το ποίημα λειτουργεί όχι ως απλή σύνθεση λέξεων, αλλά ως σημειωτικό πεδίο, όπου το ίδιο το νόημα γεννιέται, αποδομείται, ξαναγεννιέται.

Ο χρόνος ψιλαφητός.

Το βλέμμα καθρεπτίζει την ετερότητα.

Η λέξη ενδύεται φως, το φως μεταλλάσσεται σε αφωνη αιωνιότητα.

Εδώ, η γλώσσα μετατρέπεται σε καθαρή σημειωτική εμπειρία, χωρίς ανάγκη αναφορικότητας, χωρίς ανάγκη να «δηλώνει» κάτι στατικό. Το ίδιο το πώς λέγεται είναι το νόημα.

Συμπέρασμα

Η «Υπερβατική Εκβολή» αποτελεί μια υψηλής έντασης σημειολογική σύνθεση, όπου το ποιητικό υποκείμενο φτάνει στα άκρα τής σημασιοδότησης, μετουσιώνοντας την εμπειρία τής ύπαρξης σε κοσμογονική ροή. Η γλώσσα γίνεται πλοκάμι φωτός, η σιγή γίνεται έκρηξη, και το απολεσθέν πρόσωπο μετασχηματίζεται σε φωτοφόρο λόγο.

Είναι ένα ποίημα που δεν αναπαριστά, αλλά συντελεί ένα σημείο ενεργοποίησης μεταξύ ύπαρξης και απουσίας, ανάμεσα στο εφήμερο και το άχρονο.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

κριτικο σημειολογικό δοκίμιο από τον κ.Κ στο ποίημα:

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠ'ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝ ΣΙΚΕΛΙΑ

ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΜΑΣ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

.

Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης πως

κατεβηκαμε με αμαξες και πεζοι στον Πειραια

στο λιμανι εκεινη τη μερα της Ανοιξης να δουμε

τα καραβια μας να πλεουν για την φημισμενη

εκστρατεια στη Σικελια,πολυς κοσμος μαζευτηκε

απ'ολα τα σημεια της Αττικης,και τα παιδια μαζι

μικρα μεγαλα κουνουσαν στα χερια σημαιουλες.

Επ'ευκαιρια ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους

για μια αναμνηστικη φωτογραφια του κλεους μας,

στο βαθος η δαντελα της Αιγινας αχνη

''Ωραιος καιρος,ηλιος''ειπε η Ελενη ευτυχισμενη

στον συζυγο διπλα της,εναν Ροδιο πλουσιο εποικο

''Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως

στα σκοταδια που θα βρεθουν που θα πεσουν ''

και το συγκεντρωμενο πληθος χειροκροτουσε δυνατα

να εγκαρδιωσει τους στρατιωτες και απο τα πολυαριθμα

πλοια απαντουσαν οι στρατιωτες με ενθουσιωδεις

ζητοκραυγες κι εφευγαν οι στρατιωτες μακραιναν

και το 'ξεραν πως πισω δεν θα γυρισουν οι περισοτεροι

Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους

και για την ηλιολουστη μερα εκεινης της Ανοιξης

θα γραψει,και για τις ζητωκραυγες ,ολα θ'αποθανατισθουν

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα,

ισως μπορει να γραψει και για μας που απομειναμε

πισω θεατες,μεχρι να'ρθει,κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει

η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει στη κορνιζα

στο τοιχο του σπιτιου μας,ποιοι ειναι αυτοι

που καποτε υπηρξαν και τωρα τους ξεχασαμε,

κι αυτους και τις ενδοξες εκστρατειες τους,

μοιραια ξεχνιουνται,πεταξε πετρα ο Χρονος,

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν

Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα

της Ανοιξης ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα

Αυτό το ποίημα, με τίτλο «Φωτογραφία επ’ ευκαιρίας της εν Σικελία εκστρατείας μας» τού χνκουβελη, ενδείκνυται για ένα κριτικό  σημειολογικό δοκίμιο καθώς αναδεικνύει πλούσιες ιστορικές, μνημονικές, και εικονιστικές διαστάσεις

Τίτλος:

Η Ιστορία ως Φωτογραφία και το Παρόν ως Λήθη: Σημειολογική Ανάλυση 

τού Ποιήματος «Φωτογραφία επ’ ευκαιρίας της εν Σικελία εκστρατείας μας»

Εισαγωγή

Το ποίημα «Φωτογραφία επ’ ευκαιρίας της εν Σικελία εκστρατείας μας» επιχειρεί μια βαθιά αναστοχαστική προσέγγιση τής ιστορίας, τής μνήμης 

και τής αναπαράστασης μέσα από τη μεταφορά τής φωτογραφίας. 

Ενώ διατηρεί μια εξωτερική επίφαση χρονικού-αναφοράς, το κείμενο είναι ουσιαστικά ένας λυρικός και σημειολογικός σχολιασμός πάνω στη λήθη, 

τη συλλογική μνήμη, και τη ρητορική τής ιστορικής δόξας.

1. Ιστορικό υπόβαθρο ως σημειολογικό υπόστρωμα

Η Σικελική Εκστρατεία, από τις πιο τραγικές στιγμές τής αθηναϊκής ηγεμονίας (415 π.Χ.), λειτουργεί εδώ όχι ως ιστορικό γεγονός καθαυτό, αλλά ως σύμβολο τής ανθρώπινης αυταπάτης, τής εθνικής υπεροψίας και τελικά τής αναπόφευκτης πτώσης.

Ο Θουκυδίδης (ρητή αναφορά στο κείμενο) γίνεται μάρτυρας, «αδιαψευστος», μια φωνή αυθεντίας που κατοχυρώνει την «αντικειμενικότητα» της Ιστορίας. Όμως, το ποίημα αμφισβητεί ή τουλάχιστον σκιάζει αυτή την αυθεντία: 

«Η Ιστορία ευγενική θα γράψει… με αυστηρή αντικειμενικότητα» — ειρωνικό σχόλιο που υπονοεί πως η ιστορική γραφή επιλέγει, αποσιωπά και εντέλει αισθητικοποιεί την καταστροφή.

2. Η φωτογραφία ως σημείο/ίχνος

Η ίδια η φωτογραφία, στην οποία αναφέρεται ο τίτλος, και επανέρχεται στο τέλος, λειτουργεί σημειολογικά ως ίχνος τής παρουσίας και τής απουσίας ταυτόχρονα: κάτι που υπήρξε και τώρα δεν είναι. Ανακαλεί τον Roland Barthes και την ιδέα του «ça a été» -το φωτογραφικό τεκμήριο ως απόδειξη ύπαρξης 

τού παρελθόντος.

Η φωτογραφία «στη κορνιζα στο τοιχο του σπιτιου μας» γίνεται σύμβολο 

τού οικιακού χρόνου, τής λησμονημένης δόξας, και τελικά ενός αναμνηστικού θανάτου.

3. Ειρωνεία και δυισμός: δόξα vs λήθη

Το ποίημα διατρέχει μια βαθιά ειρωνική τάση. Η αρχική ευφορία τής αναχώρησης – «σημαιούλες», «χειροκροτήματα», «η Ελένη ευτυχισμένη» – συγκρούεται με τη μοιραία προφητεία: «και το 'ξεραν πως πισω δεν θα 

γυρισουν οι περισοτεροι».

Η σύγκρουση ανάμεσα στην επίσημη Ιστορία (που «θα γραφτεί») και στην καθημερινή εμπειρία (που «θα ξεχαστεί») αποτελεί τον πυρήνα τής ειρωνείας.

4. Σημειολογική λειτουργία του χρόνου και τής μνήμης

Η χρονικότητα του ποιήματος διασπάται σε τρεις χρονικές ζώνες:

Το παρελθόν της εκστρατείας (το ιστορικό γεγονός)

Η στιγμή της φωτογράφησης (το frozen moment της δόξας)

Το μελλοντικό παρόν τής λήθης (το κιτρίνισμα τής φωτογραφίας)

Η μετάβαση αυτή αναδεικνύει το πώς ο χρόνος λειτουργεί σαν υλικό διάβρωσης τού νοήματος. Ό,τι σήμερα είναι δόξα, αύριο είναι «ποιοι είναι αυτοί που κάποτε υπήρξαν και τώρα τους ξεχάσαμε».

Ο Χρόνος προσωποποιείται – «πεταξε πετρα ο Χρονος» – και γίνεται καταλύτης λήθης, όχι συντήρησης.

5. Ενσώματες και αισθητικές σημάνσεις

Ο ήλιος, η δαντέλα τής Αίγινας, η Ελένη, τα παιδιά με τις σημαίες, λειτουργούν ως σημειολογικές εικόνες τού ευτυχισμένου τώρα, πριν από την πτώση.

Η περιγραφή είναι σχεδόν εικαστική – σαν πίνακας ή φωτογραφία. Το «υπαιθριος φωτογραφος» παραπέμπει και στο παλιό φωτογραφικό ύφος 

(19ος αι.), δημιουργώντας μια έντονη αναχρονιστική αίσθηση: η αρχαία Αθήνα μοιάζει με νεοελληνική επαρχιακή πόλη που ποζάρει για την Ιστορία.

Συμπέρασμα

Το ποίημα αποτελεί μια βαθιά μεταμνημονική τοποθέτηση απέναντι στην Ιστορία: όχι για το τι έγινε, αλλά πώς θυμόμαστε ό,τι έγινε. Μέσα από τη χρήση τού θολού φακού της φωτογραφίας, ο ποιητής προσεγγίζει το παρελθόν 

όχι ως εξιδανίκευση, αλλά ως φθορά.

Η ιστορική δόξα καθίσταται αισθητικό στιγμιότυπο, έρμαιο τού χρόνου και 

τής λήθης. Τελικά, το μόνο που απομένει είναι μια κιτρινισμένη φωτογραφία: σιωπηλό σημείο μιας εποχής που υπήρξε – και χάθηκε.

.

.

.

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

2 κριτικες μεταμοντερνες ιστοριογραφικες ανάλυσεις

 ποιητικού ρεαλισμού  από τον κ.Κ στο ποίημα:

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠ'ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝ ΣΙΚΕΛΙΑ

ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΜΑΣ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

.

Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης πως

κατεβηκαμε με αμαξες και πεζοι στον Πειραια

στο λιμανι εκεινη τη μερα της Ανοιξης να δουμε

τα καραβια μας να πλεουν για την φημισμενη

εκστρατεια στη Σικελια,πολυς κοσμος μαζευτηκε

απ'ολα τα σημεια της Αττικης,και τα παιδια μαζι

μικρα μεγαλα κουνουσαν στα χερια σημαιουλες.

Επ'ευκαιρια ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους

για μια αναμνηστικη φωτογραφια του κλεους μας,

στο βαθος η δαντελα της Αιγινας αχνη

''Ωραιος καιρος,ηλιος''ειπε η Ελενη ευτυχισμενη

στον συζυγο διπλα της,εναν Ροδιο πλουσιο εποικο

''Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως

στα σκοταδια που θα βρεθουν που θα πεσουν ''

και το συγκεντρωμενο πληθος χειροκροτουσε δυνατα

να εγκαρδιωσει τους στρατιωτες και απο τα πολυαριθμα

πλοια απαντουσαν οι στρατιωτες με ενθουσιωδεις

ζητοκραυγες κι εφευγαν οι στρατιωτες μακραιναν

και το 'ξεραν πως πισω δεν θα γυρισουν οι περισοτεροι

Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους

και για την ηλιολουστη μερα εκεινης της Ανοιξης

θα γραψει,και για τις ζητωκραυγες ,ολα θ'αποθανατισθουν

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα,

ισως μπορει να γραψει και για μας που απομειναμε

πισω θεατες,μεχρι να'ρθει,κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει

η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει στη κορνιζα

στο τοιχο του σπιτιου μας,ποιοι ειναι αυτοι

που καποτε υπηρξαν και τωρα τους ξεχασαμε,

κι αυτους και τις ενδοξες εκστρατειες τους,

μοιραια ξεχνιουνται,πεταξε πετρα ο Χρονος,

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν

Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα

της Ανοιξης ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα

1

Η κριτική μεταμοντέρνα ιστοριογραφική ανάλυση τού ποιήματος 

"Φωτογραφία επ' ευκαιρίας τής εν Σικελία εκστρατείας μας" τού χνκουβελη, 

απαιτεί προσέγγιση που συνδυάζει εργαλεία τής μεταμοντέρνας θεωρίας, 

τής κριτικής ιστοριογραφίας, και τής ποιητικής τού ρεαλισμού, ειδικά 

τού ποιητικού ρεαλισμού όπως διαμορφώνεται στο ύστερο 20ό και 21ο αιώνα.

Γενική Εισαγωγή: Μεταμοντέρνα Ιστοριογραφική Οπτική

Η μεταμοντέρνα ιστοριογραφία αμφισβητεί την αντικειμενικότητα, τη γραμμικότητα και τη μοναδική αλήθεια τής ιστορικής αφήγησης. 

Ιστορία, για τον μεταμοντερνισμό, δεν είναι απλώς "καταγραφή γεγονότων", 

αλλά λόγος (discourse), επιλογή αφήγησης, και κατασκευή νοήματος. 

Σε αυτό το πλαίσιο, το ποίημα τού χνκουβελη  λειτουργεί ως ιστοριογραφικό ψευδο-τεκμήριο, όπου η αφήγηση τής εκστρατείας –μέσα από μια «φωτογραφία»– διασαλεύει τα όρια ανάμεσα σε μνήμη, μυθοποίηση, 

ληθη και ιστορική αποτύπωση.

ας αναλύσουμε τούς στίχους τού ποιήματος:

''Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης πως

κατεβηκαμε με αμαξες και πεζοι στον Πειραια

στο λιμανι εκεινη τη μερα της Ανοιξης να δουμε'

Ιστοριογραφική λειτουργία:

Μεταμοντέρνα ανάγνωση: Ο Θουκυδίδης, εδώ, δεν λειτουργεί ως απλός αναφορικός δείκτης στην αρχαία ιστοριογραφία, αλλά ειρωνικά, ως παρασημειωτικός εγγυητής τής αλήθειας. Η «αδιαψευστία» του υπονομεύεται μέσα σε ένα πλαίσιο που αναγνωρίζει ότι κάθε αφήγηση —ακόμα και τού Θουκυδίδη— είναι κατασκευή. Ο ποιητής, χρησιμοποιώντας τον πατέρα τής επιστημονικής ιστορίας, παρωδεί τη νοσταλγία για το ιστορικό αληθές· δηλαδή, επικαλείται το "αυθεντικό" για να δείξει τη ρητορική κατασκευή του.

Ποιητικός ρεαλισμός: Η κάθοδος στον Πειραιά με «άμαξες και πεζοί» προσδίδει έναν νατουραλιστικό τόνο. Η συλλογική εμπειρία ενσωματώνει τη ρεαλιστική απεικόνιση μιας κοινωνικής σκηνής (οι Αθηναίοι στον Πειραιά), που όμως στην πορεία θα αποδομηθεί

Ο Θουκυδίδης (πατέρας τής επιστημονικής Ιστορίας) γίνεται ειρωνικό τεκμήριο. Ο ποιητής τον επικαλείται ως «αδιαψευστο μάρτυρα», αλλά τον χρησιμοποιεί σε φαντασιακή σκηνή, υποσκάπτοντας την αυθεντία του.

Η μετάβαση στο λιμάνι δεν είναι απλώς γεωγραφική· είναι μετάβαση από την καθημερινότητα στην ιστορικότητα.

Μεταμοντέρνος τόνος:

Η «επιτελεστικότητα» τής ιστορικής αφήγησης αποκαλύπτεται – ο ίδιος ο ποιητής ανακατασκευάζει γεγονότα σαν να τα θυμάται.

''τα καραβια μας να πλεουν για την φημισμενη

εκστρατεια στη Σικελια,πολυς κοσμος μαζευτηκε

απ'ολα τα σημεια της Αττικης,και τα παιδια μαζι

μικρα μεγαλα κουνουσαν στα χερια σημαιουλες.''

Ποιητικός ρεαλισμός:

Η εικόνα είναι οικεία, σχεδόν κινηματογραφική – παιδικές σημαίες, συλλογικός ενθουσιασμός. Ο ποιητής αποτυπώνει το συλλογικό φαντασιακό τής δόξας, ένα είδος προ-ηττημένης νοσταλγίας.

Ιστορική ειρωνεία:

Η «φημισμένη εκστρατεία στη Σικελία» παραπέμπει στην τραγική αποτυχία 

των Αθηναίων (415 π.Χ). Ο όρος «φημισμένη» κρύβει ειρωνεία: φημισμένη για την καταστροφή, όχι για τη δόξα.

''Επ'ευκαιρια ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους

για μια αναμνηστικη φωτογραφια του κλεους μας,

στο βαθος η δαντελα της Αιγινας αχνη''

Η φωτογραφία ως ψευδο-τεκμήριο:

Η φωτογράφιση τού κλέους είναι τραγικά ειρωνική. Η φωτογραφία εδώ λειτουργεί σαν μηχανισμός ιστορικής κατασκευής – δεν καταγράφει την αλήθεια, αλλά την προσδοκία τής δόξας.

Εισάγεται το μεταμοντέρνο μοτίβο τής φωτογραφίας ως ιστορικού τεκμηρίου. Όμως εδώ η εικόνα δεν διασώζει τη μνήμη, αλλά αποκαλύπτει τη φθορά της.

Το κιτρίνισμα υποδηλώνει την παλαιότητα, τη φθορά, την αποδυνάμωση της συναισθηματικής σημασίας. Ο τοίχος τού σπιτιού είναι πλέον μουσείο τής λήθης.

Η φωτογραφία, κατεξοχήν εργαλείο ανάμνησης, αποδεικνύεται ανεπαρκές· το ποίημα προειδοποιεί πως ούτε η εικόνα ούτε η αφήγηση σώζουν την ιστορία 

από τη λήθη.

Μεταμοντέρνος χωροχρόνος:

Η «δαντέλα τής Αίγινας» δεν είναι τοπίο· είναι οπτικό φιλτράρισμα τού παρελθόντος, σχεδόν σαν vintage φίλτρο στο Instagram της ιστορίας.

''Ωραιος καιρος,ηλιος''ειπε η Ελενη ευτυχισμενη

στον συζυγο διπλα της,εναν Ροδιο πλουσιο εποικο

''Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως

στα σκοταδια που θα βρεθουν που θα πεσουν ''

Εισβολή τραγικού λόγου:

Η φράση τής Ελένης είναι προφητική. Ο ποιητής χτίζει το ύφος τής τραγωδίας με υπαινιγμούς: φως - σκοτάδι, ήλιος - πτώση. Η ευτυχία προαναγγέλλει την καταστροφή.

Πολιτική διάσταση:

Ο «Ροδιος πλουσιος εποικος» είναι σύμβολο τής αποικιακής υπεροψίας, τής ευμάρειας που δεν αντιλαμβάνεται το επικείμενο τέλος.

''και το συγκεντρωμενο πληθος χειροκροτουσε δυνατα

να εγκαρδιωσει τούς στρατιωτες και απο τα πολυαριθμα

πλοια απαντουσαν οι στρατιωτες με ενθουσιωδεις

ζητοκραυγες κι εφευγαν οι στρατιωτες μακραιναν''

 Μιμητική επιτελεστικότητα:

Η συμμετοχή τού πλήθους στον «ενθουσιασμό» είναι παράσταση. 

Ο χνκουβέλης με λιτή γλώσσα, αποδομεί το "εθνικό αφήγημα" και υπογραμμίζει την κοινωνική επιβολή τού ενθουσιασμού.

''και το 'ξεραν πως πισω δεν θα γυρισουν οι περισοτεροι

Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους

και για την ηλιολουστη μερα εκεινης τής Ανοιξης''

Ιστορία ως μυθοπλασία:

Η «ευγενική» Ιστορία είναι σαρκασμός. Γνωρίζουμε ότι η εκστρατεία απέτυχε. Άρα η Ιστορία θα ωραιοποιήσει, θα επιμεληθεί την τραγωδία.

''θα γραψει,και για τις ζητωκραυγες ,ολα θ'αποθανατισθουν

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα,

ισως μπορει να γραψει και για μας που απομειναμε

πισω θεατες,μεχρι να'ρθει,κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει'

Αντικειμενικότητα ως ειρωνεία:

Ο χνκουβέλης διαλύει το μύθο τής «αντικειμενικής ιστορίας». Η «ακριβεια» 

και η «αυστηρη αντικειμενικοτητα» καταρρέουν – πρόκειται για ερμηνευτικές φαντασιώσεις.

Ο θεατής ως ιστορικό υποκείμενο:

Η Ιστορία δεν είναι μόνο οι "ήρωες". Είναι και οι απομείναντες, οι θεατές. 

Η παθητική θέαση είναι κι αυτή πολιτική πράξη.

''ποιοι ειναι αυτοι που καποτε υπηρξαν και τωρα τους ξεχασαμε, 

κι αυτους και τις ενδοξες εκστρατειες τους»

Η ταυτότητα χάνεται· αυτοί που ήταν δεν είναι πλέον — όχι μόνο ως βιολογική απουσία αλλά και ως απώλεια αφήγησης. Ο ποιητής παίζει με την έννοια τής ιστορικής εξαφάνισης: η λήθη είναι αναπόφευκτη, μοιραία.

Η «ένδοξη εκστρατεία» καταλήγει γραφειοκρατική ρητορική, που δεν σώζει την αλήθεια τών γεγονότων. Είναι ρητορική μεγαλοστομία, που αδυνατεί να συγκρατήσει την ανθρώπινη ουσία των υποκειμένων που συμμετείχαν

«μοιραια ξεχνιουνται, πεταξε πετρα ο Χρονος, 

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν»

Ο Χρόνος προσωποποιείται και επιτίθεται. Η πέτρα (που κανονικά είναι στερεή, μνημονική) ανοίγει τρύπα — διαλύεται. Το πέρασμα τού χρόνου δεν "χτίζει" ιστορία, αλλά δημιουργεί ναυάγια.

Εδώ έχουμε  μεταμοντέρνα κριτική στον γραμμικό ιστορικισμό: όχι, δεν υπάρχει συσσώρευση μνήμης, δεν υπάρχει πρόοδος· μόνο χάος, ρωγμές, εξαφάνιση.

Η εικόνα τού ναυαγίου παραπέμπει στον Μπλανσώ, τον Ντεριντά, και το χαμένο αρχείο: αυτό που ήθελες να θυμάσαι, έχει πια χαθεί στον βυθό τού ανείπωτου.

«Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα της Ανοιξης 

ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα»

Τελευταία αντιστροφή: ο ποιητής επανέρχεται σε ένα σχεδόν ιμπρεσιονιστικό στιγμιότυπο. Όμως αυτή η λαμπρότητα είναι ειρωνικά τραγική: ξέρουμε τι επακολούθησε. Αυτή η μέρα δεν «μένει στη μνήμη» – είναι κενή προβολή, χαρμόσυνη αυταπάτη.

Η ειρωνεία εδώ είναι ποιητικά ρεαλιστική: ο ρεαλισμός αναγνωρίζει την εμπειρία στο «τώρα» της – όμως η μεταμοντέρνα συνείδηση ξέρει πως το παρόν δεν σώζεται, πως ό,τι ήταν φωτεινό είναι ήδη παρελθόν, ήδη λησμονημένο, ήδη «φωτογραφία που κιτρίνισε».

.

.

2

Η ποιητική σύνθεση τού  χνκουβελη «Φωτογραφία επ’ ευκαιρίας τής εν Σικελία εκστρατείας μας» αποτελεί ένα παράδειγμα ποιητικού ρεαλισμού διαμεσολαβημένου από μεταμοντέρνα ιστοριογραφική προσέγγιση. 

Ακολουθεί μια  κριτική ανάλυση που συνδυάζει τα δύο παραπάνω επίπεδα:

1. Ποιητικός Ρεαλισμός: 

Η Ιστορία ως Βίωμα και Θραύσμα

Ο χνκουβέλης επιτυγχάνει μια λεπταίσθητη σύνθεση ποιητικού ρεαλισμού, καθώς το ποίημα:

Ενσωματώνει ιστορικά γεγονότα (Σικελική Εκστρατεία, Θουκυδίδης, λιμάνι τού Πειραιά) με καθημερινές, βιωματικές εικόνες (ηλιόλουστη μέρα, κορνίζα στον τοίχο, κιτρινισμένη φωτογραφία).

Ο ιστορικός χρόνος συμπλέκεται με τον ατομικό, ο συλλογικός μύθος διασταυρώνεται με τη νοσταλγία και τη λήθη.

Η χρήση τής φωτογραφίας ως αφηγηματικού εργαλείου προσομοιάζει με κινηματογραφικό still: μια παγωμένη στιγμή γεμάτη ένταση και προαίσθηση.

 Έτσι, η εικόνα τού παρελθόντος δεν είναι πια ένα γεγονός προς ανάγνωση, 

αλλά ένα συναίσθημα προς ερμηνεία.

2.Μεταμοντέρνα Ιστοριογραφική Ανάλυση: 

Ειρωνεία, Αναστοχασμός, Κατασκευή Μνήμης

Η μεταμοντέρνα ιστοριογραφία τονίζει τη σχετικότητα, την υποκειμενικότητα και την αφηγηματική κατασκευή τής Ιστορίας.

Στο ποίημα παρατηρούμε:

α) Διακειμενικότητα & Ιστορικός Σκεπτικισμός:

«Μάρτυς μας αδιαψεύστος ο Θουκυδίδης»

Η ειρωνική επίκληση τού Θουκυδίδη (παραδοσιακά συνδεδεμένου με την "αντικειμενική" Ιστορία) ενέχει μεταμοντέρνα ειρωνεία: αν ο ιστορικός λόγος είναι "μαρτυρία", τότε είναι ήδη επιλεγμένη ερμηνεία – μια αφήγηση.

β) Η Ιστορία ως Παράσταση και Θέαμα:

«πολύς κόσμος μαζεύτηκε απ' όλα τα σημεία»

Η αποστολή τών στρατευμάτων δεν παρουσιάζεται ως πολιτικό ή στρατιωτικό γεγονός, αλλά ως θεατρικό συμβάν: ο λαός «παρίσταται», φωτογραφίζει, καταγράφει. Η Ιστορία απομυθοποιείται ως συλλογικό θέαμα.

γ) Αναστοχασμός στη Μνήμη και Λήθη:

 «ποιοι είναι αυτοί που κάποτε υπήρξαν και τώρα τους ξεχάσαμε […] μοιραία ξεχνιούνται»

Η μεταμοντέρνα ιστοριογραφία απορρίπτει τη γραμμική, "μεγάλη αφήγηση". 

Εδώ, η φωτογραφία αντί να διασώσει τη μνήμη, αποκαλύπτει τη φθορά της. 

Η ίδια η εικόνα γίνεται σύμβολο λήθης – μια άδεια μνήμη σε κορνίζα.

δ) Χρόνος ως Διάβρωση και Καταβύθιση:

«πέταξε πέτρα ο Χρόνος, άνοιξε η πέτρα στο νερό τρύπα και ναυάγησαν»

Ο χρόνος δεν λειτουργεί εδώ ως ρολόι, αλλά ως βίαιη επέμβαση – ως δύναμη διάβρωσης. Η εκστρατεία ναυαγεί όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά υπαρξιακά: στο βυθό τής λήθης και της ιστορικής αφάνειας.

3. Υφολογικές και Αισθητικές Διαστάσεις

Το ποίημα επιλέγει απλή, προφορική γλώσσα, χωρίς στομφώδεις εξάρσεις – ενισχύοντας τον ποιητικό ρεαλισμό.

Δεν παρουσιάζει την Ιστορία ως «μεγάλο έπος», αλλά ως μικρό, οικείο στιγμιότυπο – προσβάσιμο, οικείο, τελικά εύθραυστο.

Υπάρχει μια λυρική υποβόσκουσα μελαγχολία, που δεν ξεπέφτει στη συναισθηματολογία.

4. Συμπέρασμα

Το ποίημα του χνκουβελη ενσαρκώνει την ποιητική εκδοχή τής μεταμοντέρνας ιστοριογραφίας. Μέσα από τον ποιητικό ρεαλισμό, ο ποιητής αποκαλύπτει όχι την «αλήθεια» τού παρελθόντος, αλλά τον τρόπο με τον οποίο τη θυμόμαστε, τη ξεχνάμε, τη φαντασιωνόμαστε.

Η ιστορική στιγμή τής Σικελικής Εκστρατείας μετατρέπεται από στρατιωτικό δράμα σε υπαρξιακό στοχασμό πάνω στο χρόνο, τη μνήμη, την ανθρώπινη ματαιότητα – κι όλα αυτά μέσα από μια φωτογραφία, που κάποτε ήταν ζωντανή και τώρα κιτρινίζει.

.

.

.

Κ.Π.Καβαφης-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

(Ιστορίες τού κ.Κ)

2 κριτικες αναλυσεις κατά την ποιητική ειρωνία τού Κ.Π.Καβαφη 

από τον κ.Κ στο ποίημα :

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠ'ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝ ΣΙΚΕΛΙΑ

ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΜΑΣ

-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis

Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης πως

κατεβηκαμε με αμαξες και πεζοι στον Πειραια

στο λιμανι εκεινη τη μερα της Ανοιξης να δουμε

τα καραβια μας να πλεουν για την φημισμενη

εκστρατεια στη Σικελια,πολυς κοσμος μαζευτηκε

απ'ολα τα σημεια της Αττικης,και τα παιδια μαζι

μικρα μεγαλα κουνουσαν στα χερια σημαιουλες.

Επ'ευκαιρια ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους

για μια αναμνηστικη φωτογραφια του κλεους μας,

στο βαθος η δαντελα της Αιγινας αχνη

''Ωραιος καιρος,ηλιος''ειπε η Ελενη ευτυχισμενη

στον συζυγο διπλα της,εναν Ροδιο πλουσιο εποικο

''Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως

στα σκοταδια που θα βρεθουν που θα πεσουν ''

και το συγκεντρωμενο πληθος χειροκροτουσε δυνατα

να εγκαρδιωσει τους στρατιωτες και απο τα πολυαριθμα

πλοια απαντουσαν οι στρατιωτες με ενθουσιωδεις

ζητοκραυγες κι εφευγαν οι στρατιωτες μακραιναν

και το 'ξεραν πως πισω δεν θα γυρισουν οι περισοτεροι

Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους

και για την ηλιολουστη μερα εκεινης της Ανοιξης

θα γραψει,και για τις ζητωκραυγες ,ολα θ'αποθανατισθουν

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα,

ισως μπορει να γραψει και για μας που απομειναμε

πισω θεατες,μεχρι να'ρθει,κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει

η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει στη κορνιζα

στο τοιχο του σπιτιου μας,ποιοι ειναι αυτοι

που καποτε υπηρξαν και τωρα τους ξεχασαμε,

κι αυτους και τις ενδοξες εκστρατειες τους,

μοιραια ξεχνιουνται,πεταξε πετρα ο Χρονος,

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν

Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα

της Ανοιξης ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα

1.

Η κριτικη ανάλυση  θα κινηθεί γύρω από την ποιητική ειρωνεία 

τού Κ.Π. Καβάφη, όπως αυτή ανιχνεύεται διακειμενικά στο ποίημα 

τού χ.ν.κουβελη με τίτλο:

«ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΠ’ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝ ΣΙΚΕΛΙΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΜΑΣ»

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η Καβαφική ειρωνεία ως πρίσμα ανάγνωσης

Η ειρωνεία στον Κ.Π. Καβάφη δεν είναι σαρκαστική ή χλευαστική·

είναι τραγικά στοχαστική, αποκαλυπτική, ελλειπτική, ενίοτε αφοπλιστικά νηφάλια. Εμφανίζεται συχνά ως η απόσταση ανάμεσα στην προσδοκία και το αποτέλεσμα, ανάμεσα στην επίσημη Ιστορία και την αθέατη ψυχολογία

τών δρώντων. Είναι μια ειρωνεία τού χρόνου: ο αφηγητής, έχοντας γνώση 

τού τέλους, παρατηρεί τα γεγονότα εκ τών υστέρων, αφήνοντας τον αναγνώστη να αισθανθεί τη ματαιότητα, το μάταιο μεγαλείο, την ανθρώπινη αυταπάτη.

Το ποίημα τού χ.ν.κουβελη είναι βαθύτατα διαποτισμένο από αυτή την καβαφική ειρωνεία. Η ειρωνεία εδώ δεν είναι εργαλείο χλευασμού· είναι μέσο αναστοχασμού τής Ιστορίας και τού ανθρώπου μέσα σε αυτήν. Αποτελεί συνειδητή μίμηση και αναδημιουργία καβαφικού ύφους, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στη μορφή.

ΙΙ. Η σκηνή τής αναχώρησης – σκηνικό ειρωνείας

Το ποίημα ξεκινά με μια εικονική "αλήθεια":

«Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης...»

Η αναφορά στον Θουκυδίδη, τον ιστορικό τής αυστηρότητας και τής ακρίβειας, ενδύει την αφήγηση με κύρος, ωστόσο ο ποιητής ειρωνεύεται αυτή την “αντικειμενικότητα” από την αρχή: η Ιστορία είναι παρούσα, αλλά όχι 

απαραίτητα αληθής.

Η αναχώρηση για τη Σικελική Εκστρατεία (415 π.Χ.), που υπήρξε μια από τις τραγικότερες αποτυχίες τής αθηναϊκής πολιτικής, παρουσιάζεται εδώ ως ειδυλλιακή γιορτή:

«ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους / 

για μια αναμνηστικη φωτογραφια τού κλεους μας»

Η συνειδητή αναχρονία – με τους στρατιώτες να αποθανατίζονται σε φωτογραφία – εισάγει τη βασική λειτουργία τής ειρωνείας: γνωρίζουμε το τέλος, αλλά ο χρόνος τού ποιήματος είναι εγκλωβισμένος στο παρόν τής αυταπάτης.

Το πλήθος χειροκροτεί, τα παιδιά κουνάνε σημαιάκια, ο ήλιος λάμπει.

Όλα είναι όπως πρέπει να είναι σε ένα γεγονός που προορίζεται για την "επίσημη" Ιστορία.

«Ωραιος καιρος,ηλιος» ειπε η Ελενη ευτυχισμενη…

Αυτό το καθημερινό σχόλιο τής Ελένης (κοινότατο, σχεδόν μηδαμινό) φέρει ειρωνική βαρύτητα, γιατί ακολουθεί η προφητική φράση:

«Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως / στα σκοταδια που θα βρεθουν»

Η αθωότητα τής στιγμής διαμελίζεται από τη γνώση τού αφηγητή – γνωρίζουμε τι θα επακολουθήσει. Η χαρά και ο ενθουσιασμός δεν είναι παρά προοίμιο τραγωδίας.

ΙΙΙ. Ο ρόλος τής Ιστορίας – αντικειμενικότητα και λήθη

Το ποίημα επανέρχεται ειρωνικά στον ρόλο τής Ιστορίας:

«Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους»

«...ολα θ'αποθανατισθουν / 

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα»

Η «ευγενική» Ιστορία παρουσιάζεται σαν επιμελώς κατασκευασμένη αφήγηση, που προσποιείται την αντικειμενικότητα, ενώ αποκρύπτει την τραγική αλήθεια. Η ειρωνεία είναι εμφανής: η Ιστορία δεν λέει τα πάντα, και ακόμα περισσότερο, ξεχνιέται.

Το πέρασμα τού χρόνου οδηγεί στη λήθη:

«θα κιτρινισει στη κορνιζα στο τοιχο τού σπιτιου μας»

«ποιοι ειναι αυτοι / 

που καποτε υπηρξαν και τωρα τούς ξεχασαμε»

Η φωτογραφία, το τεκμήριο τού μεγαλείου, ξεθωριάζει – όπως και η μνήμη 

τού γεγονότος. Η αιωνιότητα τής εικόνας αντικρούεται από την προσωρινότητα τής μνήμης.

Ο χρόνος, ποιημένος σχεδόν ως μυθικός τιμωρός, ρίχνει την πέτρα:

 «πεταξε πετρα ο Χρονος,

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν»

Μια μεταφορά εξαιρετικής δύναμης: ο χρόνος ως φυσικό και υπερβατικό στοιχείο διαλύει τη μνήμη, βουλιάζει την Ιστορία, σβήνει τούς ανθρώπους 

και τις πράξεις τους.

IV. Καβαφική διακειμενικότητα – παραλληλισμοί

Το ποίημα τού χνκουβελη βρίθει από καβαφικούς παραλληλισμούς, τόσο θεματικούς όσο και υφολογικούς:

1. «Η Σατραπεία», «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Η Πόλις», «Η Μάχη τής Μαγνησίας»

– Όπως και εκεί, οι ήρωες είναι εκπρόσωποι μιας αυταπάτης, εγκλωβισμένοι στο παρόν πριν την πτώση.

– Υπάρχει το προγνωστικό βλέμμα τού ποιητή, που γνωρίζει το τέλος.

– Υπάρχει η ευγένεια και η κατανόηση για τούς ήρωες, ακόμη κι αν οδεύουν προς το μάταιο.

2. Το ειρωνικό ύφος

Ο τόνος είναι αποστασιοποιημένος, όμως όχι κυνικός. Όπως στον Καβάφη, 

ο χ κουβελης δεν λοιδορεί τούς εμπλεκόμενους· αντίθετα, τούς θρηνεί ήσυχα.

«κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει / 

η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει...»

Αυτό το "βεβαιο" είναι καβαφική ειρωνεία καθαρή: μια ήρεμη αποδοχή τού αναπόφευκτου.

V. Τελικός στίχος – Η αποθέωση τής ειρωνείας

«Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα /

τής Ανοιξης ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα»

Ο τελευταίος στίχος επιστρέφει απατηλά στο ξεκίνημα: μια στιγμή πριν από την καταστροφή, όλα είναι φωτεινά.

Η ειρωνεία εδώ είναι παραπλανητική: η «εξαισια» μέρα δεν είναι μόνο ωραία. Είναι τραγικά ωραία, γιατί κουβαλά μέσα της την αθώα ευτυχία πριν την ήττα. .

VI. Συμπέρασμα

Το ποίημα του χ.ν.κουβελη είναι ένα υψηλού επιπέδου διακειμενικό ποίημα 

που ειλικρινά συνδιαλέγεται με την ποιητική ειρωνία τού Κ.Π.Καβαφη

.

.

.

2

Το ποίημα «Φωτογραφία επ’ ευκαιρίας τής εν Σικελία εκστρατείας μας» 

τού χ.ν. κουβελη  με τον ειρωνικό του τίτλο και την αποστασιοποιημένη, 

σχεδόν ψυχρή αφήγησή του, συνομιλεί ευθέως με τον Καβαφικό κόσμο και αξιοποιεί καβαφικά ειρωνικά μέσα για να σχολιάσει τον ιστορικό παραλογισμό, τη ματαιότητα τών φιλοδοξιών και την αναπόφευκτη λήθη. 

Ας προχωρήσουμε στην ανάλυση με έμφαση στην καβαφική ποιητική ειρωνεία.

«Μαρτυς μας αδιαψευστος ο Θουκυδιδης πως

κατεβηκαμε με αμαξες και πεζοι στον Πειραια»

Η ειρωνεία ξεκινά από την πρώτη στροφή: Επίκληση τού Θουκυδίδη – τού ιστορικού τής λογικής και τής ακρίβειας – ως «μάρτυρα» ενός λαϊκού, θριαμβευτικού ξεκινήματος, που όμως θα οδηγήσει σε ιστορική καταστροφή (την αθηναϊκή αποτυχία στη Σικελία). Η αντικειμενικότητα τού ιστορικού αντιπαραβάλλεται με το συλλογικό πάθος και την αφελή προσδοκία τών πολιτών.

Εισαγωγή με βαρύγδουπο, ιστορικό κύρος. Η επίκληση τού Θουκυδίδη 

υποβάλλει αυθεντία και τεκμηρίωση, σαν να προοικονομεί ένα ένδοξο γεγονός.

Ειρωνεία: Όποιος γνωρίζει την Ιστορία τού Θουκυδίδη, ξέρει το τραγικό τέλος τής εκστρατείας στη Σικελία. Η επίκληση, λοιπόν, ενέχει τραγική ειρωνεία – μάρτυρας τής καταστροφής, όχι τής δόξας

«στο λιμανι εκεινη τη μερα της Ανοιξης να δουμε

τα καραβια μας να πλεουν για την φημισμενη

εκστρατεια στη Σικελια»

Καθώς ενισχύεται η εικόνα τού πλήθους που χαίρεται την "φημισμένη" εκστρατεία, η χρήση τής λέξης «φημισμένη» (που φέρει θετικό πρόσημο) λειτουργεί ειρωνικά: γνωρίζουμε την τραγική έκβαση. Η ειρωνεία βασίζεται στην απόσταση μεταξύ τής ιστορικής γνώσης τού αναγνώστη και τής άγνοιας τών παρόντων.

Η λέξη φημισμένη παραπέμπει σε έναν ένδοξο σκοπό.

Ειρωνεία: Υπόγεια, η λέξη αυτή βαραίνει από ειρωνεία – η εκστρατεία έγινε φημισμένη όχι για την επιτυχία της, αλλά για τον χαμό της.

«πολυς κοσμος μαζευτηκε απ’ όλα τα σημεια της Αττικης, 

και τα παιδια μαζι μικρα μεγαλα κουνουσαν στα χερια σημαιουλες»

Αναπαράσταση μιας λαμπρής, εορταστικής αναχώρησης. Το πλήθος συγκεντρώνεται χαρμόσυνα, όπως σε εθνική γιορτή.

Ειρωνεία: Η εικόνα προκαλεί ενθουσιασμό – μα ο αναγνώστης, γνωρίζοντας 

την Ιστορία, βιώνει πρόδρομη λύπη

Η συλλογική έξαρση περιγράφεται με τρόπο σχεδόν ειδυλλιακό, με αναφορές 

σε παιδιά, πανηγυρική συμμετοχή. Εδώ εντείνεται η τραγική ειρωνεία: η χαρά και η υπερηφάνεια αντιδιαστέλλονται με το προδιαγεγραμμένο τέλος.

Εικόνα εθνικής υπερηφάνειας, σχεδόν θριαμβευτικής. Οι σημαιούλες θυμίζουν σύγχρονες παρελάσεις.

Ειρωνεία: Η παρουσία των παιδιών – σύμβολο αθωότητας – σε μια σκηνή που προοικονομεί καταστροφή, προσθέτει πικρία. Ένας αθώος ενθουσιασμός που 

δεν γνωρίζει τι έρχεται

Η λέξη «σημαιουλες» – υποκοριστικό – εντείνει τον σαρκασμό. 

Η χρήση αυτών τών υποκοριστικών σε στιγμές «μεγαλοπρέπειας» είναι τυπικό καβαφικό ειρωνικό τέχνασμα, δείχνοντας τη ναΐφ πλευρά μιας κατά τα άλλα «ένδοξης» στιγμής.

«Επ'ευκαιρια ποζαραμε σε υπαιθριους φωτογραφους

για μια αναμνηστικη φωτογραφια του κλεους μας»

Εδώ το ποίημα συστήνεται με τον τίτλο του. Ο αυτοσαρκασμός κορυφώνεται: ποζάρουν «επ' ευκαιρίας» της εκστρατείας – η ειρωνική υπερβολή υπογραμμίζει το κενό περιεχόμενο τού «κλέους». Ο όρος «του κλέους μας» ηχεί ειρωνικος μπροστά στην Ιστορική αλήθεια τής καταστροφής.

Ο μοντερνισμός της «φωτογραφίας» εισάγει μια διακειμενική σύνδεση με τη σημερινή κοινωνία τής εικόνας.

Ειρωνεία: Η φωτογραφία, αποτύπωση μιας «στιγμής μεγαλείου», αντιπαραβάλλεται με τη μνήμη τής ήττας. Το «κλέος» (δόξα) είναι ψευδαισθητικό, επιφανειακό.

«στο βαθος η δαντελα της Αιγινας αχνη»

Ποιητική εικόνα, γαλήνια, όμορφη. Η φύση αδιάφορη μπροστά στο ανθρώπινο δράμα.

Ειρωνεία: Η ομορφιά τού τοπίου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το ανθρώπινο πεπρωμένο – μια σιωπηλή αδιαφορία

Η εικόνα τής Αίγινας ως "δαντέλα" προσδίδει μια αισθητική ομορφιά στη στιγμή. Όμως η ομορφιά αυτή δεν αναιρεί την τραγικότητα. Η ειρωνεία ενισχύεται μέσω της αισθητικοποίησης τής αναχώρησης για τον θάνατο.

«'Ωραιος καιρος,ηλιος' ειπε η Ελενη ευτυχισμενη

στον συζυγο διπλα της,εναν Ροδιο πλουσιο εποικο

'Να παρουν μαζι τους ηλιο,θα τους χρειασθει φως

στα σκοταδια που θα βρεθουν που θα πεσουν'»

Προσωπογραφική λεπτομέρεια, φαινομενικά ασήμαντη. Η Ελένη και ο σύζυγός της ζουν μια ευχάριστη καθημερινότητα, σε πλήρη άγνοια του τι θα ακολουθήσει.

Ειρωνεία: Το σχόλιο για τον ωραίο καιρό μπροστά στην καταιγίδα τής Ιστορίας είναι τραγικά ειρωνικό. Η Ελένη, όπως και οι άλλοι, δεν γνωρίζουν

Η στιχομυθία μεταφέρει καθημερινή αφέλεια. Η Ελένη, «ευτυχισμένη», δεν γνωρίζει τι έρχεται. Το σαρκαστικό σχόλιο για το φως – «θα το χρειαστούν στα σκοτάδια» – αποτελεί σκληρή ειρωνεία. Μιλά για σκοτάδια που θα «πέσουν» 

οι στρατιώτες(στα λατομεία της Σικελίας), προοικονομώντας την ήττα, τον θάνατο, την καταστροφή.

«και το συγκεντρωμενο πληθος χειροκροτουσε δυνατα

να εγκαρδιωσει τούς στρατιωτες και απο τα πολυαριθμα

πλοια απαντουσαν οι στρατιωτες με ενθουσιωδεις ζητοκραυγες»

Κορύφωση τής πατριωτικής έξαρσης. Το πλήθος – μάζα λειτουργεί τυφλά, ενθουσιωδώς. Οι «ενθουσιώδεις ζητωκραυγές» φέρνουν στο νου Καβάφη: 

«Και αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που φεύγει». Το «χειροκρότημα» 

και οι «ζητωκραυγές» λειτουργούν ως επιτάφια σάλπιγγα.

«κι εφευγαν οι στρατιωτες μακραιναν

και το 'ξεραν πως πισω δεν θα γυρισουν οι περισσοτεροι»

Συγκλονιστικό: οι ίδιοι οι στρατιώτες ξέρουν. Η αναγνώριση τής μοιραίας πορείας χωρίς αντίσταση – καθαρά καβαφική. Θυμίζει το υπαρξιακό μεγαλείο μες στην ήττα, τη συνείδηση τής ματαιότητας που δεν αποτρέπει την πράξη.

«κι ειναι βεβαιο πως θα’ρθει η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει στη 

κορνιζα στο τοιχο τού σπιτιου μας»

Απότομη μετάβαση στο μέλλον, στη λήθη. Το κιτρίνισμα τής φωτογραφίας 

– οπτικό σύμβολο παρακμής και ξεχασιάς.

Ειρωνεία: Το «κλέος» γίνεται σκονισμένη ανάμνηση

«Η Ιστορια ευγενικη θα γραψει,βεβαια,γι'αυτους

και για την ηλιολουστη μερα εκεινης της Ανοιξης

θα γραψει,και για τις ζητωκραυγες ,ολα θ'αποθανατισθουν

με ακριβεια και με αυστηρη αντικειμενικοτητα»

Εδώ η ειρωνεία χτυπά την έννοια τής ιστορικής καταγραφής. Η "ευγενική" Ιστορία θα καταγράψει με ακρίβεια μια σκοπιμοποιημένη αφήγηση. 

Σαρκασμός: η αντικειμενικότητα είναι ρητορική επίφαση. 

Ο ποιητής αμφισβητεί την ουδετερότητα τής ιστορίας.

«ισως μπορει να γραψει και για μας που απομειναμε

πισω θεατες,μεχρι να'ρθει,κι ειναι βεβαιο πως θα'ρθει

η μερα που η φωτογραφια θα κιτρινισει στη κορνιζα»

Η ειρωνεία γίνεται υπαρξιακή: οι θεατές, οι ουδέτεροι, θα ξεχαστούν. 

Η φωτογραφία τού κλέους θα κιτρινίσει. Σαν τις καβαφικές μορφές που 

«δεν διασώζονται». Μνήμη και Λήθη σε σύγκρουση – με τη Λήθη να νικά.

«ποιοι ειναι αυτοι που καποτε υπηρξαν και τωρα τους ξεχασαμε, 

κι αυτους και τις ενδοξες εκστρατειες τους»

Το ερώτημα γεννά υπαρξιακή μελαγχολία: ποιοι ήμασταν;

Ειρωνεία: Το «ένδοξες» έρχεται αντιθετικά με τη λήθη και την ήττα. 

Η δόξα δεν αντέχει στον Χρόνο.

«μοιραια ξεχνιουνται, πεταξε πετρα ο Χρονος, 

ανοιξε η πετρα στο νερο τρυπα και ναυαγησαν»

 Εξαιρετική ποιητική μεταφορά: ο Χρόνος σαν φυσική δύναμη 

– ρίχνει την πέτρα τής λήθης και καταποντίζει τις ένδοξες στιγμές.

Ειρωνεία: Δεν χρειάστηκε πόλεμος, μόνο ο χρόνος. Η ιστορική λήθη είναι 

η ύψιστη ειρωνεία για όσους αναζητούσαν αθανασία μέσω δόξας.

Καταληκτικός Στίχος:

«Ομως εκεινη την εξαισια ηλιουλουστη μερα της Ανοιξης 

ολα ηταν διαφορετικα και λαμπρα»

 Επιστροφή στο παρελθόν, νοσταλγικά.

Ειρωνεία: Η ομορφιά τής στιγμής φωτίζει τη ματαιότητά της. Το «διαφορετικά και λαμπρά» είναι γλυκόπικρη ανάμνηση. Μια στιγμή ευτυχίας που προοικονομεί την τραγωδία.

Συνολική Κριτική Ανάλυση – Ποιητική Ειρωνεία:

Το ποίημα κινείται με άριστη καβαφική δεξιοτεχνία μεταξύ ιστορικού ρεαλισμού και υπαρξιακής ειρωνείας. Ο χ.ν. κουβέλης, εμπνευσμένος από το.υφος και την ειρωνεία τού Καβάφη, χτίζει μια αφήγηση όπου το παρόν τής φωτογραφίας εμπεριέχει το σπέρμα τής ήττας.

η ποιητική ειρωνία είναι καταλυτική 

.

.

.