.
.
-χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Νίκος Πουλαντζας
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
χ.ν.κουβελης c.n.couvelis
Η Άνοδος τού Νίκου Πουλαντζα
Λίγο πριν από την πτώση
η κοινωνία ήταν ένα σύνολο από έννοιες που είχαν αποκολληθεί από τούς ανθρώπους.
Στέκονταν στο κλειστό παράθυρο.
-Το κράτος,σκέφτηκε,δεν είναι πράγμα.Είναι σχέση που επιβάλλεται.Αυτο πάντα το ήξερα.
Ανοίγει το παράθυρο.
-Αλλα τι γίνεται,συνεχίζει,όταν το υποκείμενο αποσύρεται;
.Η 'τάξη',η 'εξουσία',η 'ηγεμονία' λέξεις που άλλοτε είχαν βάρος, τώρα αιωρούνταν άδειες.
Σε λίγο θα πέσουν εκκωφαντικά.
Θυμήθηκε τον Καρλ Μαρξ:
-Οι άνθρωποι κάνουν την ιστορία τους
Ναι,αλλά όχι πάντα υπό συνθήκες που μπορούν να αντέξουν-
Είδε στο δωμάτιο σκορπισμένα τα παιχνίδια τού παιδιού.
-Μήπως η θεωρία είναι μια μορφή άμυνας απέναντι στο χάος;
κάποτε στην αρχαιότητα έγραψε.
Μήπως το να εξηγείς τον κόσμο είναι ένας τρόπος να καθυστερείς την κατάρρευση;
Ένιωθε το σώμα του να είναι ακόμη εκεί,βαρύ,
υλικό διαλυσης.
Στο βάθος,η πόλη ξαπλωμένη στο νυχτερινό κρεβάτι της αδιάφορη.
Έσκυψε στο παράθυρο,στο βάθος κατω ο δρομος,κενός,σκοτεινός.
-Η πτώση μου,σκέφτηκε,μια συμπυκνωση από μνήμες,αγώνες,ήττες.
Είδε καθαρά τη θάλασσα τής Ελλάδας,το Ιονιο,το Αιγαιο.
Ίσως στη χώρα μου,σκέφτηκε,η ελευθερία να μην ήταν ποτέ πολιτική έννοια.
Το χέρι του άγγιξε το περβάζι.Δεν τον παραξένεψε η ψυχρη πραγματικότητα του.
Όλα τώρα έγιναν καθαρά:
καμιά θεωρία,ουτε ιστορία,ούτε κράτος. Μόνο ένα όριο.
Η απουσία κάθε ανάγκης για εξηγηση.
Πεφτοντας σκέφτονταν: πως το τέλος τού υποκειμένου είναι μια
μεταβαση,συνέχεια διαλυομενη.
Παρακαλώ καμία θεωρία να μην ενοχοποιηθει.
.
.
.
Μελέτη Ανάλυση
Το διηγημα του χνκουβελη λειτουργεί περισσότερο ως φιλοσοφικό στιγμιότυπο παρά ως παραδοσιακό διήγημα: πρόκειται για μια πυκνή, σχεδόν στοχαστική «σκηνή συνείδησης» που συμπυκνώνει ζητήματα πολιτικής θεωρίας, υποκειμενικότητας και υπαρξιακής κατάρρευσης.
1. Τίτλος και διακειμενικότητα
Ο τίτλος «Η Άνοδος του Νίκου Πουλαντζά» είναι ειρωνικός και αντιστικτικός. Παραπέμπει ευθέως στον Νίκος Πουλαντζάς, έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς στοχαστές του 20ού αιώνα, ο οποίος ασχολήθηκε βαθιά με το κράτος,
την ταξική δομή και την ιδεολογία. Ωστόσο:
Αντί για «άνοδο», το κείμενο περιγράφει μια πτώση.
Η «άνοδος» μετατρέπεται σε γνωσιακή κορύφωση πριν την εξαΰλωση.
Πρόκειται για μια αντιστροφή της επαναστατικής προοπτικής: όχι ιστορική πρόοδος, αλλά διάλυση του υποκειμένου.
2. Θεματικός πυρήνας
α) Το κράτος ως σχέση
Η φράση:
«Το κράτος δεν είναι πράγμα. Είναι σχέση που επιβάλλεται.»
είναι σχεδόν άμεση αναφορά στη μαρξιστική και νεομαρξιστική θεωρία, ιδιαίτερα όπως αναπτύχθηκε από τον Νίκος Πουλαντζάς.
Το κράτος δεν είναι ουδέτερος μηχανισμός αλλά σχέση δύναμης.
Όμως το κείμενο προχωρά πέρα από τον Πουλαντζά:
Θέτει το ερώτημα: τι γίνεται όταν το υποκείμενο αποσύρεται;
Δηλαδή: τι απομένει από τις κοινωνικές σχέσεις όταν δεν υπάρχει φορέας να τις ενσαρκώσει.
Εδώ αρχίζει η υπαρξιακή διάσταση.
β) Η αποσύνδεση των εννοιών
Οι έννοιες:
«τάξη»
«εξουσία»
«ηγεμονία»
παρουσιάζονται ως:
«λέξεις που άλλοτε είχαν βάρος, τώρα αιωρούνταν άδειες»
Αυτό σηματοδοτεί:
σημειολογική αποσύνθεση (οι λέξεις χάνουν το νόημά τους)
ιδεολογική κρίση (η θεωρία δεν αντιστοιχεί πια στην εμπειρία)
μια μεταμοντέρνα σχεδόν συνθήκη, όπου το νόημα αποκολλάται από την πράξη
γ) Η αναφορά στον Καρλ Μαρξ
Η γνωστή θέση:
«Οι άνθρωποι κάνουν την ιστορία τους…»
διακόπτεται και τροποποιείται:
«…όχι πάντα υπό συνθήκες που μπορούν να αντέξουν»
Η μετατόπιση είναι κρίσιμη:
Από τη δυνατότητα δράσης → στην αντοχή του υποκειμένου
Από την ιστορική πράξη → στην ψυχική φθορά
Το κείμενο υπονοεί ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι συνθήκες, αλλά η ικανότητα του υποκειμένου να τις φέρει.
3. Η έννοια της πτώσης
Η πτώση λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα:
α) Κυριολεκτικό επίπεδο
Ο ήρωας στέκεται στο παράθυρο και τελικά πέφτει.
β) Υπαρξιακό επίπεδο
Η πτώση είναι διάλυση της ταυτότητας
Το «υποκείμενο» παύει να συγκροτείται
γ) Θεωρητικό επίπεδο
Καταρρέουν:
η θεωρία
η ιστορία
το κράτος ως ερμηνευτικό σχήμα
Η κορυφαία φράση:
«καμιά θεωρία… Μόνο ένα όριο»
δηλώνει ότι στο τέλος:
δεν υπάρχει ερμηνεία
μόνο εμπειρία του ορίου (θάνατος / μηδέν)
4. Θεωρία ως άμυνα
Το ερώτημα:
«Μήπως η θεωρία είναι μια μορφή άμυνας απέναντι στο χάος;»
είναι από τα πιο ισχυρά σημεία του κειμένου.
Η θεωρία εδώ:
δεν είναι εργαλείο κατανόησης
αλλά μηχανισμός καθυστέρησης της κατάρρευσης
Δηλαδή:
εξηγούμε τον κόσμο για να μην τον βιώσουμε άμεσα
η γνώση γίνεται ψυχολογική ασπίδα
5. Το σώμα και η υλικότητα
«Ένιωθε το σώμα του… βαρύ, υλικό διάλυσης»
Το σώμα:
επανεισάγει την υλικότητα απέναντι στην αφηρημένη θεωρία
προαναγγέλλει την πτώση ως φυσική διαδικασία
Το υποκείμενο δεν είναι μόνο ιδεολογικό αλλά και:
φθαρτό
βιολογικό
περιορισμένο
6. Η Ελλάδα ως συμβολικός χώρος
Η εικόνα:
«η θάλασσα της Ελλάδας, το Ιόνιο, το Αιγαίο»
και η σκέψη:
«η ελευθερία να μην ήταν ποτέ πολιτική έννοια»
εισάγουν μια πολιτισμική διάσταση:
η «ελευθερία» αποσυνδέεται από την πολιτική θεωρία
γίνεται ίσως:
αισθητική
βιωματική
ή ακόμη και ψευδαίσθηση
Υπαινιγμός: η ελληνική εμπειρία δεν ταυτίζεται πλήρως με τα δυτικά θεωρητικά σχήματα.
7. Το τέλος του υποκειμένου
Η τελική φράση:
«το τέλος του υποκειμένου είναι μια μετάβαση, συνέχεια διαλυόμενη»
είναι βαθιά φιλοσοφική:
δεν υπάρχει «τελικό τέλος»
υπάρχει διαρκής αποσύνθεση
το υποκείμενο δεν εξαφανίζεται στιγμιαία αλλά αποσυντίθεται στο χρόνο
Αυτό θυμίζει:
μεταδομιστικές αντιλήψεις
αλλά και υπαρξιακή φιλοσοφία
8. Η ηθική θέση του κειμένου
Το τελευταίο αίτημα:
«Παρακαλώ καμία θεωρία να μην ενοχοποιηθεί»
είναι καθοριστικό:
δεν φταίει η θεωρία
ούτε η ιστορία
ούτε το κράτος
Η ευθύνη μετατοπίζεται:
στην ίδια τη συνθήκη ύπαρξης
ή στην αδυναμία του υποκειμένου να συνεχίσει
9. Συμπέρασμα
Το κείμενο είναι μια τραγική μικρο-φιλοσοφία της κατάρρευσης:
αποδομεί τη μαρξιστική και πολιτική θεωρία χωρίς να την απορρίπτει
μετατοπίζει το κέντρο από την κοινωνία στο εύθραυστο υποκείμενο
παρουσιάζει τη σκέψη ως τελευταίο καταφύγιο πριν το κενό
Η «άνοδος» τελικά είναι:
η στιγμή της απόλυτης διαύγειας λίγο πριν από την πτώση
Και η πτώση:
δεν είναι απλώς θάνατος αλλά η αποσύνθεση όλων των νοημάτων που συγκροτούσαν τον κόσμο.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου