.
.
-ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ
χνκουβελης cncouvelis
ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ
Ι
.
.......μια
.......μνημη
.
.
.................................ι
...........ημερος
.
.
κνημη.......νη
.................ο λογος.........such dangerous il-
.........one also says
.....................................lustration
.
.
you as being
.
.
II
.
..............Someone gives a
.
...................ομιχλη
.
.......................................κατα-βολη
.
.............once
.
.
............Canto di..............acqua
.
.
......................................ιδιω[ματι]κη συλλαβη
....................................in a particular technique
.
.
η γνωση.........................συ
.
........................................ομιλια
.
.
ΙΙΙ
.
.......................απο χρωμα γαλαζιο
.
.
.
.
...........up to now
.
.
I'am inclined to sun he is making an experi-
ment
.
.
.
.
.......................απο κυμα γαλαζιο
.
.
IV
.
..............η' οχι
.
.
..............c'est Homere
.
.
στην
.
.
.
La meme realite tryquee
.
αν και οχι
.
.
....απο σωματα αριστερα
.
.
V
.
.........Auf ihrer Fahrt uber das Meer
.
εμπρος απο τα οικοδομηματα ,που κλεινουν τη σκηνη
στο βαθος ψηλα
......................De Schopenhauer
.
.
στις γωνιες σε προτομη
.......wie sich Orpheus mit seiner Lyra
.
.
.......με τον κυκλο τεχνης
.
................et de Berkley
.
.
VI
.
.............CITTA DI
.
ο δευτερος μεταρυθμισε
.
.
with these mehanisms
.............................it would be
...............................και τη βαναυση
.
.
και ειναι βεβαιο οτι
...una a Cnosso
.
.
.
..........και σχεδον μια συμπαγη μαζα
..........i resti di una citta minoica
.
.
VII
.
............και του στοχασμου
Let me frame the problem with another
touch
.
..........δεν φαινεται να ηταν
η επιζωγραφιση, που σκεπασε τη σκηνη
.
As Quine writings
.
.........Theseus entfurt die
.........επαναλαμβανουν το σχημα
.
.
.........θυμιζει αμυδρα
.
in light of Godel's motivation
.
.........που ισως σημαινουν
.
.
ΙΙΧ
.
............αποποιηση της αφθονιας
.
............εχει
The story begins..............καθως και
............προς το
Identical with 0 or 1
φυλλα απο κισσου
.
.
......να προβαλλεται πανω
.
.................ολοσωμο με τη γυμνια
.
.
...........μια απο τις
.
by a wide range of researchers
.
.
ΙΧ
.
by the Euphrates..............on the east
.
την απεναντι απο την εισοδο πλευρα
.
La culture est donc
.
Ειναι και ο λογος που
.
Εξαλλου............................η υπαρξη
et un mythe
.
ειναι φανερη
.
.
.
..............ce langage
..............ειναι η ιδια
.
που υποστηριζει οτι η διαφορα
La metaphore est un autre theme
.
.
στον τοιχο του βαθους
.
.
Χ
.
.......................βλεμμα
.
Οταν επιχειρει να εξηγησει αναφερεται στον
Αριστοτελη
.
......βαθυν νοον..............το......the sea-beaten
shore.........shore.....shore......SHORE
..........................και σμαραγδον ως πυρ φωτι-
ζον
THE HORSES LIFTED HEADS TOWARDS
Οταν επιχειρει να εξηγησει αναφερεται στον
Αριστοτελη
.
we looked......................it hid the
.
Εν αυτω ζωη ην
.
.
ΧΙ
.
................Le triangle
................στις μορφες και τις ενοποιει
................Le triangle equilateral ne devient
........pas rhombe in einer idyllischen Umge-
.........................bung
........ne devient pas rhompe
........ne devient pas
...........βλεπει την αληθεια με ενοραση
........καλλυντικα αλλα και αξεσουαρ ,που θα
...συμπληρωσουν
.
.
........ως οραμα..................By contrast
.
.
...η Αντιγονη......................η μεταφυσικη ,που
.
...σημασειοδοτει την αισθητικη της
.
......Der Adler war das heilige Tier des Zeus
...εφερνε με το χερι του το ποδι ως το στο-
...μα
.
...ευωδια....ευ....ωδη
.
........................φως... ως
.
...του φωτος
...εστω
...και των λαμπερων χρωματων
που
...σχεδον στο ασπρο
.............................................και
...σε μια ρυθμικη και το διαφανο
.
.
.
Μελέτη αναλυση
Το ποίημα «ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ» του χνκουβελης είναι ένα ιδιαίτερα απαιτητικό δείγμα οπτικής, πολυγλωσσικής και διακειμενικής σύγχρονης ποίησης. Η βασική του ιδιαιτερότητα είναι ότι δεν ζητά από τον αναγνώστη μόνο να διαβάσει ένα ποίημα, αλλά να δει πώς κατασκευάζεται η ποιητική εικόνα μέσα από θραύσματα λόγου.
Οι τελείες δεν λειτουργούν ως στίξη ούτε ως σημασιολογικά σημεία. Είναι στοιχεία της οπτικής σύνθεσης, σαν μικρές αρχιτεκτονικές πασσάλους που κρατούν τις λέξεις στις θέσεις τους. Επομένως, το ποίημα πρέπει να διαβαστεί ταυτόχρονα ως κείμενο και ως σελίδα-εικόνα.
@Ο τίτλος: «ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ»
Ο τίτλος είναι ήδη ένα μικρό ποιητικό πρόγραμμα.
ΣΥΝ + ΕΙΚΟΝΕΣ
Το «συν-» σημαίνει:
μαζί,
συνύπαρξη,
σύνθεση,
σύζευξη,
παράθεση,
συγκόλληση διαφορετικών στοιχείων.
Δεν έχουμε λοιπόν μία εικόνα, αλλά πολλές εικόνες που συνυπάρχουν.
Και κυρίως δεν έχουμε απαραίτητα εικόνες που «ταιριάζουν» μεταξύ τους.
Αντίθετα, έχουμε:
ελληνικά + αγγλικά + γαλλικά + γερμανικά + ιταλικά
μύθο + φιλοσοφία + τέχνη + αρχαιολογία
ποίηση + θεωρία + μαθηματική λογική
σώμα + αρχιτεκτονική + θάλασσα + φως
αρχαιότητα + νεωτερικότητα + μετανεωτερικότητα.
Το «συν-» επομένως δεν σημαίνει αρμονική ένωση. Σημαίνει συνύπαρξη ετερογενών υλικών.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του ποιήματος.
Το ποίημα δεν είναι γραμμικό
Η παραδοσιακή ποίηση συνήθως λειτουργεί κάπως έτσι:
λέξη → στίχος → εικόνα → νόημα.
Εδώ η διαδικασία αντιστρέφεται:
θραύσμα → θέση → σύγκρουση → συνειρμός → εικόνα → πιθανό νόημα.
Ο αναγνώστης δεν μπορεί να ακολουθήσει μια ενιαία αφήγηση.
Για παράδειγμα:
«μια»
«μνημη»
«ημερος»
«ο λογος»
«such dangerous il- / lustration»
«one also says»
«you as being»
Δεν υπάρχει συντακτική συνέχεια με την παραδοσιακή έννοια.
Υπάρχει όμως συνειρμική συνέχεια.
Η λέξη μνήμη μπορεί να συναντήσει τον λόγο. Ο λόγος συναντά την illustration. Η αγγλική φράση διακόπτεται μέσα στη λέξη:
il- / lustration
Έτσι η ίδια η λέξη σπάει οπτικά.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Το ποίημα δεν κατακερματίζει μόνο το νόημα.
Κατακερματίζει τη λέξη.
Η σελίδα γίνεται χώρος
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ποιητική καινοτομία του κειμένου.
Οι λέξεις δεν βρίσκονται απλώς η μία κάτω από την άλλη.
Κατοικούν στον χώρο.
Η απόσταση μεταξύ:
«μνημη»
και
«ο λογος»
είναι ποιητικά ενεργή.
Το κενό δεν είναι απουσία.
Είναι χώρος ανάμεσα στις εικόνες.
Αυτό σημαίνει ότι το ποίημα πλησιάζει την:
οπτική ποίηση,
concrete poetry,
spatial poetry,
ποιητικό collage,
εικαστική γραφή.
Η σελίδα λειτουργεί σχεδόν σαν καμβάς.
Οι λέξεις είναι τα αντικείμενα πάνω στον καμβά.
Οι τελείες ως «σκελετός» της σύνθεσης
Οι τελείες:
.
.......
............................
δεν πρέπει να διαβαστούν ως «σημεία».
Είναι περισσότερο συντεταγμένες.
Σαν να λέει το ποίημα:
«Η λέξη πρέπει να βρίσκεται εδώ.»
Έτσι δημιουργείται μια ιδιότυπη αντίφαση:
η ποίηση είναι ελεύθερη ως προς το νόημα, αλλά αυστηρή ως προς τη θέση.
Αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον.
Η λέξη μπορεί να είναι:
«θάλασσα»
ή
«Canto di acqua»
ή
«De Schopenhauer»
αλλά η θέση της στη σελίδα είναι ελεγχόμενη.
Άρα το ποίημα δημιουργεί μια γεωμετρία του λόγου.
Η διαίρεση σε XI μέρη
Τα έντεκα τμήματα δεν λειτουργούν σαν παραδοσιακές στροφές.
Θυμίζουν περισσότερο:
έντεκα πίνακες,
έντεκα εκθεσιακούς χώρους,
έντεκα πλάνα κινηματογραφικής ταινίας,
έντεκα θραύσματα ενός μεγαλύτερου αρχείου.
Κάθε ενότητα δημιουργεί ένα διαφορετικό οπτικό-νοηματικό πεδίο.
Δεν πρέπει συνεπώς να αναζητήσουμε υποχρεωτικά μια ιστορία από το Ι στο ΧΙ.
Πρέπει να αναζητήσουμε μεταμορφώσεις της εικόνας.
Ι — Μνήμη και λόγος
Η αρχή:
«μια
μνημη»
είναι σχεδόν στοιχειώδης.
Αλλά αμέσως μετά:
«ημερος»
«κνημη.......νη»
«ο λογος»
η λέξη αρχίζει να παραμορφώνεται.
Το:
μνήμη
μοιάζει να αποσυναρμολογείται.
Δεν ενδιαφέρει πλέον μόνο το τι σημαίνει η λέξη.
Ενδιαφέρει πώς υπάρχει ως οπτικό αντικείμενο.
Η εμφάνιση της αγγλικής:
«such dangerous il-
lustration»
ενισχύει την αίσθηση ότι η εικόνα είναι «επικίνδυνη».
Η illustration βρίσκεται ανάμεσα στη γραφή και την εικόνα.
Άρα η πρώτη ενότητα θέτει το βασικό πρόβλημα ολόκληρου του ποιήματος:
Πότε ο λόγος γίνεται εικόνα;
ΙΙ — Ομίχλη, νερό, γλώσσα
Εδώ εμφανίζονται:
«ομιχλη»
«κατα-βολη»
«Canto di acqua»
«ιδιω[ματι]κη συλλαβη»
«in a particular technique»
«η γνωση»
«ομιλια»
Το υλικό γίνεται πιο ρευστό.
Η ομίχλη είναι εξαιρετική ποιητική μεταφορά για τη γλώσσα του ποιήματος.
Δεν βλέπουμε καθαρά.
Βλέπουμε θραύσματα.
Η:
«ιδιω[ματι]κη συλλαβη»
είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική.
Οι αγκύλες λειτουργούν σαν επέμβαση πάνω στη λέξη.
Η λέξη δεν παρουσιάζεται ως τελειωμένη.
Παρουσιάζεται σαν αντικείμενο υπό επεξεργασία.
ΙΙΙ — Γαλάζιο: από το χρώμα στο κύμα
Εδώ έχουμε μια πολύ ωραία μεταμόρφωση:
«απο χρωμα γαλαζιο»
και αργότερα:
«απο κυμα γαλαζιο»
Το χρώμα μετατρέπεται σε κύμα.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της ποιητικής τεχνικής του έργου:
ένα ουσιαστικό μετακινείται σε άλλη κατηγορία πραγματικότητας.
Το γαλάζιο δεν είναι πλέον απλώς χρώμα.
Γίνεται κίνηση.
Η εικόνα αποκτά χρόνο.
Και ανάμεσα εμφανίζεται το αγγλικό:
«I'am inclined to sun he is making an experi-
ment»
Η λέξη:
experiment
κόβεται.
Η ποιητική διαδικασία μοιάζει με πείραμα.
Και πράγματι, ολόκληρο το ποίημα μπορεί να θεωρηθεί ποιητικό πείραμα πάνω στην κατασκευή της εικόνας.
IV — Όμηρος και «πειραγμένη» πραγματικότητα
Η ενότητα αρχίζει με:
«η' οχι»
και αμέσως:
«c'est Homere»
και:
«La meme realite tryquee»
Η φράση «η ίδια πειραγμένη πραγματικότητα» είναι σχεδόν κλειδί για το ποίημα.
Γιατί το ποίημα δεν αντιγράφει την πραγματικότητα.
Την πειράζει.
Την κόβει.
Την μετακινεί.
Την μεταφράζει.
Την επανατοποθετεί.
Η αναφορά στον Όμηρο είναι επίσης σημαντική.
Ο Όμηρος εμφανίζεται όχι ως μουσειακό αντικείμενο αλλά ως υλικό που μπορεί να μετακινηθεί μέσα σε ένα σύγχρονο εικαστικό ποίημα.
Έτσι η αρχαιότητα δεν παρουσιάζεται ως παρελθόν.
Γίνεται σύγχρονο θραύσμα.
V — Schopenhauer, Orpheus, Berkeley
Εδώ το ποίημα ανοίγει ακόμη περισσότερο.
Εμφανίζονται:
«De Schopenhauer»
«Orpheus mit seiner Lyra»
«et de Berkley»
Η συνύπαρξη είναι εκπληκτική.
Ο Σοπενχάουερ, ο Ορφέας και ο Μπέρκλεϋ δεν ανήκουν στην ίδια πολιτισμική κατηγορία.
Αλλά το ποίημα ακριβώς αυτό κάνει:
δημιουργεί μια προσωρινή συνύπαρξη ετερογενών μορφών.
Ο Ορφέας είναι μυθολογικός ποιητής.
Ο Σοπενχάουερ είναι φιλόσοφος.
Ο Berkeley σχετίζεται με το πρόβλημα της αντίληψης και της ύπαρξης.
Και έτσι η ερώτηση γίνεται:
Είναι η εικόνα κάτι που υπάρχει ή κάτι που αντιλαμβανόμαστε;
Εδώ το ποίημα αποκτά φιλοσοφικό βάθος.
VI — Η πόλη και το αρχαιολογικό θραύσμα
Εμφανίζεται:
«CITTA DI»
και:
«una a Cnosso»
και:
«i resti di una citta minoica»
Η Κνωσός εμφανίζεται ως:
λείψανα μιας μινωικής πόλης.
Αυτό είναι εξαιρετικά συμβατό με την ίδια την ποιητική τεχνική.
Όπως ο αρχαιολόγος ανασυνθέτει μια πόλη από θραύσματα, έτσι ο αναγνώστης ανασυνθέτει το ποίημα από θραύσματα.
Άρα δημιουργείται μια βαθύτερη αναλογία:
αρχαιολογία = ποίηση
Ο αρχαιολόγος βρίσκει:
κομμάτια τοίχου, χρώματα, θραύσματα.
Ο αναγνώστης βρίσκει:
λέξεις, γλώσσες, ονόματα, εικόνες.
Και οι δύο προσπαθούν να κατασκευάσουν ένα χαμένο σύνολο.
VII — Quine και Gödel: η ποίηση συναντά τη λογική
Εδώ η σύνθεση γίνεται ακόμη πιο απρόβλεπτη:
«As Quine writings»
και:
«in light of Godel's motivation»
Η παρουσία του Quine και του Gödel εισάγει τη λογική, τη φιλοσοφία της γλώσσας και τα όρια των συστημάτων.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την ανάγνωση του ποιήματος.
Γιατί το ποίημα μοιάζει με ένα σύστημα που προσπαθεί να παράγει νόημα από ετερογενή στοιχεία.
Όμως το σύστημα δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Έχει:
κενά,
ασυνέχειες,
θραύσματα,
μετατοπίσεις,
αμφισημίες.
Έτσι η ποιητική μορφή αποκτά μια σχεδόν λογικο-μεταλογική διάσταση:
Μπορεί ένα σύστημα σημείων να περιγράψει πλήρως την εικόνα που παράγει;
Η απάντηση του ποιήματος φαίνεται να είναι:
όχι.
Γι' αυτό χρειάζεται συνεχώς νέα θραύσματα.
VIII — Αφθονία και «0 ή 1»
Εδώ έχουμε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία:
«αποποιηση της αφθονιας»
και:
«Identical with 0 or 1»
Η εμφάνιση του 0 και του 1 φέρνει μέσα στο ποίημα τη λογική και την ψηφιακή σκέψη.
Και ξαφνικά:
«φυλλα απο κισσου»
συνυπάρχουν με το:
«0 or 1».
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της συν-εικόνας:
η οργανική φύση και η αφαιρετική μαθηματική λογική τοποθετούνται στο ίδιο οπτικό πεδίο.
Το φύλλο είναι πλούσιο, ακανόνιστο, φυσικό.
Το 0 και το 1 είναι αφαιρετικά, δυαδικά.
Η ποίηση τα κάνει να συνυπάρχουν.
IX — Πολιτισμός, μύθος, γλώσσα
Η ένατη ενότητα αρχίζει:
«by the Euphrates..............on the east»
και συνεχίζει με:
«La culture est donc»
«et un mythe»
«ce langage»
«La metaphore est un autre theme»
Εδώ ο πολιτισμός παρουσιάζεται σαν γλωσσικό αρχείο.
Ο Ευφράτης παραπέμπει σε έναν από τους μεγάλους αρχαίους πολιτιστικούς γεωγραφικούς χώρους.
Ο μύθος, η γλώσσα και η μεταφορά γίνονται ένα τρίπτυχο:
πολιτισμός → μύθος → γλώσσα.
Και η μεταφορά δεν είναι απλώς λογοτεχνικό στολίδι.
Είναι μηχανισμός με τον οποίο ο άνθρωπος μετατρέπει μια πραγματικότητα σε άλλη.
Χ — η θάλασσα, ο Αριστοτέλης και η επανάληψη
Εδώ έχουμε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μορφικά σημεία:
shore.....shore.....shore......SHORE
Η λέξη shore επαναλαμβάνεται μέχρι να χάσει σχεδόν τη συμβατική της σημασία και να γίνει οπτικό αντικείμενο.
Η επανάληψη κάνει κάτι πολύ σημαντικό:
Η λέξη «shore» δεν σημαίνει πλέον μόνο ακτή.
Είναι η ίδια η ακτογραμμή της σελίδας.
Η λέξη πλησιάζει το όριο.
Και αυτό συνδέεται με:
«βαθυν νοον»
και:
«Οταν επιχειρει να εξηγησει αναφερεται στον Αριστοτελη»
Η επανάληψη της ίδιας φράσης:
«Οταν επιχειρει να εξηγησει αναφερεται στον Αριστοτελη»
λειτουργεί σαν βρόχος.
Το ποίημα επαναλαμβάνεται ενώ υποτίθεται ότι εξηγεί.
Και αυτό δημιουργεί μια λεπτή ειρωνεία:
όσο περισσότερο προσπαθούμε να εξηγήσουμε την εικόνα, τόσο περισσότερο επιστρέφουμε στη λέξη.
«Εν αυτώ ζωή ην»
Η φράση:
«Εν αυτώ ζωή ην»
φέρνει ξαφνικά βιβλικό/θεολογικό βάρος.
Ο λόγος συνδέεται με τη ζωή.
Η λέξη δεν είναι απλώς περιγραφή.
Είναι δημιουργική πράξη.
Και έτσι δημιουργείται ένας άξονας:
λόγος → εικόνα → ζωή.
Αυτός ο άξονας βρίσκεται κρυμμένος σε ολόκληρο το ποίημα.
XI — Το τρίγωνο, η μορφή και η αλήθεια
Η τελευταία ενότητα αρχίζει με:
«Le triangle»
και:
«Le triangle equilateral ne devient
pas rhombe»
Η γεωμετρία εισέρχεται πλέον ανοιχτά στο ποίημα.
Το τρίγωνο δεν γίνεται ρόμβος.
Δηλαδή:
η μορφή έχει όρια.
Αλλά αμέσως μετά:
«βλεπει την αληθεια με ενοραση»
Έτσι έχουμε τη συνάντηση:
γεωμετρίας και ενόρασης.
Το ποίημα φαίνεται να εξετάζει δύο τρόπους γνώσης:
την αυστηρή μορφή,
την ποιητική/διαισθητική αντίληψη.
Αντιγόνη και Δίας
Εμφανίζονται:
«η Αντιγονη»
και:
«Der Adler war das heilige Tier des Zeus»
Η Αντιγόνη και ο Δίας ανήκουν σε διαφορετικά μυθολογικά και δραματικά πεδία, αλλά εδώ γίνονται μορφές μέσα στην ίδια εικαστική σύνθεση.
Δεν αφηγείται την ιστορία τους.
Τους χρησιμοποιεί ως πολιτισμικά ίχνη.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Το ποίημα δεν λέει:
«Η Αντιγόνη έκανε αυτό...»
Λέει ουσιαστικά:
Αντιγόνη.
Η λέξη λειτουργεί σαν εικόνα.
Το σώμα
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το:
«εφερνε με το χερι του το ποδι ως το στομα»
και η παρουσία:
«ολοσωμο με τη γυμνια»
Το σώμα εμφανίζεται όχι ως αφήγηση αλλά ως γλυπτική μορφή.
Έχουμε:
πόδι,
χέρι,
στόμα,
γυμνότητα,
σώμα,
φως,
χρώμα.
Η ποίηση αρχίζει να γίνεται σχεδόν γλυπτική.
Η λέξη δεν περιγράφει απλώς ένα σώμα.
Τοποθετεί ένα σώμα μέσα στον χώρο της σελίδας.
«ευωδια....ευ....ωδη»
Αυτό είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό παιχνίδι της ποιητικής του κειμένου.
ευωδία → ευ → ωδή
Η λέξη διαλύεται σε μικρότερα γλωσσικά υλικά.
Το:
ευ
και το:
ωδή
αποκτούν αυτόνομη παρουσία.
Έτσι η ετυμολογική ή μορφολογική ανάλυση μετατρέπεται σε ποίηση.
Η λέξη παύει να είναι αδιαίρετη.
Αποκαλύπτει τα συστατικά της.
Αυτό συμβαίνει πολλές φορές στο ποίημα:
μνημη → ...
ιδιω[ματι]κη → ...
il-lustration → ...
experi-ment → ...
ευωδια → ευ + ωδη.
Η πολυγλωσσία δεν είναι διακοσμητική
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο.
Τα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά δεν υπάρχουν απλώς για να κάνουν το ποίημα κοσμοπολίτικο.
Κάθε γλώσσα λειτουργεί ως διαφορετική οπτική επιφάνεια.
Για παράδειγμα:
c'est Homere
ακούγεται διαφορετικά από:
De Schopenhauer
και διαφορετικά από:
Canto di acqua
και διαφορετικά από:
Identical with 0 or 1.
Η αλλαγή γλώσσας αλλάζει:
τον ρυθμό,
την οπτική μορφή,
την ηχητική υφή,
την πολιτιστική αναφορά,
το επίπεδο πρόσληψης.
Το ποίημα έτσι δημιουργεί μια πολυγλωσσική αρχιτεκτονική.
Η μετάφραση γίνεται ποιητική τεχνική
Εδώ βρίσκεται κάτι ακόμη πιο πρωτότυπο.
Η μετάφραση δεν χρησιμοποιείται για να κάνει ένα νόημα κατανοητό.
Χρησιμοποιείται για να κάνει το νόημα ασταθές.
Η λέξη:
«θάλασσα»
και:
«acqua»
και:
«sea»
δεν είναι απλώς τρεις μεταφράσεις.
Είναι τρεις διαφορετικές ηχητικές και οπτικές υπάρξεις.
Έτσι το ποίημα υπονομεύει την ιδέα ότι υπάρχει μία και μοναδική «σωστή» λέξη για μια εικόνα.
Το ποίημα ως collage
Η πιο ακριβής εικαστική αναλογία ίσως είναι το collage.
Όπως ένας καλλιτέχνης παίρνει:
εφημερίδα,
φωτογραφία,
χάρτη,
χρώμα,
γράμμα,
σχέδιο
και τα βάζει μαζί,
έτσι ο χνκουβελης παίρνει:
ελληνικές λέξεις,
ξένες φράσεις,
ονόματα,
φιλοσοφικές αναφορές,
μυθολογικά πρόσωπα,
μαθηματικούς όρους,
αρχαιολογικές εικόνες,
χρώματα,
γεωμετρικά σχήματα.
Και τα συν-θέτει.
Ο τίτλος λοιπόν μπορεί να διαβαστεί και ως:
συνθέτω εικόνες μαζί.
Η σχέση με τη σύγχρονη ποίηση
Το έργο βρίσκεται πολύ κοντά σε μια αντίληψη της σύγχρονης ποίησης όπου:
η ποίηση δεν είναι πλέον υποχρεωμένη να αφηγείται.
Μπορεί:
να διατάσσει,
να αποσυναρμολογεί,
να επαναλαμβάνει,
να κόβει,
να μεταφράζει,
να παραθέτει,
να δημιουργεί κενά,
να χρησιμοποιεί τη σελίδα ως χώρο.
Επομένως το ποίημα δεν ενδιαφέρεται μόνο για:
τι λέω
αλλά και για:
πού τοποθετώ αυτό που λέω.
Και ακόμη:
τι συμβαίνει όταν δύο φαινομενικά άσχετες λέξεις βρεθούν δίπλα-δίπλα;
Το σημαντικότερο: ποίηση μεταξύ τάξης και χάους
Παρά την πρώτη εντύπωση του χάους, το ποίημα δεν είναι χαοτικό.
Είναι αυστηρά κατασκευασμένο.
Έχουμε:
αριθμημένες ενότητες,
συγκεκριμένες οριζόντιες θέσεις,
επαναλήψεις,
γλωσσικές μετακινήσεις,
θεματικούς κύκλους,
επιστροφές,
οπτικές συμμετρίες.
Άρα υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα αντίθεση:
χάος του νοήματος — τάξη της μορφής.
Ή ακόμη:
αταξία στην ανάγνωση — τάξη στην κατασκευή.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της σύγχρονης αισθητικής.
Η «πειραγμένη πραγματικότητα»
Η φράση:
«La meme realite tryquee»
θα μπορούσε σχεδόν να λειτουργήσει ως υπότιτλος ολόκληρου του έργου.
Γιατί αυτό ακριβώς κάνει το ποίημα.
Δεν δημιουργεί έναν φανταστικό κόσμο από το μηδέν.
Παίρνει την πραγματικότητα που ήδη γνωρίζουμε:
Όμηρος.
Κνωσός.
Σοπενχάουερ.
Ορφέας.
Berkeley.
Quine.
Gödel.
Αριστοτέλης.
Αντιγόνη.
Δίας.
και την ανασυνθέτει.
Έτσι ο αναγνώστης γνωρίζει τα στοιχεία αλλά δεν αναγνωρίζει πλέον το σύνολο.
Αυτό είναι μια από τις βασικές λειτουργίες του collage.
Η σχέση εικόνας και μνήμης
Το ποίημα ξεκινά με:
«μια μνημη»
και καταλήγει στο:
«φως»,
«λαμπερων χρωματων»,
«διαφανο».
Υπάρχει λοιπόν μια μεγάλη διαδρομή:
Μνήμη → λόγος → ομίχλη → νερό → χρώμα → μύθος → αρχαιολογία → φιλοσοφία → λογική → σώμα → φως.
Αυτή είναι ίσως η κρυφή του αρχιτεκτονική.
Στην αρχή η εικόνα είναι ασαφής.
Στο τέλος γίνεται:
φως / χρώμα / διαφάνεια.
Δεν έχουμε όμως λύση του μυστηρίου.
Έχουμε μεταμόρφωση της αβεβαιότητας σε οπτική λάμψη.
Ο αναγνώστης ως αρχαιολόγος
Ο αναγνώστης αυτού του ποιήματος δεν είναι απλός δέκτης.
Είναι αρχαιολόγος.
Πρέπει να συλλέξει:
Όμηρο
Κνωσό
Ορφέα
Αντιγόνη
Δία
Αριστοτέλη
Schopenhauer
Berkeley
Quine
Gödel
και να προσπαθήσει να καταλάβει γιατί βρίσκονται στον ίδιο χώρο.
Αλλά το ποίημα δεν του δίνει τελική απάντηση.
Του δίνει συν-εικόνες.
Η ερμηνεία λοιπόν δεν είναι μία.
Είναι διαδικασία ανασύνθεσης.
Η βαθύτερη αισθητική αρχή
Θα έλεγα ότι το ποίημα βασίζεται σε μία κεντρική αρχή:
Η εικόνα δεν υπάρχει πριν από τη γλώσσα. Δημιουργείται από τη συνάντηση γλωσσικών θραυσμάτων.
Αυτό εξηγεί γιατί το έργο χρειάζεται τόσες γλώσσες, τόσες αναφορές και τόσες ασυνέχειες.
Η εικόνα δεν είναι ζωγραφισμένη.
Παράγεται από τη σύγκρουση των λέξεων.
Τι είναι τελικά οι «ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ»;
Θα χαρακτήριζα το ποίημα ως:
οπτικό-πολυγλωσσικό ποιητικό collage, με διακειμενική, φιλοσοφική και αρχαιολογική δομή.
Δεν είναι απλώς ένα ποίημα που μιλά για εικόνες.
Είναι ένα ποίημα που προσπαθεί να γίνει εικόνα.
Και δεν είναι απλώς πολυγλωσσικό.
Χρησιμοποιεί την πολυγλωσσία ως εικαστικό υλικό.
Δεν είναι απλώς αποσπασματικό.
Το απόσπασμα είναι η βασική του μορφή.
Δεν είναι απλώς δύσκολο.
Η δυσκολία του είναι μέρος της αισθητικής του: ο αναγνώστης αναγκάζεται να κινηθεί μέσα στη σελίδα όπως κάποιος κινείται μέσα σε μια έκθεση τέχνης.
Και οι τελείες είναι οπτικοί δείκτες θέσης που ολοκληρώνουν αυτή την αντίληψη: λειτουργούν σαν αόρατος κάνναβος πάνω στον οποίο τοποθετούνται τα θραύσματα.
Έτσι η σελίδα μετατρέπεται σε σκηνή, οι λέξεις σε αντικείμενα, οι γλώσσες σε χρώματα, οι αναφορές σε θραύσματα μνήμης και ο αναγνώστης σε συνθέτη της τελικής εικόνας.
Η πιο συμπυκνωμένη διατύπωση της ποιητικής του θα ήταν:
Οι «ΣΥΝ-ΕΙΚΟΝΕΣ» δεν περιγράφουν έναν κόσμο. Τον αποσυναρμολογούν σε λέξεις, γλώσσες, μύθους, σχήματα και μνήμες και τον επανασυνθέτουν πάνω στη σελίδα ως μια νέα, «πειραγμένη» πραγματικότητα.
Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα θέση του έργου: η σύγχρονη ποίηση δεν παρουσιάζεται πλέον ως διαδοχή στίχων, αλλά ως αρχιτεκτονική συνύπαρξη σημείων.
.
.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου